DE AFGANG VAN DE NSC

 

Ik heb bij de vorige verkiezingen op Nieuw Sociaal Contract gestemd, zeg maar Pieter Omtzigt. Niet dat ik in Omtzigt een politieke verlosser zag maar omdat hij de Nederlandse politiek in beweging had gebracht, inhoudelijk maar ook in de machtsverhoudingen. 

Zijn partij durfde het aan om samen met BBB, ook een dwarse beweging, met de PVV en de VVD in een rechts kabinet te stappen. Het CDA had de moed niet en ook geen leiderschap om zo een stap te durven zetten. Dat is slecht voor het land. Je moet een meerderheid als die van de PVV niet al te lang aan de kant laten staan. Je moet op z’n minst proberen om ze bij het lot van ons land te betrekken.

Wie had gedacht dat het op zo een ramp zou uitdraaien? Natuurlijk, ze waren bijna allemaal beginnelingen in het landsbestuur -NSC, PVV en BBB - en dus zou het moeilijk worden. Je bouwt niet zomaar bestuurservaring op in een ingewikkeld en complex land als Nederland.

En natuurlijk, er was veel tegenwerking van buiten. De oppositie speelde het liefste op de man. Er was hun alles aan gelegen om de regering Schoof, Schoof zelf een fatsoenlijk ambtenaar die er het beste van probeerde te maken, te laten mislukken. Dat is hun goed recht, daar ben je oppositie voor.

Maar wie had kunnen vermoeden dat de partijen van de regeringscoalitie hun eigen oppositie zouden organiseren? De eenmanspartijen PVV en NSC organiseerden in hun eigen regering de nodige tegenstand. Er was helemaal geen oppositie nodig om het kabinet Schoof om zeep te helpen. Dat deden de samenstellende partijen zelf wel.

Men sloeg elkaar om de oren met rechtstatelijkheid en democratische beginselen en vocht om het eigen gelijk. Het wantrouwen dat van begin af aan bestond tussen de partijen, werd niet ingedamd maar ingebakken in de regeringscoalitie dankzij twee kortzichtige leiders: Omtzigt en Wilders.

Omtzigt bleek het spiegelbeeld van Wilders te zijn, een controlfreak die vanuit zijn eigen grote gelijk niet in staat was bruggen te bouwen.

Al snel bleek dat je geen land kunt opbouwen op verongelijktheid en verontwaardiging over wantoestanden in het land. Omtzigt en uiteindelijk zijn partij liepen weg voor hun verantwoordelijkheid gevolgd door Wilders. Het is daarom goed als deze twee partijen voorlopig buiten het bestuur van het land blijven. 

HOERA VOOR HET CDA

Volgens de recente peilingen is het CDA bezig met een stevige opmars, van 5 zetels tijdens de verkiezingen eind 2023 naar 18 zetels nu.  Dat is een knappe prestatie die natuurlijk voor het grootste deel op het conto van fractieleider Bontenbal komt. 

Hij is de best opererende oppositieleider, zakelijk zonder stemmingmakerij, gematigd en het belang van Nederland dienend. Hij is de vlees geworden politieke minzaamheid die luistert naar de regering en weegt en wikt wat hem schikt én hij speelt op de bal en niet op de man! Dat doet menig oppositieleider hem niet na. 

De NSC, een soort van afsplitsing van CDA , vertoont intussen het spiegelbeeld van het CDA succes. De partij is van 20 zetels tot 2 zetels gezakt! Het is een blamage die Omtzigt zich zou moeten aantrekken. Hij is een aardige man met goede bedoelingen maar ongeschikt als partijleider.

Politiek is meer dan dossiers vreten en tot op het kleinste detail gelijk willen hebben. Zijn politieke visie verdrinkt in muggenziften en beter weten. Hij reageert op kritiek defensief waaruit blijkt dat hij daar moeilijk mee overweg kan.

Ongetwijfeld komt de winst van het CDA voor een deel van voormalige NSC stemmers. Ze zijn teleurgesteld in het leiderschap van Omtzigt en dat de partij niet echt een potje kan breken in de Haagse keuken.

Een ding moet ik Omtzigt nageven. Hij heeft het in tegenstelling tot het CDA gedurfd om samen met anderen met Wilders in zee te gaan. Daardoor is die partij uit zijn isolement gehaald. Tot op zekere hoogte is de PVV daarmee politiek genormaliseerd. 

Die normalisering heft tot gevolg dat de kiezers de PVV kritischer gaan bekijken. Dat blijkt door het verlies van 8 zetels in de laatste peiling. Niet zo dramatisch als het verlies van de NSC maar wel betekenisvol. 

De PVV komt met de billen bloot voor de kiezers en dat is winst. Kiezers die hun frustraties op de Haagse politiek via Wilders willen afreageren komen van koude kermis thuis. Tot hoever de partij in de peilingen zal zakken blijft koffiedik kijken maar ik heb het sterke vermoeden dat als het zo doorgaat, de PVV goed zal zijn voor tussen de 10 en 15 zetels in de Tweede Kamer, waarmee ze is teruggebracht tot een minderheidspartij. Gezien het ontbreken van een normale partijstructuur zou de partij uiteindelijk kunnen verdwijnen.

Het CDA heeft onder leiding van Bontenbal aangetoond nog steeds de potentie te hebben om zeer een middenpartij met politiek gewicht te worden. Het CDA hoeft niet te buigen naar links en niet naar rechts maar zichzelf zijn en het landsbelang dienen. 

Waar hij ook het midden tussen moet houden is tussen de cultuur beneden en boven de rivieren. Hij moet balanceren tussen het katholieke en het protestantse erfgoed. Dat zou het CDA wel eens paaseieren kunnen opleveren. 

 

DE VRIJE VAL NSC MET PIETER OMTZIGT

Een fotocollage van Petrus

 

Sinds de Tweede Kamer verkiezingen is het NSC van Pieter Omtzigt in een vrije val geraakt. Van de in 2023 behaalde 20 zetels in de Tweede Kamer blijven er bij de laatste peiling van Maurice de Hond (14 december 2024) een schamele 3 zetels over. Zouden er nu verkiezingen zijn dan zou de NCS zo goed als van het politieke toneel verdwijnen.

De conclusie dat de NSC niet aan de verwachtingen van zijn kiezers voldoet, ligt voor de hand. Die verwachtingen hadden alles te maken met de toeslagen affaire. Als CDA kamerlid bewees Omtzigt tijdens die affaire een vasthoudend man te zijn als het gaat om sociale rechtvaardigheid.

Omtzigt deed toen wat andere politici zo goed als hadden nagelaten namelijk de klachten van burgers serieus nemen die verder niemand serieus nam. Zelfs zijn eigen partij kon hij daarin toen niet in mee krijgen. Het CDA was onder leiding van Wopke Hoekstra van een volkspartij een  bestuurderspartij geworden, een partij die meer bezig was met "het Haagse" dan met de mensen in het land. Het CDA was  volkspartij af.  

De gedachte was dat met de oprichting van de NSC door Omtzigt de oude CDA als volkspartij hersteld zou kunnen worden onder een andere naam en leiding. Maar in plaats van zich te ontwikkelen als een volkspartij met een luisterend oor voor de kiezer, begon de partij zich meer en meer als hoedster van de rechtstaat op te werpen wat in de praktijk neerkomt op hoedster van het politieke gedrag van coalitiepartner PVV en Tweede Kamerlid Wilders. Daar is niks op tegen maar dat was niet de prioriteit van de NSC stemmer.  

Door zich als hoeder van de rechtstaat op te stellen, sneeuwde de oorspronkelijke politieke doelstelling van de NSC als nieuwe sociaal gevoelige volkspartij onder in kriegelige debatten en opgefokte tegenstellingen in de Tweede Kamer en in het kabinet zelf. Het onverzettelijke en opvliegende karakter van partijleider Omtzigt deed de rest. De partij verloor tezamen met de persoon Omtzigt zijn politieke geloofwaardigheid. 

De nieuwe partij bleek in Den Haag ook niet goed opgewassen tegen de harde, populistische debat en communicatie cultuur van Wilders. Er brak een crisis uit rond het migratiedebat en rechtsgelijkheid waardoor enkele NCS'ers afhaakten. Nora Achahbar (NSC staatssecretaris financiën) en Rosanne Herzberger (NSC Tweede Kamerlid) verklaarden niet bestand te zijn tegen "de aanhoudende neiging van de PVV om minderheden te beledigen, om te generaliseren, op te hitsen.'

Politieke samenwerking met Wilders betekent echter niet dat je het eens moet zijn met zijn beginselen. Het betekent dat je op gezamenlijk vastgestelde politieke doelen samenwerkt in het belang van land en volk. Die politieke doelen zijn vastgesteld in de formatieperiode. Als daaraan wordt gemorreld kan het einde van de politieke samenwerking nabij zijn. Gedrag op zich kan nooit ene afdoende reden zij. Het kan worden meegenomen bij de afweging maar politieke criteria moeten de doorslag geven.

De Tweede Kamer fractie van de NSC en de bewindsleden vonden dit blijkbaar ook want zij gingen niet mee met de opvatting van de twee vertrekkende NSC politici. Daarmee was een mogelijke val van het kabinet Schoof afgewend maar was de NSC niet gered. 

De NSC kiezer was getuige geweest van de zoveelste crisis in de partij, een crisis die opnieuw voor verwarring zorgt. De partij slaagde er ook niet in om voor het voetlicht te brengen waarom ze deel blijft uitmaken van de coalitie. Zolang ze dat niet helder en duidelijk kan maken, zal de kiezersgunst niet terugkeren. 

Het ziet er naar uit dat met het falen van de NSC een deel van de kiezers terugkeert naar het CDA. CDA fractieleider Bontenbal heeft al veel CDA spijtoptanten naar zijn kant kunnen overhalen. In de peilingen is het CDA gestegen van 5 zetels bij de Tweede Kamerverkiezingen naar virtueel 15 zetels bij de laatste peilingen.

Dat is enerzijds te danken aan de kundige politieke opstelling van Bontenbal en anderzijds aan het opzichtig falen van de NSC. Maar of Bontenbal van het CDA weer een politiek levensvatbare volkspartij weet te maken, is nog maar de vraag. We gaan het zien. 

VOER VOOR POLITICOLOGEN 34. DRAMAPARTIJ 66

 

Jette doet een oproep aan NSC om niet met de PVV in zee te gaan want dat is onnederlands, aldus de D66 partijleider op het partijcongres van zaterdag 7 april.

Hoe ver kun je als partij zakken? Omtzigt had gelijk met zijn commentaar, laten ze nadenken wat ze voor Nederland en de Nederlanders kunnen betekenen in plaats van andere partijen de maat te nemen.

Sinds wanneer weet een politieke partij wat wel en wat niet Nederlands is? Had nou net niet een commissie van D66 zelf laten weten dat de betweterige opstelling van de partij tot het dramatische zetelverlies bij de Tweede Kamer verkiezingen van november vorig jaar heeft geleid? Nu blijkt dat betweterigheid en hardleersheid zijn, ze komen samen en zijn maar moeilijk weg te krijgen.

Voor een partij die in zijn vaandel democratie heeft staan, ooit stond de verkozen burgemeester in hun programma, is de oproep biutengewoon merkwaardig. De Democraten 66 roepen een politieke partij op om de grootste partij in de Tweede Kamer te negeren. 

Als je als oppositiepartij blijft steken in afbakenen wie wel en wie niet Nederlands is en met wie je wel of niet mag samenwerken, dan zal het niet tot echte politieke oppositie komen tegen “de rechtse regering”

Als oppositiepartij zou ze met goede ideeën moeten komen dan zou het rechtse kabinet samen met D66 wel eens een zegen kunnen worden voor de partij en wie weet voor het land. 

29. VOER VOOR POLITICOLOGEN. OMTZIGT

 

In mijn onnozelheid, ik ben ook maar een gewone kiezer, had ik gedacht en gehoopt dat Pieter Omtzigt met zijn nieuwe partij twee zaken voor elkaar zou kunnen brengen die in de Nederlandse politiek dringend zijn.

De eerste is dat hij, komend uit een degelijke middenpartij, een politiek brug zou kunnen slaan naar Wilders of zoals anderen zeggen naar extreem rechts, waarmee ze bedoelen dat die eigenlijk niet in de politiek thuishoort, waar je natuurlijk niks mee opschiet. 

Er hebben anderhalf miljoen kiezers op Wilders gestemd en die kun je niet voor eeuwig het bos insturen. Dat ondermijnt het vertrouwen van teveel kiezers in 's lands bestuur en welzijn. Het is daarom tijd om Wilders medeverantwoordelijk te maken voor het wel en wee van het vaderland.

Omtzigt en zijn partij blijken niet geschikt om die brug te slaan. Hij heeft geen strategische visie op politiek maar een boekhouders-visie. Hij is een Dorknoper die leeft van regels en folianten, van stukken en papieren en dan liefst zo gedetailleerd mogelijk. Met zo een kijk op politiek kun je geen coalitie maken en een land besturen.

Uit de eerste mislukking volgt de tweede. Omtzigt moest naar mijn idee meteen ook toezicht houden op Wilders zodat hij niet te ver uit de democratische bandbreedte en onze nationale belangen springt. Ik besef nu dat ook deze politiek strategische opvatting teveel gevraagd is van hem.

Ik vermoed dat Omtzigt besmet is met het typisch Hollandse principiële moralisme dat erop neerkomt dat de anderen eerst moeten voldoen aan jouw politieke waarden en normen voordat je je handen aan hen vuil wilt maken. Dat soort moralisme werkt niet in een pluriform coalitieland. 

Een kleingeestige Piet Omtzigt is op zich niet erg, velen zijn hem voorgegaan, maar Nederland heeft wel dringend politiek leiders met meer visie nodig dan stukken die niet op tijd op tafel liggen. We zijn op zoek naar politieke leiders met politiek strategisch inzicht liefst gekoppeld aan bestuurlijk inzicht en sociale betrokkenheid.

10. VOER VOOR POLITICOLOGEN. HET RTL VERKIEZINGSDEBAT

De aangegeven zetelaantallen zijn afkomstig van de peiling van Maurice de Hond op 4 november 2023.

 

Gisterenavond onder het genot van een glaasje landwijn uit Entrecasteaux in de Provence, naar het RTL verkiezingsdebat tussen Frans, Dilan en Pieter gekeken.

Pieter was lekker op dreef. Het lijkt wel of hij steeds beter wordt. Hij strafte de RTL journalist, die op Hollandse wijze bleef aandringen of hij nu wel of niet kandidaat voor het Torentje is, ongenadig af. 

Nederland heeft een parlementair stelsel en niet het presidentiële stelsel zoals in de VS en Frankrijk en dus ligt in ons land de macht in de Tweede Kamer en niet in het Torentje. Kortom, Nederland is een burgerrepubliek met een burgerkoning en dat moet zo blijven.

Het RTL mannetje vond dat maar niks want alle politici willen toch naar het Torentje. Minzaam merkte Pieter op dat hij nu misschien wel met een andere politicus sprak dan hij gewend was.

Maar er was meer. In het tweegevecht tussen Frans en Pieter verstarde Frans zowat en kon slechts met slogans antwoorden op de  analyses van Pieter over wonen, zorg en migratie.

Hij kwam niet verder dan de sleetse slogans van de PvdA als solidariteit en eerlijk delen. In PvdA termen betekent dat bij de een weg halen en aan de ander geven via vadertje staat. Dat je ook oneerlijk kunt weghalen, komt niet bij ze op en dat vadertje Staat er soms niks van bakt ook niet.

Solidariteit is een vage kreet zo lang niet duidelijk wordt met wie en tot hoever?  Voor de PvdA is solidariteit een ruime mantel der liefde om alles te bedekken ook zaken die niet deugen. Als het aan de PvdA ligt, zijn we solidair met jan en alleman of die nu wel of niet deugen. 

Dilan komt ook niet veel verder dan oude vertrouwde VVD slogans die onder Rutte hun geloofwaardigheid hebben verloren. Pech voor Dilan maar  de VVD heeft meegewerkt aan belastingverhogingen  en uitbreiding van het ambtenarenkorps. De VVD gaf uit machtsoverwegingen geen weerwerk  tegen het Torentje van Rutte en het linkse centralisme van D66 en CDA.

In het debat over het minimumloon optrekken tot 16 €, het favoriete nummer van Frans, bewaarde Pieter de prudentie, een in Den Haag vergeten deugd. De werkgelegenheid moet wel overeind blijven.

9. VOER VOOR POLITICOLOGEN. IS DE FUSIEPARTIJ CDA IN 3 STUKKEN UITEEN GEVALLEN?

 

Een interessante foto uit de pre-CDA tijd. De foto is gemaakt in 1971 tijdens een verkiezingsbijeenkomst van de 3 confessionele partijen in Rotterdam, negen jaar voordat de eigenlijke fusie tussen de drie partijen ARP, CHU en KVP definitief tot stand kwam. Door het dalend aantal stemmen op hun partijen, begonnen  uit politiek machtsbehoud de drie christelijke  partijen elkaar op te zoeken. Links staat  ARP lijsttrekker Biesheuvel, in het midden CHU lijsttrekker Udink en rechts KVP lijsttrekker Veringa. De KVP met lijst 1 was de grootste partij. ARP en CHU volgden op afstand. Het KVP deel heeft zich nu als het ware  afgesplitst van het CDA met twee nieuwe partijen: de BBB en het NSC.

Kan het zijn dat het CDA, een fusiepartij van 3 Christelijke partijen (1980), uiteindelijk toch uiteen is gevallen in drie partijen? Het oorspronkelijke CDA, ooit de grootste volkspartij van Nederland en een geduchte concurrent van de PvdA, ook een volkspartij,  is intussen gereduceerd tot een splinterpartij onder leiding van partijleider Bontenbal. Volgens de peilingen haalt het CDA bij de komende verkiezingen rond de 5 zetels, een resultaat vergelijkbaar met de Christen Unie. 

De eerste afsplitsing van het CDA is de BBB met de volkse partijleider en voormalig CDA stemmer Caroline van der Plas. Het startpunt van de BBB zijn de boeren geweest, een deel van de oorspronkelijke achterban van het CDA die zich sinds de klimaat- en milieu verwikkelingen (stikstofcrisis) in de steek gelaten voelen door hun partij. 

Het CDA heeft blijkbaar zijn antenne verloren voor dit deel van de achterban, veelal trouwe CDA stemmers. Een politieke misser van jewelste die vermoedelijk te maken zal hebben met de verstedelijking en verwetenschappelijking van het CDA bestuur, waardoor bestuur en politici vervreemd zijn van het platteland.

Als ik zo op een afstand kijk naar de BBB en vooral leider Caroline van der Plas dan lijkt die partij in cultuur en opvattingen veel op wat ik de volkse vleugel van de KVP noem, een vleugel die zowel uit boeren als fabrieksarbeiders bestond en de meerderheid van de KVP kiezers vormde. De boeren waren toen georganiseerd in de machtige katholieke boerenbond, de arbeiders in de toen al even machtige katholieke arbeiders bond (400.000 leden).

Met dat laatste deel ben ik opgegroeid en dat is wat ik globaal herken in de BBB, ook al is er natuurlijk veel veranderd. Het is de cultuur van de achterdeur die altijd open staat en waar je welkom bent aan de keukentafel voor koffie en buurpraat en als het te pas komt politiek.

Het is de cultuur van doe maar gewoon dan doe je gek genoeg. Het is de cultuur van iedereen telt mee ook al is dat soms moeilijk. Het is de cultuur van Onze Lieve Heer is niet alleen maar een strenge toezichthouder maar ook je beste vriend.

Het is de cultuur van vergeving en barmhartigheid maar ook van iets regelen en afspreken en van sociale controle. Niet alles wordt gewogen op een goudschaaltje maar je moet wel oppassen als je bij de gemeenschap wil horen. 

Kortom de cultuur van het katholieke platteland waar mijnheer pastoor een grote rol in speelde als het ging om gezin en geestelijk welzijn. Iets wat niet altijd en overal door iedereen werd gewaardeerd.

De tweede afsplitsing en CDA erfgenaam is uiteraard de partij Nieuw Sociaal Contract van voormalig CDA kamerlid Pieter Omtzigt. Net als Caroline van der Plas van katholieke huize. Ook zijn partij herken ik, maar dan als het deftige deel van de voormalige Katholieke Volks Partij KVP.

Het deftige deel van de KVP was ontwikkeld en las de Maasbode en De Tijd. Het volkse deel las de plaatselijke krant of de toen nog landelijke Katholieke Volkskrant, de krant van de katholieke arbeidersbeweging. Het deftige deel van de KVP leverde de lokale, regionale en nationale bestuurders en politici. Het volkse deel volgde die welwillend maar ook met argusogen. Zo lang ze gehoord en gezien werden, was het goed.

Het komt me voor dat het CDA is uiteen gevallen langs de aloude culturele lijnen die sinds de onafhankelijkheid door de Republiek der Nederlanden heen lopen, de dominante protestantse cultuur en de katholieke cultuur, die uiteindelijk dieper zitten dan de zondagse kerkgang. 

Het zou zo maar kunnen dat de katholieke cultuur zijn politieke weg heeft gevonden in BBB en NSC en het restant overblijft voor het CDA. Of dat ook daadwerkelijk te staven valt met cijfers, lijkt mij voer voor politicologen.

8. VOER VOOR POLITICOLOGEN. JOOP TIMMERMANS

PvdA partijleider en voormalig premier (1973-1977) Joop den Uyl gefotografeerd in zijn werkkamer in het PvdA gebouw aan de Nicolaas Witsenkade te Amsterdam. Oktober 1985. (foto: petrus nelissen)

 

In het weekeinde gekeken naar Collegetour een programma van de onvolprezen journalist Twan Huys. Hij kondigde als een echte marktkoopman of spreekstalmeester zijn programma aan als het eerste verkiezingsdebat. Waarom kan hij niet op een normale en rustige toon zijn programma aankondigen. Is het dan toch waar dat hij zijn programma ziet als een circus of kermisattractie (event voor de lager geschoolden)?

De eyeopener in het debat was voor mij het antwoord van Frans Timmermans op de vraag op welke politieke partij hij als achttienjarige gestemd heeft. Hij bekende fier op Joop den Uyl gestemd te hebben. Voor wie het nog niet wist, Joop was indertijd voor veel jongeren de hoop op een nieuwe politiek. Ik begrijp intussen dat op het afgelopen congres van Groen Links en PvdA dezelfde hoop rondwaarde maar dan belichaamt door Frans Timmermans.

Daar had ik tot nu toe langs gekeken. De combinatie GL/PvdA zou je een Joop den Uyl combinatie kunnen noemen met dit verschil dat de randen nu wat roder zijn dan toen. Hoewel, de groep Nieuw Links in de PvdA kun je tot op zekere hoogte vergelijken met Groen Links.

De christelijk radicale PPR is de enige partij uit de Groen Links fusie die deelnam aan het kabinet den Uyl. Voor de andere fusiepartners van Groen Links, de evangelisch radicale EVP, de pacifistisch socialistische PSP en de feministisch communistische CPN was de PvdA toen nog te rechts.

Het kabinet Den Uyl regeerde van 1973 tot 1977. Voor veel jongeren van toen, de opstandige generatie van de jaren zestig die net de consumptiemaatschappij ontdekte en de arbeiders, was den Uyl een soort verlosser. Met zijn kabinet doorbrak hij tot op zekere hoogte de almacht van de confessionele partijen, een doelstelling die nooit helemaal uit het vizier is geraakt bij de PvdA.  

Den Uyl leunde op het verkiezingsprogramma ‘Keerpunt 72’ dat hij samen met PPR en D’66 (toen nog met apostrof) had geschreven. Het meest linkse regeringsprogramma ooit in de Nederlandse politiek en gek genoeg niet mogelijk zonder kabinetsdeelname van de toen nog machtige KVP en de christelijk protestantse ARP, die ondanks haar naam de vooruitgang had omhelsd.

Het kabinet den Uyl was geen coalitieregering. “De betrokken partijen vormden geen coalitie, maar gingen slechts ieder in meerderheid akkoord met de toetreding van bewindslieden tot het kabinet. Alleen PvdA en D'66 zagen het kabinet als een parlementair kabinet, de overige partijen beschouwden het als een extraparlementair kabinet. … Door de losse band in zowel het kabinet als de Tweede Kamer deden zich veelvuldig conflicten en 'bijna-crises' voor. Het kabinet leek niettemin de vier jaar vol te maken, totdat er in maart 1977, twee maanden voor de verkiezingen, alsnog een breuk ontstond over de grondpolitiek.” (zie parlement.com)

Kan het zijn dat Frans Timmermans het kunstje van Joop den Uyl wil herhalen? Dat zou zijn geflirt verklaren tijdens het College Tour debat met Caroline en Pieter. Hij weet nu al dat hij op zijn minst hun twee partijen nodig heeft voor de vorming van een kabinet, een buitenparlementair kabinet dus maar ook weer niet.

Maar of zo een kabinet zijn naam zal krijgen, waag ik te betwijfelen. Het ziet er niet naar uit dat zijn Linkse Combinatie de grootste partij wordt. Wordt Pieter Omtzigt de nieuwe premier? Als het aan Caroline ligt wel, zij bekende zonder omhaal dat ze met Pieter samen wilde regeren. 

7. VOER VOOR POLITICOLOGEN. CENTRUM-LINKSE REGERING BUITEN BEREIK?

 

Wie wordt de nieuwe premier van Nederland? Dilan Yesilgöz of Pieter Omtzigt? (fotocollage petrus nelissen, met dank aan Rembrandt)

Als duurzaam opgeleid politicoloog hou ik de peilingen voor de aanstaande Tweede kamer verkiezingen nauw in de gaten. Peilingen zijn en blijven peilingen, maar toch. De kwaliteit van de peilingen is dusdanig dat je er zeker wel trends in kunt aflezen.

De eerste trend heb ik al in aflevering 6 van deze serie op 4 oktober gesignaleerd. Wilders met zijn PVV doet het goed. Ondanks alle inspanningen om die partij moreel te diskwalificeren en als extreem rechts te afficheren door media en linkse partijen (ik noem geen namen) is de trend stijgend en wel naar 20 zetels. Het NOS journaal kwam afgelopen week ook tot deze conclusie.

Wat is hier aan de hand? Waarom weet Wilders zonder veel moeite, hij voert nauwelijks campagne, maar liefst bijna anderhalf miljoen stemmen binnen te halen? De magie van Wilders is nog niet uitgewerkt. Voer voor eigentijdse politicologen om dat toch eens onbevooroordeeld te onderzoeken.

De enige serieuze, niet partij-politieke poging om het verschijnsel Wilders te verklaren, die ik op internet kan vinden, is op de website van politicoloog/journalist Chris Aalbers. In zijn boek ‘Achter de PVV’ stelt ook vast dat er te weinig aandacht is voor de ideeën en opinies van PVV stemmers.

Hij signaleert dat PVV-aanhangers geen makke schapen zijn die kritiekloos achter Wilders aanlopen. “Zij komen met eigen visies en ideeën hoe de politiek moet veranderen en hoe de PVV daar een rol in kan spelen. PVV-kiezers staan ver van andere politieke partijen af, maar hebben deze partijen niet definitief de rug toe gekeerd. Wat kunnen andere partijen doen om deze kiezers terug te winnen?”

De overheersende trend is dat de meerderheid van de Nederlandse kiezers centrum-rechts denkt te stemmen, d.w.z. VVD, NSC of BBB. Zij behalen samen in de laatste peilingen rond de 65 zetels waarbij het stuivertje wisselen is tussen de genoemde partijen.

Het is nog niet te zeggen of de VVD dan wel de NSC als grootste uit de bus kan komen. Ik denk zelf NSC met Omtzigt. Zijn optreden blijft verrassend fris. Hij  laat zich niet intimideren of afleiden door (zelfvoldane) journalisten. Maar het moet gezegd worden Yesilgöz blijft ook verrassend goed overeind. Krijgen we dan toch eindelijk onze eerste vrouwelijk premier?

Voor centrum links wordt het steeds moeilijker om de trend te keren. Als ik 4 centrum-linkse partijen optel (D66, PvdA/GL, SP en PvdD) kom ik niet verder dan 40 zetels. Daar kun je geen centrum-linkse regering mee bakken.

De trend is duidelijk. De Nederlandse kiezer wil af van centrum-rechts praten en centrum-links regeren. De magie van Rutte, begonnen met zijn eerste kabinet gesmeed met de PvdA’er Samsom, is uitgewerkt.

6. VOER VOOR POLITICOLOGEN. DE PEILINGEN EN HET TORENTJE

 

Zie 'De laatste peiling van de Stemming"

De verschillende peilingen (de Hond, IPSOS en I&O) zijn van rond de algemene politieke beschouwingen en enige tijd daarna. Ik neem aan dat relatief weinig kiezers naar de politiek beschouwingen kijken behalve dan de stukjes op het achtuur journaal. Daar wordt landelijk de toon gezet samen met de wakkerste krant van Nederland.

De ruzie in de Partij voor de Dieren is intussen volop losgebarsten. Dat heeft ze een zetel gekost, van 7 naar 6, en waarschijnlijk geen winst meer.

Het verbijsterende terugtreden van Esther Ouwehand op het zondag 24 september gehouden partij congres, waar ze met een stalinistische meerderheid tot lijsttrekker werd verkozen, zou de partij wel weer eens een zetel kunnen kosten. Ouwehand had de emoties mee.

De VVD onder Dilan Yezelgöz doet het met tussen 24-27 zetels niet slecht. Natuurlijk, het zijn er en stuk minder dan de VVD nu heeft maar wat wil je na 13 jaar bewind van Rutte? Het zou voor Dilan al heel mooi zijn als VVD de grootste partij blijft, wat niet zeker is.

De Linkse Combinatie heeft een zetel-bandbreedte van maar liefst 21 tot 29.  Dat kan dus nog alle kanten op. Franske T. zal af en toe wel wakker liggen. Komt hij wel of niet in het Torentje?

Volgens de peilingen zweeft de NSC van Pieter Omtzigt tussen de 25 en 27 zetels. De verwachte meer dan 40 zetels zijn uit het zicht verdwenen. Definitief denk ik. Het gevaar loert dat het er nog minder worden door gedoe in en buiten de nieuwe partij. Het en der beginnen er scheuren te komen in de superheld die Pieter is geworden door de zorgtoeslag affaire.

De BBB dan. Die komt uit op tussen de 12 en 14 zetels ook minder dan voorheen maar nog altijd de 5e partij. Dat is niet mis voor een een vrouws-fractie.  

Maar de grote verrassing is en blijft Wilders. Met rond de 17-18 zetels in de peiling is hij wonderlijk stabiel in zijn kiezersaanhang, wordt hij de vierde partij van het land en tevens degene die hoogstwaarschijnlijk een fatsoenlijk centrumrechts kabinet zal blokkeren. Zijn tegenstanders doen er alles aan om hem op de beklaagdenbank van extreem rechts te houden en hij zelf werkt daar dapper aan mee. 

De peilingen laten overduidelijk zien dat Nederland een centrum rechts land is. De drie centrum rechts partijen BBB, NSC en VVD halen rond de 65 zetels, een tekort van 11 zetels voor een meerderheidscoalitie.

Die elf en meer zetels heeft Wilders maar wat zal hij er mee doen en wat kan hij er mee. Wilders is een blokkade voor fatsoenlijk rechts.

Centrum links bestaat daarentegen niet of nauwelijks. Die halen volgens de peilingen samen 41 zetels: Linkse Combinatie + Dieren + SP + D66 geeft ongeveer 45 zetels. CU en CDA erbij geeft maximaal 55 zetels. Dat is 21 zetels te weinig voor Frans T. om kans te maken op het Torentje tenzij.... ja wat?

 

 

4. VOER VOOR POLITICOLOGEN. POLITIEK WANTROUWEN

 

Tot herstel van het vertrouwen van de kiezer in de politiek poseren Frans Timmermans en Henri Bontenbal als eenvoudige handwerklieden die tijdens de schaft een zelf gemaakte boterham eten en uit een meegebracht flesje melk drinken.

 Ik hoorde van de week PvdA/GL leider Frans Timmermans in een reclame spotje van zijn partijcombinatie dat hij goed nieuws had voor de Nederlandse kiezers. Hij gaat het vertrouwen in de politiek bij de kiezers herstellen.

Nu is niks zo moeilijk als herstel van vertrouwen. Bekend is de uitspraak op de beurs dat vertrouwen te paard vertrekt en te voet terugkomt. Een vertrouwensbreuk is nu eenmaal niet gauw herstelt, in ieder geval niet door aan te kondigen dat je het gaat herstellen. Vraag dat maar eens aan een stel dat in scheiding ligt vanwege een affaire.

De vertrouwensbreuk bij de kiezers zou het gevolg zijn van de  affaires als die van de zorgtoeslag, Groningen en het gas, de stikstofboeren, de covid maatregelen enz. Het zou te maken hebben met de oude bestuurscultuur. Als dat zo is dan raakt dat alle partijen ook die niet in de gevallen coalitie zaten.

Maar er is meer. De kiezers wantrouwen politici vanwege hun wollige taalgebruik, hun ongeloofwaardige publieke optreden,  hun niet nagekomen toezeggingen en vooral ook dat ze goed voor zichzelf zorgen. Met de burger gaat het slecht, met de politicus goed.

Politici zijn over het algemeen geen voorbeeld van bescheidenheid, matigheid, nederigheid en zelfs niet van barmhartigheid. Ze zijn met zichzelf bezig en hun carrière. Als het even tegenzit maken ze dat ze wegkomen.

Kiezers gaan op zoek naar partijen en leiders die in ieder geval nog geen wantrouwen hebben opgeroepen. Die partijen beginnen met een schone lei. Bij de aankomende verkiezingen zijn dat de partij Nieuw Sociaal Contract van Pieter Omtzigt en de BBB van Caroline van der Plas.

Pieter Omtzigt van NSC heeft het vertrouwen van veel kiezers vanwege zijn optreden in de Tweede Kamer en zijn vasthoudendheid in de toeslagen affaire. Hij stelt zich bescheiden op en maakt niet de indruk ambities te hebben die boven hemzelf uitreiken.

Caroline van der Plas geniet het vertrouwen van vooral boeren en aanverwante sectoren. Ze heeft zich daarnaast ontpopt als een nuchtere politica die zich niet gek laat maken door Haags gedoe. Ook dat waarderen kiezers.

In de peilingen worden de twee partijen alvast beloont met naar schatting ruim 40 zetels. Dat is ruim een kwart van de Tweede Kamerzetels, een basis om een coalitie te vormen.

De machtspartijen zullen ondertussen moeten werken aan het herstel van vertrouwen. Dat vraagt om te beginnen vertrouwen wekkende leiders.

 

PIETER OMTZIGT

 

Wordt Pieter Omtzigt de redder van de Nederlandse politiek met zijn nieuwe partij "Nieuw Sociaal Contract"? (naar Frans Hals)

Alleen al de aankondiging van Pieter Omtzigt om mee te gaan doen aan de Tweede Kamer verkiezingen met zijn eigen pas opgerichte partij “Nieuw Sociaal Contract” heeft het politieke speelveld op zijn kop gezet. Zijn timing van presentatie is perfect. Precies aan het begin van de verkiezingscampagne beheerste hij de hele dag bijna alle media in Nederland.

Ik zag een kruisverhoor in Nieuwsuur door Mariëlle Tweebeke die de geïnterviewde te slim af wil zijn en een lang welwillend interview op de website van de Telegraaf. Dat zegt natuurlijk ook al wat. Frans Timmermans wordt er al dagenlang geplaagd met o.a. het vervelende bericht over zijn dikke portemonnee als Brusselse klimaatpaus.

Misschien is mijn politieke antenne versleten of staat hij verkeerd afgesteld maar als ik het goed heb is de nieuwe CDA kandidaat Bontebal (afgekort BB) kansloos tegenover Omtzigt, notabene ooit lid van die partij en laatstelijk zelfs nog geheel vrijblijvend het partijleiderschap aangeboden. Omtzigt bedankte voor de eer wat een grote vernedering is voor de partij en de nieuwe partijleider.  Voorzitter Huibers heeft dat aangevoeld en is kort daarna vertrokken.

Maar er is meer. Als ik het plaatje met de nieuwe lijsttrekkers bekijk dan moeten ze het afleggen tegen Omtzigt. Of ze willen of niet, zij staan nu ineens te kijk als de oude garde. Zelfs de jongere Yeselgöz  zal er moeite mee hebben.

Gek genoeg denk ik uit de signalen van mijn misschien verkeerd afgestelde politieke antenne op te kunnen maken, dat Caroline van der Plas wel overeind zal blijven. Dat komt, denk ik, omdat zij net als Omtzigt niet van de Haagse elite is. Zij en Omtzigt zijn buitenstaanders en vertegenwoordigen als zodanig al de nieuwe bestuurscultuur.

Zij zijn wars van de Haagse modus. Ze worden ingeschaald als niet behorend tot de "ons kent ons" politieke elite en dat alleen levert extra punten op, in dit geval kamerzetels. Ze hebben ook een normale manier van communiceren, geen hoogdravende plannen en blijven vriendelijk, noem het menselijk met een visie en een mening.

Eigenlijk moet ik de peilingen afwachten en natuurlijk de verkiezingen zelf maar ik durf toch wel te wedden dat zij beiden tot de winnaars zullen behoren.

IS NEDERLAND EEN GEMANKEERDE EILITE DEMOCRATIE?

 

De lijsttrekker Frans Timmermans van PvdA/GL combinatie roept herinneringen op aan de tijd van de regenten.

 Als je het afmeet aan de manier waarop partijleiders in ons land worden gekozen, dan valt er wel wat af te dingen op onze democratie. Het is voornamelijk een spel onder de politieke elite van Nederland, een elite van een elite als je het aantal leden van politieke partijen in aanmerking neemt.

Alle partijen samen hebben nog geen 400.000 leden. De partijen die er toe doen hebben 170.000 leden inclusief de BBB. Dat wil zeggen dat kandidaten voor het premierschap uit een klein select gezelschap worden gekozen, als er van kiezen sprake zou zijn.

Bij de VVD was het een verkiezing met maar een kandidaat net als bij het CDA en D66. Bij de linkse combinatie van hetzelfde laken een pak. Er is een kandidaat die net als bij de andere partijen op voorhand in de binnenste cirkels van de partij wordt gepromoot en wel zodanig dat je het wel uit je hoofd laat om je tegenkandidaat te stellen.

Over de dissidenten hoeven we het niet te hebben. Die worden weggepest of weggezet zodra ze niet aan het partijbestuur gehoorzamen of niet onderwerpen aan de partijdiscipline.

Je kunt kritiek hebben op Amerika maar daar wordt binnen de partijen hard strijd geleverd tussen kandidaten. Er melden zich altijd veel kandidaten voor bijvoorbeeld de kandidatuur voor het presidentschap waarna een keiharde campagne volgt om de gunst van de partijleden waarin niemand bang is om te polariseren. 

De enige echte buitenstaanders zijn de BBB en de eenling Pieter Omtzigt. Zijn mogelijke verkiezingsdeelname en kandidatuur voor het premierschap hangt als een zwaard van Damocles boven de hoofden van de rest. Geen wonder dat vanuit VVD (Kamp) en D66 (Pechtold) een behoedzame campagne tegen hem begonnen is. Hij zou volgens beide heren wel een goede speurneus zijn naar politieke fouten maar geen verantwoordelijkheid kunnen dragen.

 

PS.

Deze blog werd geschreven voordat Pieter Omtzigt bekend maakte met zijn nieuwe partij "Nieuw Sociaal Contract" mee te doen aan de verkiezingen.

 

99. HET KAN VRIEZEN. HET KAN DOOIEN. LANDBOUWTAFEL

 

Ik lees dat minister Piet Idema in zijn toekomstbrief over Landbouw de boeren en de milieu organisaties oproept om een landbouw akkoord te sluiten. De natuur en milieu federaties hebben al een gezamenlijke brief met tien aandachtspunten en prioriteiten naar de minister gestuurd. Ik zal de lezer de aandachtspunten besparen. Voor wie ze wil lezen kan HIER terecht.

Als eenvoudig burger begrijp ik dat dit een herhaling wordt van het klimaat akkoord. Er worden "tafels" opgetuigd om ministerie, boeren en milieu en natuurfederaties bij elkaar te zetten om een akkoord te laten sluiten. Dat heet polderen. Alle belanghebbenden rond de tafel. Maar wie zijn die belanghebbenden? Toch ook de burgers? Waar komen die aan het woord? 

Als het maar niet gaat zoals bij de klimaattafels. Daar zaten behalve de FNV en de Woningbond geen vertegenwoordigers van sociale organisaties aan tafel die vanuit het perspectief van de sociale huurder of minder draagkrachtige gezinnen naar bijvoorbeeld de energieprijzen keken, aldus Omtzigt in zijn Hub Coppenrede in Heerlen (18 maart 2023)

Het gevolg is veel te hoge belastingen op energie voor de burgers en een gesubsidieerde Tesla. Vooral de Tesla is het symbool van dit soort besluitvorming dat gunstig uitpakt voor wie het toch al breed heeft. De gezinnen in slecht geïsoleerde huurwoningen hebben het nakijken.

Het klimaatakkoord gaat ook over subsidies en belastingen. In zijn algemeenheid gaat het zo bij onderhandelingen dat de deelnemers vaker in aanmerking komen voor subsidies en dat de mensen die niet aan tafel zitten, vaker de belastingen moeten betalen. Een rapport van TNO dat bevestigt dat vooral de belangen van grote bedrijven gediend werden met het klimaatakkoord en niet die van kleinere bedrijven en burgers, bleef een jaar lang, tot vorige week, geheim. Maar dat was al duidelijk: er zaten geen huurders uit Heerlen aan tafel. Er zaten geen mensen aan tafel die energiearmoede aan den lijve ervaren. Natuurlijk zaten er geen mensen zonder woning aan tafel. Er zaten ook geen Groningers aan tafel met scheuren in de muur. En natuurlijk waren er geen mensen die aangewezen zijn op de voedselbank. De relatie tussen klimaat en bestaanszekerheid wordt niet gelegd. Sterker nog in het politieke debat is klimaat in zijn geheel losgekoppeld van bestaanszekerheid, ten minste in Den Haag. En precies het feit dat die twee zaken in de hoofden van beleidsmakers bijna niets met elkaar te maken hebben, ondermijnt zowel de bestaanszekerheid als het klimaatbeleid.’ (idem Hub Coppenrede)

Ik weet niet of de boeren aan de klimaattafels hebben gezeten maar ik vrees van niet net zo min als ze betrokken waren bij de stikstofmaatregelen. Daarvoor moesten de boeren eerst en masse naar den Haag optrekken waarna Remkes Den Haag duidelijk moest maken dat de boeren misschien ook wel gehoord moesten worden. Kortom, de politici moesten uit hun Haagse technocratische bubbel komen.

Pieter Omtzigt zegt het als volgt in de boven geciteerde rede:

 ‘De politiek stuurt op modellen en grote getallen: hebben we wel genoeg CO2-uitstoot en dus gas bespaard? De politiek stuurt op dit moment niet op meer normatieve vragen zoals: kunnen mensen een huis vinden, kunnen ze dat verwarmen en kunnen ze echt rondkomen?’

Dat is wat we technocratisch bestuur noemen. Den Haag is met hulp van de wetenschap een technocratisch bestuur geworden, dat zagen we ook gebeuren tijdens de Corona crisis. Van bovenaf gedicteerde maatregelen op grond van uitsluitend technocratische criteria voor de bestwil van de burger.

De landbouw terugbrengen tot een stikstofmaatregel is ook zo een voorbeeld van een technocratische aanpak. Maar een land wordt gemaakt, voor zover dat kan, naar inzicht en wensen van de burgers en dat mijne heren in den Haag is een politieke en geen technocratische kwestie. 

De fundamentele beleidsvraag is wat voor een land willen we zijn? Een land dat voortbouwt op zijn landbouw ervaring en kennis of daar ten behoeve van natuur een einde aan maakt?

Is er nog plaats voor boerenbedrijven in Nederland? Moeten we onze positie als een van de meest ontwikkelde landbouwlanden in de wereld opgeven? Moet het nationale landbouw verdien model overboord vanwege natuurgebieden? Blijft het platteland levensvatbaar met minder of zonder boerenbedrijven?

Wat is de bijdrage van natuurgebieden aan ons land? Moeten wij met onze beperkte ruimte kleinschalige natuur ontwikkelen? Is dat economisch haalbaar zonder aantasting van de welvaart? Is dat nodig voor de overleving van de wereld natuur? 

Is Nederland vanwege zijn dichte bevolking niet meer een land met steden, dorpen met daartussen parken die meerdere functies hebben voor de bevolking zoals de Maashort bij Oss? 

Dat natuurgebied is een mengsel geworden van natuur hobbyisme (er lopen oerossen), er is een speelpark voor kinderen, er zijn routes voor paardrijders, mountainbikers, fietsers en wandelaars, er is een natuur begraafplaats van Natuurmonumenten en her en der verspreid liggen boerenbedrijven.