Posts tonen met het label nieuw links. Alle posts tonen
Posts tonen met het label nieuw links. Alle posts tonen

dinsdag 25 augustus 2026

DE TELOORGANG VAN DE PVDA. DEEL 1: NIEUW LINKS


 

De teloorgang van de PvdA is weergegeven in de bovenstaande grafiek. De PvdA behaalde in 1977 met partijleider Joop den Uyl het record aantal van 53 zetels. Dat aantal is nooit meer geëvenaard. Opvolger Wim Kok tevens voormalig FNV voorzitter, kwam met 52 zetels  in 1986 dicht in de buurt van dit record. Daarna is het alleen maar bergafwaarts gegaan.


Er zijn meerdere verklaringen voor de neergang van de PvdA zoals bijvoorbeeld de overgang van fabrieksarbeider naar consument. De partij kreeg stapsgewijs ander kader: hoger opgeleiden met andere, nieuwe opvattingen en levensstijl dan hun voorgangers Willem Drees en Joop den Uyl. De nieuwe generatie ontwikkelde een meer liberaal individuele  (meer feminisme, minder gezin) en kosmopolitische levensstijl, was internationaal gericht, anti-koloniaal enz. 


De generatie van Joop den Uyl was groot geworden in een sobere levensstijl die aansloot bij de leef en denkwijze van de werkenden in Nederland. Zij kenden het arbeidersgezin van dichtbij met hun noden, belangen en wensen. 


Het toenmalige PvdA kader was voor de Tweede Wereldoorlog  opgegroeid in een autoritaire, hiërarchische en sobere samenleving waar de sociale en economische tegenstellingen tussen arbeiders, middenstand en welgestelden nog groot waren en het internationale uitzicht koloniaal. Premier Drees was de perfecte vertegenwoordiger van deze doe maar gewoon “koekje bij de thee” generatie. 


De daarop volgende generatie was niet alleen hoger opgeleid, ze stonden aan de wieg van de afbraak van de autoritaire en hiërarchische verhoudingen op de universiteit en in de samenleving (provo’s versus regenten). Ze waren de generatie van de veranderende sociale verhoudingen dankzij de vakbeweging, de beloften van welvaart en consumptie (stofzuiger, koelkast, auto) en in het algemeen een gevoel van bevrijding (de schaamte voorbij) en vooruitgang met vrijgevochten jongeren die op brommers (Zundapp en Puch) reden.  


In 1966, ruim 20 jaar na de Tweede Wereldoorlog, presenteerde de nieuwe generatie zich onder de naam Nieuw Links. Hun ideeën legden ze vast in de brochure “Tien over Rood”. Zij vonden dat het tijd werd voor een nieuw socialistische elan, dat de partij onduidelijk was over haar beginselen, conservatieve kenmerken vertoonde en de democratie binnen en buiten de partij onvoldoende recht deed. Het waren immers de jaren van democratisering en inspraak.


Opvallend is dat ontwikkelingssamenwerkingen het tienpunten plan op de eerste plaats staat. “De PvdA neemt niet deel aan een regering, tenzij vaststaat dat de ontwikkelingshulp in 1970 2% van het nationale inkomen bedraagt.” (Blz 9.) Een zeer radicaal standpunt. De VN doelstelling voor ontwikkelingshulp was toen 0,7% van het BNP.

dinsdag 15 oktober 2024

21. HOE ZIT DAT IN OSS? STAKING 1977

Marleentje leidt de stoet demonstranten ter ondersteuning van de staking (foto: petrus).


De economische crisis in 1977 leidt ook tot sociale onrust in Oss. Op 17 februari van dat jaar begint een staking bij blikfabriek Thomassen en Drijver. De staking maakt deel uit van een serie stakingen georganiseerd door de industriebonden NVV en NKV. Doel van de staking is het behoud van de automatische prijscompensatie, een loonsverhoging, winsten investeren in werk en het recht van werknemers mee te beslissen over investeringen.


Door de economische crisis, de ontslagrondes, reorganisaties en fusies dreigde de automatische prijscompensatie, een door de vakbonden gebouwde beschermingswal tegen de geldontwaarding (inflatie) te sneuvelen. De bonden besluiten de gebeurtenissen niet af te wachten. Ze gaan het gevecht om de automatische prijscompensatie aan met een landelijke staking.


Industriebond NVV voorzitter Arie Groenevelt spreekt de stakers toe voor de poort van Thomassen & Drijver. (foto: petrus)


In overeenstemming met de tijdgeest is de Industriebond NVV onder leiding van voorzitter Arie Groenevelt zelfbewuster, activistische en linkser geworden. Met de afkondiging van de landelijke staking in de metaal sector tonen de Industriebonden NVV en NKV  leiderschap. Ze zetten de toon voor de hele vakbeweging waaronder ook de voedingsbonden, bonden die in Oss belangrijk zijn vanwege de exportslachterijen waar werkloosheid dreigt als gevolg van reorganisaties en fusies.


De voedingsbonden willen meestaken uit solidariteit. De rechter steekt daar in een kort geding, aangespannen door de werkgevers, een stokje voor. Die kondigt een afkoelingsperiode af waardoor de voedingsbonden door een mogelijke boete, gedwongen zijn om voorlopig van stakingen af te zien.


Tijdens een vergadering van de in de voedingsbond NKV georganiseerde werknemers in de exportslachterijen wordt besloten om de vakbondsleden op te roepen mee te doen met de solidariteitsdemonstratie op de zaterdag in het centrum van Oss. Op deze manier willen ze alsnog aansluiten bij de staking.


Aan de kop van de demonstratie lopen de plaatselijke vakbondsleiders. Op de achtergrond een spandoek van de aan de SP gelieerde Arbeidersmacht.


De vakbondstak Arbeidersmacht van de SP staat bij de organisatie van de staking en de demonstratie buiten spel. Dat verhindert de SP niet om aan te sluiten bij de stoet demonstranten en op die manier haar solidariteit met de staking te uiten. Hoewel de bonden niet staan te juichen bij deze partijpolitieke solidariteit leggen ze de SP demonstranten niets in de weg. Ze sluiten met hun borden en spandoeken achteraan bij de stoet.


De staking eindigt op 22 februari nadat de werkgevers in de metaal besluiten om weer in gesprek te gaan met de vakbonden over een nieuwe CAO. De bonden houden de druk op de ketel door indien nodig opnieuw te gaan staken.

donderdag 26 oktober 2023

8. VOER VOOR POLITICOLOGEN. JOOP TIMMERMANS

PvdA partijleider en voormalig premier (1973-1977) Joop den Uyl gefotografeerd in zijn werkkamer in het PvdA gebouw aan de Nicolaas Witsenkade te Amsterdam. Oktober 1985. (foto: petrus nelissen)

 

In het weekeinde gekeken naar Collegetour een programma van de onvolprezen journalist Twan Huys. Hij kondigde als een echte marktkoopman of spreekstalmeester zijn programma aan als het eerste verkiezingsdebat. Waarom kan hij niet op een normale en rustige toon zijn programma aankondigen. Is het dan toch waar dat hij zijn programma ziet als een circus of kermisattractie (event voor de lager geschoolden)?

De eyeopener in het debat was voor mij het antwoord van Frans Timmermans op de vraag op welke politieke partij hij als achttienjarige gestemd heeft. Hij bekende fier op Joop den Uyl gestemd te hebben. Voor wie het nog niet wist, Joop was indertijd voor veel jongeren de hoop op een nieuwe politiek. Ik begrijp intussen dat op het afgelopen congres van Groen Links en PvdA dezelfde hoop rondwaarde maar dan belichaamt door Frans Timmermans.

Daar had ik tot nu toe langs gekeken. De combinatie GL/PvdA zou je een Joop den Uyl combinatie kunnen noemen met dit verschil dat de randen nu wat roder zijn dan toen. Hoewel, de groep Nieuw Links in de PvdA kun je tot op zekere hoogte vergelijken met Groen Links.

De christelijk radicale PPR is de enige partij uit de Groen Links fusie die deelnam aan het kabinet den Uyl. Voor de andere fusiepartners van Groen Links, de evangelisch radicale EVP, de pacifistisch socialistische PSP en de feministisch communistische CPN was de PvdA toen nog te rechts.

Het kabinet Den Uyl regeerde van 1973 tot 1977. Voor veel jongeren van toen, de opstandige generatie van de jaren zestig die net de consumptiemaatschappij ontdekte en de arbeiders, was den Uyl een soort verlosser. Met zijn kabinet doorbrak hij tot op zekere hoogte de almacht van de confessionele partijen, een doelstelling die nooit helemaal uit het vizier is geraakt bij de PvdA.  

Den Uyl leunde op het verkiezingsprogramma ‘Keerpunt 72’ dat hij samen met PPR en D’66 (toen nog met apostrof) had geschreven. Het meest linkse regeringsprogramma ooit in de Nederlandse politiek en gek genoeg niet mogelijk zonder kabinetsdeelname van de toen nog machtige KVP en de christelijk protestantse ARP, die ondanks haar naam de vooruitgang had omhelsd.

Het kabinet den Uyl was geen coalitieregering. “De betrokken partijen vormden geen coalitie, maar gingen slechts ieder in meerderheid akkoord met de toetreding van bewindslieden tot het kabinet. Alleen PvdA en D'66 zagen het kabinet als een parlementair kabinet, de overige partijen beschouwden het als een extraparlementair kabinet. … Door de losse band in zowel het kabinet als de Tweede Kamer deden zich veelvuldig conflicten en 'bijna-crises' voor. Het kabinet leek niettemin de vier jaar vol te maken, totdat er in maart 1977, twee maanden voor de verkiezingen, alsnog een breuk ontstond over de grondpolitiek.” (zie parlement.com)

Kan het zijn dat Frans Timmermans het kunstje van Joop den Uyl wil herhalen? Dat zou zijn geflirt verklaren tijdens het College Tour debat met Caroline en Pieter. Hij weet nu al dat hij op zijn minst hun twee partijen nodig heeft voor de vorming van een kabinet, een buitenparlementair kabinet dus maar ook weer niet.

Maar of zo een kabinet zijn naam zal krijgen, waag ik te betwijfelen. Het ziet er niet naar uit dat zijn Linkse Combinatie de grootste partij wordt. Wordt Pieter Omtzigt de nieuwe premier? Als het aan Caroline ligt wel, zij bekende zonder omhaal dat ze met Pieter samen wilde regeren.