POLITIEKE NABESCHOUWING TWEEDE KAMER VERKIEZINGEN

 

Uitdager Rob Jetten, lijsttrekker van D66 (rechts), heeft Wilders -zij het nipt - verslagen. Het is een geweldige prestatie. Jetten moest van heel ver komen in aantal zetels. Wilders moest vechten om zijn verlies te beperken.

Was het een afwisseling van de wacht? Je zou het bijna denken. Als dat zo is, dan zou sprake zijn van een generatiewisseling in de politiek. Maar zo eenvoudig is het ook weer niet. Er is meer aan de hand dan jong versus oud, al speelt dat zeker ook een rol.

Misschien is het wel een (voorlopig?) afscheid van de linkse politieke cultuur die sinds de jaren zestig van de vorige eeuw dominant aanwezig was in maatschappij, kranten, TV  en de sociale media. 

Dat afscheid wordt gesymboliseerd door het vertrek van GL/PvdA lijsttrekker Frans Timmermans. Met de fusie van Groen Links met de PvdA was de hoop geboren een linkse dam te kunnen opwerpen tegen de populistische, rechtse en conservatieve tijdgeest. Die hoop is met deze verkiezingen vervlogen. 

Timmermans zelf was tot op zekere hoogte erfgenaam van de PvdA uit de tijd van partijleider Joop den Uyl (1919-1987). Hij kreeg nooit zijn tweede kabinet. Timmermans heeft nu zelfs zijn eerste kabinet niet gekregen.

Hij werd buiten verwachting verslagen door Rob Jetten van de sociaal-liberale partij D66. De jonge Jetten groeide tijdens de campagne in zijn rol van lijsttrekker maar vooral ook uitdager van de andere lijsttrekkers en dan met name Wilders.

We kunnen nu vaststellen dat Jetten de strijd met Wilders gewonnen heeft. Het liberalisme van D66 heeft gewonnen van het populisme, nipt weliswaar maar toch afgetekend genoeg om Wilders’ partij naar de tweede plaats te verwijzen.

Met het verlies van Wilders en de winst van Jetten komt het populisme, dat met een vliegende start begon met Pim Fortuyn (1948-2002), die helaas vermoord werd, op het tweede plan. Wilders zal waarschijnlijk nooit meer de kans krijgen om premier te worden. 

Zijn partij, voor zover je over een partij kunt spreken (niet meer dan één man en een twitter account aldus VVD lijsttrekker Dilan Yesilgöz), zal hoogst waarschijnlijk in de loop van de tijd afkalven. Het is immers geen partij meer van een winnaar maar eerder van een praatjesmaker en dat maakt zijn partij een stuk minder interessant.

Een opvolger vinden zal moeilijk worden want de PVV is geen van onderaf opgebouwde partij, geen vereniging met een ledenbestand met statutaire bestuurlijke geledingen. Dat maakt het moeilijk om de partij over de schaduw van Wilders heen te tillen.

Wat nog meer is opgevallen is de veerkracht van VVD lijsttrekker Dilan Yesilgöz. Ze is een politiek sterke vrouw gebleken die overeind bleef in een politieke storm die zowel binnen als buiten haar partij tijdens de verkiezingscampagne op stak. Bovendien is er gezien de behaalde zetels, ruimte voor twee soorten liberale partijen, de meer ondernemers georiënteerde VVD en de wat meer op hoger opgeleiden stedelingen georiënteerde D66.

Ook opvallend is de terugkeer van het CDA onder leiding van lijsttrekker Henri Bontenbal. Het CDA heeft sterkere wortels in de Nederlandse samenleving dan sommigen dachten, vooral in het noordelijke deel van Nederland, met zijn protestantse erfenis.

Het zuidelijke, meer katholieke volksdeel is verdwaald tussen CDA achtige afsplitsingen NSC en BBB. Ten dele is het nu teruggekeerd. Misschien dat na deze ervaringen het CDA meer oog zal krijgen voor wat de zuidelijke meer katholieke achterban bezielt want die ene zwaluw van nu is voor de toekomst niet genoeg. De kunst voor het CDA is om het christelijke politiek erfgoed te mobiliseren en levend te houden in heel Nederland.

HET EERSTE VERKIEZINGSDEBAT

 

De strijd gaat om wie de premier van Nederland wordt. De twee kanshebbers zijn Bontenbal van het CDA (helemaal links op de foto) en Timmermans van GL/PvdA naast hem. De waterdragers zijn Yesilgöz, de enige vrouw en helemaal rechts Jetten. 

Ik heb samen met naar het schijnt  bijna 2 miljoen kijkers naar het eerste TV verkiezingsdebat gekeken, niet op een publieke maar op de commerciële zender RTL6. Ik dacht dat zo iets belangrijks als verkiezingen toch vooral een taak zijn voor publieke zenders maar blijkbaar is dat niet het geval. Waarvoor hebben we dan nog publieke zenders?

Het was een debat zonder Wilders, de man die notabene de peilingen aanvoert met rond de 30 zetels. Wilders doet naar eigen zeggen om veiligheidsredenen niet mee. Daar heb ik geen oordeel over maar het is wel waardeloos. Zo wordt een stem op Wilders helemaal een verloren stem waar zijn kiezers dan weer niet om malen. Zij zetten hun stem op Wilders door ondanks wat de rest vindt, wat wijst op een flinke rebellie en dat is zorgelijk.

De RTL gastvrouw en heer openen het debat door de kwestie van het lage vertrouwen in de politiek aan de orde te stellen. Maar wat is vertrouwen in politiek? Bedoelen ze daar politici mee, de politiek in het algemeen, de voorzitter van de Tweede Kamer, de instellingen zoals bijvoorbeeld rechters of belastingdienst? Het is een vage kwestie die blijkbaar veel tongen losmaakt en dat is pakkie an voor media en handlezers.

In het debat zag ik Jetten (D66) vol zelfvertrouwen van start gaan. Hij is in een winning mood. Hij voelt zich sterk genoeg om door het betoog van anderen heen te praten. Bontenbal (CDA) moet zijn vorm vinden maar dan is hij de perfecte evenwichtskunstenaar, niet buigen naar links en niet naar rechts maar balanceren in het midden. Timmermans (GL/PvdA) zit als een schoolmeester in de verdediging, meer zelfs  dan Yesilgöz (VVD) die Rutte en Schoof moet doen vergeten.

Heb ik de lijsttrekkers beter leren kennen? Ben ik inhoudelijk wijzer geworden? Nee, eigenlijk niet. Nederlandse politiek blijft huis, tuin en keuken gedoe. Over migratie was het Timmermans tegen de rest, over hypotheekrente was het Yesilgöz tegen de rest. Het is saai. Je zou bijna willen dat Wilders onrust komt zaaien. Heb je tenminste een debat van een tegen allen. 

Timmermans houdt vast aan het idee dat migratie een pseudo probleem is dat we best aan kunnen. Yesilgöz verdedigt de hypotheekrente aftrek als een nationaal erfgoed. Timmermans staat ook alleen als het gaat om de verhoging van het defensiebudget. Dat is ook moeilijk want het geld daarvoor moet ergens vandaan komen, linksom of rechtsom. Linksom is bij bedrijfsleven en de rijken, rechtsom de belastingen verhogen bij de burger.

Na het debat het napraten in de RTL nieuwsshow. Journaliste Floor kan het niet nalaten om met haar vragen aan de lijsttrekkers alvast een beetje informateur te spelen. Alleen Timmermans ontsnapt aan haar. Die was al weg. Dat is dan weer sneu want het is media wijsheid dat elke minuut op het scherm toch weer een paar kiezers oplevert.

EVEN VOORSTELLEN. H. BONTENBAL, F.TIMMERMANS EN D.YESILGÖZ

Ondanks haar positie in de peilingen kan Dilan Yesilgöz rekenen op minnaars als Henri Bontenbal en de voorlopig afgewezen Frans Timmermans.  Een bewerking van Vermeer's "Dame en Twee Heren" (1658-1659) door petrus.

 

Op de foto hierboven zou ook Wilders moeten staan als mogelijk kandidaat voor het premierschap. Naar het aantal zetels gemeten is hij zelfs kandidaat nummer een, maar zijn politiek-bestuurlijke en persoonlijke stijl maken dat hij door de andere partijen op voorhand wordt afgewezen als coalitiepartner en dus premier.

Het gevolg is dat er een ingewikkelde coalitiepuzzel ontstaat waarvan niemand weet hoe die gaat aflopen. Wat wel uit de peilingen blijkt, is dat waarschijnlijk een van de drie hierboven afgebeelde partijleiders premier van Nederland zal worden. Al hoewel, je weet maar nooit. Misschien wordt er bij een ingewikkeld coalitieoverleg besloten om een premier van buiten aan te trekken, al dan niet partijloos. Een variant op de positie van huidig premier Schoof, maar dan anders.

Kiezers stemmen nooit alleen op een partij. Ze stemmen op een persoon waarvan ze denken dat ze die kunnen vertrouwen, misschien met enige reserve, maar toch. Ik herinner me mijn moeder die altijd lette op de kleding van politici. Daaruit meende ze te kunnen aflezen of een politicus meer of minder te vertrouwen was. Ik denk dat zij staat voor een meerderheid van Nederlandse kiezers.

Bontenbal zou hoog scoren bij mijn moeder. Zijn kleding is conventioneel maar is toch ook een tikkeltje casual. Zijn haardos beklemtoont het informele evenals zijn Rotterdams dialect, waardoor hij iets heeft van een gewone jongen. Niet onbelangrijk in het land waar gelijkheid hoog in het vaandel staat. Hij is geen stijve politicus maar een mens met een hart en dat is wat mijn moeder belangrijk vindt.

Zijn partijprogramma zit hem als gegoten, niet links en niet rechts maar recht door het midden, wat wat anders is dan recht door zee. Dat bestaat immers niet in de politiek. Bontenbal straalt uit dat met hem te praten valt en dat kan voor kiezers belangrijk zijn, ook al staat de C van Christelijk in de naam van zijn partij.

Timmermans zou bij mijn moeder minder goed in de smaak vallen. Wel mooi in het pak en een statige man maar iets te afstandelijk, geen gewone jongen. Hij is net iets te intellectueel met zijn talenknobbel en internationale ervaring. Had hij nou nog de uitstraling van een goedmoedige oom, zoals voormalig PvdA leider Joop den Uyl, dan zou ze hem nog wel zien zitten ook al kon ze die nooit goed volgen. 

Helaas kan ik niet vermoeden wat mijn moeder van Yesilgöz zou vinden. In haar tijd waren vrouwen nog niet tot de hogere regionen van de politiek doorgedrongen, laat staan kandidaat premierschap. Ze zal het gewaardeerd hebben dat een vrouw het zo ver heeft geschopt maar of ze ook aan de eisen van mijn moeder zou voldoen, is moeilijk te zeggen.

Daarom doe ik maar een gok. Ik denk dat ze haar wel zou zien zitten als mogelijk premier. Ze is niet op haar mondje gevallen, laat zich niet het kaas van het brood eten en ze kan mannen de baas. Wat ze mist, is een zachte kant waardoor je ze als moeder kunt voorstellen. Maar misschien passen moeders niet in de VVD of in de politiek.

FRANS TIMMERMANS STRAKS PREMIER?

De Laatste Peiling van De Stemming

De lange termijn trend is dat Links ongeveer 30% van de stemmen krijgt, verdeeld over vier partijen: GL/PvdA, SP, Dieren en D66. Rechts haalt tussen de 30 en de 40% verdeeld over PVV, VVD een JA21 en BBB (5). De christelijke partijen komen uit op ongeveer 20% van de stemmen, verdeeld over CDA, CU en SGP.

Leggen we de laatste peiling van Maurice de Hond (27 juli) dan komen we uit op 61 zetels voor rechts, verdeeld over PVV (29), VVD (19), BBB (5) en JA21 (8). Samen is dat 41% van de stemmen.

Wanneer we hetzelfde doen voor links, verdeeld over GL/PvdA (27), D66 (10), SP (8) en Dierenpartij (5) dan komen we uit op 50 zetels ofwel 33%.

De christelijke partijen behalen volgens deze peiling samen 27 zetels ofwel 18%, verdeeld bestaande uit CDA (21), SGP(4) en CU (3).

Door de PVV uit te sluiten van regeringsdeelname is overig rechts veroordeeld tot samenwerking met links en de christelijke groep. In de praktijk zijn dat VVD, GL/PvdA en CDA, samen goed voor 67 zetels plus nog een partij met liefst minstens 9 zetels (D66 of misschien JA21).

De aanstaande verkiezingscampagne zal voornamelijk verschuivingen teweeg brengen binnen de drie groepen. Zo kan GL/PvdA iets meer zetels veroveren ten koste van de SP of D66, de VVD ten koste van PVV of JA21 en het CDA ten koste van CU of SGP en wie weet BBB. 

De PvdA is in de peilingen na de PVV de grootste van de drie partijen (27) waaruit de premier zal moeten voortkomen, d.w.z. dat de kans groot is dat Frans Timmermans premier wordt. Het lijkt onwaarschijnlijk dat Dilan Yesilgöz er in zal slagen om 8 zetels bij de gepeilde 19 te winnen.

Het CDA heeft nauwelijks kans om de grootste van deze drie te worden tenzij de partij in de campagne Henri Bontenbal als de aanstaande premier zal uitventen. Dat zou zwevende kiezers uit andere groepen kunnen aantrekken om alsnog de benodigde 27 zetels te behalen om de grootste partij te worden.

Voorlopige conclusie. Onder de huidige omstandigheden staat Frans Timmermans voorgesorteerd als premier van Nederland.

 

HOERA VOOR HET CDA

Volgens de recente peilingen is het CDA bezig met een stevige opmars, van 5 zetels tijdens de verkiezingen eind 2023 naar 18 zetels nu.  Dat is een knappe prestatie die natuurlijk voor het grootste deel op het conto van fractieleider Bontenbal komt. 

Hij is de best opererende oppositieleider, zakelijk zonder stemmingmakerij, gematigd en het belang van Nederland dienend. Hij is de vlees geworden politieke minzaamheid die luistert naar de regering en weegt en wikt wat hem schikt én hij speelt op de bal en niet op de man! Dat doet menig oppositieleider hem niet na. 

De NSC, een soort van afsplitsing van CDA , vertoont intussen het spiegelbeeld van het CDA succes. De partij is van 20 zetels tot 2 zetels gezakt! Het is een blamage die Omtzigt zich zou moeten aantrekken. Hij is een aardige man met goede bedoelingen maar ongeschikt als partijleider.

Politiek is meer dan dossiers vreten en tot op het kleinste detail gelijk willen hebben. Zijn politieke visie verdrinkt in muggenziften en beter weten. Hij reageert op kritiek defensief waaruit blijkt dat hij daar moeilijk mee overweg kan.

Ongetwijfeld komt de winst van het CDA voor een deel van voormalige NSC stemmers. Ze zijn teleurgesteld in het leiderschap van Omtzigt en dat de partij niet echt een potje kan breken in de Haagse keuken.

Een ding moet ik Omtzigt nageven. Hij heeft het in tegenstelling tot het CDA gedurfd om samen met anderen met Wilders in zee te gaan. Daardoor is die partij uit zijn isolement gehaald. Tot op zekere hoogte is de PVV daarmee politiek genormaliseerd. 

Die normalisering heft tot gevolg dat de kiezers de PVV kritischer gaan bekijken. Dat blijkt door het verlies van 8 zetels in de laatste peiling. Niet zo dramatisch als het verlies van de NSC maar wel betekenisvol. 

De PVV komt met de billen bloot voor de kiezers en dat is winst. Kiezers die hun frustraties op de Haagse politiek via Wilders willen afreageren komen van koude kermis thuis. Tot hoever de partij in de peilingen zal zakken blijft koffiedik kijken maar ik heb het sterke vermoeden dat als het zo doorgaat, de PVV goed zal zijn voor tussen de 10 en 15 zetels in de Tweede Kamer, waarmee ze is teruggebracht tot een minderheidspartij. Gezien het ontbreken van een normale partijstructuur zou de partij uiteindelijk kunnen verdwijnen.

Het CDA heeft onder leiding van Bontenbal aangetoond nog steeds de potentie te hebben om zeer een middenpartij met politiek gewicht te worden. Het CDA hoeft niet te buigen naar links en niet naar rechts maar zichzelf zijn en het landsbelang dienen. 

Waar hij ook het midden tussen moet houden is tussen de cultuur beneden en boven de rivieren. Hij moet balanceren tussen het katholieke en het protestantse erfgoed. Dat zou het CDA wel eens paaseieren kunnen opleveren. 

 

DE VRIJE VAL NSC MET PIETER OMTZIGT

Een fotocollage van Petrus

 

Sinds de Tweede Kamer verkiezingen is het NSC van Pieter Omtzigt in een vrije val geraakt. Van de in 2023 behaalde 20 zetels in de Tweede Kamer blijven er bij de laatste peiling van Maurice de Hond (14 december 2024) een schamele 3 zetels over. Zouden er nu verkiezingen zijn dan zou de NCS zo goed als van het politieke toneel verdwijnen.

De conclusie dat de NSC niet aan de verwachtingen van zijn kiezers voldoet, ligt voor de hand. Die verwachtingen hadden alles te maken met de toeslagen affaire. Als CDA kamerlid bewees Omtzigt tijdens die affaire een vasthoudend man te zijn als het gaat om sociale rechtvaardigheid.

Omtzigt deed toen wat andere politici zo goed als hadden nagelaten namelijk de klachten van burgers serieus nemen die verder niemand serieus nam. Zelfs zijn eigen partij kon hij daarin toen niet in mee krijgen. Het CDA was onder leiding van Wopke Hoekstra van een volkspartij een  bestuurderspartij geworden, een partij die meer bezig was met "het Haagse" dan met de mensen in het land. Het CDA was  volkspartij af.  

De gedachte was dat met de oprichting van de NSC door Omtzigt de oude CDA als volkspartij hersteld zou kunnen worden onder een andere naam en leiding. Maar in plaats van zich te ontwikkelen als een volkspartij met een luisterend oor voor de kiezer, begon de partij zich meer en meer als hoedster van de rechtstaat op te werpen wat in de praktijk neerkomt op hoedster van het politieke gedrag van coalitiepartner PVV en Tweede Kamerlid Wilders. Daar is niks op tegen maar dat was niet de prioriteit van de NSC stemmer.  

Door zich als hoeder van de rechtstaat op te stellen, sneeuwde de oorspronkelijke politieke doelstelling van de NSC als nieuwe sociaal gevoelige volkspartij onder in kriegelige debatten en opgefokte tegenstellingen in de Tweede Kamer en in het kabinet zelf. Het onverzettelijke en opvliegende karakter van partijleider Omtzigt deed de rest. De partij verloor tezamen met de persoon Omtzigt zijn politieke geloofwaardigheid. 

De nieuwe partij bleek in Den Haag ook niet goed opgewassen tegen de harde, populistische debat en communicatie cultuur van Wilders. Er brak een crisis uit rond het migratiedebat en rechtsgelijkheid waardoor enkele NCS'ers afhaakten. Nora Achahbar (NSC staatssecretaris financiën) en Rosanne Herzberger (NSC Tweede Kamerlid) verklaarden niet bestand te zijn tegen "de aanhoudende neiging van de PVV om minderheden te beledigen, om te generaliseren, op te hitsen.'

Politieke samenwerking met Wilders betekent echter niet dat je het eens moet zijn met zijn beginselen. Het betekent dat je op gezamenlijk vastgestelde politieke doelen samenwerkt in het belang van land en volk. Die politieke doelen zijn vastgesteld in de formatieperiode. Als daaraan wordt gemorreld kan het einde van de politieke samenwerking nabij zijn. Gedrag op zich kan nooit ene afdoende reden zij. Het kan worden meegenomen bij de afweging maar politieke criteria moeten de doorslag geven.

De Tweede Kamer fractie van de NSC en de bewindsleden vonden dit blijkbaar ook want zij gingen niet mee met de opvatting van de twee vertrekkende NSC politici. Daarmee was een mogelijke val van het kabinet Schoof afgewend maar was de NSC niet gered. 

De NSC kiezer was getuige geweest van de zoveelste crisis in de partij, een crisis die opnieuw voor verwarring zorgt. De partij slaagde er ook niet in om voor het voetlicht te brengen waarom ze deel blijft uitmaken van de coalitie. Zolang ze dat niet helder en duidelijk kan maken, zal de kiezersgunst niet terugkeren. 

Het ziet er naar uit dat met het falen van de NSC een deel van de kiezers terugkeert naar het CDA. CDA fractieleider Bontenbal heeft al veel CDA spijtoptanten naar zijn kant kunnen overhalen. In de peilingen is het CDA gestegen van 5 zetels bij de Tweede Kamerverkiezingen naar virtueel 15 zetels bij de laatste peilingen.

Dat is enerzijds te danken aan de kundige politieke opstelling van Bontenbal en anderzijds aan het opzichtig falen van de NSC. Maar of Bontenbal van het CDA weer een politiek levensvatbare volkspartij weet te maken, is nog maar de vraag. We gaan het zien. 

POLITICI VAN HET JAAR

 

De grafiek van het Ipsos onderzoeksbureau geeft een mooi inzicht in de plek die Nederlandse politici innemen in de publieke opinie. Wilders en Bontenbal steken boven alle andere politici uit. Wilders wordt zelfs iets meer als beste politicus genoemd dan Bontenbal. Aan de andere kant wordt hij meer dan Bontenbal aangeduid als de minst goede politicus. Ipsos oordeelt derhalve dat de twee een gedeelde eerste plaats hebben als beste politicus van het jaar. 

Dit is meer dan symbolisch. Bontenbal is enerzijds tegenspeler van Wilders maar wil ook de dialoog gaande houden met de regering Schoof, eigenlijk Wilders volgens van Zwol maar daarover straks meer.

Opvallend is het middenveld waar premier Schoof, en de politieke leiders Jetten, Yesilgöz, van der Plas, Bikker en Van Baarle zich verdringen. Buiten dit speelveld vallen Omtzigt, Timmermans, Faber en Baudet. Zij behoren tot de minst goede politici met Baudet als uitschieter. Voor Timmermans moet dit wel erg zuur zijn. Begonnen als kandidaat voor het premierschap en nu niet eens een speler op het middenveld.

Nu is niks zo veranderlijk als kiezersgunst en publieke waardering dus of dit plaatje in 2025 ook nog zal gelden is nog maar de vraag. Tot nu toe hebben de ministers van het kabinet Schoof en Schoof zelf zich nog te weinig kunnen profileren voor het grote publiek. Wilders is intussen wel een vaste waarde geworden in de Nederlandse politiek, een waarde waar men zich links van het midden danig op verkeken heeft.

Het interview met Richard van Zwol, informateur en formateur van het kabinet Schoof, CDA’er en lid van de Raad van State, was in en interview bij Nieuwsuur (complimenten voor het interview) verrassend over de positie van Wilders. Hij vond dat Wilders als leider van de grootste fractie in de Tweede Kamer en in overeenstemming met de politieke mores van ons land sinds den Uyl, premier had moeten worden.

Deze bevinding van Zwol zal veel mensen doen slikken. Feit is dat Schoof als partijloos premier het nu extra moeilijk heeft om zich staande te houden in de politieke jungle. Hij heeft immers geen machtsbasis in de Tweede Kamer. In feite is Schoof daarmee altijd aangeschoten wild.

Het tweede probleem voor Schoof en het land is dat Wilders als gehaaid politicus als een soort schaduwpremier van Nederland opereert. De oppositie schreeuwt daarbij moord en brand als Wilders bijvoorbeeld afreist naar Israel en daar zijn eigen politieke agenda afwerkt, een agenda die verschilt van die van het ministerie van buitenlandse zaken. 

Maar de oppositie is machteloos. Ze mag al lang blij zijn dat hij geen premier is geworden want dan zouden ze nog veel meer buiten spel gezet worden. De vraag is echter hoe lang houdt de regering Schoof nog stand onder deze politiek moeilijke omstandigheden?

De vooruitzichten bij een mogelijke val van de regering Schoof zijn ook al niet te best. Bij nieuwe verkiezingen blijven waarschijnlijk PVV, VVD en BBB overeind maar zal de NSC van het politieke toneel verdwijnen. In plaats daarvan komt het CDA weer om de hoek kijken. 

Zal het CDA de plaats van de NSC innemen in een regering Wilders? De oude demonen die het CDA al eerder verdeelden over samengaan met Wilders zullen weer de kop opsteken. Het CDA zal weer verdeeld raken tussen preciezen en rekkelijken. Wat daarvan de uitkomst is, weet nog niemand.

9. VOER VOOR POLITICOLOGEN. IS DE FUSIEPARTIJ CDA IN 3 STUKKEN UITEEN GEVALLEN?

 

Een interessante foto uit de pre-CDA tijd. De foto is gemaakt in 1971 tijdens een verkiezingsbijeenkomst van de 3 confessionele partijen in Rotterdam, negen jaar voordat de eigenlijke fusie tussen de drie partijen ARP, CHU en KVP definitief tot stand kwam. Door het dalend aantal stemmen op hun partijen, begonnen  uit politiek machtsbehoud de drie christelijke  partijen elkaar op te zoeken. Links staat  ARP lijsttrekker Biesheuvel, in het midden CHU lijsttrekker Udink en rechts KVP lijsttrekker Veringa. De KVP met lijst 1 was de grootste partij. ARP en CHU volgden op afstand. Het KVP deel heeft zich nu als het ware  afgesplitst van het CDA met twee nieuwe partijen: de BBB en het NSC.

Kan het zijn dat het CDA, een fusiepartij van 3 Christelijke partijen (1980), uiteindelijk toch uiteen is gevallen in drie partijen? Het oorspronkelijke CDA, ooit de grootste volkspartij van Nederland en een geduchte concurrent van de PvdA, ook een volkspartij,  is intussen gereduceerd tot een splinterpartij onder leiding van partijleider Bontenbal. Volgens de peilingen haalt het CDA bij de komende verkiezingen rond de 5 zetels, een resultaat vergelijkbaar met de Christen Unie. 

De eerste afsplitsing van het CDA is de BBB met de volkse partijleider en voormalig CDA stemmer Caroline van der Plas. Het startpunt van de BBB zijn de boeren geweest, een deel van de oorspronkelijke achterban van het CDA die zich sinds de klimaat- en milieu verwikkelingen (stikstofcrisis) in de steek gelaten voelen door hun partij. 

Het CDA heeft blijkbaar zijn antenne verloren voor dit deel van de achterban, veelal trouwe CDA stemmers. Een politieke misser van jewelste die vermoedelijk te maken zal hebben met de verstedelijking en verwetenschappelijking van het CDA bestuur, waardoor bestuur en politici vervreemd zijn van het platteland.

Als ik zo op een afstand kijk naar de BBB en vooral leider Caroline van der Plas dan lijkt die partij in cultuur en opvattingen veel op wat ik de volkse vleugel van de KVP noem, een vleugel die zowel uit boeren als fabrieksarbeiders bestond en de meerderheid van de KVP kiezers vormde. De boeren waren toen georganiseerd in de machtige katholieke boerenbond, de arbeiders in de toen al even machtige katholieke arbeiders bond (400.000 leden).

Met dat laatste deel ben ik opgegroeid en dat is wat ik globaal herken in de BBB, ook al is er natuurlijk veel veranderd. Het is de cultuur van de achterdeur die altijd open staat en waar je welkom bent aan de keukentafel voor koffie en buurpraat en als het te pas komt politiek.

Het is de cultuur van doe maar gewoon dan doe je gek genoeg. Het is de cultuur van iedereen telt mee ook al is dat soms moeilijk. Het is de cultuur van Onze Lieve Heer is niet alleen maar een strenge toezichthouder maar ook je beste vriend.

Het is de cultuur van vergeving en barmhartigheid maar ook van iets regelen en afspreken en van sociale controle. Niet alles wordt gewogen op een goudschaaltje maar je moet wel oppassen als je bij de gemeenschap wil horen. 

Kortom de cultuur van het katholieke platteland waar mijnheer pastoor een grote rol in speelde als het ging om gezin en geestelijk welzijn. Iets wat niet altijd en overal door iedereen werd gewaardeerd.

De tweede afsplitsing en CDA erfgenaam is uiteraard de partij Nieuw Sociaal Contract van voormalig CDA kamerlid Pieter Omtzigt. Net als Caroline van der Plas van katholieke huize. Ook zijn partij herken ik, maar dan als het deftige deel van de voormalige Katholieke Volks Partij KVP.

Het deftige deel van de KVP was ontwikkeld en las de Maasbode en De Tijd. Het volkse deel las de plaatselijke krant of de toen nog landelijke Katholieke Volkskrant, de krant van de katholieke arbeidersbeweging. Het deftige deel van de KVP leverde de lokale, regionale en nationale bestuurders en politici. Het volkse deel volgde die welwillend maar ook met argusogen. Zo lang ze gehoord en gezien werden, was het goed.

Het komt me voor dat het CDA is uiteen gevallen langs de aloude culturele lijnen die sinds de onafhankelijkheid door de Republiek der Nederlanden heen lopen, de dominante protestantse cultuur en de katholieke cultuur, die uiteindelijk dieper zitten dan de zondagse kerkgang. 

Het zou zo maar kunnen dat de katholieke cultuur zijn politieke weg heeft gevonden in BBB en NSC en het restant overblijft voor het CDA. Of dat ook daadwerkelijk te staven valt met cijfers, lijkt mij voer voor politicologen.