DE AFGANG VAN DE NSC

 

Ik heb bij de vorige verkiezingen op Nieuw Sociaal Contract gestemd, zeg maar Pieter Omtzigt. Niet dat ik in Omtzigt een politieke verlosser zag maar omdat hij de Nederlandse politiek in beweging had gebracht, inhoudelijk maar ook in de machtsverhoudingen. 

Zijn partij durfde het aan om samen met BBB, ook een dwarse beweging, met de PVV en de VVD in een rechts kabinet te stappen. Het CDA had de moed niet en ook geen leiderschap om zo een stap te durven zetten. Dat is slecht voor het land. Je moet een meerderheid als die van de PVV niet al te lang aan de kant laten staan. Je moet op z’n minst proberen om ze bij het lot van ons land te betrekken.

Wie had gedacht dat het op zo een ramp zou uitdraaien? Natuurlijk, ze waren bijna allemaal beginnelingen in het landsbestuur -NSC, PVV en BBB - en dus zou het moeilijk worden. Je bouwt niet zomaar bestuurservaring op in een ingewikkeld en complex land als Nederland.

En natuurlijk, er was veel tegenwerking van buiten. De oppositie speelde het liefste op de man. Er was hun alles aan gelegen om de regering Schoof, Schoof zelf een fatsoenlijk ambtenaar die er het beste van probeerde te maken, te laten mislukken. Dat is hun goed recht, daar ben je oppositie voor.

Maar wie had kunnen vermoeden dat de partijen van de regeringscoalitie hun eigen oppositie zouden organiseren? De eenmanspartijen PVV en NSC organiseerden in hun eigen regering de nodige tegenstand. Er was helemaal geen oppositie nodig om het kabinet Schoof om zeep te helpen. Dat deden de samenstellende partijen zelf wel.

Men sloeg elkaar om de oren met rechtstatelijkheid en democratische beginselen en vocht om het eigen gelijk. Het wantrouwen dat van begin af aan bestond tussen de partijen, werd niet ingedamd maar ingebakken in de regeringscoalitie dankzij twee kortzichtige leiders: Omtzigt en Wilders.

Omtzigt bleek het spiegelbeeld van Wilders te zijn, een controlfreak die vanuit zijn eigen grote gelijk niet in staat was bruggen te bouwen.

Al snel bleek dat je geen land kunt opbouwen op verongelijktheid en verontwaardiging over wantoestanden in het land. Omtzigt en uiteindelijk zijn partij liepen weg voor hun verantwoordelijkheid gevolgd door Wilders. Het is daarom goed als deze twee partijen voorlopig buiten het bestuur van het land blijven. 

DE CHRISTELIJKE PARTIJEN IN NEDERLAND SINDS 1946

Hoe is het Nederlandse politieke landschap veranderd sinds de Tweede Wereldoorlog? In deze blog bekijken we de werdegang van de Christelijke partijen als groep. 

De christelijke groep bestaat uit alle zich christelijke noemende partijen ongeacht de soms grote verschillen tussen die partijen. 

Bij de Tweede Kamerverkiezingen in 1946 behalen deze christelijke partijen -KVP, ARP, CHU, SGP, GPV - 54% van de stemmen. Tot aan 1963 blijven ze boven de 50% halen. Het zal duidelijk zijn dat christelijke politiek na de Tweede Wereldoorlog, de jaren van de wederopbouw, in het Nederlandse politiek landschap domineerde.

In 1967duiken ze voor het eerst onder de 50%, in 1972 onder de 40%. De tijd dat de christelijke partijen de koers van de Nederlandse politiek bepalen lijkt voorbij.

Precies in die periode besluiten de drie grote christelijke partijen KVP Katholieke Volkspartij), ARP (Anti-Revolutionaire Partij)  en CHU (Christelijk Historische Unie).  te fuseren tot het CDA (Christen Democratisch Appél) met de bedoeling de christelijke politiek in het centrum van de politiek macht te houden.

Dat lukt aardig. Weliswaar niet meer met 40% of meer van de kiezers maar vanaf 1972 tot 1989 behaalt het CDA meer dan 30%. 1989 is een hoogtepunt met zelfs 39% van de stemmen.

In de periode van 1994 - 2006 handhaaft de christelijke groep zijn aandeel in de kiezersgunst variërend tussen de 20 en 30%. Nog altijd een belangrijk aandeel.

Pas in 2010, dus ruim 50 jaar na de Tweede Wereldoorlog, duikt het aandeel christelijke kiezers voorgoed onder de 20% met een kleine uitschieter bij de laatste verkiezingen (2023) van 23%. Dit is dankzij de deelname van de NSC en in mindere mate de BBB. De 2 partijen kunnen beschouwd worden als christelijk conservatieve partijen, elk met een eigen achterban. 

Het CDA, tot dan het bolwerk van de Nederlandse christelijke politiek, komt in 2023 niet meer verder dan 3% van de kiezers. Is dit een teken aan de wand? Verdwijnt het CDA voorgoed uit het centrum van de macht?

Twee andere partijen RPF en GPV fuseerden aan het begin van de 21ste eeuw tot de Christen Unie eveneens met de bedoeling zich beter te weren in de vaderlandse politiek. Voor de fusie behaalden ze samen ongeveer 3% van de kiezers. Na de fusie werd dat niet veel meer. 

De christelijk georiënteerde kiezersgroep omvat de dag van vandaag ongeveer 20% van de totale kiezersbestand (goed voor ongeveer 30 zetels), verdeeld over het CDA, de NSC, BBB, CU en SGP. Gezien de immer voortschrijdende secularisatie waardoor ook het christelijke gedachtengoed verloren raakt, is de verwachting dat dit aandeel niet meer groter zal worden.

HOERA VOOR HET CDA

Volgens de recente peilingen is het CDA bezig met een stevige opmars, van 5 zetels tijdens de verkiezingen eind 2023 naar 18 zetels nu.  Dat is een knappe prestatie die natuurlijk voor het grootste deel op het conto van fractieleider Bontenbal komt. 

Hij is de best opererende oppositieleider, zakelijk zonder stemmingmakerij, gematigd en het belang van Nederland dienend. Hij is de vlees geworden politieke minzaamheid die luistert naar de regering en weegt en wikt wat hem schikt én hij speelt op de bal en niet op de man! Dat doet menig oppositieleider hem niet na. 

De NSC, een soort van afsplitsing van CDA , vertoont intussen het spiegelbeeld van het CDA succes. De partij is van 20 zetels tot 2 zetels gezakt! Het is een blamage die Omtzigt zich zou moeten aantrekken. Hij is een aardige man met goede bedoelingen maar ongeschikt als partijleider.

Politiek is meer dan dossiers vreten en tot op het kleinste detail gelijk willen hebben. Zijn politieke visie verdrinkt in muggenziften en beter weten. Hij reageert op kritiek defensief waaruit blijkt dat hij daar moeilijk mee overweg kan.

Ongetwijfeld komt de winst van het CDA voor een deel van voormalige NSC stemmers. Ze zijn teleurgesteld in het leiderschap van Omtzigt en dat de partij niet echt een potje kan breken in de Haagse keuken.

Een ding moet ik Omtzigt nageven. Hij heeft het in tegenstelling tot het CDA gedurfd om samen met anderen met Wilders in zee te gaan. Daardoor is die partij uit zijn isolement gehaald. Tot op zekere hoogte is de PVV daarmee politiek genormaliseerd. 

Die normalisering heft tot gevolg dat de kiezers de PVV kritischer gaan bekijken. Dat blijkt door het verlies van 8 zetels in de laatste peiling. Niet zo dramatisch als het verlies van de NSC maar wel betekenisvol. 

De PVV komt met de billen bloot voor de kiezers en dat is winst. Kiezers die hun frustraties op de Haagse politiek via Wilders willen afreageren komen van koude kermis thuis. Tot hoever de partij in de peilingen zal zakken blijft koffiedik kijken maar ik heb het sterke vermoeden dat als het zo doorgaat, de PVV goed zal zijn voor tussen de 10 en 15 zetels in de Tweede Kamer, waarmee ze is teruggebracht tot een minderheidspartij. Gezien het ontbreken van een normale partijstructuur zou de partij uiteindelijk kunnen verdwijnen.

Het CDA heeft onder leiding van Bontenbal aangetoond nog steeds de potentie te hebben om zeer een middenpartij met politiek gewicht te worden. Het CDA hoeft niet te buigen naar links en niet naar rechts maar zichzelf zijn en het landsbelang dienen. 

Waar hij ook het midden tussen moet houden is tussen de cultuur beneden en boven de rivieren. Hij moet balanceren tussen het katholieke en het protestantse erfgoed. Dat zou het CDA wel eens paaseieren kunnen opleveren. 

 

POLITICI VAN HET JAAR

 

De grafiek van het Ipsos onderzoeksbureau geeft een mooi inzicht in de plek die Nederlandse politici innemen in de publieke opinie. Wilders en Bontenbal steken boven alle andere politici uit. Wilders wordt zelfs iets meer als beste politicus genoemd dan Bontenbal. Aan de andere kant wordt hij meer dan Bontenbal aangeduid als de minst goede politicus. Ipsos oordeelt derhalve dat de twee een gedeelde eerste plaats hebben als beste politicus van het jaar. 

Dit is meer dan symbolisch. Bontenbal is enerzijds tegenspeler van Wilders maar wil ook de dialoog gaande houden met de regering Schoof, eigenlijk Wilders volgens van Zwol maar daarover straks meer.

Opvallend is het middenveld waar premier Schoof, en de politieke leiders Jetten, Yesilgöz, van der Plas, Bikker en Van Baarle zich verdringen. Buiten dit speelveld vallen Omtzigt, Timmermans, Faber en Baudet. Zij behoren tot de minst goede politici met Baudet als uitschieter. Voor Timmermans moet dit wel erg zuur zijn. Begonnen als kandidaat voor het premierschap en nu niet eens een speler op het middenveld.

Nu is niks zo veranderlijk als kiezersgunst en publieke waardering dus of dit plaatje in 2025 ook nog zal gelden is nog maar de vraag. Tot nu toe hebben de ministers van het kabinet Schoof en Schoof zelf zich nog te weinig kunnen profileren voor het grote publiek. Wilders is intussen wel een vaste waarde geworden in de Nederlandse politiek, een waarde waar men zich links van het midden danig op verkeken heeft.

Het interview met Richard van Zwol, informateur en formateur van het kabinet Schoof, CDA’er en lid van de Raad van State, was in en interview bij Nieuwsuur (complimenten voor het interview) verrassend over de positie van Wilders. Hij vond dat Wilders als leider van de grootste fractie in de Tweede Kamer en in overeenstemming met de politieke mores van ons land sinds den Uyl, premier had moeten worden.

Deze bevinding van Zwol zal veel mensen doen slikken. Feit is dat Schoof als partijloos premier het nu extra moeilijk heeft om zich staande te houden in de politieke jungle. Hij heeft immers geen machtsbasis in de Tweede Kamer. In feite is Schoof daarmee altijd aangeschoten wild.

Het tweede probleem voor Schoof en het land is dat Wilders als gehaaid politicus als een soort schaduwpremier van Nederland opereert. De oppositie schreeuwt daarbij moord en brand als Wilders bijvoorbeeld afreist naar Israel en daar zijn eigen politieke agenda afwerkt, een agenda die verschilt van die van het ministerie van buitenlandse zaken. 

Maar de oppositie is machteloos. Ze mag al lang blij zijn dat hij geen premier is geworden want dan zouden ze nog veel meer buiten spel gezet worden. De vraag is echter hoe lang houdt de regering Schoof nog stand onder deze politiek moeilijke omstandigheden?

De vooruitzichten bij een mogelijke val van de regering Schoof zijn ook al niet te best. Bij nieuwe verkiezingen blijven waarschijnlijk PVV, VVD en BBB overeind maar zal de NSC van het politieke toneel verdwijnen. In plaats daarvan komt het CDA weer om de hoek kijken. 

Zal het CDA de plaats van de NSC innemen in een regering Wilders? De oude demonen die het CDA al eerder verdeelden over samengaan met Wilders zullen weer de kop opsteken. Het CDA zal weer verdeeld raken tussen preciezen en rekkelijken. Wat daarvan de uitkomst is, weet nog niemand.

"U BENT VOOR MIJ EEN GEWOON MENS"

Links: Frans Timmermans, fractieleider van de combinatie Groen Links/PvdA. Rechts: Esmah Lahlah, lid van de Tweede Kamer voor Groen Links.

 

De debatten over de regeringsverklaring in de Tweede Kamer waren tenen krommend. Veel kamerleden, gelukkig niet allemaal, toonden hun politieke onbenul en ja helaas ook oppositieleider Timmermans. 

De door de oppositie aangejaagde rel rond een domme tweet van minister Agema van de PVV over het hoofddoekje van Groen Links Tweede Kamerlid Esmah Lahlah verleidde premier Schoof tot de historische uitspraak over een lid van de Tweede Kamer “Dat U een hoofddoek om heeft maakt voor mij niets uit. U bent voor mij gewoon een mens”.

Na bijna een hele dag chagrijn over het nieuwe kabinet Schoof is dit  wat Timmermans heeft bereikt. Een mensverklaring van een lid van de Tweede Kamer door premier Schoof.

Dat Timmermans zich zo heeft laten gaan in zijn verontwaardiging over enkele leden van dit kabinet is een tegenvaller voor de Nederlandse politiek. Je verwacht zoiets van een studentikoze Dassen, leider van de Volt fractie of akela Ouwehand van de Dierenpartij maar toch niet van een oud Eurocommissaris als Timmermans? 

Dassen en Ouwehand zitten in de marges van de macht en moeten het hebben van politiek opgeblazen verontwaardiging maar van Timmermans mag meer verwacht worden.

Dat roept vragen op over zijn strategie. Waar wil Timmermans heen?  Was het zijn bedoeling om met morele verontwaardiging over vermeend racisme van twee ministers verdeeldheid te zaaien in de coalitie zodat het kabinet Schoof valt?

Ik vrees dat het tegenovergestelde is gebeurd. De niet inhoudelijk aanval brengt de vier partijen nader tot elkaar.

En stel dat het alsnog lukt. Het kabinet Schoof valt, kan Timmermans dan nog iets met de VVD en NSC? Zullen die zin hebben om met hem een coalitie te vormen na vertoon van zoveel politiek onbenul? 

Nieuwe verkiezingen dan maar? Ook dat zal niet opleveren wat hij wil. Wilders met zijn PVV zit te vast in het zadel bij zijn kiezers om hem daar uit te wippen, zeker niet met verontwaardiging over omvolking en hoofddoekjes. 

Bij de peiling van 1 juli kreeg Wilders 42 zetels. Vijf meer dan hij nu in de Tweede Kamer heeft. De partij van Timmermans blijft al maanden op 25 zetels staan. Zijn polarisatiestrategie over normen en waarden helpt hem geen zetel vooruit.

Geen wonder, kiezers hebben daar politiek niks mee. Zij willen oplossingen voor de problemen zoals migratie, woningbouw en zorg.  Die problemen los je niet op door een paar ministers van de PVV te kijk te zetten als zondaars. 

Timmermans verzin een list want zo wordt het niks.

VOER VOOR POLITICOLOGEN 34. DRAMAPARTIJ 66

 

Jette doet een oproep aan NSC om niet met de PVV in zee te gaan want dat is onnederlands, aldus de D66 partijleider op het partijcongres van zaterdag 7 april.

Hoe ver kun je als partij zakken? Omtzigt had gelijk met zijn commentaar, laten ze nadenken wat ze voor Nederland en de Nederlanders kunnen betekenen in plaats van andere partijen de maat te nemen.

Sinds wanneer weet een politieke partij wat wel en wat niet Nederlands is? Had nou net niet een commissie van D66 zelf laten weten dat de betweterige opstelling van de partij tot het dramatische zetelverlies bij de Tweede Kamer verkiezingen van november vorig jaar heeft geleid? Nu blijkt dat betweterigheid en hardleersheid zijn, ze komen samen en zijn maar moeilijk weg te krijgen.

Voor een partij die in zijn vaandel democratie heeft staan, ooit stond de verkozen burgemeester in hun programma, is de oproep biutengewoon merkwaardig. De Democraten 66 roepen een politieke partij op om de grootste partij in de Tweede Kamer te negeren. 

Als je als oppositiepartij blijft steken in afbakenen wie wel en wie niet Nederlands is en met wie je wel of niet mag samenwerken, dan zal het niet tot echte politieke oppositie komen tegen “de rechtse regering”

Als oppositiepartij zou ze met goede ideeën moeten komen dan zou het rechtse kabinet samen met D66 wel eens een zegen kunnen worden voor de partij en wie weet voor het land. 

VOER VOOR POLITICOLOGEN 25. HOUTHI'S EN DE BESTAANDE WERELDORDE

 

Zwaaiend met een kalasjnikov waarschuwt deze Houthi leider Amerika en Engeland voor zijn wraak en dat van zijn Jemitische landgenoten. Die landgenoten hebben trouwens niks in te brengen tenzij lege briefjes en die gelden niet. Mij doet dit soort figuren denken aan "Comical Ali" de woordvoeder van Saddam Hussein tijdens de Irakoorlog. Toen de Amerikaanse troepen tijdens de Irak oorlog zowat voor zijn deur stonden, sprak hij nog steeds ijskoud over de nakende overwinning van de Iraakse strijdkrachten. Nee, in het Midden Oosten is alles anders dan wat je denkt.

Een stafofficier die meedoet aan een actie van de twee NAVO bondgenoten Amerika en Engeland tegen de Houthi’s leidt tot enige kouwe drukte in de Tweede Kamer. De NSC vindt dat het vooraf geïnformeerd had moeten worden over de actie.

Niks zo vermoeiend als achteraf gepraat zonder gevolgen want tegen de actie was de NSC nou ook weer niet. Ja, waar heb je het dan over? Tenzij dit een gevolg is van de opvatting dat, zoals Pieter Omtzigt eens heeft gezegd, de Tweede Kamer het centrum van de macht is van waaruit alles geregeld moet worden. 

Dat klinkt mooi maar is dat in werkelijkheid houdbaar? Soms is besturen ook snel beslissen. Als de regels dat beletten omdat er eerst geïnformeerd en gedelibereerd moet worden in de Tweede Kamer, dan wordt ons land machteloos en krachteloos.

Er zal een balans tussen uitvoering en controle moeten zijn, tussen regels en bestuurskracht. Dat vergt politieke evenwichtskunst, flexibiliteit van geest en besef van urgentie. Regels zijn nodig maar niet altijd direct toepasbaar. Ik hoop dat ze dat bij de NSC zullen inzien.

Dat de zaak urgent is, lijkt wel duidelijk. De Houthi’s vormen een nieuw front in de strijd om de wereldorde. Wie vormen dat front?

Om te beginnen Rusland onder Putjinski die zijn Speciale Militaire Operatie in Oekraïne is begonnen als een stap op weg naar een nieuwe wereldorde. En net als Iran heeft hij daarbij gebruik gemaakt van zetbazen in Donetsk en Luhanks in Oost Oekraïne. De bindende factor is Russische taal en cultuur.

Iran gebruikt zetbazen als Hamas, Hezbollah en de Houthi’s. Zij moeten de gewelddadige speldenprikken uitdelen die op de langere termijn de strategische posities van het Westen ondermijnen.

 

De grootste bedreiging voor de bestaande wereldorde is China. Als er een land is dat groot genoeg is, economische is toegerust en een eeuwenlange cultuur van geduld heeft, is het China wel. Dat land laat zich niet verleiden tot "onnodig geweld". Langzame druk - militaire, economisch en politiek - kan de door Amerika gesteunde wereldorde langzaam maar zeker ondermijnen. In de ogen van China is het eerder een kwestie van tijd dan van confrontatie.

Sommige deskundigen maken zich druk over “het winnen van de harten” in het Midden Oosten of over de “asymmetrische oorlog” met Houthi’s die niet te winnen zou zijn.

Hoezo winnen van harten? De leiders in het Midden Oosten lappen de harten van hun burgers aan hun laars. In Egypte en Jordanië mogen ze massademonstraties houden of moeten dat misschien ook wel. Wie zal het zeggen? Ondertussen worden ze het niet eens over actie tegen de Gaza oorlog.

Hamas, Hezbollah en Houthi’s zijn zetbazen van Iran, zo kan Iran zelf buiten schot blijven. Ik denk niet dat Iran het zal wagen om een rechtstreekse confrontatie met Amerika aan te gaan. Ze kijken wel uit. 

Het is effectiever om je zetbazen de kastanjes uit het vuur te laten halen en op die manier te testen waartoe het Westen onder leiding van Amerika toe in staat is. Iran is niet zo gek als Rusland dat nu een  uitputtingsoorlog voert tegen Oekraïne ten koste van heel veel eigen mensen, materieel en geld. 

Misschien dat de Tweede Kamer een debat kan voeren over over de opstelling van Nederland in deze langdurige strategische oorlog om de wereldorde. Houden we vast aan de Westerse wereldorde en zo ja hoe dan we dat? Met de NAVO en andere Westers georiënteerde landen of niet? Wat dragen we bij aan menskracht  behalve een stafofficier en hoeveel andere middelen?

11. VOER VOOR POLITICOLOGEN. DE TELOORGANG VAN DE VOLKSPARTIJEN

 

In een van mijn vorige blogs in deze serie heb ik op basis van mijn sociaal-politieke antenne geconcludeerd dat het CDA als fusiepartij van drie Christelijke partijen uiteen is gevallen langs de aloude religieus-culturele breuklijn christelijk protestants en katholiek.

Uit de fusiepartij CDA (de fusie is 40 jaar geleden) zijn sinds kort twee partijen ontstaan met een katholieke-culturele achtergrond. De BBB, die als het ware een opvolger zou kunnen zijn van van het vroeger volkse deel van de KVP en de NSC als opvolger van de deftige KVP. Samen vormden ze de KVP. In dat opzicht was de KVP een wat zo mooi is gaan heten ‘bindende partij’.

Tot zover mijn veronderstelling. Uit de cijfers van  i&o research blijkt dat “lager en middelbaar opgeleiden momenteel een voorkeur hebben voor NSC (20% van de lager- en middelbaar opgeleiden stemt NSC), PVV (17%) en VVD (14%). BBB heeft de gunst van deze kiezer grotendeels verloren. In juni 2023 had een kwart (24%) van deze groep een voorkeur voor BBB, inmiddels is dat nog 9 procent.” (zie: I&O zetelpeiling: grote drie nog altijd niet te onderscheiden)

De conclusie over het stemgedrag van de hoger opgeleiden is dat “GroenLinks-PvdA juist onder die groep goed scoort (27% van de hoger opgeleiden stemt op deze partij). Ook VVD is onder deze groep relatief populair (20%) terwijl NSC 13 procent behaalt. PVV (5%) en BBB (4%) genieten weinig steun onder hoger opgeleiden.

NSC is een partij die heel goed scoort onder de lager- en middelbaar opgeleiden en redelijk scoort onder hoger opgeleiden, respectievelijk  20 en 13%. BBB heeft zich niet als een brede volkspartij kunnen handhaven. Werd de partij nog in juni 2023 gesteund door 24% van de lager- en middelbaar opgeleiden, in oktober is dat gezakt naar rond de 10%. Blijkbaar spreekt de NSC nu deze groep aan. Op basis van deze cijfers kun je NSC een brede volkspartij noemen.

Uit het onderzoek wordt duidelijk dat van de PvdA als volkspartij niks is overgebleven. De nieuwe Linkse Combinatie is populair onder hoger opgeleide kiezers (27% in oktober). De hoogste score van alle partijen! De Linkse Combinatie scoort daarentegen in dezelfde maand slechts rond de 9% onder de middelbaar en lager opgeleiden.

De ondergang van de PvdA als volkspartij is begonnen toen in de jaren zeventig en tachtig als gevolg van een verschuiving in culturele waarden en normen (abortus, seksuele vrijheid, feminisme, vrijmoedig gedrag enz.) de partij populair werd onder de hoger opgeleiden (beursstudenten). Die groep nam uiteindelijk de partij over maar vervreemde daarna de volkse achterban van zich. De samenwerking (fusie?) tussen Groen Links en PvdA bevestigt deze gang van zaken. Of dat een houdbare constructie gaat worden, weten we over 40 jaar.

Tot slot nog een korte analyse van de VVD, ook een volkspartij die opgesplitst is in twee partijen: de VVD van Rutte en de PVV van Wilders. Onder de lager- en middelbaar opgeleiden scoort de PPV met 17% hoger dan de VVD met 14% (oktober 2023). Onder de hoger opgeleiden scoort de VVD 20% en de PVV een magere 5%. 

Het ziet ernaar uit dat de PVV van Wilders een soort volkse afsplitsing is van de VVD. Wilders is ook in zijn manier van spreken een stuk directer en volkser dan Rutte. Sommigen vinden hem zelfs plat en extreem. 

9. VOER VOOR POLITICOLOGEN. IS DE FUSIEPARTIJ CDA IN 3 STUKKEN UITEEN GEVALLEN?

 

Een interessante foto uit de pre-CDA tijd. De foto is gemaakt in 1971 tijdens een verkiezingsbijeenkomst van de 3 confessionele partijen in Rotterdam, negen jaar voordat de eigenlijke fusie tussen de drie partijen ARP, CHU en KVP definitief tot stand kwam. Door het dalend aantal stemmen op hun partijen, begonnen  uit politiek machtsbehoud de drie christelijke  partijen elkaar op te zoeken. Links staat  ARP lijsttrekker Biesheuvel, in het midden CHU lijsttrekker Udink en rechts KVP lijsttrekker Veringa. De KVP met lijst 1 was de grootste partij. ARP en CHU volgden op afstand. Het KVP deel heeft zich nu als het ware  afgesplitst van het CDA met twee nieuwe partijen: de BBB en het NSC.

Kan het zijn dat het CDA, een fusiepartij van 3 Christelijke partijen (1980), uiteindelijk toch uiteen is gevallen in drie partijen? Het oorspronkelijke CDA, ooit de grootste volkspartij van Nederland en een geduchte concurrent van de PvdA, ook een volkspartij,  is intussen gereduceerd tot een splinterpartij onder leiding van partijleider Bontenbal. Volgens de peilingen haalt het CDA bij de komende verkiezingen rond de 5 zetels, een resultaat vergelijkbaar met de Christen Unie. 

De eerste afsplitsing van het CDA is de BBB met de volkse partijleider en voormalig CDA stemmer Caroline van der Plas. Het startpunt van de BBB zijn de boeren geweest, een deel van de oorspronkelijke achterban van het CDA die zich sinds de klimaat- en milieu verwikkelingen (stikstofcrisis) in de steek gelaten voelen door hun partij. 

Het CDA heeft blijkbaar zijn antenne verloren voor dit deel van de achterban, veelal trouwe CDA stemmers. Een politieke misser van jewelste die vermoedelijk te maken zal hebben met de verstedelijking en verwetenschappelijking van het CDA bestuur, waardoor bestuur en politici vervreemd zijn van het platteland.

Als ik zo op een afstand kijk naar de BBB en vooral leider Caroline van der Plas dan lijkt die partij in cultuur en opvattingen veel op wat ik de volkse vleugel van de KVP noem, een vleugel die zowel uit boeren als fabrieksarbeiders bestond en de meerderheid van de KVP kiezers vormde. De boeren waren toen georganiseerd in de machtige katholieke boerenbond, de arbeiders in de toen al even machtige katholieke arbeiders bond (400.000 leden).

Met dat laatste deel ben ik opgegroeid en dat is wat ik globaal herken in de BBB, ook al is er natuurlijk veel veranderd. Het is de cultuur van de achterdeur die altijd open staat en waar je welkom bent aan de keukentafel voor koffie en buurpraat en als het te pas komt politiek.

Het is de cultuur van doe maar gewoon dan doe je gek genoeg. Het is de cultuur van iedereen telt mee ook al is dat soms moeilijk. Het is de cultuur van Onze Lieve Heer is niet alleen maar een strenge toezichthouder maar ook je beste vriend.

Het is de cultuur van vergeving en barmhartigheid maar ook van iets regelen en afspreken en van sociale controle. Niet alles wordt gewogen op een goudschaaltje maar je moet wel oppassen als je bij de gemeenschap wil horen. 

Kortom de cultuur van het katholieke platteland waar mijnheer pastoor een grote rol in speelde als het ging om gezin en geestelijk welzijn. Iets wat niet altijd en overal door iedereen werd gewaardeerd.

De tweede afsplitsing en CDA erfgenaam is uiteraard de partij Nieuw Sociaal Contract van voormalig CDA kamerlid Pieter Omtzigt. Net als Caroline van der Plas van katholieke huize. Ook zijn partij herken ik, maar dan als het deftige deel van de voormalige Katholieke Volks Partij KVP.

Het deftige deel van de KVP was ontwikkeld en las de Maasbode en De Tijd. Het volkse deel las de plaatselijke krant of de toen nog landelijke Katholieke Volkskrant, de krant van de katholieke arbeidersbeweging. Het deftige deel van de KVP leverde de lokale, regionale en nationale bestuurders en politici. Het volkse deel volgde die welwillend maar ook met argusogen. Zo lang ze gehoord en gezien werden, was het goed.

Het komt me voor dat het CDA is uiteen gevallen langs de aloude culturele lijnen die sinds de onafhankelijkheid door de Republiek der Nederlanden heen lopen, de dominante protestantse cultuur en de katholieke cultuur, die uiteindelijk dieper zitten dan de zondagse kerkgang. 

Het zou zo maar kunnen dat de katholieke cultuur zijn politieke weg heeft gevonden in BBB en NSC en het restant overblijft voor het CDA. Of dat ook daadwerkelijk te staven valt met cijfers, lijkt mij voer voor politicologen.