GEOMETRISCHE COMPOSITIE MET CIRKEL EN 3 SNAREN

petrus, "Geometrische Compositie met cirkel en 3 snaren", acryl en olieverf op mdf plaat, 80x80 cm
Te Koop

 

81. MEXICAANSE VERTELLINGEN. PIJN ALS SCHILDERKUNSTIG THEMA

Frida Kahlo, The Broken Column, 1944

De schilderkunst bevrijdt Frida niet alleen van haar trauma van de miskraam maar brengt meteen ook nieuw leven in de brouwerij. Natuurlijk, haar leven was nooit saai. Leven met schilders, revolutionairen en communisten is niet saai net zo min als haar liefdesleven.

Ze is nu eenmaal gauw verliefd en geeft snel toe aan haar gevoelens. Hoe het dan verder gaat dat ziet ze in de loop van de affaire wel. Leven is een vorm van waaghalzerij. Zelfs haar liefde voor David, met alle zijpaden die ze in loop der tijden zijn ingeslagen, heeft stormen moeten doorstaan. Maar dat maakt hun liefde ook sterker. Tegenslagen kunnen je verder helpen als je er mee weet om te gaan.

Een grote liefde kan daarbij helpen. Kleine liefdes, affaires genoemd in burgerlijke salons,  houden haar grote liefde op scherp. Ze kunnen geen kwaad als het om een echte grote liefde gaat. Daar zijn zij en David het over eens. 

David heeft ook zo zijn liefdes gehad maar is altijd weer bij haar teruggekomen. Thuiskomen noemt hij dat. Trouw betekent bij Frida weg kunnen gaan en weer terugkomen, zodat je nooit eenzaam bent.

Maar nu komt er dankzij de schilderkunst een leven bij. Het leven van een kunstenaar. Ze heeft daar altijd wel op gehoopt maar zonder teveel verwachtingen. Ze zit er ook niet echt verlegen om maar het is mooi meegenomen. Het geeft haar nieuwe mogelijkheden.

Anderen gaan je zien als kunstenaar. Ze kijken anders naar je. Ze wikken en wegen wat je werk betekent, of ze het kunnen waarderen of dat het toch niet zo goed is. Nu wordt ze voortaan als vrouw én als kunstenaar bekeken. Als vrouw heeft ze al een plek gekregen tussen familie, vrienden en bekenden nu nog als kunstenaar. 

Wat voor kunst maakt ze? Ze wil geen politiek kunstenaar zijn zoals David. Ook al is ze overtuigd communist, ze is niet geïnteresseerd om schilderkunstig de komst van de nieuwe mens aan te kondigen zoals David met zijn muurschilderingen. 

Als je kinderverlamming hebt gehad, als je bekken en rug worden gebroken in een zwaar ongeluk op je achttiende en miskramen krijgt dan is de nieuwe mens ver weg. Haar leven is van jongs af aan een van pijn lijden, lichamelijk én geestelijk. Daarom zal pijn haar belangrijkste schilderkunstige thema zijn.

 

BLIND

 

San José, Costa Rica 1979

Tepoztlan, Mexico 1976

Mexico-City 1976

Mexico-City 1976

Mexico-City, 1976

San José, Costa Rica, 1979

Lotenverkopers, San José, Costa Rica 1979

Peru, Lima 2011

Puebla, Mexico, 2010

Lima, Peru, 2011

Lima, Peru, 2007

FRITS BOLKESTEIN (1933-2025) EN DE INTERNATIONALE VAKBEWEGING

 

Er is een vuistdikke biografie over Frits Bolkestein verschenen. In Nieuwsuur zag ik een gesprek met de schrijver gelardeerd met korte filmpjes over Bolkestein. Het herinnerde mij aan een gesprek dat ik lang geleden had met Bolkestein.

Dat was begin jaren tachtig, toen hij als lid van de VVD fractie in de Tweede Kamer in zijn portefeuille o.a. Latijns Amerika had. Als vertegenwoordiger van de solidariteitsvereniging met de Latijns Amerikaanse vakbeweging CLAT, had ik om een gesprek met hem gevraagd.

Ik wilde zijn politieke steun hebben voor onze vereniging. Om dezelfde reden voerde ik gesprekken met de Tweede Kamerleden Aad Nuis van D66, Harry Aarts van het CDA en Harry van den Bergh van de PvdA. 

Die steun was nodig omdat organisaties voor ontwikkelingssamenwerking steeds vaker kozen voor projecten afkomstig uit kringen van gewelddadige revolutionaire (extreem-linkse) groepen in Nicaragua, Guatemala en El Salvador. 

De christelijk georiënteerde democratische vakbeweging CLAT werd als te gematigd beschouwd. CLAT hield vast aan zijn democratische beginselen en dat zinde de extreem linkse groepen in Midden Amerika niet. Zij zagen de vakbeweging liever als een instrument in hun politieke strijd. 

Het zou natuurlijk te gek zijn als Nederlandse ontwikkelingsgelden van een democratisch land als Nederland zou gaan naar gewapende groepen die niets hadden met democratie en de waarden die daarbij horen.

Het gesprek verliep beter dan ik dacht. Waar Bolkestein Midden Amerika uit eigen ervaring kende vanwege zijn vroegere werkkring bij Shell, kende ik de regio vanuit mijn werk bij de Verenigde Naties in Mexico en Costa Rica.

We spraken Spaans en kenden cultuur, politiek en mensen van nabij en uit eigen ervaring. Politiek zaten we niet op een lijn maar we waren beiden democraten met de daarbij behorende beginselen van vrijheid van meningsuiting, vereniging enz. 

Bolkestein was het met me eens dat zonder die beginselen geen vrije, onafhankelijke en democratische vakbeweging mogelijk is zoals bijvoorbeeld het geval is in Cuba. Op dat eiland is sinds de revolutie van Fidel Castro geen vrije vakbeweging meer mogelijk. Helaas is nu net die revolutie een inspiratiebron voor de gewelddadige revolutionaire groepen actief in de regio.

Bolkestein rondde ons gesprek af met de opmerking dat zoals ik wel zal begrijpen, hij geen vriend is van de vakbeweging maar dat als het gaat om behoud van de democratie de democratische vakbeweging op zijn steun kan rekenen. 

3. DRIE BITCHES IN BONNEFANTEN

Keetje Mans, "In this Ungodly Hour", 2025, olieverf op linnen (240x 220 cm)

De derde van de 3 vrouwen die exposeren in Bonnefanten onder de titel “Bitches Brew” (waarom toch altijd Engelse titels? Is dat de onmacht met de eigen taal?) is Keetje Mans (1979, Amsterdam). Als het om kleur zou gaan dan kun je haar werk het minst kleurrijk noemen. In al haar werken worden de kleuren willens en wetens gedempt of vervuild door zwart, zo lees ik in de brochure. 

Het meest opvallende werk, ook wat betreft omvang (240x220 cm), is een berg vrouwenlichamen die zodanig met elkaar zijn verenigd in kleur en vorm dat je alleen gezichten ziet met allemaal dezelfde uitdrukking, een staat van verrukking of zaligheid. Paarse bloemetjes versterken de sfeer van “In this Ungodly Hour” zoals het werk heet. 

Het goddeloze ontgaat me, wel zie ik in de twee gezichten in het centrum van het schilderij enige gelijkenis  met het beroemde schilderij "de Kus" van Gustav Klimmt. In dat schilderij is overgave, intensiteit en erotiek verenigd in schoonheid.

Bij twee schilderijen wordt in de brochure verwezen naar middeleeuwse prenten  en schilderijen van Jheronimus Bosch als inspiratiebron. “Ook bij hem krioelen vormen, beesten en mensen door elkaar tot ze een geheel worden”. Dat zo te stellen doet tekort aan Bosch.

Het eerste wat op schilderijen van Bosch opvalt is dat zijn figuren treffende uitdrukkingen hebben die onderling verschillen vanwege de verschillende emoties de ze uitdrukken. Daarin alleen al is Bosch een meester. Op de schilderijen van Keetje Mans hebben de figuren daarentegen allemaal dezelfde uitdrukking en op sommige schilderijen zelfs helemaal geen. 

Het sombere, donkere grote schilderij “October” heeft geheimzinnige kleuren. De gezichten in het groene water zijn uitdrukkingsloos. Het verband tussen de vissenkoppen, het zwemmend paard en de gezichten in het groen giftig gekleurde meer is onduidelijk. Is er wel een verband. Is het zo maar een geheimzinnig schilderij? 

Dat kan van schilderijen van Bosch niet gezegd worden. Elk van zijn schilderijen gaat op de een of andere manier over de strijd tussen goed en kwaad. Dat kan ik in dit schilderij niet vinden. Waar het dan wel over gaat, weet ik niet maar misschien is dat het teken des tijds. We weten niet meer waar het over gaat en misschien is dat wat Keetje Mans ons met dit schilderij wil vertellen?

 

GEOMETRISCHE COMPOSITIE MET 2 CIRKELS

 

petrus, "Geometrische Compositie met 2 Cirkels", acryl en olieverf op mdf paneel, 110x110 cm
Te Koop

80. MEXICAANSE VERTELLINGEN. EEN MISKRAAM

 

Frida Kahlo, "Henry Ford Hospital Detroit", olieverf op canvas, juli 1932.

De reis naar Amerika is niet alleen voor Diego maar ook voor Frida vol van verwachting. Ze is opnieuw zwanger geworden. Ze heeft toch weer hoop dat ze deze zwangerschap kan voldragen zodat ze het lang verwachte kind alsnog zal krijgen. Ze hoopt dat ze de kans heeft om het leven door te geven, het leven dat ze zelf zo liefheeft.

Maar in Detroit slaat het noodlot van een miskraam opnieuw toe met daarachter nog eens de wrede boodschap van de artsen dat ze nooit meer kinderen kan krijgen. Dat kan er allemaal nog wel bij na haar polio op jonge leeftijd en het tramongeluk. Het noodlot komt nooit alleen. Ondanks haar overlevingsdrang wordt ze door de zwarte boodschap overvallen door wanhoop. 

Met de liefde en de steun van David, weet ze zich geestelijk te herpakken. Ze begint de wereld vanuit haar ziekbed te verkennen. Zo ziet ze dat haar buurvrouw op bed schildert. Dat zou nog eens een oplossing zijn voor haar gedwongen ziekbed. Ze besluit om David bij zijn dagelijkse bezoek te vragen om schildergerei voor haar mee te brengen. Het belangrijkste is een kleine tafelezel die ze voor haar op bed kan zetten zodat ze half zittend, half liggend kan schilderen.

David is verbaasd maar doet wat ze vraagt. Hij stelt vast dat met dit initiatief haar levenslust begint terug te keren. Daar is hij heel erg blij mee. Frida wordt al meteen helemaal in beslag genomen door haar voornemen. Ze denkt na over de thema's die ze wil gaan schilderen. 

Haar eerste thema staat al vast. Ze wordt er ongeduldig van en kan bijna niet wachten tot het schilderij klaar is, zo benieuwd is ze naar het resultaat. Zodra ze de schilderspullen heeft, gaat ze aan de slag en hoe. Zo wordt Frida na een miskraam herboren als schilder.

Het eerste thema wordt haar miskraam. Ze besluit het schilderij in een volkse stijl, de stijl van een ex-voto te schilderen. Dat zijn de schilderijtjes van gelovigen die uit dank voor hun wonderbare genezing tot in detail het ongeluk schilderen dat hun is overkomen. 

Als dank voor hun wonderbaarlijke genezing hangen ze het zelf gemaakte schilderijtje in de kerk bij de heilige tot wie ze gebeden hebben. Zo kan iedereen zien wat een groot wonder de heilige wel niet verricht heeft. 

Zelf schilderen van wat je overkomen is, maakt op zich al deel uit van het genezingsproces. Zeker in het geval van een miskraam. 

Frida maakt dan ook een schilderij dat enerzijds haar wanhoop laat zien maar tegelijkertijd ook dat ze de wanhoop heeft overleefd. 

Het is geen mooi-schilderij in de klassieke betekenis van het woord maar een schilderij van waarheid en noodlot. Ze is niet geïnteresseerd in universele of klassieke schoonheid, noch in de romantiek. Ze wil de rauwe kanten van haar leven, de tragiek van haar bestaan in beelden op het doek vatten. Geen valse dromen maar de werkelijkheid.

Daarin verschilt ze van David. Die schildert de gang of zelfs de vooruitgang van de geschiedenis. Hij schildert zijn geloof in de toekomst. Zij schildert het leven zoals het is. daarmee blijft ze met haar schilderkunst dicht bij zichzelf.  Eigenlijk vormen haar schilderijen, vooral haar zelfportretten, een dagboek.