KRITISCHE JOURNALISTIEK IN RECHTSE TIJDEN

 

Dat de media de grootste moeite hebben zich aan te passen aan de nieuwe - rechtse- werkelijkheid van het kabinet Schoof is begrijpelijk. Zelfs een achtenswaardige krant als FD ontsnapt niet aan het dilemma tussen vroeger en nu, de politieke werkelijkheid ten tijde van Rutte en de nieuwe werkelijkheid met de PVV als grootste partij.

In een voorbeschouwing over Prinsjesdag wordt terloops vermeld dat het kabinet Schoof niet uit liefde is geboren alsof dat ooit in de geschiedenis wel het geval is geweest. Verderop heet het dat “de coalitie geen vriendenclub is”. Dat zijn ze nooit en zullen ze ook nooit worden zelfs niet tussen partijen van min of meer gelijke strekking. D66 partijleidster Kaag stak Rutte tijdens een kamerdebat een mes in de rug in de vorm van een motie van wantrouwen om daarna toch weer in zijn kabinet te gaan zitten. 

Jeroen Wollaars van Nieuwsuur heeft ook grote moeite met de nieuwe politieke werkelijkheid. In plaats dat hij de kijker helpt om een beter inzicht te krijgen in de politiek werkelijkheid houdt hij zich onledig met een kruisverhoor. De drie vrouwen en een heer, tezamen de vier vice-ministers van het kabinet Schoof, laten zich echter niet het kaas van het brood eten. 

Hij meent Fleur Agema voor de zoveelste keer op haar plaats te moeten zetten voor haar misplaatste tweet. Die geeft geen krimp. Maar ja, hij moet de vraag stellen om te laten zien aan de goegemeente en zijn lager opgeleide collega's dat hij wel degelijk kritisch is.

Mona krijgt hij niet op de kast. Die laat zich niet eens onderbreken. Over het algemeen zijn kritische journalisten een slecht voorbeeld geworden voor gedrag. Ik heb nog geleerd van mijn moeder dat je mensen moet laten uitpraten. 

NOS journalist Xander van der Wulp voor Haagse zaken weet gelukkig wel ontspannen en zelfs met een glimlach om te gaan met de nieuwe politieke werkelijkheid. Overzichtelijk, kernachtig en op een verteerbare toon geeft hij de belangrijkste punten van de Troonrede aan de kijker door.

Wie dan weer meer moeite heeft met de nieuwe politieke werkelijkheid is Arjen Noorlander, de politieke duider van Nieuwsuur. Hij heeft altijd al de gewoonte om opgewonden te raken van zijn eigen politieke kijk, maar na de troonrede is het nog erger. 

Om de een of andere reden vindt Noorlander dat je de Nederlandse politiek als een sensationele happening moet benaderen, wat het natuurlijk helemaal niet is. We hebben het grote geluk in een land te wonen waar de politiek voornamelijk saai en voorspelbaar is. Laten we dat zo houden. Dan blijft er tijd over voor leuke dingen.

De wolf van het NPO TV programma Café Kockelmann

De journalist die kritisch zijn verward met onbeleefdheid tot op het onbeschofte af, is de in Hilversum wereldberoemde Sven Kockelmann. Hij spot met alle fatsoenswetten die ik thuis geleerd heb. Hij gedraagt zich als een wolf voor wie de ondervraagde een prooi is die in stukken gereten voor de hyena's gegooid moet worden. 

De goedlachse Nicolien van Vroonhoven, die net bezig is fractievoorzitter Piet Omtzigt te vervangen, wordt door hem als een roodkapje in het bos meedogenloos gevolgd als een prooi voor zijn sensationele scoop. Waarom worden zulke journalisten geduld in Hilversum. Moeten ze daar eens niet aan het werk met fatsoenlijke journalisten die de kijker vooruit willen helpen in plaats van zichzelf?

13. VOER VOOR POLITICOLOGEN. HET TV INTERVIEW

 

De verhoorkamer van Nieuwsuur met als gast Caroline van der Plas, lijsttrekker BBB, als interviewer journalist aan tafel Jeroen Wollaars en analystisch hulpje Arjan Noorlander rechts voor een scherm.

Als uw trouwe rapporteur van de aankomende verkiezingen van leden voor de Tweede Kamer, hét politieke machtscentrum van het land zoals Pieter Omtzigt bij zowat elk interview placht te benadrukken, volg ik de media met journalistieke argusogen.

Zo komt mijn journalistieke cursus op zolder van de faculteit voor sociale wetenschappen (politieke en communicatie-wetenschap) in Nijmegen nog mooi van pas. We leerden dat we met fatsoen en respect moesten omgaan met onze bronnen. Afspraken per telefoon moesten netjes bevestigd worden per brief, namen met aanhef correct geschreven worden. Er moest een sfeer van vertrouwen zijn tussen journalist en bron.

Kom daar nu nog maar eens om. Veel journalisten gebruiken hun positie (hun invloed en macht) om de geïnterviewde te intimideren en als het even kan in de hoek te zetten waar ze hem of haar willen hebben of nog erger in de val te lokken. Kritische journalistiek is ontaard in een brutaal spel waarin de journalist probeert de geïnterviewde zo klein mogelijk te maken.

Ik zag het van de week weer gebeuren in Nieuwsuur tijdens een interview met Caroline van der Plas, lijsttrekker van BBB, door Jeroen Wollaars en zijn  hulpje Arjan Noorlander. Het begon goed. Wollaars beloofde te interviewen als een nieuwsgierige kiezer die graag antwoord krijgt op zijn vragen. Prima uitgangspunt waar de kijker ook wat aan heeft.

Maar al snel bleek dat Wollaars en Noorlander een format hebben voorbereid om van der Pas met haar stikstofplannen, het onderwerp waarop ze in de Tweede Kamer is gekomen en de Provinciale Staten verkiezingen royaal heeft gewonnen, vast te pinnen. Uitgangspunt van de heren: er komt niks terecht van de belofte de stikstofmest van tafel te vegen.

Van der Plas, zelf tientallen jaren journalist geweest, liet zich niet in de hoek zetten door deze twee onverlaten, er wordt wel degelijk aan een nieuwe natuurwet gewerkt,  dus reageerde Wollaers verbeten en begon zelfs door van der Plas heen te praten. 

Onbeschofter dan dat kun je niet zijn zeker ook omdat van der Plas inhoudelijk reageert. Ze kraamt geen onzin uit of wollige praat maar legt argumenten en feiten op tafel die voor kijker en keer belangrijk zijn om te horen.

Wollaers en hulpje Noorlander hebben daar naar het schijnt lak aan. De tijd dringt, ze moeten door met hun plan. Het gevolg is dat je als kijker niet meer weet waar het over gaat. Een misser van jewelste, want uiteindelijk is het toch de bedoeling dat de kijker kan horen en zien wat voor vlees de kiezer in de kuip heeft. 

Het mag dan tijd zijn voor een nieuwe bestuurderscultuur nog dringender is een nieuwe journalistieke cultuur nodig. Een van fatsoen en respect voor de gast die geïnterviewd wordt. 

PIETER OMTZIGT

 

Wordt Pieter Omtzigt de redder van de Nederlandse politiek met zijn nieuwe partij "Nieuw Sociaal Contract"? (naar Frans Hals)

Alleen al de aankondiging van Pieter Omtzigt om mee te gaan doen aan de Tweede Kamer verkiezingen met zijn eigen pas opgerichte partij “Nieuw Sociaal Contract” heeft het politieke speelveld op zijn kop gezet. Zijn timing van presentatie is perfect. Precies aan het begin van de verkiezingscampagne beheerste hij de hele dag bijna alle media in Nederland.

Ik zag een kruisverhoor in Nieuwsuur door Mariëlle Tweebeke die de geïnterviewde te slim af wil zijn en een lang welwillend interview op de website van de Telegraaf. Dat zegt natuurlijk ook al wat. Frans Timmermans wordt er al dagenlang geplaagd met o.a. het vervelende bericht over zijn dikke portemonnee als Brusselse klimaatpaus.

Misschien is mijn politieke antenne versleten of staat hij verkeerd afgesteld maar als ik het goed heb is de nieuwe CDA kandidaat Bontebal (afgekort BB) kansloos tegenover Omtzigt, notabene ooit lid van die partij en laatstelijk zelfs nog geheel vrijblijvend het partijleiderschap aangeboden. Omtzigt bedankte voor de eer wat een grote vernedering is voor de partij en de nieuwe partijleider.  Voorzitter Huibers heeft dat aangevoeld en is kort daarna vertrokken.

Maar er is meer. Als ik het plaatje met de nieuwe lijsttrekkers bekijk dan moeten ze het afleggen tegen Omtzigt. Of ze willen of niet, zij staan nu ineens te kijk als de oude garde. Zelfs de jongere Yeselgöz  zal er moeite mee hebben.

Gek genoeg denk ik uit de signalen van mijn misschien verkeerd afgestelde politieke antenne op te kunnen maken, dat Caroline van der Plas wel overeind zal blijven. Dat komt, denk ik, omdat zij net als Omtzigt niet van de Haagse elite is. Zij en Omtzigt zijn buitenstaanders en vertegenwoordigen als zodanig al de nieuwe bestuurscultuur.

Zij zijn wars van de Haagse modus. Ze worden ingeschaald als niet behorend tot de "ons kent ons" politieke elite en dat alleen levert extra punten op, in dit geval kamerzetels. Ze hebben ook een normale manier van communiceren, geen hoogdravende plannen en blijven vriendelijk, noem het menselijk met een visie en een mening.

Eigenlijk moet ik de peilingen afwachten en natuurlijk de verkiezingen zelf maar ik durf toch wel te wedden dat zij beiden tot de winnaars zullen behoren.

LOUISE FRESCO: MAATWERK VOOR BOER EN NATUUR

 

Louise Fresco (1952) heeft een indrukwekkende loopbaan achter de rug, zowel wetenschappelijk als adviseur bij nationale en internationale instellingen. (Zie: Wikipedia Louise Fresco)

Je moet ze met een lantaarntje zoeken, wetenschappers die tegen de stroom in genuanceerd durven denken over stikstof en klimaat en daarbij beslagen ten ijs komen. Zelfs het plaatsen van vraagtekens bij wetenschappelijke rapporten wordt als ‘not done’ beschouwd want het geeft de boeren hoop, valse hoop om met de woorden van Jeroen Wollaars van Nieuwsuur te spreken. Alsof het niet normaal is om kritische vragen te stellen over wetenschappelijke onderzoeken en de daaruit vloeiende beleidsmaatregelen. Alsof wetenschappers en politici onfeilbaar zijn.

Neem nu Louise Fresco. Ik ken haar van haar columns in de NRC. Ze zette in haar columns scherpe kanttekening bij hypes in de voedsel en voedingswereld. Onlangs in een afscheidsinterview in Financieel Dagblad als voorzitter van de universiteit van Wageningen zette ze vraagtekens bij het Nederlandse stikstofbeleid.

'Maatwerk moet én voor de boeren én voor de natuur gelden. We hebben twee typen natuurgebied die onder Natura 2000 vallen. Daar spreekt niemand over. We hebben de natte stukken van Nederland, die uniek zijn, zoals de Wadden of de Biesbosch.'

'We hebben ook de hoge zandgronden. Die zijn niet uniek voor Nederland. Probleem daarmee is dat wij die bewust schraal maken en houden. Als je de natuur zijn gang laat gaan, komt er bos. Zandverstuivingen op de Hoge Veluwe zijn het resultaat van middeleeuwse landbouw. Het is niet per se natuur.'

'Die schrale gronden zijn heel gevoelig voor stikstof, en daar zit het probleem. De Habitatrichtlijn zegt niet per se dat je daar stikstof moet verminderen, maar je moet die gronden in stand houden. Dat is óók een keuze. Je moet ook durven nadenken of een robuustere natuur een betere optie is op die plekken en of al die stukjes schrale grond het behouden waard zijn. Niet alles kan overal, zei Remkes. Die nuance moet je ook bij natuur hebben.'

Over de relatie tussen natuur en boeren zegt ze het volgende.

“Als ik zie hoeveel natuur wij hebben ontwikkeld de laatste decennia: dat is fantastisch. Maar ook bij natuur mag je vraagtekens plaatsen. Welke natuur is voor ons het belangrijkst, wat heb je ervoor over, en waar? We hebben ooit ervoor gekozen om veel kleine Natura 2000-gebieden te definiëren. Sommige zijn maar 10 hectare of kleiner.'

'Ik vind ook dat burgers, inclusief de natuur- en milieuorganisaties, te weinig erkenning hebben voor dat moeilijke, risicovolle werk van boeren. Wij vinden het vanzelfsprekend dat wij elke dag alles kunnen kopen. Boeren zorgen daarvoor.”  (zie interview met Louise Fresco, "Voedsel is geen wegwerp product, het is niet slecht dat mensen nu beseffen.")
 

DIJSSELBLOEM NU AL KOP VAN JUT

Een digitale fotobewerking vanPetrus van het schilderij 'De Bankier en zijn Vrouw' van de Vlaamse schilder Quinten Matsijs (1514), Museum Het Louvre. 

De aanloop voor het weekeinde was nog rustig maar toch al een tikkeltje onheilspellend. De attente lezers wisten het al. Cyprus verkeert in zwaar weer. Een noodlening van Europa lag in het verschiet om te voorkomen dat de banken zouden omvallen. Griekse waardepapieren hadden immers door de Griekse crisis veel van hun waarde verloren (de fameuse haircut). Aangezien Europa ondertussen de nodige institutionele maatregelen heeft genomen om een dergelijke kleine crisis op te vangen, zeker op een klein eilandje als Cyprus, kon je gerust op twee oren slapen. De Euroministers van Financiën o.lv. onze eigen Minister Jeroen Dijsselbloem zouden de zaak wel regelen.

Maar in het weekeinde barstte de bom. We zagen een herhaling van beelden die we indertijd van Griekenland zagen. Boze en verontwaardigde demonstranten met zwaaiende vlaggen die NEE schreeuwen. Over hun toeren geraakte mannen en vrouwen voor de camera's. Je zou denken dat in zo'n situatie de media hun best doen om de nodige achtergrondinformatie te verschaffen. Maar eerst en vooral volgt de sensatie, de verwijten, de verontwaardiging en de woede zodat het zoeken wordt naar de feiten.

Je probeert te achterhalen waar het over gaat. Ik lees over een heffing van 6,75 % op het spaargeld tot 100,000 €, daarboven is het 9,9% . Is die heffing eenmalig of blijvend? Vanwaar die heffing? Is het een soort belasting? Hoeveel krijgen ze nu van Brussel? Waarom moeten ze zelf geld ophoesten? enz. enz. Uiteindelijk vind je de feiten maar het blijft moeilijk want met name in de Nederlandse media slaat de verontwaardiging toe vermengd met sensatie, onheilsvoorspellingen, foute inschattingen in Brussel, slechte communicatie van Brussel enz.

Uiteindelijk wordt duidelijk dat het om een eenmalige heffing gaat omdat een alles omvattende Europese noodlening Cyprus zou opzadelen met onbetaalbare aflossingen. Cyprus moet dus zelf een bedrag bijna 6 miljard ophoesten. Dat kan het beste door een eenmalige belasting op spaargeld. Cyprioten schrikken zich natuurlijk rot. Tot nu toe was de crisis een ver van hun bed show. Het is op Cyprus altijd mooi weer en dat moet zo blijven, ook in crisistijd. Cypriotische actievoerders, deskundigen en journalisten struikelen over elkaar van verontwaardiging over de aantasting van het vertrouwen, de kans op een bankrun en god weet wat nog meer. Wat zijn ze blij in Hilversum, de crisis is weer terug en dan zijn wij weer lekker bezig.

Twan Huys van Nieuwsuur wist zelfs nog 3 dagen na de feiten de zaak weer flink op te fokken. Terwijl Dijsselbloem in de Tweede kamer zit te vergaderen, "staat Cyprus in de fik" zo analyseert hij haarscherp. Hij zou nu moeten rondbellen met heel Europa om de zaak te regelen, aldus Twan. Die jongen weet hoe het werkt! Ferry Mingelen draagt het zijne er toe bij: “dat komt ervan als je 2 functies wilt combineren”. Dat de beslissing unaniem genomen is door de Euroministers van Financiën, dat er redenen zijn voor het besluit, dat het IMF met de maatregel instemt, dat de ECB meedoet, dat zegt blijkbaar allemaal niks. Deskundige Martin Visser stookt het vuurtje voor Twan nog eens deskundig op. De media hebben immers een kop van jut nodig en daar leent Dijsselbloem zich nu prachtig voor. Ik ben geen fan van Dijsselbloem maar vind wel dat hij de kans moet krijgen om zich te bewijzen als voorzitter van de Euroministers van Financiën. Toch ook een goeie zaak eindelijk ook eens een landgenoot wat hoger in de Europese hiërarchie zit of mag dat niet van Twan c.s.?

Over de Cyprioten kan ik kort zijn. Hun land met veel te grote banken zit diep in een finaciële crisis. Als ze denken dat ze dat geen geld gaat kosten, zijn ze behoorlijk dom. Als je vliegtuig in de fik staat en naar beneden dreigt te storten, kun je ook geen beroep meer doen op de garanties dat dit niet zou gebeuren. Wat dacht je van de IJsland crisis? Nederlandse spaarders bij IJslandse banken kregen van IJsland hun geld niet terug, dat moest Nederland (Wouter Bos weet je nog?) doen. En wat te denken van hogere belastingen op verzekeringen?  Gelukkig was daar Nout Welling, de toenmalige baas van de Nederlandse Bank, als de kop van jut. Nederland moet en zal een schuldige hebben. 

In België dreigen tienduizenden heel kleine spaarders bij Belfius, voormalig Dexia, al hun spaargeld te verliezen. Ze dachten dat het spaargeld was maar volgens doorgewinterde beleggers zijn het gewoon aandelen en dus moeten ze voor de bijl. Het wachten is op een beslissing van Brussel. Grote kapitalisten lusten kleine kapitalisten op zo'n moment rauw. De wereld is hard.