2. DE KLEINE GESCHIEDENIS VAN JAN VAN DER PUTTEN. CHILI

 

Een zelfverzekerde generaal Pinochet omringd door zijn officieren in afwachting van de heilige mis ter ere van de onafhankelijkheid van Chili. 1973. Met deze foto legt fotograaf Nicolas Genty het prototype van de Latijns Amerikaanse dictator vast.  

Jan van der Putten doet als correspondent verslag van de opkomst en ondergang van Allende (1970-1973) die in Nederland en de rest van de wereld met spanning wordt gevolgd, zijnde het eerste linkse democratische experiment op het continent Latijns Amerika, met de nadruk op democratisch. Het verhaal van Allende, de eerste gekozen Marxistische president in Latijns Amerika is algemeen bekend.

Na de linkse machtsovername ontstaat politieke, sociale en economische wanorde als gevolg van het verzet van de oppositie, al dan niet met hulp van de CIA, in Latijns Amerika gevreesd om zijn bemoeienis met de binnenlandse politiek. Generaal Pinochet (1973) grijpt de macht en houdt op gruwelijke wijze grote schoonmaak onder alles wat links is. Jan zit er tussen en schrijft erover. Pinochet installeerde naar het voorbeeld van de Spaanse generalissimo Franco,  een wrede dictatuur die tot 1990 aan de macht blijft.

Wat is er mis gegaan in Chili, een min of meer stabiele democratie waar het leger apolitiek pleegde te zijn? Is het een samenzwering van rechtse krachten geweest samen met het leger, speelden de christen-democraten, dubbelspel of was het de invloed van Washington en de zo gevreesde CIA? Of is er nóg een andere kant aan het verhaal?

Jan benoemt in zijn boek de andere kant, de kant die hij indertijd als correspondent bij o.a. de Volkskrant niet of te weinig benoemde. Nu somt hij zonder schroom in zijn boek op wat er politiek allemaal mis ging onder Allende. 

Diens regering was verdeeld en sektarisch.”Je had koelbloedigen en heethoofden, pragmatici en dogmatici, sociaal-democraten en marxisten, progressieve katholieken en weldenkende middenklassers en die hadden het met elkaar strategisch en tactisch voortdurend aan de stok. Ze vergaderden eindeloos en dan volgden er geen besluiten, of iedere partij besloot iets anders.” (Blz.73 en 74) 

Zelfs Allendes eigen socialistische partij was verdeeld. “Gevolg: gemiste kansen, een zwabberend beleid en voortdurende ministerswisselingen.. En dat terwijl de mogelijkheden van de Unidad Popular vanaf het begin al beperkt waren. Bij gebrek aan een parlementaire meerderheid.”  

De democratie bezweek onder het radicalisme dat de kleine marges van de democratie overschreed. Een politieke misser die in Latijns Amerika vaker voorkomt. Jan heeft dat niet gezien. Waarom niet? 

Werd hij misleid door zijn verlangen naar politieke verandering - de linkse utopie - of door sympathie voor Allende c.s. Waarschijnlijk ene combinatie van beide zoals ook Harry Mulisch zich liet verleiden door Fidel Castro en hij niet alleen ook een intellectuele zwaargewicht als Jean Paul Sartre en de feministe Simone de Beauvoir lieten zich verleiden door Castro c.s.

OORLOGSBULLETIN 79. OORLOGSFOTOGRAFEN EDDY EN KOEN

 

Kun je in een enkele foto het drama van de oorlog in Oekraïne vatten? Ik denk het niet. Daarvoor is een oorlog te complex. Er komen teveel menselijke emoties en handelingen in voor om in enkel plaatje te vangen, hoe graag je dat ook wilt. Fotograaf Eddy van Wessel schijnt op jacht te zijn naar een zo'n plaatje, lees ik in een commentaar bij een documentaire over hem getiteld "Eddy's oorlog". Hoe dan ook, bovenstaande foto gemaakt door Eddy van Wessel laat aan duidelijkheid over oorlogsslachtoffers, in dit geval een ouder echtpaar dat net zijn huis heeft verloren door een raketinslag, niets over.

Wat bezielt een fotograaf om oorlogsfotograaf te worden? Fotograaf Eddy van Wessel zegt in de de documentaire met de toepasselijke titel “Eddy’s oorlog” dat hij die ene foto wil maken die het hele verhaal over de oorlog in Oekraïne vertelt. Wel zijn verhaal. Een Russische fotograaf zal waarschijnlijk een ander verhaal willen vertellen. 

Je kunt oorlogsfotografie zien als een categorie straatfotografie. De Nederlandse fotograaf Koen Wessing (1942-2011) was zo een straatfotograaf die aan oorlogsfotografie deed. Hij was bij de staatsgreep in Chili in 1974 en bij de Sandinistische revolutie in Nicaragua in 1978. 

Je zou hem een voorganger van Eddy kunnen noemen. Net als Eddy wilde hij het verhaal vertellen en werd hij daarbij gedreven door het in beeld brengen van actie. Ik moest hem indertijd vanuit Costa Rica zo snel mogelijk naar het front brengen. Hij wilde als een straatjongen boven op de actie zitten.

Dat daar moed voor nodig is, spreekt vanzelf. Maar het is wel een moed die grenst aan overmoed. Is dat het gevolg van de jacht op dat ene plaatje dat alles zegt, dat - zeg maar - geschiedenis zal schrijven? Eddy van Wessel zegt van wel. Koen Wessing liet zich daar niet zo over uit. 

Koen was het vooral te doen om het onrecht van onderdrukking in Chili en de bevrijdingsstrijd in Nicaragua in beeld te brengen. Eddy hoor ik daar niet zo over in de documentaire. Hij wil de oorlog laten zien als een menselijk drama. Dat hij daarbij de kant van Oekraïne kiest, is blijkbaar vanzelfsprekend.

Maar oorlogsfotografie is meer dan dat. Het is ook de jacht op het plaatje, zoals je in de documentaire kunt zien. Dat maakt een oorlogsfotograaf rusteloos. Hij moet er bij zijn als het gebeurt. 

Straatfotografen en meer nog oorlogsfotografen zijn jagers met hun camera als het wapen om de buit mee te vangen. Dat is een soort instinct dat ik bij Koen Wessing heb gezien en nu ook weer in de documentaire over Eddy Wessel.

Dat instinct zorgt voor de overmoed die nodig is om zich in het hol van de leeuw te wagen, ofwel zo dicht mogelijk bij het front te zijn waar de echte gevechten plaatsvinden en de doden op straat liggen. Precies dat instinct zorgt vaak voor de meest indringende foto’s over de oorlog in de media.

Dat de toewijding soms grenst aan fanatisme zie je in de documentaire als Eddy boos wordt dat hij een plek of een gelegenheid heeft gemist omdat zijn chauffeur te traag reageert of een soldaat weigert hem mee te nemen in een pantserauto die gewonde soldaten van het front moet halen.

Het zijn momenten van de waarheid. Jouw verhaal blijkt niet het belangrijkste te zijn. Er zijn, zeker in een oorlog, belangrijkere zaken dan jouw plaatje. Sommige fotografen willen dat wel eens vergeten. Bescheidenheid is en blijft belangrijk of je nu oorlogsfotograaf of straatfotograaf bent.

14. AMERICA LATINA. STAATSGREEP GENERAAL PINOCHET

Verschenen in CLAT Nieuws, no 6. Sept/okt 1974, 4e jaargang

 

En dan barst op 12 september 1973 de bom. Een generaal maakt met veel militair geweld een einde aan de regering Allende en meteen ook aan het leven van Allende. Zijn naam Pinochet zal nog lang nasidderen on het wereldnieuws. Het is een schok voor iedereen die gehoopt had op radicale sociaal-economische veranderingen langs democratische weg. Door de staatsgreep in Chili is Latijns Amerika weer terug bij af.

 CLAT algemeen secretaris Emilio Maspero is in Génève bij de ILO en geeft interviews zo meldt CLAT Nieuws.

“Hij vroeg hen de publieke opinie te mobiliseren en aan de wereld te verkondigen dat de staatsgreep tegen het socialistische bewind van Allende een overwinning is van het fascistisch imperialisme. Hij roept alle vakbonden op solidair te zijn met de Chileense werkers, niet alleen moreel, maar ook politiek en materieel.  Op de vraag of de materiële hulp ook uit wapens moest bestaan, antwoordde Maspero niet ontkennend. Hij is zelf tegen geweld, zei hij, maar hij begreep nu wel dat de ongewapende strijd tot het verleden behoort” (CLAT Nieuws, no.6, september-oktober 1973, 4e jaargang)

Dat is de kern van de zaak. Kun je na de staatsgreep tegen de regering Allende als vakbond nog hopen op geweldloze veranderingen ten gunste van boeren en arbeiders?  

Voor ons in Nederland zit er niks anders op dan protestacties te organiseren. Samen met het Chili-komité, Sjaloom, Aktie Colombia, Cineclub, Federatie van Vrije Socialisten, Katholiek Werkende Jeugd en Jongerenfront stuurt CLAT Nederland een telegram naar de ministerraad, p/a ministerie van algemene zaken, Plein 1813, Den Haag. 

“Geschokt door de gebeurtenissen in Chili doen onderstaande organisaties een dringend beroep op de Nederlandse regering om;

1. de militaire junta die de macht in Chili zegt te hebben overgenomen, en die de wettig gekozen president de dood ingejaagd en waarschijnlijk heft doen vermoorden, niet als regering van Chili te erkennen;
2. alle ontwikkelingshulp aan Chili voorlopig op te schorten;
3. de daarvoor uitgetrokken gelden, in de lijn van de steunverlening aan bevrijdingsbewegingen in Zuidelijk-Afrika, ten goede te laten komen zaan de Chileens revolutionaire krachten en hun bevrijdingsbeweging.

Amsterdam, 12 september 1973.

Het Wereld Verbond van de Arbeid in Brussel veroordeelt in een verklaring “het verraad van Chileense militairen en van alle reactionaire krachten in Chili”

“Met ontzetting heeft het WVA kennis genomen van de schokkende berichten uit Chili. Het door president Allende uitgevoerde experiment van de revolutie binnen de perken van de wettelijke democratie is door een militaire staatsgreep de kop ingedrukt.

Eens te mee hebben volksvijandige machts- en belangengroepen samengespannen tegen een man die, nadat Chili zoveel jaren aan de overheersing en plundering van internationale en financiële machten was overgeleverd, zich met hart en ziel had ingezet voor de fundamentele hervorming en de vooruitgang van de Chileense maatschappij.

Een te meer is het bewijs geleverd dat in Latijns Amerika de rechtse elementen en de verdedigers van de oligarchische belangende allen tijde klaar staan om de rechtmatige aspiraties van de werknemers en van de overgrote meerderheid met alle middelen te dwarsbomen. Dit betekent dat deze laatsten ter bereiking van hun ideaal en vrijheid geen ander middel overblijft dan een bloedige revolutie.”

13. AMERICA LATINA.CHILEENSE VERKIEZINGEN EN DE AMERIKAANSE MULTINATIONAL ITT

 

In maart 1973 worden de Chileense parlementsverkiezingen in de wereldpers en dus ook in Nederland nauwlettend gevolgd. Dat het bij de Nederlandse kranten aan politiek inzicht ontbreekt, blijkt uit de verschillende krantenkoppen aldus onze landen redaktie in CLAT Nieuws.

“De Volkskrant: “Chili stemt massaal. Allende in het nauw bij verkiezingen;”, renonrechte de indruk wekkend dat Allende aan de verliezende hand was, de nRC: “Uitslag Chileense verkiezingen betekent overwin voor Allende”, Trouw: Allende’s linkse coalitie gaat nederlaag tegemoet”, De Tijd: “Verkiezingen versterken Allende”.(CLAT Nieuws no.4, mei/juni 1973, 4e jaargang)

Wat is er aan de hand? Onze redacteur vermeldt dat 43, 4% van de kiezers voor voortzetting van Allende’s politiek heeft gestemd. Nog nooit eerder in de geschiedenis heeft een zittende president bij tussentijdse verkiezingen zijn aanhang vergroot. Allende is in 1970 met 36, 2% van de stemmen tot president werd gekozen.

Verontrustend daarentegen is de verdeeldheid binnen de Unidad Popular. De gematigde stroming waartoe Allende zelf behoort, wil hervormingen binnen de bestaande orde. De radicale stromingen (waaronder linkse voormalige christendemocraten) verwerpen de bestaande maatschappelijke orde en willen vanaf de basis een 'socialistiese maatschappij' op bouwen. 

Internationale aandacht krijgt de ITT (Internationale Telefoon en Telegraafmaatschappij) die zich in Chili gedraagt als een staat in een staat. Gedwongen door een senaatscommissie was ITT open over haar verzet tegen de regering Allende. 

“Vice-president van de ITT, William Merriman, zei dat zijn maatschappij 25 keer bij het ministerie van buitenlandse zaken heeft aangedrongen alle ekonomiese hulp aan Chili te staken, leningen van internationale banken onmogelijk te maken en andere ekonomiese sancties toe te passen. Hij voegde er aan toe dat een ITT funktionaris een brief met 19 suggesties voor acties van de Noord-Amerikaanse regering had geschreven.” (Nieuwsoverzicht in CLAT Nieuws No.4, mei/juni 1973, 4e jaargang)
 

12 AMERICA LATINA. DE CHILEENSE DEMOCRATISCHE SOCIALISTISCHE REVOLUTIE

 

Als ik een land moet aanwijzen dat een stempel heeft gedrukt op mijn bewustwordingswerk (geen mooi woord, maar het is niet anders) dan is dat Chili. In dat land was in 1970 dankzij een coalitie van linkse partijen -Unidad Popular - door "demokratiese" verkiezingen de socialist Salvador Allende tot president verkozen.

Zijn verkiezing hield de belofte in dat voor sociaal- economische en politieke veranderingen niet persé een gewelddadige revolutie nodig is zoals die in Cuba. De verkiezing van Allende maakt aldus een einde  aan het idee dat de gewapende strijd de enige weg tot verandering is. Voor democraten een opluchting. De gewapende strijd maakt veel slachtoffers en het reguliere leger sterker en brengt democratie niet dichterbij en dat is niet zo best in een continent waar het leger nogal eens naar de macht grijpt.

Bij CLAT Nederland volgen we de ontwikkelingen in Chili van na de verkiezingen nauwlettend in de vaste rubriek ‘periodiek nieuwsoverzicht Latijns-Amerika’ in CLAT Nieuws. In dat nieuwsoverzicht wordt het belangrijkste nieuws uit de verschillende landen van Latijns Amerika gegeven.  

Het wordt gemaakt door enkele vrijwilligers die het nieuws uit de hun toebedeelde landen nauwgezet volgen. Daarmee leveren zij een belangrijke bijdrage aan, kennis over en inzicht in Latijns Amerikaanse landen.

Sinds de verkiezing van Allende haalt Chili regelmatig de voorpagina’s van Nederlandse kranten. De belangstelling voor het Chileense socialistische experiment is groot. In Chili zelf lopen de politieke spanningen hoog op. 

“2 november 1972 had Allende zijn opzienbarende kabinet gepresenteerd: drie hoge militairen op sleutelposities en twee linkse vakbondsmensen op eveneens belangrijke ministeries. Doel van deze samenstelling van het kabinet was om een soort van wapenstilstand tussen oppositie en regering tot stand te brengen. Het idee om de militairen in de regering op te nemen is van Allende zelf. Bij het weerstaan van zijn moeilijkheden (stakers, inflatie, parlementaire tegenwerking) zocht hij naar bondgenoten maar hij heeft weinig keus.
De enige groep die eigenlijk daarvoor in aanmerking kwam was de linkervleugel van de Christendemocraten o.l.v. de verslagen presidentskandidaat Radimiro Tomic. Twee vroegere linkse vleugels van de Christendemocraten, de MAPU (Beweging voor eenheidsvolksaksies) en de IC (Organisatie van Christelijk Links), die zich in 1968 resp. 1972 hebben afgescheiden, zijn in de UNIDAD Popular opgenomen. De linkse stroming die in de moederpartij is gebleven staat onder leiding van Tomic maar is duidelijk in de minderheid en manifesteert zich niet veel. Van tijd tot tijd doet Tomic een waarschuwende of matigende uitspraak of spreekt verzoenende taal tegen Unidad Popular, maar hij verlaat de Christendemocratische partij niet.” (CLAT Nieuws no.2, februari/maart 1973, 4e jaargang)

Er wordt melding gemaakt van een “bazenstaking”, een staking van kleine zelfstandige vervoerders die het land langdurig plat leggen met de bedoeling de regering van Allende te verzwakken of ten val te brengen. Dat lukt niet maar de staking draagt wel bij aan de destabilisering van de regering. Er worden vermoedens geuit dat "rechtse krachten" achter de staking zitten tot en met de CIA, de geheime arm van de VS om overal op het continent het kapitalisme in het zadel te houden. 

Nadat de rust enigszins is weergekeerd bezoekt Allende de VN Algemene Vergadering, Mexico, Moskou en Havana. Op de algemene vergadering is hij scherp over de multinationals die machtiger zijn dan staten. 

Hij beschuldigt de Amerikaanse multinational ITT ervan tot twee maal toe geprobeerd te hebben een burgeroorlog uit te lokken. De Noord Amerikaanse kopermaatschappij Kennecott is volgens hem een agressor die de Chileense economie enorme schade heeft toegebracht. 

De werkgroep Amsterdam houdt de vinger aan de pols van de Nederlandse multinationals in Chili en de rest van het continent. 
 

10. AMERICA LATINA. NOORD AMERIKAANSE MULTINATIONALS

CLAT Nieuws, mei/juni 1973, no 4, 4e jaargang

 

Het voordeel van aktie voeren is dat je meteen ook de aandacht vestigt op het probleem. Met de Berkel-aktie vestigt Clat Nederland  de aandacht op de multinationale onderneming al zodanig. Daarin zijn we als Clat Nederland niet de enige. De kritiek dat de multinationals te machtig en te groot worden, hoor je van alle kanten. Wel heeft Clat Nederland als speciale invalshoek de kritiek van de vakbeweging en de werknemers.

Op een internationaal congres van vervoersbonden meldt een vakbondsleider uit Colombia dat Philips zijn fabrieken in drieën heeft gesplitst waardoor de vakbond verdeeld wordt over 3 bedrijven met als gevolg drie kleine bedrijfsbonden in plaats van een grote bedrijfsbond. Dat maakt het moeilijker om een vuist te maken tijdens CAO onderhandelingen en conflicten over arbeidsomstandigheden.

Een vakbondsman uit Ecuador vertelt over de Noord Amerikaanse trailers die vissen op tonijn voor de kusten van o.a. Ecuador en Peru. Het zijn industriële vissers die met hun grote netten alles weg vangen voor de  neus van de lokale vissers. De niet bruikbare bijvangst wordt overboord gesmeten waardoor kostbaar voedsel voor de lokale bevolking verloren gaat.

Een Salvadoriaanse vakbondsman klaagt over het monopolie dat het Nederlands bedrijf CETECO heeft voor de invoer van Nederlandse melkpoeder met als gevolg veel te hoge prijzen voor de lokale bevolking.

De werkgelegenheid in de havens van Venezuela, waaronder de grootste haven La Guaira niet ver van de hoofdstad Caracas, dreigt aanzienlijk minder te worden door het groeiend aantal containers die vooral buitenlandse ondernemingen gebruiken. 

Een doorn in het oog van de Latijns Amerikaanse vakbonden op het congres van de internationale transportfederatie is dat het Panamakanaal nog altijd in handen is van Noord Amerika.
De Panamese transportbond eist dat het ‘Amerikaanse kolonialisme uitgebannen moet worden. Het Panamese volk heeft recht op de beschikking van de kanaalzone.’ aldus de ingediende resolutie.

Dat ook nationale werkgevers keihard zijn, blijkt dan weer uit het verhaal van een Guatamalteekse vakbondsman die vertelt over de al twaalf maanden durende vermissing van de vakbondsleider tevens buschauffeur Vincente Merida Mendoza. Regering, gerechtelijke instanties en politie weigeren de zaak te onderzoeken. 

Dankzij bemiddeling van de werkgroep Rotterdam van Clat Nederland kunnen de Chileense vakbondsvertegenwoordiger de Rotterdamse havenarbeiders bedanken voor hun weigering een lading Chileens koper te lossen, koper dat anders door de Noord Amerikaans multinational Kennecott in beslag zou zijn genomen. Volgens de Chileense president Allende voert Kennecott een economische oorlog tegen zijn regering.
 

37. TERUG NAAR NIJMEGEN. UNESCO

De laatste foto van president Salvador Allende (1970-1973), de man in het midden met helm op. De foto is gemaakt in het presidentieel paleis terwijl het gebombardeerd wordt door vliegtuigen van de opstandige generaal Pinochet. Daarmee kwam een einde aan het presidentschap van de eerste gekozen Marxistische president op het Latijns Amerikaanse continent. Generaal Pinochet oefende jarenlang een uiterst rechts schrikbewind uit naar voorbeeld van de Spaanse dictator en generaal Franco.

Allemaal goed en wel met Sint Jan van het Kruis maar het dagelijkse leven gaat verder of  beter gezegd het staat in de pauze stand. Dat wil zeggen na de geboorte van onze dochter Floortje, het behalen van de doctorandus titel en de succesvolle sollicitatie bij het Directoraat Generaal voor Ontwikkelingssamenwerking hoor ik helemaal niets meer over uitzending naar een of ander liefs Latijns Amerikaanse hulpbehoevend land.

We wonen nog steeds met zijn drietjes in de “vergeten” straat met arbeiderswoningen. We leven van een bijzondere vorm van bijstand voor werkloze afgestudeerden. De overheid en de samenleving behoeden ons voor armoede.

Het is weliswaar financieel krap aan maar babykleertjes krijgen we van vriendinnen die ons met kinderen zijn voorgegaan. We krijgen van een vriendin zelfs een zo goed als nieuwe prachtige rode kinderwagen. De moeder van Krulkop voorziet in een wandelwagen.

Ondertussen heb dus niks omhanden behalve dan mijn leesuurtjes met de Jonge Marx of Jan van het Kruis. Ik fotografeer ook een beetje. Niet vele vanwege de kosten. In de stoffige, benauwde kelder heb ik een primitieve doka gemaakt. Een onhandig en onplezierig hok maar meer zit er niet in gezien de beperkte fondsen. 

Voor luttel bedrag heb ik een Lubitel gekocht, dat is een Russische 6x6 camera. De kwaliteit is niet veel soeps maar dat kan ook niet voor zo weinig geld. De lens is slecht zodat niet een foto echt scherp is. Het doorspelen van het rolletje is een moeizaam karwei. Allemaal niet erg, voor weinig geld leer ik zo een groot formaat camera gebruiken.

Eindelijk krijg ik dan bericht uit Den Haag dat een post beschikbaar is bij het Latijns Amerikaans Instituut voor Alfabetisering van UNESCO in Santiago de Chile. Ik krijg het verzoek om mij per omgaande te melden bij de afdeling personele zaken van UNESCO in Parijs. De reiskosten worden vergoed. 

Ik word om elf uur op het hoofdkantoor van UNESCO in Parijs verwacht. Via het ministerie krijg ik autorisatie voor een vliegticket retour Schiphol - Parijs plus onkosten voor trein en taxi. Ik vertrek met de eerste trein ’s morgens naar Schiphol en neem aansluitend de KLM vlucht naar Parijs. Het is een merkwaardige ervaring om in een enkele dag op en neer te vliegen naar Parijs voor een sollicitatiegesprek van een paar uur.

Ik stap op tijd het kantoor van de personeelsdienst binnen in het reusachtige UNESCO gebouw. De personeelsman in kwestie valt me mee. Hij maakt grapjes, ik denk om een ontspannen sfeer te scheppen. Dat lukt aardig. We spreken Spaans. Over de job zelf hoor ik weinig anders dan wat ik niet al gelezen had in de 'job description' voor professional officers (P1). Na een uurtje is het gedaan. Ik krijg nog bericht. Ik heb geen idee wat voor indruk ik gemaakt heb en of ik voldoe aan de vereisten voor de job. Ik denk dat het wel goed zit maar ja ik ben een optimist.

Terug met de taxi naar Orly en wachten op het vliegtuig. In de WC staan plotseling links en rechts van mij boven de pisbak mannen opdringerig met hun penis te zwaaien. Na de eerste verbazing besef ik dat dit een uitnodiging tot betaalde seks is. Ik snap niet dat je op zo een plek op zoek bent naar klanten. Hoe kun je met de lucht van pis in je neus, iemand tot seks uitnodigen? 

De baan gaat niet door. De groeiende politieke spanningen in Chili sinds de verkiezing van de marxist Allende van de Unidad Popular tot president (1970) spelen de UNESCO parten. Ik krijg te horen dat de toekomst van het Instituut onder druk staat. Mijn les geleerd. Wie voor een internationale baan gaat via een VN instelling moet rekening houden met internationale politiek. Daar had ik nog niet aan gedacht.

DE DOOD VAN EEN MEXICAANSE PRESIDENT (1922-2022)

 

Nederlandse studenten demonstreren tegen de Mexicaanse regering waarin Luis Echevarria Minster van Buitenlandse Zaken was en als zodanig mede verantwoordelijk voor het gewelddadige optreden van het leger tegen demonstrerende studenten op het Plein van de Drie Culturen Tlatelolco op 2 oktober 1968 vlak voor de Olympische Spelen. Het militaire optreden leidde tot een bloedbad met honderden doden.   "Voor het IOC waren deze gruwelijke gebeurtenissen geen reden om de Olympische Spelen af te gelasten of uit te stellen. Integendeel, na een spoedbijeenkomst een dag erna prees IOC-voorzitter Avery Brundage het land voor de geboden gastvrijheid. Dit bloedbad is daarmee niet alleen een dieptepunt voor de Mexicaanse geschiedenis, maar ook voor de olympische geschiedenis.", aldus de rubriek sportgeschiedenis op de MSN website.

Luis Echevarria was president toen ik in Mexico woonde (1974-1977). Op 8 juli dit jaar is hij overleden. Honderd jaar is hij geworden. Het doet me denken aan het beroemde boek ‘Honderd jaar eenzaamheid” van de Colombiaanse schrijver Gabriel Garcia Marquez. Echevarria was in de tijd dat ik in Mexico woonde alles behalve eenzaam, tenminste niet zichtbaar. Geestelijk kan natuurlijk altijd.

Echevarria was een echte PRI apparatchik, gepokt en gemazeld door de partij PRI die na de bloedige burgeroorlog tevens sociale opstand in de jaren twintig van de vorige eeuw, aan de macht kwam. Sindsdien regeerde de PRI in Mexico met harde hand onder de vlag van nationalisme, pseudo-socialisme en patriotisme. De PRI had van Mexico een partidocratie gemaakt of een democratuur. Achter een facade van democratie mochten satellietpartijen en partijtjes die zich revolutionair noemden of socialistisch onder het toeziend oog van de PRI mee doen aan de "vrije" verkiezingen. Een verfijning van de dictatuur die communistische partijen nooit hebben kunnen bedenken.

Door mijn werk bij de Verenigde Naties leerde ik dat Echevarria internationale ambities had en niet zo weinig ook. Hij wilde leider worden van de landen van de derde weg, de landen in de Derde Wereld die in de Koude Oorlog een eigen weg wilden volgen zoals bijvoorbeeld Joegoslavië ten tijde van Tito. Om die ambities kracht bij te zetten nodigde hij allerlei VN kopstukken uit en politieke leiders van Derde Wereld landen om onder zijn leiding te vergaderen over de toekomst van de Derde Wereld. Wat Echeverria echter miste was charisma. Hij had meer weer weg van een verwarde oom of een partijpolitieke ambtenaar dan van een leider.

Hij noemde de VS openlijk imperialistisch zonder dat dit leidde tot enig daadwerkelijk anti-Amerikaans beleid behalve dan dat hij Fidel Castro, de communistische dictator van Cuba, steunde en de linkse marxistische Chileense president Allende. Toen die bij een gewelddadige machtsovername door generaal Pinochet ten val werd gebracht (1973), nodigde hij Chileense vluchtelingen uit naar Mexico te komen.

Dat gaf hem internationaal aanzien maar zijn beleid in eigen land kan men zelfs met de grootst mogelijke moeite links noemen tenminste als je onder links het bevorderen van sociale rechtvaardigheid, het naleven van mensenrechten, vrije pers, vrijheid van organisatie enz. verstaat. Echeverrai was in naam van de PRI de hoeder van de bestaande orde en die was sociaal onrechtvaardig.
 

Verbaal streed hij tegen armoede, praktisch gebeurde er niks. Het was al heel wat dat je op het platteland gratis medisch zorg kon krijgen. Wat ook gratis werd onder Echeverria was de anticonceptie-pil met bij behorende voorlichting ter bestrijding van de overmatige bevolkingsgroei. Helaas kwam er met name onder de lagere klassen een geruchtencampagne op gang dat de pil je onvruchtbaar zou maken. Niettemin had de campagne enig succes.

Waar Echevarria niks aan deed was de heersende corruptie van hoog tot laag, ook in zijn eigen regering. Af en toe werd er voor de bühne een minister of ambtenaar opgepakt maar dat was meer politiek dan strijd tegen corruptie. Een politicus die de partijlijn niet driegde te volgen werd op basis van beschuldigingen van corruptie ten val gebracht. De corrupte vakbonden werden door zijn regering gesteund tegen veelal linkse, democratische en onafhankelijke bonden.

Echeverria heeft zich nooit kunnen onttrekken aan zijn verantwoordelijkheid als Minister van Binnenlandse Zaken voor de gebeurtenissen op het plein van de drie culturen, Tlatelolco. In 1968 werden door het Mexicaanse leger tientallen studenten die protesteerden tegen de Olympische Spelen doorgeschoten. Onder zijn presidentschap trad het leger opnieuw hard op tegen gewapende linkse ongewapende groepen, werd de persvrijheid ingeperkt en vonden verdachte politiek moorden plaats. Hij is er nooit voor veroordeeld ondanks latere pogingen daartoe.  

DE ROZE BRIL VAN KRANT EN RADIO JOURNALIST JAN

digitaal bewerkte foto van ©petrus nelissen

Jan geeft eindelijk toe in De Groene Amsterdammer dat hij al die jaren dat hij verslag deed vanuit Latijns Amerika, met een roze bril naar de Latijns Amerikaanse revolutionairen heeft gekeken.

“Wat ik toen natuurlijk nog niet kon weten was dat La révolution de mai, door conservatief Frankrijk gereduceerd tot Les événements de mai, me op het verkeerde been heeft gezet. Want de bloedige revoluties en contrarevoluties waarvan ik jarenlang in Latijns-Amerika getuige ben geweest heb ik veel te lang benaderd met de joyeuze geest van Parijs. En ik vrees dat voor velen die destijds van Latijns-Amerika revolutionaire wonderen verwachtten hetzelfde geldt.”

Mooie woorden gebruikt Jan voor zijn romantisch revolutionaire dromen alsof hij als politicoloog en journalist ook niet de plicht had om zo af en toe zijn eigen linkse politieke dromen de maat te nemen. Die gedroomde linkse opstand van studenten en arbeiders was toch vastgelopen in de Franse politieke realiteit? In plaats van Cohn-Bendit of enige ander revolutionaire kwam Generaal de Gaulle als overwinnaar uit de strijd. Was dat niet politieke les nummer twee?

Niet voor Jan die trok met zijn joyeuze geest van Parijs naar Latijns Amerika om daar samen met de Latijns Amerikaanse revolutionairen verder te dromen van de linkse opstand tegen het onrecht van de machthebbers en voor de machtelozen en armen. Goede bedoelingen zat maar weinig zin voor realisme.
Niks nieuws onder de zon. In Nederland is het vaker belangrijker om iets goed te bedoelen, of het realistisch is doet er minder toe zelfs niet als de hele boel in de soep loopt.

In Latijns Amerika vindt Jan met zijn Europese droom aansluiting bij de links revolutionaire droom van de Cubaanse revolutie van 1959 die immers had aangetoond dat rechtse dictators ondanks steun van Amerika verslagen konden worden. Geen Cohn-Bendit of Rudi Dutschke maar Fidel Castro en Che Guevara waren hun helden, de heiligen van de Cubaanse revolutie. Net als Jan niet zag dat Mei’68 een volslagen mislukking was geworden vanwege de luchtfietserij vol goede bedoelingen, zo zagen de Latijns Amerikaanse revolutionairen evenmin hun luchtfietserij.

Om Jan nog maar eens te citeren. “Linkse Chilenen en hun sympathisanten hebben veel te lang in dat wensdenken geloofd, en daardoor de realiteit uit het oog verloren, gebagatelliseerd of eenvoudigweg ontkend. En dat terwijl Allende alles tegen had: een rechtse parlementaire meerderheid die alle socialistisch geïnspireerde wetsvoorstellen torpedeerde en een ware parlementaire guerrilla voerde; een diep verdeelde coalitie waarin de centrum-linkse partijen nauwelijks iets gemeen hadden met de radicaal-socialistische flank; een links-extremistische oppositie die Allende zag als een platte ‘reformist’ (voor de ware revolutionair een haast nog ergere vloek dan ‘reactionair’); het nationale en transnationale bedrijfsleven, en vooral: de internationale machtsverhoudingen.”

Wie het waagde zulke dingen te zeggen of te schrijven in de tijd van de gebeurtenissen zelf werd onmiddellijk verweten - ook door Jan - rechts en de Amerikanen in de kaart te spelen en aan de schandpaal van het verraad genageld. Het was de terreur van de politieke correctheid van die dagen. Nu, decennia later, mag Jan het zelf opschrijven als een bekentenis die hem vrijspreekt. Hij kon het toch ook niet helpen. Mei’68 had hem immers een roze bril gegeven en die afzetten was teveel gevraagd.

PS. De echte naam van Jan is bekend bij de redactie van De BLOG.

CHILI FOTO DAGBOEK 32

Kapel van Quetalmahue, 8 december 2014
Tijdens onze fietstocht van onze standplaats Ancud naar Faro Corona,
langs de baai van Ancud, kwamen we langs het vissersdorpje Quetalmahue.
In Faro Corona zijn we nooit aangekomen. Daarvoor kwamen we teveel
interessante dingen tegen.

Kerkhof van Quetalmahue, naast de kerk, 8 dec. 2014

Het interieur van het zeer eenvoudige, zelf in elkaar getimmerde kerkje
met rechts een kerststalen links het altaar met preekstoel.
8 december 2014

Eenvoudige kerststal met de Drie Koningen in het kerkje van Quetalmahue,
8 december 2014

Bij Puente Quilo kwamen we dit prehistorisch museum tegen.
Eenmaal binnen bleek het een Museum Brocante te zijn,
gevuld met van alles wat je ook bij ons op de rommelmarkt kunt vinden.
8 december 2012

Gedroogde schildpad in het Museo Prehistorico Puente Quilo.
8 december 2014

Gedroogde kabeljauw in het Museo Prehistorico Puente Quilo,
8 december 2014

Oude spulletjes in het Museo Prehistorico Puente Quilo,
8 december 2014

Woning van eigenaar en beheerder van het Museo Prehistorico Puente Quilo,
8 december 2014

Beheerder en eigenaar van het Museo Prehistorico Puente Quilo,
8 december 2014 

CHILI FOTO DAGBOEK 29: TERUG IN ANCUD

Toiletjuffrouw op het busstation te Ancud, 6 december 2014

De Chileens President Allende, de zanger Victor Jara en de dichter Pablo Neruda
leven voort op de muren van Ancud, dank zij de Juventud Comunista,
7 december 2014

Internet, Ancud 7 dec. 2014

Market met tweedehandse kleren, Ancud 7 dec. 2016

Verkoopsters op de tweedehandse kledingmarkt in Ancud, 7 dec. 2014

Twee verkoopsters op de tweedehandse kledingmarkt in Ancud, 7 dec. 2014

Kerstmeisje in supermarkt, Ancud, 7 dec. 2014

CHILI DAGBOEK 27: DE SELK'NAM GENOCIDE OP VUURLAND

Rechts boven de verkoopster zie je de poppen die gemaakt zijn op basis van
foto's van Selk'nam mensen, gemaakt in 1923.

Nog steeds op verkenning in Castro, de al eerder genoemde hoofdstad van het Chileense eiland Chiloé (zie de blog 'Chili Dagboek 26'), zag ik op een toeristenmarkt opvallende poppen. Toen ik de vrouw van de kraam vroeg waarop die geïnspireerd waren, liet ze me enkele ansichtkaarten zien van de Selk’nam, een volk op het zuidelijker gelegen eiland Vuurland. Ik had er nog nooit van gehoord. De foto’s waren gemaakt in 1923 toen er al bijna geen Selk’nam meer waren. Ze vertelde dat de stam is uitgestorven.

Achterop de ansichtkaart staat: "Geverfde mannen voor het spel Kewanix
bij het inwijdingsritueel Hain van de Selk'nam 19233

Vuureiland zou zijn naam te danken hebben aan de Selk’nam. Toen in de 16e eeuw Europese schepen, waaronder ook die van Nederlanders (zie mijn blogs ‘De geheime missie van Hendrik Brouwer naar Chili', 'Hollandse avonturen in Chili'), langs het eiland voeren op weg naar nieuwe veroveringen of op zoek naar een doortocht via het westen naar Indië, zagen de opvarenden vuren op het eiland. Vandaar dus de naam Vuurland. Ik kocht de ansichtkaarten met het voornemen thuis uit te zoeken wat er met de Selk’nam was gebeurd. 

Achterop deze kaart staat het volgende: "Ulen,
eigenwijs, beweeglijk en snel als de wind
tijdens de ceremonie Hain, Selk'nam 1923"

Op Wikipedia vond ik het volgende over de Selk’nam:

“The Selk'nam, also known as the Onawo or Ona people, are an indigenous people in the Patagonian region of southern Argentina and Chile, including the Tierra del Fuego islands. They were one of the last aboriginal groups in South America to be encountered by ethnic Europeans or Westerners in the late 19th century. With the discovery of gold and expansion of sheep farming, the Argentine and Chilean governments began efforts to explore, colonize and integrate the indigenous peoples of Tierra del Fuego (the "land of fire", named by early European explorers observing smoke from Selk'nam fires) into their cultures.”

Achterop staat: "Tanu, westerse hemel, vrolijk en
onschadelijk tijdens de ceremonie Hain,
Selk'nam 1932  

Dat koloniseren liep uit op het bekende drama: de verdwijning van de Selk’nam als volk. Er is waarschijnlijk nog maar een persoon,  een Chileense mestizo genaamd Joubert Yanten Gomez, die zich de taal van de Selk’nam heeft eigen gemaakt.

Bij deze figuur staat achterop: "Matan,
inwijding ceremonie Hain, Selk'nam 1923"

Op dezelfde Wikipedia pagina lees ik dat de Selk’nam een nomadisch volk was dat leefde van de jacht. Ondanks de kou op Vuurland waren ze schaars gekleed. Zij deelden Vuurland met nog twee andere stammen: de Haush (of Manek’enk) en de Yamana of Yahgan.

Een beruchte jager op Selk'nam was een zekere Julius Popper. Hier zien we zijn groep
aan het werk. Op de voorgrond ligt een neergeschoten Selk'nam met nog
de pijlen in zijn rechter hand en zijn boog in de linkerhand.
(foto van Wikipedia)

Uiteindelijk zijn deze stammen op Vuurland en in het zuiden van Argentinië en Chili helemaal verdwenen onder andere door de moordpartijen van kolonisten. De kolonisten, die zich aan het einde van de negentiende eeuw vestigden op het eiland, vonden dat de schapen op hun grondgebied ook hun privébezit waren terwijl de Selk’nam de schapen als wild zagen waarop ze vrijelijk mogen jagen. De kolonisten beschouwden dat als stroperij en huurden gewapende groepen of militia om te jagen op de Selk’nam en hen te doden, een vorm van volkerenmoord.

Deze foto laat zien dat er onder de Selk'nam een ware slachting plaatsvond.

Anderen, waaronder paters Salesianen, probeerden de Selk’nam voor hun ondergang te behoeden. Een van hen verkende tussen 1884 en 1924 de regio en publiceerde in 1915 een taalboek van de Selk’nam. De woordenschat van de Selk’nam bestond uit 4000 woorden en 1400 zinnen en betekenissen. Andere kolonisten en Christelijke missieposten probeerden door middel van nederzettingen de stammen te redden, maar het mocht niet baten.Naar schatting waren er in 1896 nog 3000 Selk’nam. Nog geen 25 jaar later zouden er nog maar 279 Selk’nam overgebleven zijn. Een Salesiaan telde in 1945 nog maar slechts 25 overlevenden. In 1974 zou de laatste Selk’nam gestorven zijn.

Zakenman Maurice Maitre met een groep Selk'nam op de
Parijse Wereld Tentoonstelling in 1889

Op de Spaanstalige Wikipedia pagina kun je meer in detail lezen hoe de genocide van de Selk'nam als gevolg van de Chileense kolonisatie van Vuurland heeft plaatsgevonden.