20. AMERICA LATINA. "DE BIJBEL" VAN EMILIO MASPERO

Emilio Maspero was een begenadigd spreker zeker voor Latijns Amerikanen die een goede spreker kunnen waarderen. Hier opent hij als Algemeen Secretaris van CLAT een Conferentie in Panama over rechten van arbeiders en mensenrechten (1978).

Het werkdocument van Emilio Maspero (Algemeen Secretaris van CLAT en Vice Voorzitter van het WVA) “Solidariteit en Bevrijding: perspectieven en basisbeginselen voor een WVA strategie” is een zo goed als allesomvattend werk over de stand van zaken in Latijns Amerika en internationaal vanuit het standpunt van de arbeidersklasse, op zich al een een woord dat bij sommige congresgangers tegenstand oproept. Het document is doordrenkt van radicale en revolutionaire opvattingen die sinds de Cubaanse revolutie in 1958 in Latijns Amerika rond waren. 

Maspero hoopt met dit werkdocument binnen en buiten het WVA een nieuwe visie tot stand te brengen op de rol van de internationale vakbeweging ten behoeve van de armen en minst ontwikkelden in de wereld. Hij hoopt op een meer actieve vakbeweging in plaats van een gevestigde en somtijds gebureaucratiseerde vakbeweging.

Maspero is een man van de derde weg, die van het radicaal christelijk-humanisme, een weg tussen kapitalisme en communisme, tussen de Sovjet Unie en Noord Amerika. Het WVA mag dan een minderheidsorganisatie zijn vergeleken met de socialistische IVVV en het communistische WVV, zij zou wel meer los maken in de wereld dan de andere twee internationale organisaties die als het ware vast zitten aan het communisme of kapitalisme.

Hij wil dat de internationale vakbeweging de onderdrukte mensen weer hoop geeft. Maar voor het zover is, analyseert Maspero in het document de situatie in de wereld als een die op springen staat. Daarin is een klassenstrijd (ook een woord waar sommige congresgangers veel moeite mee hebben) aan de gang. Een kleine overheersende klasse heeft de sleutel voor politieke, economische en culturele besluitvorming.

Het is deze klasse die het economisch groeimodel van de wereld bepaalt. De werkende klasse mag daarover af en toe meepraten maar heeft er verder geen invloed op.

Volgens het rapport is dat groeimodel niet gericht op het algemeen welzijn van mensen maar in functie van een marktgericht productieproces waarbij producten worden gemaakt die niet aan de  behoeften van de mensen beantwoord. Een economie van verspilling ten koste van de armen in de wereld.

Deze visie op een arbeidersklasse die strijd tegen een economische elite gaat voor gevestigde Europese vakbonden ver voor sommigen te ver. Zij zijn niet gewend om een termen van revolutie en klassenstrijd te denken en te handelen. Het zijn zwaar beladen woorden die tezamen met woorden als imperialisme en neokolonialisme de wenkbrauwen doen fronsen. Men vraagt zich in de wandelgangen af waar dit naar toe moet?

Maar als begenadigd spreker met veel charisma, zeker voor de Latijns Amerikaanse gedelegeerden, weet hij het congres te overtuigen. De angel is eruit als hij duidelijk maakt dat hij radicale veranderingen langs vreedzame en democratische weg tot stand wil brengen. Een zogenaamde dictatuur van de arbeidersklasse wijst hij vol overtuiging af, ook al wordt die met nog zulke goede bedoelingen gevestigd. In dictaturen hebben arbeiders en boeren nog minder te zeggen dan in kapitalistische elite regeringen zo luidt zijn analyse van de communistische dictaturen waaronder ook die van Cuba.  Het document wordt goedgekeurd. Het WVA heeft een nieuwe weg gevonden.

14. AMERICA LATINA. STAATSGREEP GENERAAL PINOCHET

Verschenen in CLAT Nieuws, no 6. Sept/okt 1974, 4e jaargang

 

En dan barst op 12 september 1973 de bom. Een generaal maakt met veel militair geweld een einde aan de regering Allende en meteen ook aan het leven van Allende. Zijn naam Pinochet zal nog lang nasidderen on het wereldnieuws. Het is een schok voor iedereen die gehoopt had op radicale sociaal-economische veranderingen langs democratische weg. Door de staatsgreep in Chili is Latijns Amerika weer terug bij af.

 CLAT algemeen secretaris Emilio Maspero is in Génève bij de ILO en geeft interviews zo meldt CLAT Nieuws.

“Hij vroeg hen de publieke opinie te mobiliseren en aan de wereld te verkondigen dat de staatsgreep tegen het socialistische bewind van Allende een overwinning is van het fascistisch imperialisme. Hij roept alle vakbonden op solidair te zijn met de Chileense werkers, niet alleen moreel, maar ook politiek en materieel.  Op de vraag of de materiële hulp ook uit wapens moest bestaan, antwoordde Maspero niet ontkennend. Hij is zelf tegen geweld, zei hij, maar hij begreep nu wel dat de ongewapende strijd tot het verleden behoort” (CLAT Nieuws, no.6, september-oktober 1973, 4e jaargang)

Dat is de kern van de zaak. Kun je na de staatsgreep tegen de regering Allende als vakbond nog hopen op geweldloze veranderingen ten gunste van boeren en arbeiders?  

Voor ons in Nederland zit er niks anders op dan protestacties te organiseren. Samen met het Chili-komité, Sjaloom, Aktie Colombia, Cineclub, Federatie van Vrije Socialisten, Katholiek Werkende Jeugd en Jongerenfront stuurt CLAT Nederland een telegram naar de ministerraad, p/a ministerie van algemene zaken, Plein 1813, Den Haag. 

“Geschokt door de gebeurtenissen in Chili doen onderstaande organisaties een dringend beroep op de Nederlandse regering om;

1. de militaire junta die de macht in Chili zegt te hebben overgenomen, en die de wettig gekozen president de dood ingejaagd en waarschijnlijk heft doen vermoorden, niet als regering van Chili te erkennen;
2. alle ontwikkelingshulp aan Chili voorlopig op te schorten;
3. de daarvoor uitgetrokken gelden, in de lijn van de steunverlening aan bevrijdingsbewegingen in Zuidelijk-Afrika, ten goede te laten komen zaan de Chileens revolutionaire krachten en hun bevrijdingsbeweging.

Amsterdam, 12 september 1973.

Het Wereld Verbond van de Arbeid in Brussel veroordeelt in een verklaring “het verraad van Chileense militairen en van alle reactionaire krachten in Chili”

“Met ontzetting heeft het WVA kennis genomen van de schokkende berichten uit Chili. Het door president Allende uitgevoerde experiment van de revolutie binnen de perken van de wettelijke democratie is door een militaire staatsgreep de kop ingedrukt.

Eens te mee hebben volksvijandige machts- en belangengroepen samengespannen tegen een man die, nadat Chili zoveel jaren aan de overheersing en plundering van internationale en financiële machten was overgeleverd, zich met hart en ziel had ingezet voor de fundamentele hervorming en de vooruitgang van de Chileense maatschappij.

Een te meer is het bewijs geleverd dat in Latijns Amerika de rechtse elementen en de verdedigers van de oligarchische belangende allen tijde klaar staan om de rechtmatige aspiraties van de werknemers en van de overgrote meerderheid met alle middelen te dwarsbomen. Dit betekent dat deze laatsten ter bereiking van hun ideaal en vrijheid geen ander middel overblijft dan een bloedige revolutie.”

11. AMERICA LATINA. INTERNATIONALE SOLIDARITEIT NEDERLANDSE VAKBEWEGING

Het zeer kritische NVV Zwartboek heeft vermoedelijk voor het eerst de internationale verantwoordelijkheid van de Nederlandse vakbeweging in beeld gebracht, in dit geval van het NVV. Dat belemmerde de NVV jongeren niet om met CLAT Nederland samen de aktie Berkel te voeren, een praktisch voorbeeld van internationale solidariteit. 

Kontakten tussen CLAT Nederland en de twee andere Christelijk georiënteerde vakcentrales CNV (protestants) en NKV (katholiek) liggen voor de hand omdat CLAT de regionale organisatie is van het Wereld Verbond van de Arbeid (WVA) met zijn hoofdkantoor in Brussel.

Van de laatste wordt algemeen secretaris Jean Brück door CLAT Nederland  uitgenodigd om te spreken op de ledenvergadering van de vereniging. Ook het WVA blijkt prioriteit te geven aan de groeiende macht van multinationals.  

Het WVA vindt dat een internationale bundeling van krachten tegenover de al maar groeiende macht van de multinationale ondernemingen steeds urgenter wordt, “al houden helaas nog steeds prestige gevechten de nationale en internationale vakbeweging verdeeld”.

Het WVA heeft besloten een informatiebank op te zetten over multinationale ondernemingen en houdt binnenkort samen met de internationale communistische vakbond WVV een bijeenkomst over de internationale koperhandel en wandel. 

De ledenvergadering van CLAT Nederland (31 maart 1973) vindt het daarom belangrijk dat er meer aandacht moet komen voor de rol van de vakbeweging bij ontwikkelingssamenwerking zowel internationaal (het WVA) als nationaal van de drie vakcentrales CNV, NKV en NVV.

Die aandacht voor ontwikkelingssamenwerking is bij de drie vakcentrales enige tijd geleden (1971) vorm gegeven in de Stichting Ontwikkelingssamenwerking Vakbeweging SOSV. Daarin werken de drie vakcentrales CNV, NKV en NVV samen. 

Samenwerking met CLAT Nederland ligt tot op zekere hoogte voor de hand. Immers twee van de drie vakcentrales zijn via hun internationale aansluiting bij het WVA betrokken bij CLAT. Het NVV heeft het op dit punt moeilijker gezien diens internationale aansluiting bij het IVVV waarvan de regionale organisatie in Latijns Amerika in sommige landen een sociaal politieke rivaal is. 

De vakbonden zijn ook niet gewend aan het activisme dat een vereniging als CLAT Nederland kenmerkt. Dat is nieuw voor hen. Ze zien niet graag dat buitenstaanders als CLAT Nederland rechtstreeks invloed uitoefenen op hun achterban. Dat alles leidt er toe dat de SOSV zich onder directeur Piet Jeuken een zekere afstand bewaart tot CLAT Nederland.

CLAT Nederland blijft de SOSV en de bonden kritisch volgen. In CLAT Nieuws verschijnt een bespreking van het boekje “Ons soort mensen”. Het boekje is in opdracht van het SOSV geschreven door de activist Piet Reckman en bedoeld als introductie over de kloof arm-rijk en als gids voor praktisch handelen voor de sleutelfiguren en werkgroepen.

Het is een goed geschreven boekje met maar een manco. Nergens in het boekje komt de arbeidersbeweging uit de Derde Wereld zelf aan het woord. “Een nogal grove fout, lijkt ons, wanneer het gaat om solidariteit tussen arbeidsbewegingen. De opzet van de uitgave komt hiermee voor een groot deel in het luchtledige te hangen. 

Het lijkt belangrijk, dat dit verzuim in een tweede druk snel weggewerkt wordt. Onze lezers zullen weten dat bv. een arbeidersbeweging als CLAT zinnige dingen heeft te zeggen over de problematiek van de ontwikkeling, kapitalisme e.d. Maar ook de mening van bv. de Arabische vakbonden over de Palestijnse vluchtelingen en Israel is de moeite waard.” ( “Vakbeweging uit Derde Wereld niet aan het woord” in CLAT Nieuws no.5, vierde jaargang, juli/augustus 1973)
 

5. AMERICA LATINA. ZWARTSCHRIFT NVV- NIET VEEL VISIE

De eerste ledenbulletins waren eenvoudig huisgemaakte stencils.

 

CLASC-Nederland is er in geslaagd om landelijke aandacht op zich te vestigen met de publicatie van een zwartschrift over de internationale positie van het het Nederlandse Verbond van Vakverenigingen NVV. Op basis van door CLASC Latijns Amerika verstrekte informatie heeft secretaris G. een gestencild geschrift gemaakt over de verkeerde vrienden van het NVV in enkele Latijns Amerikaanse landen met als titel “NVV-Niet Veel Visie”. 

In het ledenblad CLASC-Nieuws geeft redactielid Hans Uwland een overzicht van de belangrijkste punten uit deze aanklacht tegen het NVV (juli 1971). 

Het NVV is aangesloten  bij de vakbondsinternationals IVVV, van oorsprong socialistisch. De andere twee Nederlandse vakbonden CNV (protestant)  en NKV (katholiek) zijn aangesloten bij het oorspronkelijk christelijke WVA.

IVVV en WVA hebben elk hun eigen regionale organisatie in Latijns Amerika. CLASC (later CLAT) is aangesloten bij het WVA en ORIT bij het IVVV. De boosdoener is de ORIT die tot het netwerk van het NVV behoort. 

Waar het CLASC om gaat is dat de ORIT met als lid de machtige Noord Amerikaanse vakbond AFL/CIO (illegaal, want de AFL/CIO is geen lid van het IVVV) een instrument is van Noord Amerikaanse buitenlandse politiek (president Nixon). 

Het doel van de Noord Amerikaanse politiek is Latijns Amerika binnen hun invloedssfeer te houden en derhalve het communisme, wat hetzelfde is als de Sovjet Unie, met alle middelen buiten de deur te houden, zo nodig door ondemocratische rechtse regiems (de generaals in Brazilië en Guatemala) te steunen.

Het gevolg is dat de vakbonden aangesloten bij de ORIT meer bezig zijn met bestrijding van het communisme en het bevorderen van het vrije markt denken dan een voorvechter van sociale gerechtigheid, democratie en sociaal-economische ontwikkeling. In enkele landen zijn ze zelfs steunpilaren van rechtse dictatoriale of autoritaire regiems.

Op grond van de deze beschuldigen wordt door CLAT Nederland geëist dat het NVV zich afkeert van de ORIT en in plaats daarvan steun geeft aan CLASC.

 

Het NVV voelt zich aangesproken en legt in haar ledenkrant “De Vakbeweging” een verklaring af over de verwijten die haar worden gemaakt ( “Vakbeweging in Latijns-Amerika onder de loep”, 17 oktober 1971)

“Het NVV acht het noodzakelijk op de kortst mogelijke termijn de nodige concrete informatie te krijgen over de vakbewegingssituatie in Latijns Amerika. Het zal daarom stappen ondernemen om binnen het IVVV (de internationale organisatie waarbij het verbond is aangesloten) een onderzoek op gang te brengen, dat een duidelijker beeld moet opleveren van de activiteiten van de verschillende vakorganisaties in de landen van dit werelddeel. Daarbij zouden ook ter discussie moeten staan de organisatorische banden, die het Amerikaanse vakverbond AFL/CIO -ondanks het verbreken van het lidmaatschap van het IVVV - nog steeds heeft met de ORIT, de regionale organisatie van het IVVV voor Latijns-Amerika.”

Het NVV schrijft bezorgd te zijn over de groeiende tegenstellingen in Zuid en Midden-Amerika tussen organisaties die op moeten komen voor de belangen van de werknemers, en over de invloed van buitenaf, met name vanuit de Verenigde Staten.

Om na te gaan wat er aan de hand is in Latijns Amerika hebben ze behoefte aan objectieve informatie. “Zwart-wit schilderingen , waarbij de ene groep vakorganisaties tot het boevenpak wordt gerekend en de andere groep tot vurige idealisten wordt uitgeroepen, dragen weinig bij tot werkelijk vruchtbare discussies.”

Het NVV verklaart van goede wil te zijn door zoveel mogelijk steun te geven aan een vrije democratische vakbeweging in landen waar men die steun niet ontberen kan. Daarom moet getracht worden zoveel mogelijk samenwerking te bevorderen tussen CLASC en ORIT. Voorbeelden zouden Suriname en de Nederlandse Antillen zijn, waar de drie Nederlandse vakcentrales gezamenlijk trachten deze samenwerking te bevorderen.

“Met dit doel voor ogen hebben het CNV, het NKV en het NVV kort geleden samen de Stichting Ontwikkelingssamenwerking Vakbeweging opgericht, met het doel de ontwikkelingssamenwerking in de Derde Wereld … efficiënter en op ruimere schaal te laten plaatsvinden.’”

CLASC Nederland verwerpt de aantijging dat de informatie in het zwartschrift niet objectief zou zijn. De gedachte dat ORIT als verlengstuk van de Amerikaanse AFL/CIO kan samenwerken met CLASC is naïef en gaat voorbij aan de principiële tegenstellingen tussen beide organisaties. De tegenstellingen tussen de beide richtingen zijn juist op de Nederlandse Antillen erg groot. De oprichting van een stichting Ontwikkelingssamenwerking Vakbeweging wordt gewaardeerd.

 

40. TERUG NAAR NIJMEGEN. VREESWIJK

Vreeswijk dorp.

 

Met de brief van secretaris Gerrit P. van CLAT Nederland van 6 februari 1973 begint ons nieuwe leven. Mijn eerste voltijdse baan na twee jaar bij de multinational Philips in Eindhoven waar ik veel geleerd heb. Meer dan ik dacht. Het was tegelijk een cursus in internationaal bedrijfsleven, in leiding geven en in teamverband werken.

Mijn jongere broer heeft geheel toevallig tegelijkertijd een baan gevonden in Utrecht, bij het mondiaal informatie en actie centrum MIAC, een initiatief van de gemeente. Hij werkt in een pand aan de Oude Gracht, ik in een pand aan de Nieuwe Gracht. We zijn beiden ook nog eens Nijmeegse politicologen en we worden nu beiden vormingswerkers, hij voor de Utrechtse bevolking, ik voor Nederland.

We reizen samen in zijn tweedehandse Simca met stugge vering van Nijmegen naar Utrecht en weer terug als het zo uitkomt. Mijn jongere broer is bekend met CLAT vanuit zijn studie voor zijn scriptie. Die gaat over het Wereld Verbond van de Arbeid (WVA), de wereldvakbond waarvan CLAT de regionale organisatie in Latijns Amerika is. 

Zijn conclusie is dat het WVA, vanwege zijn netwerk in Latijns Amerika, Azië en Afrika, potentieel revolutionair is, een niet onbelangrijke kenschets in deze revolutionaire jaren. De internationale socialistische tegenhanger IVVV is daarentegn onder invloed van de Amerikaanse vakbeweging veel behoudender of zelfs contra-revolutionair. Het is een internationale vakbond in dienst van het Noord Amerikaanse kapitalisme. 

Secretaris G. Pruim heeft een Zwartboek geschreven over het IVVV en zijn Nederlandse lidorgansiatie NVV. Dat is ingeslagen als een bom bij het NVV die in Nederland vanwege zijn geestelijke verwantschap met de PvdA als vooruitstrevend en links - PvdA links - bekend staat. Internationaal zitten ze in het verkeerde kamp.

Het revolutionaire potentieel van het WVA, dat zich ook wel presenteert als het Wereld Verbond van de Armen, is voornamelijk toe te schrijven aan CLAT die net als alle sociale bewegingen in Latijns Amerika op de een of andere manier wordt beïnvloed door de Cubaanse revolutie. Die revolutie heeft de sociaal-politieke verhoudingen in het continent flink opgeschud en het verraderlijke karakter van de Noord Amerikaanse inmenging in de binnenlandse politiek scherp in het daglicht gezet. 

Dagelijks op en neer reizen tussen Nijmegen en Utrecht en dan ook nog vaak ’s avonds werken is geen goed begin voor ons aanstaande gezinsleven. We besluiten te verhuizen naar Utrecht. Zoveel voeten in de aarde heeft dat niet.

Maar dat is gemakkelijker gezegd dan gedaan. In de stad Utrecht is geen huurhuis voor ons nieuwelingen te vinden. Gelukkig is er nieuwbouw ten zuiden van Utrecht. Na enig zoeken vinden we een huurwoning in het dorp Vreeswijk. Een moderne maisonnette van twee verdiepingen. De huurprijs is wel even slikken.

Tot verbijstering van mijn vader betalen we een huur van 375 gulden per maand. Dat is bijna vier keer zoveel als in Nijmegen. Mijn schoonvader vindt het gek dat je zoveel moet betalen voor lucht tussen vier muren. Er is niet eens een tuintje bij.

De huur legt voor ongeveer een derde beslag op mijn nieuwe loon. Maar dat mag de pret niet drukken. Per slot van rekening ga ik niet alleen voor het geld werken. Gelukkig krijgen we ook nog kinderbijslag, een welkome aanvulling. 

Zo komt een einde aan vijf jaar Nijmegen. Het is een gelukkige tijd geweest. Het was onze tweede jeugd samen met nieuwe vrienden. Dat is niet iedereen gegund door het lot en alle heiligen van de Roomse kerk. We hebben niet veel meubels zodat het huren van een grote bus volstaat om de boel te verhuizen.

Van een oud, karaktervol arbeidersstraatje in Nijmegen komen we terecht in een gloednieuwe wijk waar de huizen keurig en onpersoonlijk in de rij staan. Ze zijn nog niet getekend door het leven van hun bewoners.

We wonen op loopafstand van de oude sfeervolle dorpskern waar dwars doorheen het Merwedekanaal stroomt. Vreeswijk is van oudsher een schippersdorp. Krulkop doet het huishouden en zorgt voor onze oudste dochter. Ik ben in Utrecht of ergens onderweg naar een van de werkgroepen in het land ter verbetering van de wereld. De weekeinden zijn bezet met bezoek van familie of vrienden.

 

WEENSE NOTITIES I. FEESTELIJK CONGRES VAN EEN HONDERDJARIGE

 

Wayne Prins, voorzitter van de Canadese christelijke bond CLAC werd gekozen tot voorzitter van het bestuur WOW.

Een internationale vakbondsconferentie is niet bepaald een wereldschokkende gebeurtenis. Het is meer iets voor specialisten, mannen en vrouwen die daar mee bezig zijn zoals ook het geval is met artsen congressen, scheikundigen en dergelijken. Voor de betrokken personen inhoudelijk interessant en een mogelijkheid om binnen het eigen vakgebied te netwerken, voor buitenstaanders saai en onbegrijpelijk.

Toch is dat maar ten dele waar. Vakbonden pretenderen de belangen te behartigen van werknemers en dat kan tot op zekere hoogte specialistisch zijn maar hun doel is dienstverlening aan het algemeen belang en dan kom je in politiek vaarwater. Vakbonden doen dus aan politiek tenminste dat proberen ze zowel in de maatschappij als onderling. Vakbonden hebben eigen standpunten en en visie. Dat betekent onderlinge concurrentie al is samenwerking nooit ver weg.

De Wereld Organisatie van Werknemers WOW vierde onlangs in Wenen haar honderdjarige bestaan. Het had weinig gescheeld of daar was geen sprake meer van geweest. Aan het begin van dit millennium was de sociaal democratische georiënteerde internationale vakbond erin geslaagd met een mengeling van machtsuitoefening en argumenten het van oorsprong christelijke Wereld Verbond van Arbeid WVA over te halen om te fuseren. Dat  leek het einde van de WOW toen nog WVB geheten.

Het WVA,  de oudste van alle internationale vakbonden, was danig verzwakt uit de Tweede Wereldoorlog gekomen enerzijds als gevolg van een door de geallieerden en dan met name de Verenigde Staten opgelegde model van vakbondseenheid, anderzijds door de ontkerkelijking waardoor een waarden organisatie als het WVA minder relevant werd geacht. Pragmatisme en efficiency namen de plaats in van idealisme.

De afgevaardigden uit Latijns Amerika

De oprichting van een Europees vakverbond maakte het de WVA bonden als minderheid moeilijk om zich te laten horen. In 2006 bezweek het WVA voor de politieke en financiële druk. Daarmee verdween op het wereldtoneel de stem van het WVA waarmee het vakbondspluralisme in de wereld op de tocht kwam te staan.

Het Wereld Verbond van Beambten de voorganger van de WOW dacht er anders over en bleef ondanks politieke druk gepaard aan  financiële machtsmiddelen onafhankelijk en slaagde erin overeind te blijven als een zelfstandige wereldorganisatie met leden op alle continenten.

De tegenstanders beweerden dat het gauw gedaan zou zijn met de internationale federatie echter niets bleek minder waar. Met veerkrachtige leden uit Nederland, Denemarken, Oostenrijk, Duitsland en Canada bleef de organisatie overeind. Ze slaagden er zelfs in het ledental in Europa uit te breiden.

Vrouwen vormen een belangrijke groeiende groep vakbondsmensen binnen WOW

In de continenten Afrika, Azië en Latijns Amerika bleek de organisatie levensvatbaar te blijven en slaagde er ook daar in het ledental uit te breiden. Om deze redenen was de viering van het honderdjarig bestaan meer dan verdiend. De WOW heeft met zijn 100 jarige bestaan bewezen dat geestelijke weerbaarheid op zich al waardevol is om op eigen benen te kunnen staan.
 

IN MEMORIAM MUCHTAR PAKPAHAN

 

Ik heb de altijd minzaam lachende Pakpahan in de tijd ontmoet toen hij als oprichter van de oppositie vakbond SBSI al tot voorzitter was verkozen (1994-1998). Hij was de man van wat in Indonesië werd genoemd de Reformasi, wat het beste vertaald kan worden als democratisering. De SBSI was een dissidente vakbeweging zoals Solidarnosc in Polen. Pakpahan had hetzelfde charisma als Lech Walesa, de moed en de durf om de confrontatie aan te gaan met dictator Soeharto.

Pakpahan valt in de categorie van de man met de ijzeren hand in een fluwelen handschoen. Want hoe minzaam en bescheiden hij ook was, hij wist wat hij wilde. Toen Soeharto hem in de gevangenis zette, kwamen er internationale campagnes voor zijn vrijlating op gang onder andere bij CNV en het Wereld Verbond van de Arbeid waarbij het CNV internationaal was aangesloten. Hij werd een internationale beroemdheid.

In de internationale vakbondswereld dongen de twee toenmalige democratische wereldvakcentrales IVVV en WVA om de hand van Pakpahan en zijn SBSI zoals indertijd ook het geval was met Solidarnosc. Solidarnosc loste het probleem van de rivaliteit tussen de twee wereldvakcentrales op door lid te worden van beide. De SBSI koos voor het WVA dankzij de inzet van het CNV en met name diens toenmalige voorzitter Anton Westerlaken tevens vice-voorzitter van het WVA, dit tot woede van de FNV bij monde van dienst internationale man Tom Etty.

Na zijn vrijlating won de SBSI onder leiding van Pakpahan met gemak de strijd met de regeringsgezinde vakbonden. Dat op zijn beurt versterkte de ambities van Pakpahan om te proberen door middel van  de intussen door hem opgerichte sociaal democratische arbeiders partij president te worden van Indonesië. Als lid van een protestants christelijke minderheid maakte hij echter weinig kans tegen het nog altijd sterke traditionele politieke netwerk.

In de dagen dat hij besliste om definitief zijn voorzitterschap van de SBSI op te geven om zich te wijden aan de strijd om zijn presidentschap vroeg hij mij wat ik van dat idee vond. Ik heb het hem afgeraden. Als voorzitter van de SBSI zou hij veel meer troeven voor langere tijd in handen hebben. Helaas besloot hij toch voor het presidentschap te gaan dat hij verloor. Daarna botste hij enkele malen met de SBSI en raakte uiteindelijk in vergetelheid. Hij ruste in vrede.

AFSCHEID VAN HENK HOFSTEDE

Overleg tussen een CNV delegatie onder leiding van Henk Hofstede (links) en een delegatie van CLAT onder leiding van algemeen secretaris Emilio Maspero (helemaal rechts) in 1989 in het hoofdkantoor van CLAT in Venezuela.  De CNV delegatie bestond uit  Frits Hanko, voorzitter van de CNV industriebond, CNV Secretaris Peter Cammaert, Wim van der Jagt als penningmeester van de Industriebond en Anton Westerlaken, de intussen overleden opvolger van Henk Hofstede. Foto: petrus nelissen.

Op zaterdag 1 februari heb ik dan toch nog plotseling tijdens een indrukwekkende dienst in de Grote Kerk van Vianen afscheid moeten nemen van Henk Hofstede, voormalig voorzitter van het CNV. Henk is geboren in 1937 en was de laatste wat ik noem echte vakbondsman, waarmee ik wil zeggen dat nadat hij eerst zelf landarbeider was geweest, terecht is gekomen in de vakbeweging om van daaruit voorzitter ven het CNV te worden.

Henk sprak de taal van wat we doorgaans de gewone man noemen. Hij had dus geen kapsones. Drukte om hem was hem vreemd ook al hield hij zijn licht niet onder de korenmaat. Dat kan ook moeilijk als vakbondsman en zeker niet als voorzitter. Dan moet je niet bang zijn om je te laten gelden en je mond durven open te doen ook al staat bij wijze van spreken de premier van Nederland naast je.

Daarin herkende ik in hem mijn vader, die net als Henk eerst als arbeider heeft gewerkt om van daaruit districtsbestuurder van de NKV voedingsbond te worden, de latere FNV voedingsbond. Misschien dat Henk in mij die vakbondserfenis herkende. Hoe dan ook, het klikte tussen ons. We hadden niet veel woorden nodig om elkaar te begrijpen.

Nog mooier was dat we beiden betrokken waren bij de internationale vakbeweging, eerst de Latijns Amerikaanse bonden georganiseerd in de centrale CLAT en later in het Wereld Verbond van Arbeid, de voormalige Christelijke tak van de internationale vakbeweging, de oudste in de wereld, die helaas met de fusie tussen het IVVV en het WVA verdwenen is.

Henk droeg CLAT en het WVA een warm hart toe. Hij stond voor CLAT ook toen heel vooruitstrevend Nederland dacht dat een sociale revolutie mogelijk is zonder vrijheid van vakbeweging. Daar trok Henk net als CLAT een streep. Geen sociale revolutie zonder vakbondsvrijheid. De gedachte dat juist vakbonden de basis moesten zijn voor de ontwikkeling van sociale rechtvaardigheid, bracht hem er toe om binnen CNV een stichting op te richten ter ondersteuning van de vakbonden in de Derde Wereld.

Daarna moedigde hij me aan om te gaan werken bij het WVA in Brussel. Daar ben ik hem bijzonder dankbaar voor. Zo maakte hij het mede mogelijk dat ik aan mijn ideaal om me internationaal in te zetten voor sociale rechtvaardigheid kon blijven werken. Na onze pensionering onderhielden we het contact. We zouden elkaar binnenkort weer eens treffen bij een etentje samen met andere vrienden. Het heeft niet meer mogen zijn.

OPEN BRIEF AAN ACW VOORZITTER PATRICK DEVELTERE

Dit is de voorkant van het boek - Y Fidel creo el punto X - dat de voormalige Cubaanse revolutionaire vakbondsman en oud KAJ'er Reinol Gonzalez heeft geschreven over zijn ervaringen als politieke gevangene. Na in 1961 veroordeeld te zijn tot 30 jaar gevangenschap, kwam hij in 1977 vrij dank zij bemiddeling van de Colombiaanse schrijver Garcia Marquez en bemoeienis van Europese politieke en vakbondsleiders waaronder de voormalige WVA algemeen secretaris August Vanistendael.

Beste Patrick,

Als trouwe lezer was ik verbaasd een zo kritiekloos verhaal te lezen over 5 Cubaanse gevangenen in de VS onder de kop 'Wij vragen gerechtigheid aan president Obama'. Prima dat ACW via haar blad Visie in deze zaak om gerechtigheid vraagt, al kun je daar heel wat bedenkingen bij hebben, maar waarom lees ik nooit artikelen in Visie waarin om gerechtigheid gevraagd wordt aan de Cubaanse autoriteiten en dan met name de gebroeders Fidel en Raoul Castro voor Cubaanse dissidenten die op vreedzame wijze streven naar democratisering?

Je kunt best kritiek hebben op de rechtsgang tegen de Cuban Five, die sinds 2001 in Amerika gevangen zitten op beschuldiging van spionage. Maar dat wil nog niet zeggen dat men dan de officiële versie van Havana kritiekloos moet omarmen zoals in het artikel in Visie gebeurt. Ondanks beweringen dat zij geen bezoek mogen ontvangen in de gevangenis, hebben twee van hen, René González en Gerardo Hernández, in 2010 en 2012 wel degelijk bezoek van hun echtgenotes gehad die overigens ook voor de geheime dienst van Cuba werkten. Ook de andere drie gevangenen hebben regelmatig bezoek van verwanten gehad.

Ondertussen verzwijgen de Cubaanse autoriteiten en de media dat er destijds niet vijf maar een 20-tal agenten uit Cuba werden aangehouden. Vier van hen werkten samen bij het onderzoek, en kregen straffen van 3,5 tot 7 jaar. Anderen ontvluchtten op tijd de VS. Over hen wordt in Havana nooit gesproken. De Cubaanse autoriteiten presenteren de Cubaanse Vijf als onschuldige bestrijders van ‘rechts terroristische Miami Cubanen’ maar zo onschuldig zijn zij nu ook weer niet. Een van hen was zelfs betrokken bij het in internationale wateren neerschieten van 2 vliegtuigjes van de Cubaanse ballingen organisatie 'Brothers to the Rescue'.

Bovenstaande foto heb ik in 2008 gemaakt tijdens een bezoek aan Roberto. Wat je ziet is een deel van de door Roberto en andere bestuursleden van de onderwijsbond opgezette huisbibliotheek als alternatief voor schoolbibliotheken waar alleen maar eenzijdig propagandamateriaal van de regering wordt toegestaan. Roberto was vanwege diens vakbondsactiviteiten tot 20 jaar veroordeeld. Hij was vervroegd vrij gekomen vanwege een ernstige hart aandoening. Zijn vrouw is actief als Dama Blanca en demonstreert samen met de andere Damas Blancas regelmatig voor vrijlating van politieke gevangenen.

Kortom een ingewikkeld spel van spionage en contra-spionage waarbij de Cubaanse propaganda namens de veroordeelden de vermoorde onschuld uithangt. Een nogal hypocriete houding als je weet dat op Cuba zelf iedereen die ook maar een spoortje van kritiek heeft op de een of andere manier het leven zuur wordt gemaakt of erger zonder een normaal en fatsoenlijk proces veroordeeld wordt tot tientallen jaren gevangenisstraf.

Ik neem aan dat je ook gehoord hebt van de dood onder zeer verdachte omstandigheden van de mensenrechtenactivist Oswaldo Paya? En wat te denken van de blogster Yoani die tot voor kort onder geen beding het land niet uitmocht? En wat te denken van de Cubaanse onafhankelijke onderwijzersbond waarvan de leiders voortdurend geïntimideerd worden of gevangen gezet? Je hebt toch ook wel eens gehoord van de Damas de Blanco die opkomen voor de rechten van veroordeelde democraten, vakbondsmensen en mensenrechten activisten?

Tijdens mijn bezoek aan Cuba in 2008 was ik dank zij bemiddeling van enkele bekenden in staat een bezoek te brengen aan de toen al wereldberoemde blogster Yoani.Aan de keukentafel bespraken we de stand van zaken in Cuba, het totale gebrek aan vrijheid, de gebrekkige economie en de moeilijke omstandigheden waarin zij en haar man gedwongen worden te leven door het Cubaanse regime. Maar ze verzekerde dat ze onverschrokken door zou gaan met haar activiteiten. Sinds kort mag ze in het kader van de versoepeling van het algehele reisverbod het land uit. Ze maakt van de gelegenheid gebruik om op allerlei uitnodigingen wereldwijd in te gaan. Zo bracht ze in maart ook een bezoek aan Nederland georganiseerd door Amnesty International en anderen. 

Ik vind het vreemd dat ik in Visie, toch ook het blad van de sociaal christelijke vakbond ACV, nooit enige kritiek gelezen heb op het volledige gebrek aan vakbondsvrijheid op het eiland. Dat is vanaf het begin van de revolutie zo geweest. Alleen de Communistische vakbeweging is toegestaan. Je zou toch denken dat een organisatie als ACW die tezamen met ACV indertijd o.a. via het Wereld Verbond van de Arbeid (WVA) volop steun heeft verleend aan de Poolse vakbond Solidarnosc in zijn strijd tegen de Communistische dictatuur van Jaruzelski, ook in Cuba de zijde zou kiezen van de onderdrukten en voor de vrijheid van vakbeweging. Misschien is dat ook wel zo, maar ik lees er nooit wat over in Visie. In plaats daarvan krijg ik een verhaal voorgeschoteld van de Cubaanse propaganda. Een gemiste kans voor Visie.

Voor meer informatie over de Cuban Five en Cubaanse zaken in het algemeen verwijs ik graag naar een reactie van Kees van Kortenhof op een artikel van MO getiteld “Familieleden van Cubaanse Vijf vinden steun bij VN en de website CUBA