Posts tonen met het label koen wessing. Alle posts tonen
Posts tonen met het label koen wessing. Alle posts tonen

donderdag 22 mei 2025

6. DE KLEINE GESCHIEDENIS VAN JAN VAN DER PUTTEN. HET TRAININGSKAMP

 

De pas aangekomen rekruten in het trainingskamp is een aandoenlijk groepje goedwillende jongeren. Anti-helden zijn het. Uniformen zijn er niet. Met houten stokken als geweren leren ze de tijgersluipen en exerceren. Het heeft allemaal veel weg van een slechte film. 



Terwijl Jan vanuit zijn hotelkamer in San José de strijd in Nicaragua volgt, gaan Koen Wessing en ik op weg naar de Nicaraguaanse grens waar Eden Pastora ofwel Commandante Cero met zijn troepen vecht tegen de Nationale Garde. Als journalisten passeren we de laatste Costa Ricaanse post voor La Cruz. 


Die middag nog fotograferen we in een geïmproviseerd Sandinistische ziekenhuis dat nog net op Costa Ricaans grondgebied ligt, gewonde soldaten. Ze worden direct van het front van de andere kant van de grens met ambulances of gewone auto’s aangevoerd. Er lopen ook soldaten rond die even willen bijkomen van de spanning en de angsten.


Die avond vinden we aansluiting bij een Sandinistische konvooi dat een kamp in Nicaragua gaat bevoorraden. We spreken een trefpunt af waar ik mijn auto kan parkeren. Vandaar rijden we achter in de bak van een van de pick-ups van het konvooi mee. Het wordt intussen donker en tot overmaat van ramp begint het zachtjes te regen.


De zandweg, een sluiproute door bos en struikgewas, verandert in ene mum van tijd in een grote modderpoel. Ik merk dat onze chauffeur weinig of misschien wel helemaal geen ervaring heeft met het rijden van een 4x4 pick-up door modderig terrein. En ja hoor, de pick-up loopt vast. Het konvooi stopt. Andere journalisten en wij twee stappen uit om te helpen met duwen. 


De auto komt los maar lang duurt het niet. Na ongeveer en half uur loopt zowat het hele konvooi auto’s vast in de modder. Er zit niets anders op dan te voet verder te gaan. De groep is groot en schiet dus niet op. Twee begeleiders besluiten om vooruit te gaan om hulp te halen. Ik hoor het plan en vraag of ik mee kan. Koen besluit met de groep mee te lopen. 


Zo sluip ik met twee Sandinisten door bossen, struiken, weilanden en waad door kleine beken. Na een uur moeten we bij een verlaten hut de weg vragen. Mijn twee begeleiders zijn in het donker de weg kwijt geraakt. Uiteindelijk bereiken we het kamp rond een uur of twaalf ’s nachts. 


Ik val als een os in slaap. De volgende morgen zie ik Koen en nog een paar journalisten uit Venezuela en Brazilië die pas om drie uur ’s nachts zijn aangekomen. We staan op zodra de zon opkomt. Het blijkt dat we in een trainingskamp terecht zijn gekomen voor nieuwe guerrillastrijders.


Ik krijg het gevoel dat ik op een grote filmset ben terecht gekomen. Het is moeilijk te geloven dat alles echt is en niet gespeeld. Ik ken de binnenlanden van Midden Amerika maar zo een primitief kamp, eigenlijk niet meer dan een paar armzalige boerenhutten, heb ik niet verwacht. Er woont een arme boerenfamilie zo leid ik af aan de staat van hun kleren en die van de hutten. Ze hebben uit solidariteit hun hutten ter beschikking gesteld aan de Sandinisten. Moeder en dochter werken in de keuken, vader en zonen zijn manusjes van alles.


Koen en ik maken foto’s van de training. Ik maak portretten van de jonge strijders, van de familie, de commandant enz. In de verte klinkt geweervuur. Als het niet echt zou zijn, zou je denken dat we in een komische film terecht zijn gekomen. 


Vlak bij ons lopen enkele strijders patrouille naar ik aanneem om het kamp te beschermen tegen een mogelijke aanval van Somoza’s soldaten. Een van de strijders blijkt een jongen van een jaar of veertien. Hij loopt zo trots als een pauw rond met zijn automatisch geweer en is bereid voor ons te poseren, zoveel en zo lang als we willen. Is hij een kleine held of is hij een kind dat op onverantwoorde wijze gerecruteerd is voor het sandinistisch leger?  


Het wordt tijd voor mij om te vertrekken. Ik heb mijn vrouw beloofd om voor 12 uur vanmiddag mij te melden en te zorgen dat ik in de middag weer thuis ben. Het wordt nog een heel gedoe om mijn terugreis te regelen. Nadat ze hoort dat mijn vrouw hoogzwanger is, regelt de vrouw van de boer een paard voor me. Haar man rijdt mee te paard om mij de weg te wijzen en het paard mee terug te nemen. Koen trekt verder het land in op zoek naar foto’s van de revolutie.


Jan mag dan dit avontuur gemist hebben, goed een maand later (19 juli 1979) kan hij het goedmaken. De sandinisten hebben gewonnen en Jan rijdt gezwind naar Managua om de revolutie te verslaan voor Neerlands' radiozenders en kranten. 


donderdag 11 april 2024

OORLOGSBULLETIN 79. OORLOGSFOTOGRAFEN EDDY EN KOEN

 

Kun je in een enkele foto het drama van de oorlog in Oekraïne vatten? Ik denk het niet. Daarvoor is een oorlog te complex. Er komen teveel menselijke emoties en handelingen in voor om in enkel plaatje te vangen, hoe graag je dat ook wilt. Fotograaf Eddy van Wessel schijnt op jacht te zijn naar een zo'n plaatje, lees ik in een commentaar bij een documentaire over hem getiteld "Eddy's oorlog". Hoe dan ook, bovenstaande foto gemaakt door Eddy van Wessel laat aan duidelijkheid over oorlogsslachtoffers, in dit geval een ouder echtpaar dat net zijn huis heeft verloren door een raketinslag, niets over.


Wat bezielt een fotograaf om oorlogsfotograaf te worden? Fotograaf Eddy van Wessel zegt in de de documentaire met de toepasselijke titel “Eddy’s oorlog” dat hij die ene foto wil maken die het hele verhaal over de oorlog in Oekraïne vertelt. Wel zijn verhaal. Een Russische fotograaf zal waarschijnlijk een ander verhaal willen vertellen. 


Je kunt oorlogsfotografie zien als een categorie straatfotografie. De Nederlandse fotograaf Koen Wessing (1942-2011) was zo een straatfotograaf die aan oorlogsfotografie deed. Hij was bij de staatsgreep in Chili in 1974 en bij de Sandinistische revolutie in Nicaragua in 1978. 


Je zou hem een voorganger van Eddy kunnen noemen. Net als Eddy wilde hij het verhaal vertellen en werd hij daarbij gedreven door het in beeld brengen van actie. Ik moest hem indertijd vanuit Costa Rica zo snel mogelijk naar het front brengen. Hij wilde als een straatjongen boven op de actie zitten.


Dat daar moed voor nodig is, spreekt vanzelf. Maar het is wel een moed die grenst aan overmoed. Is dat het gevolg van de jacht op dat ene plaatje dat alles zegt, dat - zeg maar - geschiedenis zal schrijven? Eddy van Wessel zegt van wel. Koen Wessing liet zich daar niet zo over uit. 


Koen was het vooral te doen om het onrecht van onderdrukking in Chili en de bevrijdingsstrijd in Nicaragua in beeld te brengen. Eddy hoor ik daar niet zo over in de documentaire. Hij wil de oorlog laten zien als een menselijk drama. Dat hij daarbij de kant van Oekraïne kiest, is blijkbaar vanzelfsprekend.


Maar oorlogsfotografie is meer dan dat. Het is ook de jacht op het plaatje, zoals je in de documentaire kunt zien. Dat maakt een oorlogsfotograaf rusteloos. Hij moet er bij zijn als het gebeurt. 


Straatfotografen en meer nog oorlogsfotografen zijn jagers met hun camera als het wapen om de buit mee te vangen. Dat is een soort instinct dat ik bij Koen Wessing heb gezien en nu ook weer in de documentaire over Eddy Wessel.


Dat instinct zorgt voor de overmoed die nodig is om zich in het hol van de leeuw te wagen, ofwel zo dicht mogelijk bij het front te zijn waar de echte gevechten plaatsvinden en de doden op straat liggen. Precies dat instinct zorgt vaak voor de meest indringende foto’s over de oorlog in de media.


Dat de toewijding soms grenst aan fanatisme zie je in de documentaire als Eddy boos wordt dat hij een plek of een gelegenheid heeft gemist omdat zijn chauffeur te traag reageert of een soldaat weigert hem mee te nemen in een pantserauto die gewonde soldaten van het front moet halen.


Het zijn momenten van de waarheid. Jouw verhaal blijkt niet het belangrijkste te zijn. Er zijn, zeker in een oorlog, belangrijkere zaken dan jouw plaatje. Sommige fotografen willen dat wel eens vergeten. Bescheidenheid is en blijft belangrijk of je nu oorlogsfotograaf of straatfotograaf bent.


vrijdag 17 november 2023

16. AMERICA LATINA. MINISTER PRONK STEUNT CLAT


Minister Jan Pronk voor Ontwikkelingssamenwerking (rechts) stelt zich tijdens een ledenvergadering van de vereniging CLAT Nederland voor aan de Mexicaan José Merced Gonzalez (links), adjunct algemeen secretaris van het Wereld Verbond van de Arbeid te Brussel. Foto: Ad van Dooren, 1974


Het ergste is dat Pinochet met zijn staatsgreep een einde maakt aan de Latijns -Amerikaanse droom om een sociale revolutie langs democratische weg tot stand te brengen. Tot de verkiezing van Allende gold voor linkse mensen de gewelddadige Cubaanse revolutie van Fidel Castro en Che Guevara als de enige echte weg naar radicale sociale veranderingen.

De staatsgreep komt dan ook hard aan in de linkse actiewereld waar het Chili van Allende als een lichtend voorbeeld van vooruitgang en verandering wordt gezien. Maar niet alleen bij actiegroepen, Ook kranten, de een meer dan de ander, hebben zich min of meer openlijk geëngageerd met de regering Allende.

De staatsgreep komt in Nederland extra hard aan door de uitvoerige berichten in kranten van betrokken journalisten waaronder vooral journalist Jan van der Putten opviel. Fotograaf Koen Wessing vertrekt zelfs onmiddellijk na de staatsgreep naar Chili. Hij wil er bij zijn als het allemaal gebeurt. Zijn foto’s zijn een keiharde getuigenis van de militaire onderdrukking in Santiago de Chile.  

Maar er is meer. Op het moment van de staatsgreep regeert in Nederland het kabinet den Uyl, dat doorgaat voor het meest linkse kabinet ooit. Een kabinet met als minister van Ontwikkelingssamenwerking Pronk, een begeesterd man behorend tot de links radicale vleugel van de PvdA. Als leerling van professor Jan Tinbergen onderschrijft hij de VN doelstelling dat 0,7% van het bruto nationaal product wordt besteed aan ontwikkelingshulp. 

Jan Tinbergen heeft zich als macro-econoom en adviseur, eerst van de Volkerenbond en na de Tweede Wereldoorlog van de VN, ingezet om de 0,7% als VN norm wereldwijd te doen aanvaarden ten behoeve van ontwikkelingssamenwerking.

“Ontwikkelingssamenwerking is bedoeld om ontwikkelingslanden en hun burgers en instellingen te helpen zich verder te ontwikkelen en zo een hogere levensstandaard te bereiken. Ontwikkelingssamenwerking is actief op terreinen zoals onderwijs, gezondheidszorg, economische ontwikkeling, landbouw en infrastructuur. Naast concrete thema's richt ontwikkelingssamenwerking zich ook op zaken als het versterken van capaciteit en het vergroten van participatie van achtergestelde groepen. De termen ‘ontwikkelingshulp’ en ‘ontwikkelingssamenwerking’ worden in praktijk door elkaar gebruikt. Van oudsher spreekt men van ontwikkelingshulp, maar in de jaren zeventig van de 20e eeuw werd de term ontwikkelingssamenwerking geïntroduceerd. Daarmee drukken donoren uit dat zij ontvangende landen en organisaties als gelijkwaardige partners beschouwen.” (Wikipedia: ontwikkelingssamenwerking)

Pronk sprak zich in een interview met het blad ‘Onze Wereld' van de NOVIB uit voor de vakbeweging als partner voor ontwikkelingssamenwerking. Hij noemt daarin o.a. CLAT als een van de mogelijke partners bij ontwikkelingssamenwerking. 

“Ik hoop dat het mogelijk zal zijn de vakbeweging in te schakelen bij het mede-financieringsprogramma (een programma van de overheid voor hulp aan particuliere organisaties in ontwikkelingslanden via particuliere organisaties in Nederland zoals NOVIB ). Het is een belangrijke beweging in een aantal ontwikkelingslanden, die nog veel te weinig participeert in het ontwikkelingsproces en de hulpverlening. Binnenkort hebben we daar een gesprek over. Een tenslotte hoop ik, dat de Nederlandse regering ook direct hulp kan geven aan particuliere organisaties in ontwikkelingslanden zonder tussenkomst van organisaties in Nederland. Ik denk aan directe hulpverlening aan bijv. het CLAT, of aan de ANUC. Dat zou een belangrijke nieuwe dimensie in het projekten-programma van het Nederlandse ontwikkelingsbeleid zijn." (CLAT Nieuws, Augustus 1974, 5e jaargang, no.4)

Daarmee zet Pronk een belangrijke stap in het Nederlandse beleid van ontwikkelingssamenwerking. Na de val van Allende zoekt Pronk naar nieuwe wegen om sociale verandering en rechtvaardigheid in ontwikkelingslanden langs vreedzame weg te bewerkstelligen. Steun aan de vakbeweging is daarbij een optie.