2. DE KLEINE GESCHIEDENIS VAN JAN VAN DER PUTTEN. CHILI

 

Een zelfverzekerde generaal Pinochet omringd door zijn officieren in afwachting van de heilige mis ter ere van de onafhankelijkheid van Chili. 1973. Met deze foto legt fotograaf Nicolas Genty het prototype van de Latijns Amerikaanse dictator vast.  

Jan van der Putten doet als correspondent verslag van de opkomst en ondergang van Allende (1970-1973) die in Nederland en de rest van de wereld met spanning wordt gevolgd, zijnde het eerste linkse democratische experiment op het continent Latijns Amerika, met de nadruk op democratisch. Het verhaal van Allende, de eerste gekozen Marxistische president in Latijns Amerika is algemeen bekend.

Na de linkse machtsovername ontstaat politieke, sociale en economische wanorde als gevolg van het verzet van de oppositie, al dan niet met hulp van de CIA, in Latijns Amerika gevreesd om zijn bemoeienis met de binnenlandse politiek. Generaal Pinochet (1973) grijpt de macht en houdt op gruwelijke wijze grote schoonmaak onder alles wat links is. Jan zit er tussen en schrijft erover. Pinochet installeerde naar het voorbeeld van de Spaanse generalissimo Franco,  een wrede dictatuur die tot 1990 aan de macht blijft.

Wat is er mis gegaan in Chili, een min of meer stabiele democratie waar het leger apolitiek pleegde te zijn? Is het een samenzwering van rechtse krachten geweest samen met het leger, speelden de christen-democraten, dubbelspel of was het de invloed van Washington en de zo gevreesde CIA? Of is er nóg een andere kant aan het verhaal?

Jan benoemt in zijn boek de andere kant, de kant die hij indertijd als correspondent bij o.a. de Volkskrant niet of te weinig benoemde. Nu somt hij zonder schroom in zijn boek op wat er politiek allemaal mis ging onder Allende. 

Diens regering was verdeeld en sektarisch.”Je had koelbloedigen en heethoofden, pragmatici en dogmatici, sociaal-democraten en marxisten, progressieve katholieken en weldenkende middenklassers en die hadden het met elkaar strategisch en tactisch voortdurend aan de stok. Ze vergaderden eindeloos en dan volgden er geen besluiten, of iedere partij besloot iets anders.” (Blz.73 en 74) 

Zelfs Allendes eigen socialistische partij was verdeeld. “Gevolg: gemiste kansen, een zwabberend beleid en voortdurende ministerswisselingen.. En dat terwijl de mogelijkheden van de Unidad Popular vanaf het begin al beperkt waren. Bij gebrek aan een parlementaire meerderheid.”  

De democratie bezweek onder het radicalisme dat de kleine marges van de democratie overschreed. Een politieke misser die in Latijns Amerika vaker voorkomt. Jan heeft dat niet gezien. Waarom niet? 

Werd hij misleid door zijn verlangen naar politieke verandering - de linkse utopie - of door sympathie voor Allende c.s. Waarschijnlijk ene combinatie van beide zoals ook Harry Mulisch zich liet verleiden door Fidel Castro en hij niet alleen ook een intellectuele zwaargewicht als Jean Paul Sartre en de feministe Simone de Beauvoir lieten zich verleiden door Castro c.s.

MISLUKT DE ENERGIETRANSITIE ?

 

"Europa en Nederland zetten de laatste jaren stevig in op het halen van de klimaatdoelen. Toch moet er nog een schep bovenop, want de doelen worden nog niet gehaald. DNB vindt het halen van die doelen essentieel voor een geleidelijke overgang naar een duurzame economie en doet aanbevelingen om deze transitie te stimuleren." aldus de Nederlandse Bank. Het plaatje zelf van de DNB is een mooi voorbeeld van planeconomisch idealisme.

Ik begin met een merkwaardig citaat, een citaat dat op het eerste oog niks te maken heeft met het onderwerp dat ik wil aansnijden. Het komt uit een interview gepubliceerd in The Kyiv Independent over Russisch kolonialisme. In dat gesprek komt het Sovjetstelsel op Marxistische grondslag aan de orde.

“De marxistische theorie zegt dat kapitalisme de bron is van onrecht, uitbuiting en ongelijkheid. Dit idee bevat een heel imperialistisch of koloniaal denkbeeld, omdat het impliceert dat als we het systeem maar repareren — enkele economische procedures of eigendomsrechten — alles goed zal komen. Het houdt echter geen rekening met de mensen. Zij weten wat goed voor hen is en kunnen beslissen hoe ze moeten leven en zichzelf moeten beheren.”

Merkwaardig genoeg zijn we nu op dezelfde manier bezig maar dan het het energietransitie. De centraal geregisseerde energietransitie met het doel de Parijse akkoorden te halen, zijn omgezet in door de overheid vastgestelde doelen. De samenleving moet hieraan voldoen. Er wordt bij gezegd dat er rekening wordt gehouden met de mensen maar de doelen moeten wel gehaald worden. Dat heet een centraal geleide transitie, wat doet denken aan de centraal geleide economie van de Sovjet Unie.  

De technische (on)mogelijkheden worden politiek afgedwongen.  Bezwaren, ook technische, worden weggewuifd met de dooddoener dat de toekomst een oplossing  zal bieden. Dooddoener omdat alleen ontechnische mensen (politici?) zoiets kunnen beweren. De techniek is niet aan politieke wetten maar aan natuurkundige wetten gebonden. Of je nu laag of hoog springt groen gas moet gemaakt worden met elektriciteit en is dus energetisch altijd een kostbaar product dan een vat oliede je uit de grond haalt.

De bezweringsformule is steevast dat de aankomende klimaatverandering een gevaar is voor de mensen en dus voorkomen moet worden. Maar welke gevaren precies klimaatverandering met zich meebrengt en waaruit die gevaren bestaan, is niet duidelijk . Het zijn vermoedens die elkaar tegenspreken. Neem nu de gesignaleerde watersnoden en bosbranden. Zijn die een gevolg van de klimaatverandering en zo ja voorkom je die dan door CO2 uit de atmosfeer te halen of kun je beter preventieve maatregelen nemen?

De energietransitie heeft dus veel weg van de Sovjet planeconomie. Niet de mensen maar de plannen zijn uitgangspunt. De mensen en de bedrijven moesten zich aanpassen aan de plannen, gaat dat niet goedschiks dan maar kwaadschiks, met alle bijbehorende gevolgen van dien.

We weten wat er van die planeconomie terecht is gekomen. Het heeft Rusland en zijn satellietstaten na de Tweede Wereldoorlog een enorme achterstand opgeleverd tegenover het Westen. Rusland zelf is tot op de dag vandaag een Derde Wereld land met de min of meer "ontwikkelde" waterhoofden Moskou en Sint Petersburg. Twee steden waar schijnwelvaart heerst ten koste van de rest van Rusland. 

Dat het misgaat met de energietransitie is voorspelbaar zoals ook de planeconomie van de Sovjet Unie de mist inging.

“De verkoop van zonnepanelen en warmtepompen daalt sterk. Er worden minder elektrische auto’s verkocht. De interesse om windparken op zee aan te leggen is tanend. Groene waterstofprojecten gaan op de lange baan. Het volle stroomnet belemmert bedrijven om te elektrificeren. De maatwerkafspraken die het kabinet wil sluiten met de grote industrie over verduurzaming, lijken nauwelijks van de grond te komen. En de uitrol van warmtenetten is zo goed als stilgevallen.

Nogal een lijst. En niet eens compleet.” (Interview in FD met Enecobaas)

BRIEF AAN GERARD 7

Gerard Reve beweerde altijd voor huisvrouwen te schrijven zijn versie van de gewone vrouw. Gelijk had hij. Voor intellectuelen wordt al meer dan genoeg geschreven.

 

Beste Gerard,

Je hebt ooit ergens, ik meen op een cursus schrijven aan de universiteit van Leiden, gezegd dat alle kunst religieus is. Dat is mooi gezegd, maar wat is religieus? Is dat in jou geval hetzelfde als Rooms of gaat het verder? Is het inclusief, d.w.z. vallen orthodoxe christenen, protestanten, joden en ver van huis gelovigen als islamieten, hindoes en boeddhisten er ook onder? Of kunnen die net zo goed doodvallen?

En hoe zit het met het door jou verguisde Marxisme? Is dat niet ook een religie? Ik bedoel, je moet als Marxist maar geloven dat de arbeidersklasse de bevrijders van de wereld zijn, de nieuwe apostelen die voor eens en altijd een einde maken aan het kwaad in deze wereld. Heb je het oude Marxistische geloof ingeruild voor het Roomse geloof want je moet toch ergens in geloven?

In een stukje van drie bladzijden over je gewaardeerde collega en vriend en schrijver W.F. Hermans, lees ik dat religiositeit voor jou “het koesteren van een mythies, gevoelsmatig en niet op de rede gefundeerd wereldbeeld.” is. Mooi gezegd. Geloof zijn kan van alles zijn. Eg inclusief van je.(Gerard Reve, Veel Genoegen, In het litteraire tijdschrift Tirade, jaargang 25) 

Ik vraag me af wat  de door jou zo geliefde huisvrouw met zo een gevoelsmatig niet op rede gefundeerd wereldbeeld moet? Ze kan er de zondag voor vrij houden maar maandag moet de was weer gedaan worden. Hoe doe je dat met een gevoelsmatig wereldbeeld? Daar moet je toch ook je hoofd bij houden, al is het maar een beetje? 

Is een wereldbeeld eigenlijk nog nodig? Je hebt tegenwoordig genoeg aan radio, TV, politiek correcte kwaliteitskranten, af en toe een musical en het Rijksmuseum.  Ben je lekker bezig tot je dood, desgewenst thuis toegediend door een deskundige en indien gewenst met begeleiding. 

Mythiese, niet op de rede gebaseerde wereldbeelden bestaan alleen nog maar in achtergebleven gebieden. Daar blazen ze mensen met andere wereldbeelden op of schieten ze dood in een theater of op school. Daar zijn ze niet inclusief, je moet er maar ver vandaan blijven.

Met hartelijke groet,

BRIEF AAN GERARD REVE 1.

 

Gerard Reve (rechts) en Hans Keller tijdens de toekenning van de P.C. Hooft-prijs in de kerk van het Allerheiligste Hart te Amsterdam, 23 oktober 1969. Foto: Bert Verhoeff / Nationaal Archief.

Beste Gerard,

Vandaag is je 100ste geboortedag. Toen je nog leefde en ik je boeken las, heb ik je een kaartje gestuurd. Ik liet je weten dat ik genoot van je boeken ook al ben ik geen huisvrouw. Ik heb helaas nooit antwoord van je gekregen. Dat zou ik maar wat graag gehad hebben. Eindelijk een kaart of brief van een Nederlandse beroemdheid in huis.

Eerlijk gezegd hoopte ik toen op een begin van meer contact door brieven. Wat zou ik graag brieven aan je geschreven hebben. Ik wilde toen bijvoorbeeld graag weten waarom je katholiek geworden bent, in een tijd dat iedereen van zijn geloof afviel of zelfs Marxistisch werd. 

Ik heb heel wat leeftijdsgenoten gekend die nadat ze van hun katholieke geloof waren gevallen, zich bekeerden tot de Communistische Partij Nederland want, zo zeiden ze, die doet tenminste iets voor de arbeidersklasse. 

In die tijd was ook ik van mijn ouderlijk geloof gevallen en bezig me te bekeren tot het Marxisme. Communist ben ik nooit geworden. Een politieke partij met een krant die De Waarheid heette, was mij te simpel. Mensen die zeggen de waarheid te dienen en dat ook nog in een krant durven schrijven, zijn niet te vertrouwen. 

Maar om terug te komen op mijn vraag, was je echt katholiek, meende je het of was het maar een act zoals zoveel van je optredens? Er moest immers brood op de plank komen, zo zei je ter rechtvaardiging van je spectaculaire optredens. En dat is natuurlijk waar, van de wind kun je niet leven.

Veel mensen waren daarom geneigd je katholicisme niet ernstig te nemen. Anderen, zoals Drs. Bert Boelaars, vonden het beter om te doen of je een beetje gek was. Volgens hem was jij als “zelfverklaarde katholiek meer vrijdenker en humanist dan je zelf wil weten.” Zo zit dat dus, je verklaart je zelf katholiek maar beseft niet dat je humanist bent. Zo ken ik er nog wel een paar.

Ik denk dat je bekering tot het katholicisme wel degelijk echt was. Het was een reactie op je communistische opvoeding. Een wereld waarin voor gevoel en fantasie geen plaats is waar zelfs geen ruimte voor individuen bestaat. Alles voor de vooruitgang. Voor communisten ligt de geschiedenis van de mensheid met hun grote gelijk voor eeuwig en altijd vast. De communistische partij weet wat het beste voor je is.

Jouw ironische kijk op het communisme versterkte mijn twijfels over het communisme. Door enige zelfstudie had ik reeds ontdekt dat het communisme een doodlopende weg is. In ieder geval geen betere weg voor zingeving aan mijn leven dan bijvoorbeeld het katholieke geloof. Dankzij jou geschriften zag ik in dat het katholieke geloof een grotere schat en meer geestelijke reserves bezit voor levensgeluk en inzicht in leven en welzijn van de mensen dan het communisme. Dankzij jou werd ik definitief bekeerd van mijn bekering. 

Ik neem je verklaring aan je vrienden dat zij je intrede in de Rooms Katholieke Kerk moeten beschouwen “als de formele bevestiging van een reeds jaren bestaande toestand, maar voorts, en vooral, als een daad van loyaliteit”, serieus. Ik sluit me graag aan bij je vaststelling dat de Rooms Katholieke Kerk de beste kansen heeft om religieuze idealen te verwerkelijken ook al zul je niet oud genoeg worden om daarvan veel mee te maken. 

“Mij staat een religie voor ogen, waarvan de belijder niet anders zal beogen dan zichzelf te openen voor God, inplaats van God te willen bemachtigen en dienstbaar te willen maken aan de vervulling van infantiele begeerten; een geloof, dat misschien eens zal mogen heersen, en waarin de mens de moed zal vinden zijn Godsbegrip los te maken van elke hoop en elke verwachting van welk heil dan ook; een geloof, dat de noodzaak van de Dood zal willen inzien, en begrippen als Verlossing en Eeuwig Leven niet zal interpreteren als een zich na de Dood voortzettend, altijddurend heden.

Aan het ritueel dat sommigen Uwer geheel, anderen gedeeltelijk, als bespottelijk, archaïes en zinloos beschouwen - en ik kan niet loochenen dat sommige Uwer gedachten mij niet vreemd zijn - onderwerp ik mij, omdat ik mijn verantwoordelijkheid heb erkend, en besef dat mijn opdracht, zoals ik die zie, niet buiten maar binnen de Rooms Katholieke Kerk ligt.

Ik blijf dezelfde die ik was, en U behoeft niet bevreesd te zijn dat ik iemand word die de hele dag in zijn brevier leest en zelfs bij het fietsen nog apologetiese brochures raadpleegt.

Tenslotte nog dit: God is de enige werkelijkheid - al het andere is een illusie en een begoocheling.” (G. K. van het Reve, Bij mijn intrede in de Rooms Katholieke Kerk, Tirade, Jaargang 10 (nrs.109-120), 1966)

We moeten niet teveel verwachten in ons leven. Moge je rusten in vrede en in de zaligheid van de eeuwige waarheid.

Petrus

68. MIJN SPROOKJESJAREN ZESTIG, KARL MARX

George Grosz (1893-1959), "De Kapitalist". "Grosz meldde zich in 1914 als oorlogsvrijwilliger maar werd in mei 1915 ongeschikt verklaard voor de militaire dienst. Hierna ontwikkelde hij zich tot pacifist. Hij stelde op karikaturale wijze het militarisme, de schijnheilige burgerlijke moraal en de ontreddering in de grootstedelijke samenleving aan de kaak. Omstreeks 1920 was hij betrokken bij het Berlijnse dadaïsme, waarvoor hij onder meer maatschappijkritische en politieke collages maakte. Hij was enkele jaren lid van de communistische partij KPD." (Wikipedia: George Grosz)

 Bij Politeia bespreken we in een studieclubje aan de hand van het pocketboekje “Karl Marx: leven, leer en betekenis” van Professor Willem Banning, wekelijks de leerstellingen van Marx (1818-1883) onder leiding van de Prediker. Banning is een naar Nederlandse maatstaven passende leermeester; theoloog, predikant, hoogleraar, godsdienstsocioloog, pacifist en links.  De Prediker is een goede gids.

“Banning was afkomstig uit Friesland. Hij was aanvankelijk onderwijzer, maar kreeg later gelegenheid om theologie te gaan studeren. Willem kwam toen in aanraking met het marxisme. Na zijn studie werd hij vrijzinnig-hervormd predikant en later (1946-1958) buitengewoon hoogleraar kerkelijke en wijsgerige sociologie in Leiden. Hij was daarmee een van de grondleggers van de godsdienstsociologie in Nederland. Banning was ook een vooraanstaand christen-pacifist en partijbestuurder van de SDAP (1931-1938). Tijdens zijn internering in het kamp Sint-Michielsgestel, van mei 1942 tot december 1943, was hij een van de Heeren Zeventien. Na de bevrijding werd hij actief in de Nederlandse Volksbeweging die de aanzet gaf tot de Doorbraak. Hij was voorzitter van het oprichtingscongres van de PvdA in 1946 en lid van het hoofdbestuur. “ (Wikipedia: Willem Banning)
 
We debatteren, discussiëren en dialogeren over uitermate belangrijke leerstukken als zijnde ons nieuwe evangelie: de klassenstrijd, de desastreuze gevolgen van de kapitalistische uitbuiting van de arbeiders,  de vervreemding van de arbeiders van hun werk en leven, de toenemende Verelendung door de meedogenloze concurrentie met als sluitstuk het Communistisch Manifest. De klassenstrijd is het Vliegwiel dat de Wereldgeschiedenis onvermijdelijk naar een klasseloze samenleving brengt.

De klassenstrijd bereikt zijn einde bij het aanbreken van de klasseloze maatschappij, een werelds paradijs waarin ieder naar zijn vermogen zal bijdragen en naar zijn behoeften zal ontvangen (Karl Marx, Kritiek op het program Gotha, 1875). Daar zullen ze in Rome van hebben opgekeken. Het aards paradijs ligt volgens de leer van de Roomse kerk achter ons en niet zoals Marx leert voor ons en zeker niet in deze wereld. Met een beetje geluk kan ik het Aardse Paradijs van na de klassenstrijd nog meemaken.

Met de klassenstrijd loopt de Wereldgeschiedenis gelijk op met de menselijke evolutie die Darwin (1809-1882) in kaart heeft gebracht. Marx en Darwin zijn tijdgenoten. Dat het Marxisme een Darwinistische leer is van de Menselijke Vooruitgang zal geen toeval zijn.Verzet tegen het Marxisme is daarom even nutteloos als  verzet tegen de evolutieleer. Zij die zich toch verzetten, zullen belanden op de vuilnishoop van de geschiedenis.
 
Hoewel de Marxistische klassenleer de kracht van een natuurwet lijkt te hebben, de Wereldgeschiedenis zal hoe dan ook zijn beloop hebben, kan de Vooruitgang wel een handje worden toegestoken door de Communistische Partij, de wegbereider naar het nieuwe aardse paradijs. De Communistische Partij is de politieke voorhoede van de uitgebuite arbeiders die op de ruïnes van het Kapitalisme het nieuwe Jeruzalem zal vestigen waar de mensen zonder rangen of standen vreedzaam naast elkaar zullen leven.

Verschijnt elke vrijdag
 

HET RUSSISCH NEO-NATIONALISME VAN POETIN

De Russische President Vladimir Poetin is de architect van het Russisch Neo-Nationalisme (een digitale fotobewerking van Petrus)

Het zal intussen wel duidelijk geworden zijn dat Putin geen democraat is. Putin is gepokt en gemazeld in de Sovjet Tijd als functionaris van de KGB, de door Lenin opgebouwde geheime dienst die Stalin uitbouwde tot een orgaan voor staatsterrorisme. Vladimir Putin hoort in het rijtje van Lenin en Stalin. Zij op hun beurt waren niets anders dan het vervolg op het autoritaire Tsarenregime, maar dan gebaseerd op het Marxisme.

Is het de schuld van Marx, die ook geen democraat was, dat het autoritaire regime van de Tsaar vervangen werd door het al even autoritaire Communistische regime? Ik denk het niet. Het Marxisme met zijn universele pretenties kwam Lenin politiek en leerstellig goed van pas in zijn strijd tegen de Tsaristische reactionairen en de democraten. Voor Lenin was het daarbij geen probleem dat de boerenstaat Rusland de fase van het ontwikkelde kapitalisme zoals die door Marx was voorzien, zou overslaan om meteen over te gaan naar het Communisme met zijn dictatuur van het proletariaat. Vooral dat laatste kam hem goed uit want dan kon hij Rusland inrichten naar zijn inzichten en van niemand anders.

Lenin was een Russische versie van de Franse revolutionair Robespierre. Met hulp van Trotski schakelde hij tijdens de burgeroorlog tussen Roden en Witten de adel definitief als machtsfactor uit. Stalin was de man die er daarna voor zorgde dat zich daarna geen democratisch gezinde burgerij kon ontwikkelen. Tot op de dag van vandaag ontbreekt het in Rusland aan een burgermaatschappij met een middenklasse die de basis zou kunnen zijn voor democratisering van het land.

Poetin zet de autoritaire traditie van zijn land, die kort is onderbroken door Gorbatsjov en Jeltsin, voort met behulp van een klasse van kapitalistische Oligarchen (het kapitalisme van de weinigen) die aan hem persoonlijk en aan de Staat onderworpen zijn. Oligarchen die het machtsspel van Poetin niet mee wilden spelen, verdwenen achter tralies of zoals gebruikelijk in de Russische geschiedenis naar het buitenland. Tot dat spel behoort ook de ontwikkeling van een pseudo-democratie met een pseudo politieke partij, inclusief een nabootsing van de vroegere Rode pioniertjes, zogenaamde vrije verkiezingen, zogenaamde vrijheid van meningsuiting en een parlement dat voornamelijk een applausmachine is voor de machthebbers. De Orthodoxe kerk mocht terug komen in het centrum van de macht maar net als in de tijd van de Tsaren, als dienstmaagd van de Staat en zijn Heersers.

Het Communisme als samenbindende leer heeft Putin vervangen door een hernieuwd Russisch nationalisme ondersteund als vanouds door de Russische Orthodoxe Kerk. Voeg daarbij dat Poetin met lede ogen heeft moeten aanzien hoe het Sovjet Rijk in stukken uiteen viel om ten prooi te vallen aan het -in zijn ogen – decadente Westen en zijn eeuwige machtsrivaal de Verenigde Staten en je begrijpt dat het er op een kwade dag van moest komen dat het Rusland van Poetin weer tegenover het Westen zou komen te staan. Wat we vandaag zien op de Krim en in Oost Oekraïne is het resultaat van het door Poetin opgebouwde Russisch neo- nationalisme met als steunpilaar de Russische orthodoxe kerk en een klasse van groot kapitalistische Oligarchen.

Waarom hebben we in het Westen dit niet zien aankomen? Ik denk omdat we het niet wilden en niet konden zien zien. Door de onverwachte val van de Berlijnse muur in 1989, het daarop uiteenvallen van het Sovjet imperium en de wonderbaarlijke opkomst van het kapitalistische communistische China, dachten we dat we in een nieuw libaarl-democratisch tijdperk waren gekomen. Daarbij komt nog dat Westerse intellectuelen met hun overheersende vooruitgangsoptimisme de continuïteit van geschiedenis en cultuur chronisch onderschatten.

Dank zij Rusland staan we weer oog in oog met het Russische Neo-Nationalsime geboren uit het Negentiende eeuwse nationalisme en staatsabsolutisme. Hoe gaan we democratisch Europa dit het hoofd bieden? Door de Europese Unie af te breken zoals sommige nationalisten voorstellen? Ik denk dat we dan verder van huis zullen geraken dan ooit. Niets lijkt dan meer in de weg te staan dat ook Europa de chaos zal kennen van neo-nationalisme misschien zelfs wel met gewapende conflicten. Vandaag klinkt dat nog erg onwaarschijnlijk, maar dat dachten we ook van Rusland totdat we Poetin de Krim zagen innemen. En vergeet ook niet dat tot voor kort een agressief nationalistisch spook rondwaarde in het voormalige Joegoslavië, de toenmalige grens van de Europese Unie. En wat te denken van het neo-nationalisme van Europees buurland Turkije ? Kortom, we zijn er nog lang niet klaar mee. De EU en de NAVO lijken de meest geschikte instrumenten om de nieuwe problemen het hoofd te bieden.

KATHOLIEKE KERMIS

Jheronimus Bosch (ca.1450 - 1516), Aanbidding der Koningen, Middenpaneel van een drieluik (138 x 138 cm),Museo del Prado, Madrid.Kan de geboorte van een kind de loop van de geschiedenis der mensen veranderen. Volgens het Marxisme niet, volgens het Katholieke gloor zeker wel. We zien hier Moeder Maria en God's zoon Jezus aanbeden worden drie koningen. Een van de latere boeken van Reve heet 'Moeder en Zoon'. (1980)

Ik was indertijd meteen weg van Reve's boek 'De Avonden' (verschenen in 1947). Wat een treurigheid. Als ik anderen vroeg of ze het gelezen hadden, bleken ze het boek niet uitgelezen te hebben omdat “het nergens over gaat“ en “er geen aktie aktie in zit.” Maar dat is het hem nu juist. In welk gezin gebeurt er wel wat en wat zou er moeten gebeuren? Meer vermaak? En waarom wordt er altijd maar langs elkaar heen gepraat? Voor een gevoelige puber moet de naoorlogse geestelijke leegte binen en buiten het gezin om wanhopig van te worden, geweest zijn.

Bij Reve thuis was het al communisme wat de klok sloeg. Een politieke leer die alles meende te weten over de loop van de menselijke geschiedenis en daarom veel weg heeft van een geloof. Een negentiende eeuws encyclopedisch optimistisch geloof dat in de 20^ste eeuw begon met de Russische revolutie als koekoeksei van de Eerste Wereldoorlog, zich in de Tweede Wereldoorlog wist te handhaven maar uiteindelijk nog aan het eind van dezelfde eeuw bezweek aan Stalin en zijn opvolgers, zijn Gulagarchipel en zijn eeuwige vijand het Westen met voorop Amerika. Maar tot vlak na de Tweede Wereldoorlog was het geloof der kameraden, een typering van Gerard's geleerde broer Karel eveneens een begenadigd schrijver, nog zo goed als ongeschonden.

Maar die wetten van de geschiedenis geven geen antwoord op simple vragen als waarom er mensen zijn, wat liefde is, waarom iemand zich schaamt of schuldig is of mensen elkaar haten? Die vragen blijven onbesproken of worden kregelig terzijde geschoven als niet van belang in het kader van de loop die de Grote Geschiedenis volgens het Marxisme uiteindlijk zal hebben. Ja, hoe groot is eigenlijk het belang van de geboorte van één kind voor de loop van de geschiedenis? Van zulke gedachten werd Gerard zenuwachtig of nog erger die maakten hem eenzaam of gaven hem een gevoel van schuld. Waarom was hijzelf dan op de wereld? Deed hij er wel toe?

Daarom ging Gerard op zoek naar antwoorden en houvast. Zijn zoektocht, inmiddels ingebed in een leven als homofiel en schrijver, bracht hem uiteindelijk op het spoor van de religie of in zijn geval het Rooms Katholicisme dat hij zelf aanduidde als een kermis. Hoewel bloed serieus, kon je er ook mee lachen.

Zijn bekering tot het katholicisme moet én een last én een bevrijding geweest zijn. Bevrijding omdat hij eindelijk een gezin had waarmee hij kon verder leven: God de vader, Maria de moeder van God en diens zoon Christus. Daarom heen dan ook nog eens de RK Kerk met al zijn mooie (jongens)beelden en schilderijen, aandoenlijke rituelen, onbegrijpelijke dogma's en mysterieën. De Katholieke Kermis als antwoord op de mysteries van het leven.

Maar ook een last want geloven in een God, zijn Moeder en haar Zoon doe je niet in tijden van overvloed en rijkdom, vermaak en ontucht, wetenschap en geloof in eigen kunnen. Sterker nog, volgens de wetenschap is er helemaal niks mystreieus aan ons leven. Het is allemaal een kwestie van wiskundig wetenschappelijke aanpak. En voor die andere raadsels van ons bestaan zoals liefde, haat, eenzaamheid en schuld kunnen we terecht op de Beeldbuis met zijn niet aflatende stroom aan soap's en reality docu's. Daarmee amuseren we ons 24 uur per dag als het nodig is. Een echt leven van mensen met vlees en bloed hebben niet meer nodig, laat staan een geestelijk leven. Leve de kermis.