MAKE AMERICA GREAT AGAIN IS BREXIT IN HET GROOT

 

Het heeft een tijd geduurd, te lang naar ik vrees, voordat ik doorhad dat MAGA (Make Amerika Great Again)  een BREXIT in het groot is, groot in de zin dat Amerika gewoonweg groter is dan het Verenigd Koninkrijk. Als je op die manier  kijkt naar het MAGA programma dat Trump en Musk bezig zijn uit te voeren, dan vallen er ineens veel dingen op hun plaats.

Het nationale deel van het MAGA programma wordt onder leiding van Musk uitgevoerd. De kern ervan is om de federale administratie zo klein mogelijk te maken en alles wat als overbodig wordt beschouwd rücksichtlos weg te snijden. Of het nu om USAID gaat of het ministerie van Onderwijs. 

Dat USAID als eerste radicaal wordt aangepakt is logisch. USAID is gebaseerd op het idee dat de VS medeverantwoordelijk zijn voor wat er in de wereld gebeurt en dat is wel het laatste wat MAGA aanhangers willen. De enige die aandacht verdienen zijn zij zelf. Eigen volk eerst en verder niemand anders.

Trump zelf heeft zich belast met de internationale orde. Net als bij de BREXIT moeten zoveel mogelijk banden met de buitenwereld, verplichtingen tegenover internationale instellingen afgeschaft worden of het nu om instellingen van de VN gaat of de NAVO. Het is Musk die als spreekpop van Trump alvast op zijn platform X heeft opgeroepen om uit de VN en de NAVO te stappen.

De ironie is dat die wereldorde, de westerse wereldorde, grotendeels onder leiding van de VS is opgebouwd. Trump heeft zich voorgenomen om die koste wat het koste tot de grond toe af te breken. In zijn ogen brengt die sloop alleen maar geld op. In plaats dat het geld in de zakken van internationale bureaucratieën komt, zal het voortaan bij de Amerikanen terecht komen.

Dat was ook de opzet van de BREXIT. Zo zouden de tientallen miljoenen ponden die als lidgeld betaald moesten worden aan de EU, voortaan gebruikt worden voor National Health Service. De migrantenstroom zou als vanzelf minder worden want het Verenigd Koninkrijk zou de zeggenschap over zijn eigen grenzen terugnemen, heette het in de ogen van Brexiteers.

Daar is niets van terecht gekomen zo weten ze nu in Engeland en Europa. De voormalige NOS correspondent Tim de Wit in Londen probeerde dat aan Boris Johnson, de premier onder wiens leiding de BREXIT is uitgevoerd, duidelijk te maken. De Wit had geen schijn van kans. Tot wanhoop en verbijstering van de Wit ontkende Johnson glashard dat BREXIT niet had gebracht wat hij beloofd had. 

Met Trump zal het niet anders gaan. Hij en zijn hofhouding zijn er zo van overtuigd dat MAGA zal werken ten voordele van henzelf en het Amerikaanse volk dat ze voor geen enkel argument openstaan. Integendeel, tegenwerking van hun MAGA programma zal hen alleen nog maar verbetener maken.

Zoals de EU tijdens de BREXIT met een bijna doofstomme conservatieve Engelse regering  moest onderhandelen, zo zal dat Europa ook nu weer moeten met de Trump regering. Die is voor geen enkele rede vatbaar. Trump c.s. zullen zo lang mogelijk de schijn ophouden maar niet meer dan dat. 

Uiteindelijk zullen ze hun MAGA programma uitvoeren en dat betekent het einde van de naoorlogse internationale wereldorde. Nu maar zien dat we ongeschonden uit komen. Aan de wederwaardigheden van Oekraïne zien we dat dat niet mee zal vallen.

WAAR IS ONTWIKKELINGSSAMENWERKING GEBLEVEN?

 

Als wetenschapper, sociaal democraat en Nobelprijswinnaar legde Jan Tinbergen de basis voor onze Nederlandse planbureau's die tot op de dag van vandaag een hoofdrol spelen in de Nederlandse politiek en het bestuur. In zijn latere leven wijdde hij zich als voormalig adviseur van de Volkerenbond aan ontwikkelingshulp later genoemd ontwikkelingssamenwerking.

Waar is ontwikkelingssamenwerking gebleven? Het was hét onderwerp van de toekomst in de jaren zestig en zeventig, de tijd dat ik studeerde aan de universiteit en op zoek was naar een levensdoel. Het heeft decennialang op de internationale agenda gestaan. De VN speelde een hoofdrol in het formuleren van doelstellingen en organisatie van de samenwerking.

Een van de grote wetenschappelijke sponsors van het idee van ontwikkelingssamenwerking was de Nederlandse econoom en Nobelprijswinnaar prof. Dr. Jan Tinbergen (1903-1994). Zijn idee was in wezen eenvoudig. Rijke landen voorzien de arme landen van het benodigde kapitaal om zich uit te armoede te werken. 

Op een VN conferentie werd vastgelegd dat de rijke landen jaarlijkse 0,7% van hun bruto nationale inkomen naar ontwikkelingslanden zouden overhevelen in de vorm van projecten, programma’s enz. Nederland liep over van enthousiasme voor het idee. Iedereen deed op de een of andere manier mee.

Het werd een wereldwijde inspanning vol optimisme om de armoede de wereld uit te helpen tot bleek dat het niet eenvoudig een kwestie van geld is. Regeringen in Derde Wereld landen zijn instabiel, onervaren en hebben gebrek aan kennis. Er zijn grote en kleine uitbraken van burgeroorlog en conflicten. Er is omvangrijke corruptie. Iedereen kan dat dagelijks zien op het NOS journaal.

Maar sommigen zijn hardleers. Zo zag ik in de Volkskrant een oproep om de superrijken meer te belasten en dat te geven aan de armen. Alsof geld uitdelen ook maar iets uithaalt. Als geld niet productief besteed wordt dan verandert er niks. Dan blijven de armen afhankelijk van de geldgevers. De ellende is nu dat in veel landen geld, ook ontwikkelingsgeld, niet productief besteed wordt. Het verdwijnt in de verkeerde zakken.

Het aanvankelijke optimisme over de ontwikkeling van Suriname nadat het in 1975 onafhankelijk was geworden, verdween snel toen bleek dat het land er niet in slaagde op eigen benen te staan, ondanks de hulp die het uit Nederland had gekregen. De broodnodige politieke stabiliteit werd ondermijnd door een militaire staatsgreep. Er was geen gemeenschappelijke visie op de toekomst. Corruptie, gebrek aan fatsoenlijke wetgeving en kennis deed de rest.

Andere voormalige koloniën kenden hetzelfde lot. Landen als Mozambique, Angola en Congo kwamen terecht in langdurige burgeroorlogen waardoor economische en sociale ontwikkeling onmogelijk werd. De Arabische wereld bleek niet in staat zich te bevrijden uit oude, paternalistische structuren, de corruptie en het gebrek aan transparantie.

Zuid Afrika had na de afschaffing van de apartheid in 1994, gevolgd door vrije verkiezingen waarbij Nelson Mandela president werd, een prima uitgangspunt om te behoren tot de ontwikkelde landen. Helaas, bleek na verloop van tijd de ANC niet in staat om het land verder te ontwikkelen. Zuid Afrika werd armer in plaats van rijker.

Ondertussen heeft ook de VN, ontwikkelingssamenwerking als maakbaar ideaal voor de toekomst laten vallen. Daarvoor in de plaats is klimaatverandering en opwarming van de aarde gekomen. 

Er zijn ondertussen meer dan 25 jaarlijkse klimaat-wereldconferenties geweest, die van alles hebben opgeleverd behalve waarvoor ze bedoeld zijn namelijk de vermindering van de uitstoot van CO2 zijnde het broeikasgas dat de wereldtemperatuur gevaarlijk zou opdrijven.

Zou het kunnen dat de VN de maakbaarheid van de wereld of het nu om armoede of klimaat gaat, overschat? 

HET PALESTIJNSE VRAAGSTUK

De open oorlog tussen Israël en Hamas leidt tot een bijna totale vernietiging van de Gazastrook. Ruïnes die doen denken aan Marioepoel en Bachmut in Oekraïne waar ook een open oorlog woedt maar dan met Rusland. Zou Hamas niet geweten hebben dat de pogrom van 7 oktober wel eens tot deze totale vernietiging zou kunnen leiden? Ik kan het me niet voorstellen. Misschien hopen zij dat de Arabische wereld zal ingrijpen als er maar genoeg slachtoffers vallen? Tot nu toe blijft het bij veel overleg. Blijkbaar willen de Arabische landen geen escalatie. Quatar bemiddelt tussen Israel, Egypte en de VS.  

De vraag is of de Palestijnen bereid zouden zijn te aanvaarden dat het mogelijk is om op basis van beginselen van een rechtsstaat en een parlementaire democratie te accepteren dat meerdere bevolkingsgroepen met verschillende religieuze achtergrond en cultuur vreedzaam naast elkaar kunnen leven of houden ze vast aan de idee dat een staat moet berusten op religieuze beginselen van de Islam?

Hamas wil dat laatste volgens hun handvest. Geen Joodse democratische staat maar een Palestijns islamitische staat. Een vervelende bijkomstigheid is dat Israël daarvoor moet wijken en dat kan niet. Daar is men het in de wereldgemeenschap wel over eens. Zelfs Rusland vindt dat en ook China staat niet te popelen om Israël op te heffen.

De geschiedenis van het gebied is ook niet gemakkelijk. Vanaf het einde van de Tweede Wereldoorlog zijn tussen Joden (Zionisten) en Palestijnen bloedige gevechten gevoerd over wie het voor het zeggen heeft in het voormalige Britse Mandaat Gebied Palestina. De Britten hadden geen zin om onder die omstandigheden als scheidsrechter op te treden en gaven het gebied terug aan de Verenigde Naties.

Die nam op 3 september 1947  resolutie 181 aan waarin het voormalige Mandaatgebied Palestina werd opgedeeld in een Arabische staat (42,9%), een Joodse staat (56,4%) en Jeruzalem (0,7%) onder internationaal bestuur. 

"De grootste Joodse delegaties gingen hiermee akkoord, maar de Arabische delegaties weigerden een tweestatenoplossing omdat zij Palestina als een geheel wilden houden, en een in verhouding te klein deel kregen toegewezen. Op 29 november 1947 nam de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties het verdelingsplan aan als resolutie 181. Nadat bekend was geworden dat resolutie 181 niet geaccepteerd werd door de Arabische delegaties, brak er een burgeroorlog uit tussen Joodse en Palestijns-Arabische gemeenschappen in het Mandaatgebied, waarbij ook de Arabische buurlanden betrokken raakten." (Wikipedia: Israel)

De tweestaten oplossing werd dus niet geaccepteerd. Blijkbaar was het voor de Arabieren en Palestijnen een ondraaglijke gedachte dat het land gedeeld moest worden met andersgelovigen. Tot op de dag van vandaag blijven fundamentalistische Palestijnen gesteund door fundamentalistische Arabieren (Iran bijvoorbeeld) oorlog voeren tegen Israël zelfs nog toen de internationale gemeenschap via de Oslo akkoorden een hernieuwde tweestaten  oplossing steunde. 

“De Oslo-akkoorden ("Oslo Accords") zijn een reeks overeenkomsten tussen de PLO en Israël die tot doel hadden de eerste aanzet te zijn om het Israëlisch-Palestijns conflict op te lossen door de oprichting van Palestijns zelfbestuur onder een Palestijnse Autoriteit op de Westelijke Jordaanoever en de Gazastrook. Zij bestaan uit respectievelijk het Oslo I-akkoord van 13 september 1993 en het Oslo II-akkoord van 24 september 1995. Op 4 mei 1994 werd een tussenakkoord gesloten, dat bekend staat als het "Gaza-Jericho-akkoord" of "Caïro-akkoord". Kenmerkend voor de Oslo-akkoorden zijn de talloze annexen, waarin specifieke onderdelen tot in de kleinste details zijn uitgewerkt.” (Wikipedia: Oslo akkoorden)

Nadat Israel zich had teruggetrokken uit de Gazastrook (in 2005) behaalde in 2007 de fundamentalistische organisatie Hamas de overwinning. Vanaf die dag voerden zij een schrikbewind onder de bewoners. De gematigde Palestijnen waaronder voornamelijk PLO aanhangers werden het land uitgezet of vermoord.

Hamas blijft een tweestaten oplossing weigeren ten koste van elke ontwikkeling van de Palestijnse bevolking. Volgens het handvest streeft “Hamas naar een islamitische staat in Palestina tussen de Middellandse Zee en de Jordaan, het vroegere Mandaatgebied Palestina, "waarin alle godsdiensten, jodendom, christendom en islam veilig met elkaar kunnen leven onder de vleugels van de islam". Met betrekking tot Israël: "Israël zal bestaan en voortbestaan totdat de islam het elimineert zoals hij voordien anderen heeft geëlimineerd. (Wikipedia: Hamas)

Hamas begon vanuit Gaza steeds meer terroristische acties tegen Israël te organiseren: bomaanslagen, schietpartijen tegen willekeurige burgers enz. Het gevolg was voorspelbaar. Israël nam steeds strengere maatregelen om aanslagen te voorkomen wat op zijn beurt weer een voedingsbodem is voor nieuwe aanslagen tot en met raketten toe op steden en dorpen.

Zo lang Hamas de tweestaten oplossing weigert te aanvaarden is er geen oplossing voor het Palestijnse-Israëlische conflict dat zich nu al 80 jaar voortsleept. 

Israël heeft naar aanleiding van de pogrom op 7 oktober gekozen voor de vernietiging van Hamas. Of dat mogelijk is, valt te bezien. Het lijkt ondoenlijk om Hamas volledig te vernietigen.

Tot nu toe kijken de Arabische landen passief toe ondanks de vele burgerslachtoffers die er zijn gevallen. Zullen ze een oorlog beginnen om alsnog Hamas als heerser te installeren over wat nu Israël heet inclusief de Gazastrook, de West bank en de Golan hoogte?

Ik denk het niet, zeker niet zo lang de VS duidelijk maken dat ze in een oorlog achter Israël zullen staan. Bovendien, de Arabische leiders zijn niet eensgezind. Hoewel beide Islamitische fundamentalistische staten zijn, zijn Saudie-Arabië en Iran gezworen vijanden. Geen van beide ziet de ander als overwinnaar zitten.

Egypte heeft geen zin om opnieuw in een avontuur met de Moslimbroederschap  - Hamas is een tak van de Moslimbroederschap - terecht te komen en houdt daarom de grens met Gaza zoveel mogelijk dicht. 

Het nabijgelegen Rusland heeft vanwege de oorlog in Oekraïne niet het militaire noch economische vermogen om enig gewicht in de schaal te leggen. China kijkt op een afstand toe hoe de zaken zich ontwikkelen.

Europa is zoals altijd verdeeld. Als Europa zelfs niet eensgezind kan zijn over de Russische aanvalsoorlog in Oekraïne, hoe zou ze dat dan kunnen zijn over een ingewikkelde geopolitieke kwestie als Israël, de Palestijnen en de Arabische landen? 

Europa zelf heeft daarenboven ook nog een lange geschiedenis van anti-semitisme achter zich waar veel bloed bij is gevloeid waaronder de industrieel georganiseerde moord op zes miljoen joden tijdens de Tweede Wereldoorlog.

In Europa wordt vaak bij gewelddadige conflicten - bij gebrek aan andere machtsmiddelen - de mensenrechten kaart getrokken. Dat valt te prijzen maar die voornamelijk legalistische kijk op de werkelijkheid levert over het algemeen geen bijdrage aan de oplossing van geweldsconflicten. 

Integendeel, het draait uit op pappen en nat houden en met veel geld de Gazastrook op de been houden. Je zou kunnen stellen dat dit het onverantwoorde radicalisme van Hamas mogelijk maakt of zelfs in stand houdt.

DE DOOD VAN EEN MEXICAANSE PRESIDENT (1922-2022)

 

Nederlandse studenten demonstreren tegen de Mexicaanse regering waarin Luis Echevarria Minster van Buitenlandse Zaken was en als zodanig mede verantwoordelijk voor het gewelddadige optreden van het leger tegen demonstrerende studenten op het Plein van de Drie Culturen Tlatelolco op 2 oktober 1968 vlak voor de Olympische Spelen. Het militaire optreden leidde tot een bloedbad met honderden doden.   "Voor het IOC waren deze gruwelijke gebeurtenissen geen reden om de Olympische Spelen af te gelasten of uit te stellen. Integendeel, na een spoedbijeenkomst een dag erna prees IOC-voorzitter Avery Brundage het land voor de geboden gastvrijheid. Dit bloedbad is daarmee niet alleen een dieptepunt voor de Mexicaanse geschiedenis, maar ook voor de olympische geschiedenis.", aldus de rubriek sportgeschiedenis op de MSN website.

Luis Echevarria was president toen ik in Mexico woonde (1974-1977). Op 8 juli dit jaar is hij overleden. Honderd jaar is hij geworden. Het doet me denken aan het beroemde boek ‘Honderd jaar eenzaamheid” van de Colombiaanse schrijver Gabriel Garcia Marquez. Echevarria was in de tijd dat ik in Mexico woonde alles behalve eenzaam, tenminste niet zichtbaar. Geestelijk kan natuurlijk altijd.

Echevarria was een echte PRI apparatchik, gepokt en gemazeld door de partij PRI die na de bloedige burgeroorlog tevens sociale opstand in de jaren twintig van de vorige eeuw, aan de macht kwam. Sindsdien regeerde de PRI in Mexico met harde hand onder de vlag van nationalisme, pseudo-socialisme en patriotisme. De PRI had van Mexico een partidocratie gemaakt of een democratuur. Achter een facade van democratie mochten satellietpartijen en partijtjes die zich revolutionair noemden of socialistisch onder het toeziend oog van de PRI mee doen aan de "vrije" verkiezingen. Een verfijning van de dictatuur die communistische partijen nooit hebben kunnen bedenken.

Door mijn werk bij de Verenigde Naties leerde ik dat Echevarria internationale ambities had en niet zo weinig ook. Hij wilde leider worden van de landen van de derde weg, de landen in de Derde Wereld die in de Koude Oorlog een eigen weg wilden volgen zoals bijvoorbeeld Joegoslavië ten tijde van Tito. Om die ambities kracht bij te zetten nodigde hij allerlei VN kopstukken uit en politieke leiders van Derde Wereld landen om onder zijn leiding te vergaderen over de toekomst van de Derde Wereld. Wat Echeverria echter miste was charisma. Hij had meer weer weg van een verwarde oom of een partijpolitieke ambtenaar dan van een leider.

Hij noemde de VS openlijk imperialistisch zonder dat dit leidde tot enig daadwerkelijk anti-Amerikaans beleid behalve dan dat hij Fidel Castro, de communistische dictator van Cuba, steunde en de linkse marxistische Chileense president Allende. Toen die bij een gewelddadige machtsovername door generaal Pinochet ten val werd gebracht (1973), nodigde hij Chileense vluchtelingen uit naar Mexico te komen.

Dat gaf hem internationaal aanzien maar zijn beleid in eigen land kan men zelfs met de grootst mogelijke moeite links noemen tenminste als je onder links het bevorderen van sociale rechtvaardigheid, het naleven van mensenrechten, vrije pers, vrijheid van organisatie enz. verstaat. Echeverrai was in naam van de PRI de hoeder van de bestaande orde en die was sociaal onrechtvaardig.
 

Verbaal streed hij tegen armoede, praktisch gebeurde er niks. Het was al heel wat dat je op het platteland gratis medisch zorg kon krijgen. Wat ook gratis werd onder Echeverria was de anticonceptie-pil met bij behorende voorlichting ter bestrijding van de overmatige bevolkingsgroei. Helaas kwam er met name onder de lagere klassen een geruchtencampagne op gang dat de pil je onvruchtbaar zou maken. Niettemin had de campagne enig succes.

Waar Echevarria niks aan deed was de heersende corruptie van hoog tot laag, ook in zijn eigen regering. Af en toe werd er voor de bühne een minister of ambtenaar opgepakt maar dat was meer politiek dan strijd tegen corruptie. Een politicus die de partijlijn niet driegde te volgen werd op basis van beschuldigingen van corruptie ten val gebracht. De corrupte vakbonden werden door zijn regering gesteund tegen veelal linkse, democratische en onafhankelijke bonden.

Echeverria heeft zich nooit kunnen onttrekken aan zijn verantwoordelijkheid als Minister van Binnenlandse Zaken voor de gebeurtenissen op het plein van de drie culturen, Tlatelolco. In 1968 werden door het Mexicaanse leger tientallen studenten die protesteerden tegen de Olympische Spelen doorgeschoten. Onder zijn presidentschap trad het leger opnieuw hard op tegen gewapende linkse ongewapende groepen, werd de persvrijheid ingeperkt en vonden verdachte politiek moorden plaats. Hij is er nooit voor veroordeeld ondanks latere pogingen daartoe.  

BEDREIGT TRUMP DE NAOORLOORLOGSE WERELDORDE?

America First (een digitale spotprent van petrus)

Trump haalt zijn gelijk door uit het internationale klimaatakkoord van Parijs te stappen. Tot nu toe deden 2 landen niet mee aan dat akkoord: Syrië en Nicaragua. Je zou met enig gevoel voor dramatiek kunnen zeggen dat Trump met zijn akte van verlatinghe van het Klimaat akkoord de status van de VS heeft verlaagd tot die van Derde Wereld land. Maar dan wel een Derde Wereld land met de grootste vuurkracht ter wereld.

Trump heeft met zijn stap van de VS ook meteen een internationaal onbetrouwbare partner gemaakt. De vrees dat hij dat zonder enige gene zou doen, was al wijd verbreid. Met deze stap staat wel vast dat Trump geen enkele stap vreest om zijn idee van “America First” te verwezenlijken. Daarmee zijn de VS onder Trump internationaal onbetrouwbaar geworden. 

Het kan niet anders of dat zal op temijn de nodige gevolgen hebben. De betrouwbaarheid van de VS als NAVO partner is met deze stap niet dichterbij gekomen. Integendeel, de twijfel is nu groter dan ooit. Kan Europa nog onvoorwaardelijk rekenen op de VS in een confrontatie met Poetin’s Rusland? De vraag stellen is hem eigenlijk al beantwoorden.

Maar er zijn nog veel meer vragen. Hoe betrouwbaar zijn handelsverdragen met de VS nog? Kun je nog op de VS vertrouwen in de VN en diens instellingen die allemaal op de een of andere manier zijn gebouwd op internationale verdragen? Te vrezen valt van niet. Hoe betrouwbaar is de Amerikaanse dollar nog als internationaal betaalmiddel? Een groeiend wantrouwen tegen de dollar zou Trump uiteindelijk wel eens tot inkeer kunnen brengen maar dan is het misschien  al te laat.

Trump met zijn achterban hebben de wereld nog onzekerder en instabieler gemaakt gemaakt dat hij al was. Instabiliteit en onzekerheid heeft gewoonlijk minder economische groei en teruggang in welvaart tot gevolg om maar niet te spreken van nog grotere gevolgen zoals oorlogen en geweldsconflicten. 

Nu de VS driegen weg te vallen als de hoeksteen van de huidige wereldorde zullen een aantal landen en regio’s hun kansen schoon zien om zich te herpositioneren, meer macht op het wereldtoneel te verkrijgen en naar ze hopen een groter aandeel in de welvaart. 

Zal Poetin de druk op Europa verhogen om zo opnieuw een Russisch imperium op te bouwen? Hoe betrouwbaar is China eigenlijk? In dat land bestaat geen vrijheid van meningsuiting en geen vrijheid van vereniging. Alles wordt van bovenaf gecontroleerd door de Communistische partij. Afwijkende geluiden worden niet toegestaan. China is nog ontoegankelijker dan Rusland dus weet je eigenlijk nooit waar je aan toe bent. Europa heeft nog minder gedeelde waarden met China dan met Rusland en dat zal de wederzijdse betrekkingen niet ten goede beïnvloeden.

Wat te denken van andere giganten op het geopolitieke toneel? Wat gaat Japan doen nu het niet meer onvoorwaardelijk op de VS kan rekenen aangaande China? Wat wordt de toekomst van Zuid Korea? Zal Noord Korea op termijn gebruik maken van de vrij gekomen geo-politieke ruimte om Zuid Korea te bedreigen of zelfs aan te vallen? Wat gaat India doen? De Australiërs zullen nu meer dan ooit beseffen dat ze er alleen voorstaan op hun halfrond. En Canada, hoe moet dat land omgaan met zijn onbetrouwbare zuiderbuur?

Vragen, allemaal vragen waarop nog geen antwoord mogelijk is. Maar een ding staat vast. Trump heeft met zijn stap de instorting van de wereldorde van na de Tweede Wereldoorlog een stuk dichter bij gebracht. Voeg daarbij de mogelijkheid van nieuwe strijd om de macht in veel delen van de wereld waaronder ook Europa en het zou wel eens goed kunnen dat de klimaatcrisis daarbij vergeleken kinderspel is.