2. DE KLEINE GESCHIEDENIS VAN JAN VAN DER PUTTEN. CHILI

 

Een zelfverzekerde generaal Pinochet omringd door zijn officieren in afwachting van de heilige mis ter ere van de onafhankelijkheid van Chili. 1973. Met deze foto legt fotograaf Nicolas Genty het prototype van de Latijns Amerikaanse dictator vast.  

Jan van der Putten doet als correspondent verslag van de opkomst en ondergang van Allende (1970-1973) die in Nederland en de rest van de wereld met spanning wordt gevolgd, zijnde het eerste linkse democratische experiment op het continent Latijns Amerika, met de nadruk op democratisch. Het verhaal van Allende, de eerste gekozen Marxistische president in Latijns Amerika is algemeen bekend.

Na de linkse machtsovername ontstaat politieke, sociale en economische wanorde als gevolg van het verzet van de oppositie, al dan niet met hulp van de CIA, in Latijns Amerika gevreesd om zijn bemoeienis met de binnenlandse politiek. Generaal Pinochet (1973) grijpt de macht en houdt op gruwelijke wijze grote schoonmaak onder alles wat links is. Jan zit er tussen en schrijft erover. Pinochet installeerde naar het voorbeeld van de Spaanse generalissimo Franco,  een wrede dictatuur die tot 1990 aan de macht blijft.

Wat is er mis gegaan in Chili, een min of meer stabiele democratie waar het leger apolitiek pleegde te zijn? Is het een samenzwering van rechtse krachten geweest samen met het leger, speelden de christen-democraten, dubbelspel of was het de invloed van Washington en de zo gevreesde CIA? Of is er nóg een andere kant aan het verhaal?

Jan benoemt in zijn boek de andere kant, de kant die hij indertijd als correspondent bij o.a. de Volkskrant niet of te weinig benoemde. Nu somt hij zonder schroom in zijn boek op wat er politiek allemaal mis ging onder Allende. 

Diens regering was verdeeld en sektarisch.”Je had koelbloedigen en heethoofden, pragmatici en dogmatici, sociaal-democraten en marxisten, progressieve katholieken en weldenkende middenklassers en die hadden het met elkaar strategisch en tactisch voortdurend aan de stok. Ze vergaderden eindeloos en dan volgden er geen besluiten, of iedere partij besloot iets anders.” (Blz.73 en 74) 

Zelfs Allendes eigen socialistische partij was verdeeld. “Gevolg: gemiste kansen, een zwabberend beleid en voortdurende ministerswisselingen.. En dat terwijl de mogelijkheden van de Unidad Popular vanaf het begin al beperkt waren. Bij gebrek aan een parlementaire meerderheid.”  

De democratie bezweek onder het radicalisme dat de kleine marges van de democratie overschreed. Een politieke misser die in Latijns Amerika vaker voorkomt. Jan heeft dat niet gezien. Waarom niet? 

Werd hij misleid door zijn verlangen naar politieke verandering - de linkse utopie - of door sympathie voor Allende c.s. Waarschijnlijk ene combinatie van beide zoals ook Harry Mulisch zich liet verleiden door Fidel Castro en hij niet alleen ook een intellectuele zwaargewicht als Jean Paul Sartre en de feministe Simone de Beauvoir lieten zich verleiden door Castro c.s.

14. AMERICA LATINA. STAATSGREEP GENERAAL PINOCHET

Verschenen in CLAT Nieuws, no 6. Sept/okt 1974, 4e jaargang

 

En dan barst op 12 september 1973 de bom. Een generaal maakt met veel militair geweld een einde aan de regering Allende en meteen ook aan het leven van Allende. Zijn naam Pinochet zal nog lang nasidderen on het wereldnieuws. Het is een schok voor iedereen die gehoopt had op radicale sociaal-economische veranderingen langs democratische weg. Door de staatsgreep in Chili is Latijns Amerika weer terug bij af.

 CLAT algemeen secretaris Emilio Maspero is in Génève bij de ILO en geeft interviews zo meldt CLAT Nieuws.

“Hij vroeg hen de publieke opinie te mobiliseren en aan de wereld te verkondigen dat de staatsgreep tegen het socialistische bewind van Allende een overwinning is van het fascistisch imperialisme. Hij roept alle vakbonden op solidair te zijn met de Chileense werkers, niet alleen moreel, maar ook politiek en materieel.  Op de vraag of de materiële hulp ook uit wapens moest bestaan, antwoordde Maspero niet ontkennend. Hij is zelf tegen geweld, zei hij, maar hij begreep nu wel dat de ongewapende strijd tot het verleden behoort” (CLAT Nieuws, no.6, september-oktober 1973, 4e jaargang)

Dat is de kern van de zaak. Kun je na de staatsgreep tegen de regering Allende als vakbond nog hopen op geweldloze veranderingen ten gunste van boeren en arbeiders?  

Voor ons in Nederland zit er niks anders op dan protestacties te organiseren. Samen met het Chili-komité, Sjaloom, Aktie Colombia, Cineclub, Federatie van Vrije Socialisten, Katholiek Werkende Jeugd en Jongerenfront stuurt CLAT Nederland een telegram naar de ministerraad, p/a ministerie van algemene zaken, Plein 1813, Den Haag. 

“Geschokt door de gebeurtenissen in Chili doen onderstaande organisaties een dringend beroep op de Nederlandse regering om;

1. de militaire junta die de macht in Chili zegt te hebben overgenomen, en die de wettig gekozen president de dood ingejaagd en waarschijnlijk heft doen vermoorden, niet als regering van Chili te erkennen;
2. alle ontwikkelingshulp aan Chili voorlopig op te schorten;
3. de daarvoor uitgetrokken gelden, in de lijn van de steunverlening aan bevrijdingsbewegingen in Zuidelijk-Afrika, ten goede te laten komen zaan de Chileens revolutionaire krachten en hun bevrijdingsbeweging.

Amsterdam, 12 september 1973.

Het Wereld Verbond van de Arbeid in Brussel veroordeelt in een verklaring “het verraad van Chileense militairen en van alle reactionaire krachten in Chili”

“Met ontzetting heeft het WVA kennis genomen van de schokkende berichten uit Chili. Het door president Allende uitgevoerde experiment van de revolutie binnen de perken van de wettelijke democratie is door een militaire staatsgreep de kop ingedrukt.

Eens te mee hebben volksvijandige machts- en belangengroepen samengespannen tegen een man die, nadat Chili zoveel jaren aan de overheersing en plundering van internationale en financiële machten was overgeleverd, zich met hart en ziel had ingezet voor de fundamentele hervorming en de vooruitgang van de Chileense maatschappij.

Een te meer is het bewijs geleverd dat in Latijns Amerika de rechtse elementen en de verdedigers van de oligarchische belangende allen tijde klaar staan om de rechtmatige aspiraties van de werknemers en van de overgrote meerderheid met alle middelen te dwarsbomen. Dit betekent dat deze laatsten ter bereiking van hun ideaal en vrijheid geen ander middel overblijft dan een bloedige revolutie.”

DE DOOD VAN EEN MEXICAANSE PRESIDENT (1922-2022)

 

Nederlandse studenten demonstreren tegen de Mexicaanse regering waarin Luis Echevarria Minster van Buitenlandse Zaken was en als zodanig mede verantwoordelijk voor het gewelddadige optreden van het leger tegen demonstrerende studenten op het Plein van de Drie Culturen Tlatelolco op 2 oktober 1968 vlak voor de Olympische Spelen. Het militaire optreden leidde tot een bloedbad met honderden doden.   "Voor het IOC waren deze gruwelijke gebeurtenissen geen reden om de Olympische Spelen af te gelasten of uit te stellen. Integendeel, na een spoedbijeenkomst een dag erna prees IOC-voorzitter Avery Brundage het land voor de geboden gastvrijheid. Dit bloedbad is daarmee niet alleen een dieptepunt voor de Mexicaanse geschiedenis, maar ook voor de olympische geschiedenis.", aldus de rubriek sportgeschiedenis op de MSN website.

Luis Echevarria was president toen ik in Mexico woonde (1974-1977). Op 8 juli dit jaar is hij overleden. Honderd jaar is hij geworden. Het doet me denken aan het beroemde boek ‘Honderd jaar eenzaamheid” van de Colombiaanse schrijver Gabriel Garcia Marquez. Echevarria was in de tijd dat ik in Mexico woonde alles behalve eenzaam, tenminste niet zichtbaar. Geestelijk kan natuurlijk altijd.

Echevarria was een echte PRI apparatchik, gepokt en gemazeld door de partij PRI die na de bloedige burgeroorlog tevens sociale opstand in de jaren twintig van de vorige eeuw, aan de macht kwam. Sindsdien regeerde de PRI in Mexico met harde hand onder de vlag van nationalisme, pseudo-socialisme en patriotisme. De PRI had van Mexico een partidocratie gemaakt of een democratuur. Achter een facade van democratie mochten satellietpartijen en partijtjes die zich revolutionair noemden of socialistisch onder het toeziend oog van de PRI mee doen aan de "vrije" verkiezingen. Een verfijning van de dictatuur die communistische partijen nooit hebben kunnen bedenken.

Door mijn werk bij de Verenigde Naties leerde ik dat Echevarria internationale ambities had en niet zo weinig ook. Hij wilde leider worden van de landen van de derde weg, de landen in de Derde Wereld die in de Koude Oorlog een eigen weg wilden volgen zoals bijvoorbeeld Joegoslavië ten tijde van Tito. Om die ambities kracht bij te zetten nodigde hij allerlei VN kopstukken uit en politieke leiders van Derde Wereld landen om onder zijn leiding te vergaderen over de toekomst van de Derde Wereld. Wat Echeverria echter miste was charisma. Hij had meer weer weg van een verwarde oom of een partijpolitieke ambtenaar dan van een leider.

Hij noemde de VS openlijk imperialistisch zonder dat dit leidde tot enig daadwerkelijk anti-Amerikaans beleid behalve dan dat hij Fidel Castro, de communistische dictator van Cuba, steunde en de linkse marxistische Chileense president Allende. Toen die bij een gewelddadige machtsovername door generaal Pinochet ten val werd gebracht (1973), nodigde hij Chileense vluchtelingen uit naar Mexico te komen.

Dat gaf hem internationaal aanzien maar zijn beleid in eigen land kan men zelfs met de grootst mogelijke moeite links noemen tenminste als je onder links het bevorderen van sociale rechtvaardigheid, het naleven van mensenrechten, vrije pers, vrijheid van organisatie enz. verstaat. Echeverrai was in naam van de PRI de hoeder van de bestaande orde en die was sociaal onrechtvaardig.
 

Verbaal streed hij tegen armoede, praktisch gebeurde er niks. Het was al heel wat dat je op het platteland gratis medisch zorg kon krijgen. Wat ook gratis werd onder Echeverria was de anticonceptie-pil met bij behorende voorlichting ter bestrijding van de overmatige bevolkingsgroei. Helaas kwam er met name onder de lagere klassen een geruchtencampagne op gang dat de pil je onvruchtbaar zou maken. Niettemin had de campagne enig succes.

Waar Echevarria niks aan deed was de heersende corruptie van hoog tot laag, ook in zijn eigen regering. Af en toe werd er voor de bühne een minister of ambtenaar opgepakt maar dat was meer politiek dan strijd tegen corruptie. Een politicus die de partijlijn niet driegde te volgen werd op basis van beschuldigingen van corruptie ten val gebracht. De corrupte vakbonden werden door zijn regering gesteund tegen veelal linkse, democratische en onafhankelijke bonden.

Echeverria heeft zich nooit kunnen onttrekken aan zijn verantwoordelijkheid als Minister van Binnenlandse Zaken voor de gebeurtenissen op het plein van de drie culturen, Tlatelolco. In 1968 werden door het Mexicaanse leger tientallen studenten die protesteerden tegen de Olympische Spelen doorgeschoten. Onder zijn presidentschap trad het leger opnieuw hard op tegen gewapende linkse ongewapende groepen, werd de persvrijheid ingeperkt en vonden verdachte politiek moorden plaats. Hij is er nooit voor veroordeeld ondanks latere pogingen daartoe.