79. MEXICAANSE VERTELLINGEN. DE MENS, HEERSER OVER HET UNIVERSUM

Diego Rivera, "De Mens, Heerser over het Universum", 1933. Muurschildering te zien in het Paleis voor Schone kunsten in Mexico-stad

David trekt zich weinig aan van de felle kritiek dat hij op zijn werk  voor Ford en nu voor Rockefeller krijgt. Hij zou zijn ziel verkocht hebben aan de kapitalistische bourgeoisie. Dan moeten ze maar eens beter kijken naar zijn muurschilderingen, is zijn antwoord. Ze zijn een ode aan de fabrieksarbeiders en ze getuigen van een communistisch optimisme over de toekomst van de mensheid. Wat wil je nog meer? 

Er moest natuurlijk wel onderhandeld worden met de Rockefeller familie en het bouwbedrijf dat belast is met de bouw maar zijn aanpassingen zijn kunstzinnig en praktisch, nooit inhoudelijk. 

Centraal staat de technische mens. Op de muurschildering heeft hij veel weg van een piloot met vier vleugels op zijn rug waarmee hij mensheid naar de toekomst vliegt. Hij staat op het kruispunt tussen kapitalisme en communisme. 

De vier vleugels tonen de mogelijkheden van de technische mens om zich te bevrijden van zijn noden: genoeg eten, gezond leven, voldoende energie en ontdekking van het kleine en het grote in het universum.

Maar de mensheid moet wel kiezen tussen kapitalisme of communisme. Op het linker paneel wordt het kapitalisme gesymboliseerd door oorlog en een schandalig feestende bourgeoisie. Op het rechterpaneel wordt het communisme verbeeld door een massa mensen met rode vlaggen en hoofddoeken die langs de muren van het Kremlin marcheren. Daaronder doen sportieve vrouwen gymnastische oefeningen. 

Lenin omringd door arbeiders van alle rassen en kleur op het rechterpaneel vormt het compositorische tegenwicht van de feestende bourgeoisie op het linker paneel. David had gehoopt het portret van Lenin een tijd verborgen te kunnen houden totdat het werk af is. Maar het wordt eerder ontdekt en meteen ook de steen des aanstoots voor diverse kranten. De gemoederen lopen hoog op.

Hoewel de Rockefellers bij hoog en laag volhouden dat ze pal staan voor de artistieke vrijheid van de kunstenaar, stellen ze aan David voor om het portret van Lenin van het fresco te halen. 

Maar dat kan David niet over zijn hart verkrijgen. Dan zou hij alsnog zijn ziel voor kapitalistische zilverlingen verkopen, precies ook wat zijn linkse critici beweren. Het zou zijn reputatie verder beschadigen. Bovendien vindt hij Lenin een revolutionaire held die het verdient om als leider van de toekomst der mensheid te worden afgebeeld.  

Er is geen weg terug, niet voor de Rockefellers en niet voor David. Het bouwbedrijf dat David onder contract heeft, legt het werk aan de fresco’s stil en laat ze een paar dagen laten definitief van de muur schrapen. 

Al het werk voor niks geweest of toch niet? Een jaar na de ongelukkige gebeurtenissen wordt David uitgenodigd om een nieuwe versie van de gewraakte muurschildering op een muur in het Paleis voor Schone Kunsten in Mexico-stad aan te brengen. Hij verandert meteen ook de de titel in die van “De Mens, Heerser over het Universum”.

 

74. MEXICAANSE VERTELLINGEN. REVOLUTIE EN LIEFDE

Zoals op deze foto van een onbekende fotograaf is te zien, gemaakt omstreeks 1954 tijdens een bijeenkomst van de Mexicaanse Communistische Partij, waren Diego Rivera (staand rechts) en  David Alfaro Siqueiros (derde van rechts) politieke vrienden. (bewerking foto: petrus)

Diego aarzelt even en vraagt dan aan Frida hoe het zit met haar geliefde Trotski. Frida die zich al lang geleden, tijdens haar langdurige en veelvuldige verblijf in het ziekenhuis, heeft voorgenomen onbevreesd in waarheid te leven, kijkt hem aan en antwoordt dat León voorbij is. Ze zegt het op een toon die geen twijfel laat bestaan over het afscheid.

Ik heb het vuurtje zelf aangewakkerd, geflirt met hem omdat ik met de revolutie naar bed wilde. De gedachte alleen al wond me op maar toen het zo ver was, viel het tegen. León mag dan een groot revolutionair zijn, alleen Lenin is groter, maar een liefde moet ook nog andere kwaliteiten hebben. Hij is weliswaar de man van de nieuwe dageraad voor mens en maatschappij, maar zijn prestaties als minnaar blijven daarbij achter. 

Revolutie en liefde zijn twee verschillende zaken. Als ze samengaan zal dat toeval zijn of geluk, het is maar hoe je het noemen wil. Er is geen natuurlijk verbond tussen die twee.

Sinds kort vraag ik me af bovendien af of León nog wel een revolutionair is. Heeft Stalin hem niet ontmaskerd als een man met een bourgeois mentaliteit? In plaats van in dienst te staan van de partij is hij uit op het leiderschap. Stalin heeft hem een les geleerd en hem tot balling gemaakt in zijn eigen revolutie. 

Onverwacht geeft Frida nu een draai aan het gesprek. Hoe zit het met jou Diego vraagt ze hem op de man af. Is Julia jouw bestemming of kijk ik hier naar een bevlieging? Diego voelt zich betrapt en kijkt geërgerd maar hij bedwingt zich en zwijgt. Waarom zou hij haar onnodig kwetsen? Zo te horen is ze al genoeg gekwetst.

Maar daar neemt Frida geen genoegen mee. Ze wil weten waar ze aan toe is met Diego en dringt aan op een antwoord. Nu bemoeit David zich er mee. Hij stelt Frida voor de zaak te laten rusten. Ze hebben immers elkaar en dat moet toch genoeg zijn voor het moment.

Ze beseft dat ze te ver is gegaan. Liefde kun je niet dwingen. Ze wil zich ook niet al teveel laten kennen. Boosheid om een onbeantwoorde liefde is een teken van zwakte en als ze iets niet wil zijn dan is het dat. Ze staat op en stelt voor aan David om op te stappen. David is al lang blij. Hij weet niet hoe snel hij weg moet zien te komen uit dit ongemakkelijk gesprek.

Diego betreurt dat Julia getuige heeft moeten zijn van zijn teloor gegane liefde voor Frida. Aan de andere kant zal het Julia goed doen dat de liefde voor Frida over is. Ze besluiten wat te eten in Casa Azul alvorens terug te gaan naar San Miguel.

 

2. KANDINSKY. INNERLIJKE KLANKEN

Wassily Kandinsky, Compositie VII, olieverf op canvas, 1913 ( 200 x 302 cm). Te zien in de Tretyakov Galerij in Moskou.

Kandinsky leefde in een verwarrende tijd, de jaren voor de communistische revolutie van Lenin in 1917, een pre-revolutionaire tijd waarin verschillende, soms schokkende gebeurtenissen elkaar snel opvolgden. Het eeuwenoude autoritaire Tsarenregiem wankelde, liberale, anarchistische en communistische ideeën waarden rond, aanslagen werden gepleegd.

Tussen de liberale, marxistische, materialistische en anarchistische ideeën ideeën zocht Kandinsky een geestelijke uitweg die vooruitgang beloofde zonder verlies aan geestelijk leven. Zo loopt hijj net als tijdgenoot en kunstenaar Piet Mondriaan tegen de theosofen aan. Hij noemt het een spirituele beweging die een verlossend geluid laat horen voor menig vertwijfeld hart dat in duisternis en nacht gehuld is. (blz.36)

Hij onderzoekt de relatie van het woord tot de werkelijkheid. Hij betoogt dat het woord enerzijds dient om dingen te benoemen en anderzijds om een geestelijke werkelijkheid aan te geven. Het woord heeft een eigen klank, een innerlijke klank die het plaatst tegenover de waarneembare werkelijkheid.

“En het woord, dat dus twee betekenissen heeft - een directe en een andere, innerlijke - is het zuivere materiaal van dichtkunst en literatuur, is het materiaal dat alleen door deze kunst kan worden toegepast en door middel waarvan zij spreekt tot de ziel” (blz 39)

Muziek is nog meer dan het woord geschikt om een innerlijke klank weer te geven. Muziek spreekt direct tot de ziel. Debussy componeert muzikale vormen die tot “spirituele schilderingen” worden. Debussy’s muziek wordt vergeleken met schilderijen van impressionistische schilders.

De atonale componist Schönberg laat het uiterlijk schone voor wat het is en bekommert zich nog slechts om het innerlijke schone.“De muziek van Schönberg voert ons in een nieuwe wereld waar de muziek niet meer een akoestische ervaring is maar zuiver een zielsbelevenis. Hier begint de ‘muziek van de toekomst’. (blz 42)

De neo-impressionisten volgens een gelijksoortige weg die uitmondt in de abstracte schilderkunst. Zij gebruiken het uiterlijk om tot bij de innerlijke klank te komen, een universele klank volgens K.

De verst gevorderde onder deze schilders is Cézanne. “…hij wist in een theekopje een wezen te zien. Bij hem wordt het ‘nature morte’  zodanig bezield dat de uiterlijk ‘dode’ dingen een innerlijk leven krijgen.” (blz.43)

De volgende is Matisse voor wie de objecten, de mens of iets anders, als uitgangspunt dienen om het goddelijke weer te geven door middelen die de schilderkunst eigen zijn, kleur en vorm. Bij Matisse is sprake van grote innerlijke levendigheid ontstaan uit innerlijke noodzaak. (blz.44)

Zijn tijdgenoot Picasso laat zich niet door uiterlijke schoonheid betoveren maar laat zich door de dwang tot zelfexpressie meesleuren van de ene na de andere vorm en kleur. 

Soms maakt hij een sprong naar de tegenover gestelde kant, tot ontzetting van navolgers die dachten hem te hebben ingehaald. (blz. 45) Picasso gaat zo ver met met het kubisme dat hij het materiële in zijn schilderijen vernietigt, in stukken hakt en het reconstrueert.

Waar Cezanne, Matisse en Picasso nog altijd vasthouden aan het uiterlijke, het figuratieve  als basis voor hun innerlijke klank, gaan Kandinsky en Mondriaan over tot puur vorm en kleur, de basis van alle schilderkunst, om hun innerlijke klanken (ziel) vast te leggen.

DE GESPLETEN RUSSISCHE ZIEL

In 1992 is er nog sprake van vriendschappelijke betrekkingen tussen de VS en Rusland waarvan de foto van Gorbatsjov en Reagan met een western hoed (links) van getuigt. In 2021 tijdens een ontmoeting tussen de beide presidenten in Genève is de sfeer tot onder nul gedaald tussen Biden en Putin (tweede van links en foto rechts). De democratisch gekozen president Zelensky van Oekraïne zit Poetin in de weg. Die wil hem weg en Oekraïte terug hebben. Maar Zelensky wendt zich nog meer naar het westen wat uiteindelijk in februari 2022 leidt tot de inval van Rusland in zijn buurland Oekraïne waar president Zelensky sinds 2019 regeert.

Na de dood van de communistische leider en dictator Lenin (1870-1924) breekt een stijd los tussen twee vooraanstaande partijleiders om de opvolging van Lenin. Aan de ene kant Stalin voor wie de revolutie allereerst een nationale, Russische aangelegenheid is en Trotski voor wie de Russische revolutie het begin is van een communistische revolutie op wereldschaal. 

De voormalige legerleider van het wrede en meedogenloze Rode Leger Trotski legt het in de communistische machtsstrijd af tegen de sluwe Stalin. Trotski wordt verbannen en uiteindelijk in Mexico vermoord (1940). Onder Stalin en zijn opvolgers blijft Rusland decennialang zo goed als afgesloten van westerse invloeden. De Russische (slavische) ziel heeft zich afgezonderd.

Enkel bewonderaars, meelopers (fellow-travelers) en leiders van Moskou getrouwe communistische partijen bezoeken het land. Dat blijft min of meer zo tot Gorbatsjov aan de macht kwam. Hij beseft dat om het communisme in Rusland te redden, dringend hervormingen nodig zijn. Omdat te bewerkstelligen zet hij de ramen wijd open, te wijd.

Die hervormingen gaan uiteindelijk veel verder dan Gorbatsjov kon vermoeden. Ze leiden tot de val van de Oostduitse muur, het uiteenvallen van de Sovjet Unie en de ondergang van de communistische partij. Het iss het uur van de waarheid voor heel Rusland. Het communisme heeft een reus op lemen voeten gebouwd. 

Rusland wordt hardhandig geconfronteerd met de beginselen van de markteconomie, het kapitalisme en de internationale handel. De opening naar het westen brengt vernieuwing maar ook totale verwarring in het land.

Ook binnen de voormalige machtige vakbonden heerst verwarring. De mijnwerkersbonden zoeken contact met de westers georiënteerde internationale vakbonden. Zij willen weten hoe vakbonden werken in een economie met een open markt en particulier kapitaal.

Andere vakbonden zoals die van de arbeiders in de atoomindustrie, gewend aan hun geprivilegieerde positie tijdens het communistisch bewind, steken hun neus aarzelend buiten de deur maar verlangen heimelijk terug naar het oude systeem. 

De komst van Putin in 2000 als opvolger van president Jeltsin was voor hen een opluchting. Zij begrijpen dat deze voormalige KGB’er wel eens de door hen gewenste oude orde zou kunnen herstellen.

Putin heeft de val van de muur en het uiteenvallen van de Sovjet Unie vanuit zijn post als KGB’er in Oost Duitsland van nabij meegemaakt. Dat moet voor hem als medewerker van de KGB met een heilig geloof in de macht en de superioriteit van de Sovjet Unie, een trauma zijn geweest. 

Als president grijpt Putin (2000) terug op het concept van de Russische ziel die zich verzet tegen westerse invloeden die in zijn ogen tot doel hebben de macht van Rusland te ondermijnen. Om een terugkeer naar het oude Rusland mogelijk te maken blaast hij de alliantie tussen de Orthodoxe Kerk en de staat nieuw leven in. 

Met de wederopbouw onder Jeltsin van de onder Stalin afgebroken Christus-Verlosser kathedraal in het hart van Moskou, neemt de Orthodoxe kerk weer zijn vertrouwde centrale plaats in het leven van de Russen in.

Veertien jaar later gooit de Maidan opstand in Kiev roet in Putin’s eten. De wind in Kiev komt niet langer uit Moskou maar uit het westen. Dat is tegen het zere been van Putin. Zijn beleid is erop gericht om Rusland weer tot een wereld mogendheid te maken als tegenwicht tegen de westerse wereldorde. Nu dreigt Oekraïne, ooit de bakermat van het Russische Rijk en diens cultuur, onder zijn neus de etalage van het Westen te worden. 

Putin die in de jaren tachtig in Oost Duitsland heeft gezien hoe groot de aantrekkingskracht is van zo een westerse etalage met zijn  consumptiemaatschappij, democratie en politiek vrijheden, beseft het gevaar. 

Het Westerse experiment in Oekraïne dient zo snel mogelijk te beëindigen, is het niet door politieke manipulatie dan maar door een openlijk oorlog, in zekere zin een burgeroorlog zo nauw zijn Oekraïne en Rusland aan elkaar verwant. De Russische ziel is ene gespleten ziel geworden.

 

MEXICAANSE VERTELLINGEN 18. FOTOGRAFIE

 

Tijdens een bezoek aan het beroemde foto atelier van Nadar drong het tot Diego door dat de fotografie een revolutie betekent voor de schilderkunst. (foto: afkomstig van La Lagunilla in Mexico-stad)

Ondanks zijn teleurstelling in de revolutie houdt David vast aan zijn ideaal van een nieuw Mexico met een nieuwe Mexicaan. Hoe gek het ook mag klinken, die hoop heeft hij overgehouden van zijn verblijf in Parijs. In die Europese hoofdstad, aan de vooravond van de Eerste Wereldoorlog, werd in kringen van kunstenaars veel gepraat over het communisme als de wetmatige toekomst voor de mensheid.

Voor David zijn communisme en nieuwe schilderkunst, twee kanten van dezelfde medaille. Kunst vernieuwt mens en maatschappij, mens en maatschappij vernieuwen de kunst. Het zal een wisselwerking zijn, een elkaar bevruchten waaruit een nieuwe mens en maatschappij zal ontstaan. Het is de wedergeboorte van Mexico. 

In Parijs zag hij hoe een nieuwe generatie kunstschilders nieuwe vormen en kleuren gebruikt terwijl de bourgeoisie zich vastklampt aan de klassieke academische schilderkunst in de bourgeois salons. Voor hen moet de schilderkunst zich wijden aan de illusie van werkelijkheid; hun werkelijkheid van goed geklede vrouwen, welgedane kinderen, kunstzinnig ingerichte huiskamers en salons en romantische landschappen die rust en tevredenheid uitstralen.

Tijdens een bezoek aan de beroemde fotostudio van Nadar dringt het tot hem door dat de fotografie een revolutie betekent voor de schilderkunst. De fotografie zal de schilderkunst onttronen als de kunst die zich wijdt aan de werkelijkheid. 

Fotografie zal beter dan de schilderkunst de werkelijkheid kunnen vangen of het nu om portretten,  landschappen, stedelijke scènes of wat dan ook zal gaan. Fotografie bevrijdt de schilderkunst aldus van de werkelijkheid als de maatstaf der dingen. De schilderkunst kan zich voortaan veroorloven zijn eigen werkelijkheid te scheppen.

Waarom zou dat met de verworven wetenschappelijke inzichten ook niet in de politiek en de economie kunnen en waarom zou dat dan niet het communisme zijn? Hij begreep dat Marx op basis van wetenschappelijke inzichten een weg had gevonden naar een nieuwe toekomst  voor het mensdom, een toekomst zonder uitbuiting en onderdrukking, een waarin alle mensen gelijk zijn.

Schilderkunst en communisme vullen samen het verlangen in de ziel van David naar een betere wereld. Bij het binnendruppelen van berichten over de overwinning van de Russische revolutie onder leiding van Lenin, begint zijn hart te bonzen van opwinding. De communisten aan de macht in Rusland, wie had dat kunnen denken? Nu zal daadwerkelijk bewezen worden dat de toekomst van mens en maatschappij een communistische toekomst is.

Hij besluit onmiddellijk om actief lid te worden van de communistische partij. Een daad waarmee hij de draad van de revolutie kan opnemen zonder de schilderkunst in de steek te laten. Met zijn hartstochtelijke enthousiasme overtuigt hij Diego om ook lid te worden van de communistische partij. Ze besluiten hun schilderkunst voortaan te wijden aan de geschiedenis van hun land die zal uitlopen in een bevrijding door het communisme. Het communisme zal Mexico uiteindelijk verzoenen met zijn geschiedenis en daarmee alle Mexicanen met elkaar. 

BIJ DE DOOD VAN EEN LINKSE TERRORIST

 

RAF moordenaar Rolf Heissler is op 18 mei 2023 gestorven.

Extreem rechts wordt tegenwoordig als een bedreiging van de democratie gezien, maar dat is wel eens anders geweest. Nog geen 50 jaar geleden was West Europa met name West Duitsland, Italië, Baskenland en Noord Ierland in de ban van extreem links geweld.

Dodelijk geweld wel te verstaan waar Nederland voor gespaard bleef totdat Rolf Heissler (1948-2023) van de Duitse Rote Armee Fraction RAF samen met Adelheid Schulz in Kerkrade bij een paspoortcontrole twee politie agenten in koelen bloede executeerde en twee anderen zwaar gewond werden.

De leden van de RAF waren geen lieverdjes, integendeel het waren  extreem moorddadige types. Uit het leven van Heissler blijkt dat hij zich liet inspireren door de stadsguerrilla Tupamaros in Uruguay en de Montoneros in Argentinië. Vooral de laatsten voerden een bloedige oorlog tegen het kapitalisme en de burgerlijke samenleving. Onder invloed van de Duitse RAF terroriste Brigitte Mohnhaupt werd Heissler lid van de Tupamaros München.

De RAF leden pleegden terreur uit naam van de strijd tegen het kapitalisme en het imperialisme dat ze in navolging van Lenin beschouwden als een hoger stadium van het kapitalisme. Het krankzinnige was dat ze een brede aanhang hadden onder links. Ik vraag me af wat die mensen bezielde, niet nu maar toen als tijdgenoot. Geloofden ze nu werkelijk de wereld te verbeteren door moord en doodslag?

Ook in Nederland kon de RAF op sympathie rekenen onder linkse studenten die in navolging van de oproep van de Cubaanse dictator Fidel Castro vonden dat het imperialisme verslagen moest worden. In Nederland bleef het uiteindelijk gelukkig bij linkse retoriek in de media en links radicale actiegroepen die de extreem linkse guerrilla groepen in Latijns Amerika steunden met woorden en geld. Soms drong hun stem door tot in de bovenwereld van een linkse politieke partij als de PvdA, in de Latijns Amerika commissie bijvoorbeeld.

Heissler werd ruim een half jaar later na de moorden in Frankfurt gearresteerd en veroordeeld tot levenslang. Na 22 jaar gevangenisstraf kwam hij vrij. Zes jaar later vertelde voormalig RAF-lid Peter-Jürgen Boock tegenover journalisten dat Heißler samen met Stefan Wisniewski op 18 oktober 1977 de dodelijke schoten op werkgeversvoorzitter Hanns-Martin Schleyer zou hebben afgevuurd. Dat was een wraakmoord vanwege de zelfmoord van enkele RAF leden in de gevangenis.

Nederland heeft toch nog een kleine rol gespeeld bij die moord. De voorbereiding en coördinatie van de ontvoering van Schleyer vond plaats vanuit een flat aan de Baden Powellweg 217 te Amsterdam. Op 30 oktober 1977 deed de Amsterdamse politie onderzoek in de woning. Kort nadat de agenten waren verdwenen, verscheen RAF-lid Rolf Clemens Wagner in de woning. Hij wist echter aan de politie te ontkomen omdat die de flat nog niet permanent observeerde. Wagner werd later veroordeeld voor onder meer zijn aandeel in de ontvoering en moord op Schleyer.

 

OORLOGSBULLETIN 65. DE WAARSCHUWING VAN YEVGENY PRIGHOZIN

 

Bendeleider Yevgeny Prigozhin kondigt in fromnt van enkele van zijn mannen met de Russische vlag in zijn handen en zijn Putjisnki laarsjes aan, de stad Bakmuth te hebben ingenomen.

Yevgeni Prigozhin, de bendeleider van de Wagner huurlingen, waarschuwt in een van zijn donderpreken tegen de Russische generaals en de oligarchen dat Rusland als gevolg van de oorlog in Oekraïne wel eens in een prerevolutionaire fase terecht kan komen zoals in 1917 tijdens de Eerste Wereldoorlog.

De enorme verliezen van het toenmalige Tsaristische leger tegen vooral de Duitse legers waren de katalysator van een volksopstand tegen het tsaren regiem waar Lenin en Trotsky met hun Bolsjewieken handig gebruik van wisten te maken. Met de daarop volgende communistische Sovjet revolutie kwam een definitief einde aan het Rusland van de Tsaren en de Russische adel.

De Russische oorlog in Oekraïne is van een heel andere orde dan de Eerste Wereldoorlog waarin Rusland aan het Oostelijk front vochten tegen de Duitsers, Oostenrijkse-Hongaarse legers en de Turken. Het was een oorlog op vele fronten tegelijk verspreid door het hele Oosten van Europa tot aan de Baltische staten, Roemenië, Bulgarije en ja ook Oekraïne toe.

Maar net als toen mislukken ook nu de meeste Russische aanvallen. Het offensief tegen de hoofdstad Kiev liep vast. De voorgenomen blitzkrieg draaide uit op een enorm debacle voor Rusland. Na deze mislukking volgde een succesvol Oekraïns offensief tegen de Russische bezetting in het Oosten. Steden als Charkov en Cherson werden bevrijd van de Russen.

De Russen besloten daarop met hulp van Wagnerhuurlingen zich te concentreren op de oostelijke districten Luhanks en Donetsk. Putjinski verklaarde ze alvast tot Russisch grondgebied. Maar ook hier stagneerde het offensief. De inname van Bakmuth kostte vele duizenden levens en veel materieel. De stad was een puinhoop geworden.

Prigozhin kondigt zelfs de terugtrekking van zijn mannen uit Bakmuth aan. Het is dan dat hij waarschuwt dat het Russisch leger niet in staat zal blijken te zijn het hoofd te bieden aan het leger van Oekraïne dat sinds het begin van de oorlog vele malen sterker is geworden.
 
De oorlog heeft de zo door Putjinski gewenste demilitarisering van Oekraïne het tegendeel bewerkstelligt. Oekraïne is militair veel sterker aan manschappen en materieel dan voor de oorlog. Pregozjin meent dat als de Russische bevolking eenmaal doorkrijgt hoe groot de prijs aan levens is in deze oorlog, zij zich wel eens massaal tegen Putjinski zouden kunnen keren. Volgens de militaire staf in Oekraïne zijn er meer dan 200.000 doden aan Russische zijde gevallen. Aan de zijde van Oekraïne zouden er meer dan 25.000 doden gevallen zijn.

 

3. HET BELOOFDE LAND. ONTWIKKELINGSHULP

 

De nationale mentor van de Nederlandse ontwikkelingshulp en dus ook van mij was de macro-econoom en Nobel prijs winnaar professor Jan Tinbergen (1903-1994). 

"In 1957 werd Tinbergen gewoon hoogleraar in Rotterdam met als leeropdracht Wiskundige Economie en Ontwikkelingsprogrammering. Vanaf 1956 is Tinbergen naast die Wiskundige Economie ook het vak Economie van Ontwikkelingslanden gaan geven. Vanaf 1966 tot zijn emeritaat (1973) was zijn leeropdracht in Rotterdam Economie der Centraal Geleide Stelsels en Ontwikkelingsprogrammering. De problematiek van de Derde Wereld had allengs meer zijn interesse en zijn 'hart' gekregen dan theoretische benaderingen. Hij richtte diverse instituten op en was vele jaren topadviseur van de VN voor ontwikkelingsplanning. Naast zijn hoogleraarschap bij de Nederlandsche Economische Hoogeschool was Tinbergen van 1934 tot 1968 directeur van de Stichting het Nederlands Economisch Instituut. Verder was hij de eerste directeur van het Centraal Planbureau. Van 1973 tot zijn pensionering in 1975 gaf hij college als hoogleraar aan de Universiteit Leiden." (foto: petrus nelissen, gemaakt in 1988 tijdens een CNV actie voor behoud van 1,5% van het Nationale Inkomen voor Ontwikkelingshulp)

Dat ik als bijvak ‘Economie van de ontwikkelingslanden’ koos was natuurlijk geen toeval. Het was mijn lot, van begin af aan al maar ik besefte dat toen natuurlijk niet. Als Rooms jongetje hoorde ik in de zondagsmis op de preekstoel zo af en toe een missiepater prediken over de armoede en de onwetendheid in verre landen, bijvoorbeeld Papoea Nieuwe Guinea. Ter afsluiting van zijn sermoen vroeg hij dan een bijdrage aan ons parochianen voor de aanschaf van schoppen want die waren hard nodig om op het land om te spitten. Zijn verhaal was een combinatie van idealisme, heldenmoed, avontuurlijk reizen en nuttig werk, zogezegd een Roomse Kuifje.

Die combinatie is nooit meer uit mijn hoofd verdwenen. Aan het eind van de lagere school nam ik mij samen met mijn beste vriend voor om voor ingenieur te gaan studeren om daarna de Surinamers te gaan helpen bij het Brokopondoplan waar we net wat over geleerd hadden. Op de middelbare school leerde de godsdienstleraar ons dat ontwikkelingshulp of zoals het toen heette hulp aan de arme landen een plicht van naastenliefde was, ook als de hulp niet altijd goed terecht komt. Mijn vriend is inderdaad water en wegenbouw gaan studeren, ik was daarentegen op een ander pad terecht gekomen. Tot vandaag dan, want met de idee om colleges in de “Economie van de ontwikkelingslanden’ van professor Janssen S.J. van de Hogeschool Tilburg te gaan volgen, keerde ik terug op het voor mij bestemde pad.

Ik leerde van Janssen waarom het nodig is dat wij de ontwikkelingslanden moeten helpen met het verstrekken van kapitaal en kennis ofwel ontwikkelingshulp. Ontwikkelingslanden zijn te arm om te besparen en zo lang je niet kunt besparen heb je geen geld om te investeren in de ontwikkeling van je land. Ik besef dat dit een iets te eenvoudige weergave is van het college ‘Economie van de ontwikkelingslanden’ maar de strekking is duidelijk. Ontwikkelingshulp is noodzakelijk willen we de ontwikkelingslanden niet in de steek laten, wat niet alleen onverantwoord zou zijn vanuit naastenliefde maar ook onrechtvaardig want veel ontwikkelingslanden zijn voormalige koloniën waarvan wij ex-koloniale landen geprofiteerd hebben.

Dat laatste werd bevestigd door de in zwang zijnde imperialisme theorieën over de uitbuiting van wat de Derde Wereld was geen heten. De term Ontwikkelingslanden deed semantisch geen recht aan de eigen ontwikkeling van die landen, hoe anders die ook is.

Vladimir Iljich Lenin, de Godfather van het communistische Rusland, zei al dat het imperialisme het hoogste stadium is van het kapitalisme. Wij imperialisten zijn rijk geworden over de ruggen van de armen, waarmee ook meteen de schuldvraag is beantwoord en vastgesteld wie verantwoordelijkheid is voor de armoede wereldwijd.

Het boek“Capitalism and Underdevelopment in Latin America’ (1967) van de Duitse socioloog en econoom Andre Gunder Frank leverde het economische bewijs van de Leninistische ideologie. Latijns Amerika is het slachtoffer van zijn voormalige koloniale machthebbers en het nieuwe Noord Amerikaanse imperialisme. Zo werd mijn wereldbeeld overzichtelijk en helder. Dat in deze toestand ingegrepen moest worden, is me duidelijk geworden. Hoe precies wist ik nog niet maar dat ik had er alle vertrouwen is dat de toekomst mij dat zal leren. 

(wordt vervolgd)
 

MARC CHAGALL EN DE RUSSISCHE REVOLUTIE

Marc Chagall, c. 1920 (by Pierre Choumoff)

De zoektocht van Jeroen Krabbé naar de mens Chagall in zijn TV serie was aanleiding om Chagall's autobiografie “Mijn Leven” te kopen. Daarin las ik hoe deze dichterlijke schilder, misschien wel de meest poëtische schilder van zijn tijd, bijna verpletterd werd door de Russische revolutie. Niet omdat hij een tegenstander was van de revolutie, integendeel hij geloofde erin, maar door armoede en vervolging.

Chagall raakte per toeval verzeild in de Russische revolutie nadat hij na een korte succesvolle schilderscarrière in Parijs terugkeerde naar Wit Rusland om er zijn geliefde Bella, dochter van welgestelde juweliers, te trouwen. Door zijn succes kon hij met opgeheven hoofd zijn Bella ten huwelijk vragen. Nog net voor het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog trouwde hij met haar in zijn geboortedorp Vitebsk, tevens zijn bron voor schilderkunstige inspiratie. 

Hij kon niet meer terug naar Parijs of Berlijn. Hij raakte verwikkeld in de Russische militaire administratie van de Eerste Wereldoorlog, vervolgens in de revolutie om tenslotte na 5 jaar op te vluchten voor alle ellende van de Bolsjewistische revolutie. 

In zijn autobiografie kun je de ontwikkelingen van de revolutie stap voor stap volgen. Alles begint met de hoop dat de troepen van keizer Wilhelm niet tot zijn geboortedorp zullen gaan: “Ik heb gebeden: <Wilhelm, wees nu alsjeblieft tevreden met Warschau, met Kovno, maar trek Dvinsk niet binnen. En laat toch vooral Vitebsk met rust! Daar ben ik en daar maak ik mijn schilderijen.>”
 
En:
“Hoe dichter het leger in de buurt kwam, hoe meer de joodse bevolking zich terugtrok, de steden en sjtetls verliet. Ik zou ze het liefst allemaal in mijn schilderijen verbergen, om ze in veiligheid te brengen.” (blz. 174-175)

Dan volgt de muiterij van de Russische soldaten:
“De soldaten ontvluchten het front. De oorlog, de munitie, de vlooien, alles blijft in de loopgraven achter…. Uit hun mond brult een schreeuw naar vrijheid. Woedende vloeken vliegen in het rond… Ook ik verlaat het front, net als de anderen. De vrijheid en het eind van de oorlog. Vrijheid. Vrijheid in alles. Vrijheid voor iedereen.” (blz.175)

De revolutie begint.
“En ze barst los, de februari revolutie… Het Volonski regiment komt als eerste in opstand. .. Overal geweerschoten. De kanonnen werden klaargezet. Men voerde wapens aan. <Leve de Doema! Leve de voorlopige regering!> De artilleristen kozen de kant van het volk. (blz.175)

De ondergang van de democratisering.
“De kadettenregering volgt die van de halfdemocraten op. Na hen komen de democraten. Dan zullen ze samen de krachten verenigen. Dat mislukt. Daarna wilde generaal Kornilov Rusland redden. Maar de deserteurs bezetten alle spoorwegknooppunten. <We gaan naar huis!>. ..Dan komen de sociaal-revolutionairen in de mode. In het circus houdt Tsjernov zijn toespraken. <Wetgevende Vergadering!…>” (blz. 177)

Lenin verschijnt op het toneel.
“Op het Znamski-plein, voor het grote monument van Alxander III, begon men te fluisteren: <Lenin is aangekomen.><Wie is dat?> <Lenin, uit Genève?> <Ja,die.> <Die is hier al!> <Dat kan toch niet?> <Weg met hem! Jaag hem weg! Leve de voorlopige regering! Alle macht aan de Wetgevende Vergadering!> (blz.177)

De kunstenaars doen mee.
“In het Michajlovsk-theater verzamelen zich de toneelspelers, de schilders. Ze zijn van plan een Ministerie van Kunsten op poten te zetten. Ik ben erbij als toeschouwer. Opeens hoor ik, tussen de personen die voor het ministerie worden genoemd uit de hoek van de jongeren, mijn naam noemen. Ik verlaat Petersburg en keer terug naar Vitebsk. Boven het ministerschap geef ik de voorkeur aan mijn geboortestad.” (blz.178)

Staatsgreep.
“Lenin heeft het land op zijn kop gezet, zoals ik in mijn schilderijen doe… Lenin houdt een toespraak hoog vanaf zijn balkon. Iedereen is er. De letters R. S. F. S. R. (Russische Socialistische Federatieve Sovjet-Republiek) kleurden al rood. De fabrieken lagen stil… Geen brood meer. De zwarte letters op de ochtendbulletins wurgden mijn hart. Staatsgreep. Lenin, president van de Sovnarkom. Loenatsjarksi, president van de Narkompros. Trotski is er ook. Zinovjev idem. Oeritski bewaakt de toegangen tot de Wetgevende Vergadering. Iedereen is daar, en ik…in Vitebsk."

Chagall organiseert op verzoek van de revolutionaire leiders als Volkscommissaris van de plaatselijke Kunstacademie de eerste verjaardag van de oktober revolutie in Vitebsk.

“En op 25 oktober zwaaiden overal in de stad mijn kleurrijke beesten, vrolijk vervuld van de revolutie. De arbeiders marcheerden door de straten onder het zingen van de internationale. Toen ik ze blij zag lachen, wist ik zeker dat ze me begrepen. De leiders, de communisten, waren trouwens wat minder tevreden. Waarom is de koe groen en waarom vliegt het paard door de lucht? Waarom? Wat heeft dat met Marx en Lenin te maken? “ (blz.182)

Marc Chagall, 'Ik en het Dorp', 1911

De ontaarding.
“Op een middag stopten voor de schitterende etalages zeven wagens van de Tsjeka (Geheime politie in de eerste jaren van de Sovjet-Unie; voorloper van de KGB), soldaten begonnen direct de edelstenen, het goud, het zilver, de uurwerken, alles wat er in de drie winkels voorhanden lag, in te laden…Ze hebben uit de keuken zelfs het zilveren bestek meegenomen dat net van tafel was geruimd. Daarna zijn ze naar mijn schoonmoeder gegaan en hebben haar een revolver onder de neus gehouden: <De sleutels van de brandkast, anders…> Mijn schoonouders, op slag oud geworden, bleven stomgeslagen achter, met krachteloos hangende armen, de blik verloren in de verte waar de zeven wagens waren verdwenen. De samengestroomde menigte huilde geluidloos… Die nacht nog kwam de Tsjeka terug, gewapend met geweren en koevoeten.- <Huiszoeking!>” (Blz.201)

Terug in Moskou, levend in diepe armoede slaagt Chagall er na veel omzwervingen in om naar Parijs te vluchten.

HOE GEERT WILDERS NEDERLAND WIL TERUG VEROVEREN

 Geert Wilders heeft zichzelf on-line geplaatst als zijn grote held Michiel de Ruyter
gesecondeerd door PVV fractielid Fleur Agema. Hij schijnt daarvoor het vroegere
PVV fractielid Brinkman voor weg geshopt te hebben. Wilders wil als een
soort admiraal Michiel de Ruyter terug veroveren.

 Geert Wilders heeft zichzelf on-line geplaatst als zijn grote held Michiel de Ruyter gesecondeerd door PVV fractielid Fleur Agema. Hij schijnt daarvoor het vroegere PVV fractielid Brinkman voor weg geshopt te hebben. Wilders wil als een  soort admiraal Michiel de Ruyter terug veroveren.

Geert zelve stelt mijn digitale fotocomposities van hem daarentegen niet op prijs, tenminste dat maak ik op uit het feit dat hij mij op twitter heeft geblokkeerd: Het volgen van @geertwilderspvv en het weergeven van de Tweets van @geertwilderspvv is voor jou geblokkeerd. Meer informatie
Erg vind ik het niet, maar ik had meer gevoel voor humor verwacht van de man die Nederland wil terug veroveren. 

Hieronder een overzicht van mijn digitale fotocomposities waar Geert zelve dus helaas niet om kan lachen. 


Als man van de Nachtwacht

Digitale fotocompositie van petrus, 17 februari 2010

Als Zonnekoning

Digitale fotocompositie van petrus, 30 juni 2009

Als Napoleon

Digitale fotocompositie van petrus, 18 oktober 2009

Als Lenin

Digitale fotocompositie van petrus, 30 december 2009

Als klassieke Cowboy Held

Digitale fotocompositie van petrus, 15 oktober 2010

Als Piraat (Pirates of the Caribbean)

Digitale fotocompositie van petrus, 17 november 2010

Als Honkbal Kampioen (Babe Ruth van de New York Yankees)

Digitale fotocompositie van petrus, 14 augustus 2010

Als Eenmanspartij

Digitale fotocompositie van petrus, 23 juli 2008

Als Mussolini

Digitale fotocompositie van petrus, 12 november 2008

Als boodschappenjongen

Digitale fotocompositie van petrus met dank aan Duane Hanson, 28 februari 2010

Als marskramer

Digitale fotocompositie van petrus met dank aan Jheronimus Bosch, 14 augustus 2010