DE HORROR VAN PUTIN

Terwijl Putin gedegen ervaring opdeed als KGB/FSB officier,
was Trump bezig met geld verdienen en jagen op mooie vrouwen.  

Trump gelooft in Putin ondanks dat allerlei rapporten over de Russische pogingen om door middel van hacks, trollen, nepnieuws enz. de presidentsverkiezingen te beïnvloeden. Zelfs na een uitvoerige briefing door de veiligheidsdiensten en de uitspraak van de Republikeinse senator Cain, behoudt hij zijn liefde voor Putin. 

Wel gebruikt hij de affaire om opnieuw zijn landgenoten van de Democratische Partij aan te vallen. Trump’s vijandbeeld van Putin, zo hij dat al heeft, is veel softer dan dan van eigen landgenoten.

Is Trump een politiek warhoofd, heeft hij gebrek aan onderscheidingsvermogen, is zijn ego zo groot dat het elke waarneming die hem niet bevalt uit beeld raakt of waant hij zich superieur aan iedereen? Dat laatste is zeker mogelijk. Hoe dan ook, wie alleen al kijkt naar Putin’s daden, beseft zonder enig voorbehoud dat Putin een machtspoliticus van het zuiverste water is, een moderne Machiavellist en als zodanig een waardige opvolger van Lenin en Stalin, wiens biografieën hij zeker bestudeerd heeft.

Het begint al met Putin’s achtergrond. Terwijl Trump het erfgoed van zijn vader met vallen en opstaan opbouwt, wordt Putin opgeleid tot een KGB spion. Als jongeman vermaakt Trump zich met zijn eigen TV show “Apprentice” en zit als playboy achter vrouwen aan. Putin is dan bezig met het serieuzere werk voor de FSB, de voormalige KGB die verantwoordelijk is voor verhoor, marteling en opsluiting van miljoenen Russen en politieke tegenstanders in de Sovjet vazalstaten.  Putin heeft nooit de moeite genomen om ook maar een tipje van de sluier van deze misdaden tegen de menselijkheid en de mensenrechten van de KGB op te lichten.

In 2005 werd Chodorkovski veroordeeld tot 9 jaar gevangenisstraf wegens
belastingontduiking en fraude. In 2013 werd hij na een gratieverzoek vrijgelaten.
Hij en zijn bedrijf vormden toen geen enkele bedreiging meer voor de machtspositie van Putin.
Hij vluchtte toen naar Duitsland en later Zwitserland.
In 2015 werd hij aangeklaagd voor betrokkenheid bij een moord
op een burgemeester in Siberië. 

Putin’s doel is wél hetzelfde gebleven, Rusland weer groot en machtig maken. Zijn methoden heeft hij aangepast aan de tijd. Hij heeft een nieuwe variant op de Stalinistische showprocessen uit de jaren dertig ontwikkeld om mogelijke machtige, zakelijke en politieke tegenstander als Michael Chodorkovski van het voormalige Russische olieconcern Yukos voor jaren achter de tralies te krijgen. Yukos heeft hij met leugens en malafide praktijken door “zijn vrienden” (onder het communisme  waren dat partij kameraden) laten ontmantelen, die daarbij ook net als toen zichzelf verrijkten. Goed voor Putin want daardoor blijft hij greep op ze houden.

De feministische punkrockband Pussy Riot tijdens hun optreden in de
Verlossers Kerk in Moskou in 2012

De vrije pers heeft hij aan banden gelegd door showprocessen over belastingontduiking te organiseren. Onafhankelijk rechtspraak bestond en bestaat niet in Rusland. De Nederlandse mediamagnaat Derek Sauer kan er over mee praten. Diens rol als brenger van het vrije woord in Rusland is uitgespeeld. Maar ook minder kapitaalkrachtige goden als de feministische punkrockband Pussy Riot werd door Putin meedogenloos vervolgd. Twee van hen werden na een optreden in de Moskouse Verlosserskerk tegen de vermenging van de Orthodoxe Kerk en Putin’s herverkiezingscampagne, in een showproces tot 2 jaar strafkamp veroordeeld (2012). Pussy Riot is effectief monddood gemaakt.

In 1985 was de 22 jarige Garry Kasparov de jongste wereldkampioen schaken ooit.
Van 1986 tot 2005 behoorde hij tot de schaaktop ban de wereld.

Toen de voormalige wereldkampioen schaken Garri Kasparov zich ontpopte als een voorvechter van mensenrechten in Rusland en met zijn partij Het Andere Rusland presidentskandidaat Putin in 2008 het vuur na aan de schenen legde, werd hij meerdere malen opgepakt en veroordeeld tijdens showprocessen. In 2013 vluchtte Kasparov naar Amerika. Misschien dat Trump eens bij hem langs zou kunnen gaan om bij te praten over zijn vriend Putin?

Aleksandr Litvinenko stierf in 2006 op 43 jarige leeftijd aan een Polonium vergiftiging in een
Londen's ziekenhuis. De Britse Geheime Dienst en de politie stelden vast dat hij
vermoord was door de Russische Geheime Dienst.

Putin met zijn hofhouding schuwen ook moord niet. Dat begon in 2006 met de moord op de voormalige KGB en FSB collega Aleksandr Litvinenko in Londen. Spionnen onder elkaar, zul je denken. Dat is nu eenmaal het lot van een overloper en een verrader. Dat kan zijn maar hij was intussen Engels staatsburger en toch werd hij vergiftigd met Polonium, een radioactieve stof die alleen beschikbaar kan zijn op bevel van hoger hand. De moord was een affront voor de Britse veiligheidsdiensten. Het eens machtige Engeland stond voor schut. De achtergrond van de moord wijst naar Putin.

“Zo beweerde hij in 1998 dat er door de Russische overheid een moordcomplot tegen de naar het Verenigd Koninkrijk gevluchte Russische zakenman Boris Berezovski op touw was gezet. Verder zou volgens hem de FSB achter aanslagen in 1999 op appartementen in Moskou hebben gezeten, aanslagen waarvan de Tsjetsjenen de schuld kregen waardoor een nieuwe Tsjetsjeense oorlog begonnen kon worden. Ook beweerde hij dat de FSB Al Qaida-leiders in Dagestan zou hebben getraind. In de periode vóór zijn opname in het ziekenhuis, die zou uitlopen op zijn dood, was Litvinenko op zoek naar de daders van de moord op de Russische journaliste, publiciste en mensenrechtenactiviste Anna Politkovskaja die op 7 oktober 2006 het leven liet. Om deze reden(en) zou Litvinenko volgens zichzelf en anderen zijn vergiftigd door de Russische overheid.
In een brief die Litvinenko op zijn sterfbed schreef meldde hij: Mogelijk lukt het u om een mens tot zwijgen te brengen, maar het geluid van het protest uit de hele wereld zal u, meneer Poetin, voor de rest van uw leven in de oren klinken.

Poetin, zelf een voormalig inlichtingenofficier, ontkent alle betrokkenheid.”

De Russische zakenman en oligarch Boris Berezovski stierf in 2013 een raadselachtige dood
met een strop om zijn nek in zijn badkamer op het landgoed Ascot in Engeland.

Met de hierboven genoemde zakenman Berezovski is het trouwens ook slecht afgelopen. “In maart 2013 werd Berezovski dood aangetroffen op zijn landgoed in het Engelse Ascot. Aangezien zijn dood onverwachts kwam, werd door de politie uitgebreid onderzoek gedaan naar de omstandigheden waaronder hij om het leven is gekomen. Later komt naar buiten dat hij met een strop om zijn nek gevonden is in de badkamer.Moord of zelfmoord is altijd onduidelijk gebleven.” Het is toch wel erg toevallig dat ook deze opposant van Putin op deze manier aan zijn einde is gekomen. Opnieuw bleek Engeland geen veilig toevluchtsoord voor tegenstanders van Putin.

De weg naar de macht in het Kremlin begon voor Putin met de hierboven genoemde nieuwe oorlog tegen Tsjetsenië. “Als in september 1999 meerdere aanslagen worden gepleegd op appartementencomplexen in Moskou en andere steden, wordt met de vinger al snel gewezen naar de Tsjetsjenen. Afgezien van het feit dat de rebellen dit volledig ontkennen, is de meerderheid van de politiek en het Russische volk voor een gewapend ingrijpen in Tsjetsjenië. Poetin heeft met Tsjetsjenië zijn ideale springplank gevonden naar de macht en wordt dan ook in maart 2000 met een overmacht gekozen als tweede president van de Russische Federatie.”

Eenmaal President heeft hij de hoofdstad Grozny meedogenloos terug gebombardeerd naar het stenen tijdperk om zo voor eens en altijd de onafhankelijkheidsstrijd de kop in te drukken. Burgerslachtoffers bestaan daarbij voor Putin niet. Dat bleek onlangs nog tijdens de Russische bombardementen op de Syrische stad Aleppo. Die stad kreeg dezelfde behandeling als indertijd de Tsjetsjeense hoofdstad Grozny.

Anna Politkovskaja werd in 2006 vermoord in een lift van het appartementencomplex waar ze woonde.

De uiterst kritische publicist, mensenrechtenactivist en zelfbewuste journalist Anna Politkovskaja werd vlak voor de moord op Litvinenko in de lift van haar appartementencomplex vermoord. “De moordenaar had het moordwapen, een revolver met kogels, in de lift achtergelaten. Vijf jaar later volgde een bekentenis van voormalig politieofficier Dmitri Pavljoetsjenkov die ervan wordt beschuldigd de moord te hebben georganiseerd.

Kort na haar overlijden werd ook de Russische dissident en voormalig veiligheidsdienstagent Aleksandr Litvinenko, die onderzoek deed naar de moord, gedood door de Russische overheid. Hij stierf ten gevolge van een polonium-vergiftiging op 23 november 2006.”

Het is niet onwaarschijnlijk dat de steun van oppositieleider Boris Nemtsov vermoord is vanwege zijn steun aan de opstandelingen Kiev tegen het toenmalige Russische gezinde bewind in Oekraïne dat gedwongen door Putin and afgezien van de ondertekening van een associatieverdrag met de EU. Hetzelfde verdrag dat later door een meerderheid van de Nederlandse bevolking tijdens een referendum werd verworpen.

In 2015 volgde de geruchtmakende moord op oppositieleider Boris Nemtsov van de Russische Liberale Partij “Unie van Rechtse Krachten” tijdens een wandeling niet ver van het Kremlin.  “Op 27 februari 2015 werd hij doodgeschoten op de Bolsjoj Moskvoretski-brug, circa 200 meter van het Kremlin en het Rode Plein. Zijn moeder had enkele weken voordien laten weten dat ze bang was dat Poetin Nemtsov zou laten vermoorden. Op 1 maart 2015 stond er een anti-crisisprotest onder leiding van Nemtsov gepland. De Oekraïense premier Petro Porosjenko stelt dat Nemtsov is vermoord, omdat hij gevoelige informatie over de Russische betrokkenheid bij de Oekraïnecrisis naar buiten wilde brengen. Enige uren voor zijn dood gaf hij nog een interview waarin hij Poetin een pathologische leugenaar noemde.” 

Het met de gevonden wrakstukken gedeeltelijk gereconstrueerde vliegtuig van vlucht MH17.

Met dat laatste kan ik het wel eens zijn gezien de propaganda leugens die willens en wetens verspreid worden door het Kremlin van Putin over het neerhalen van het vliegtuig MH17 in het oosten van Oekraïne op 17 juli 2014. Daarbij kwamen 298 mensen om waarvan 193 inzittenden met de Nederlandse nationaliteit. Putin heeft sinds die tijd een waar rookgordijn van leugens en misleidende informatie verspreid op de manier zoals het een ervaren spionagedienst betaamt. Tot op de dag vandaag ontkennen de Russen elke betrokkenheid bij de ramp ondanks dat onomstotelijk vaststaat dat de Boekraket, die het vliegtuig op meer dan 10KM hoogte vernietigde, afkomstig was uit Rusland.

De nieuwe oorlog onder leiding van Putin tegen Tsjetsjenië (1999) was zoals we nu weten slechts een voorproefje. In 2008 begon Putin in het onafhankelijke Georgië een blitzkrieg ter ondersteuning van een afscheidingsbeweging in Zuid-Ossetië. Georgië raakte zo een stuk van zijn grondgebied kwijt. Na een vredesakkoord was de macht van het Kremlin definitief gevestigd in Georgië. Niks geen geflirt meer met het Westen, democratie, mensenrechten of vrije markt. Rusland maakt er de dienst uit. Sovjet tijden zijn weer terug.

Toen in Oekraïne een ware volksopstand ontstond tegen de Russische overheersing die het land belemmerde zich te ontwikkelen als een vrij en liberaal land, haalde Putin dezelfde truc uit als in Georgië en opnieuw kon de rest van de wereld niet anders dan toekijken. Het Russische leger hielp Russische sprekende opstandelingen in Oost Oekraïne zogenaamde Volksrepublieken oprichten. Tegelijkertijd maakte hij van de Krim opnieuw een stuk Rusland. Op die manier probeert hij heel Oekraïne binnen de invloedssfeer van Rusland te houden. In de Baltische staten tot aan in Polen vreest men dat Putin er niet voor terug zal deinzen hetzelfde in hun landen te doen.

Is dit wat Trump allemaal bewondert in Putin? Deelt hij met Putin zijn dedain voor mensenrechten, democratie, vrijheid van meningsuiting en vereniging? Wil Trump een dictator worden met schijnprocessen tegen opposanten (Clinton moet de gevangenis in zoals hij in zijn campagne riep) en machtige tegenstanders de mond snoeren door ze van belastingontduiking te beschuldigen? Wil hij de vrije pers vernietigen met processen? Wil hij Mexico desnoods met geweld dwingen een muur te bouwen, is hij bereid Europa uit te leveren aan Rusland als het zijn positie ten goede komt en Canada te dwingen zich aan de VS aan te passen? We weten het niet maar ondertussen zaait hij wel verwarring en onrust alsof de wereld al niet onrustig genoeg is.

IS PUTIN EEN NIEUWE LENIN, STALIN OF TSAAR? (ПУТИН NEW Ленин, Сталин ИЛИ CZAR?)

Een digitale fotomontage waarin Putin wordt afgebeeld als een eigentijdse Lenin. Lenin zou weliswaar nooit in zijn blote bast geposeerd hebben maar wilde het Russische volk verleiden met woorden. Putin wil dat doen met beelden gestolen uit o.a. Hollywood zoals deze goedkope imitatie van Rambo. De boodschap is duidelijk: Rusland heeft een echte Rambo in tegenstelling tot het decadente Westen. 

Wie of wat is Putin? Is hij een nieuwe Nieuwe Stalin, meer een Nieuwe Lenin of zoals sommigen beweren een Nieuwe Tsaar? Om met het ergste te beginnen. Net zo min als Stalin schuwt Putin schijnprocessen om zijn politieke en maatschappelijke tegenstanders uit te schakelen. Hij gaat daarbij wel iets subtieler – moderner ook – te werk dan Stalin. Zijn slachtoffers hoeven geen bekentenis af te leggen of zich schuldig te verklaren. Ze worden ook wel zonder bekentenis schuldig bevonden. Ze hoeven dus niet gemarteld te worden. Ze worden na veroordeling al evenmin ter dood veroordeeld door executie zoals onder Stalin gebruikelijk was.

Michail Chodorkovski achter tralies tijdens een van de door Putin mee geregisseerde schijnprocessen.

Het bekendste voorbeeld van een schijnproces is dat van de Russische oliemiljardair Michail Chodorkovski, eigenaar van oliegigant Yukos (2003). Geen schijnproces op ideologische gronden zoals in de jaren '30 onder Stalin met anti-communistisch verraad aan kapitalistische spionnen en dergelijke onzin meer, maar een “modern proces” op beschuldiging van belastingontduiking. Belasting betalen is in het post-communistische Rusland, dat nooit een fatsoenlijke overheidsapparaat heeft gehad, altijd een onduidelijk zaak geweest, met complotten en vooral ook corruptie tot op het hoogste niveau. Het was voor Putin daarom kinderspel een schijnproces op te zetten. Vervolgens ontmantelde hij samen met zijn schatrijke, trouwe kameraden Yukos waardoor Chodorkovski het grootste deel van zijn vermogen verloor. Die beschikt dus niet meer over genoeg geld om campagne tegen Putin te voeren, ook later niet als hij nog ooit op vrije voeten zou komen.

De Pussy Riot groep tijdens hun optreden in de Christus Verlosser kathedraal in Moskou, het symbool van herstel van de Russisch Orthodoxe kerk als staatskerk.

Een ander soort bedreiging dan Chodorkovski, die voor zijn arrestatie te kennen had gegeven politieke ambities te hebben, was de meiden punkgroep Pussy Riot die in de Christus Verlosser kathedraal in Moskou het aandurfden om een anti-Putin lied (verlos ons van Putin) te zingen als protest tegen zijn herverkiezing. Pussy Riot maakte gebruik van hun vrijheid tot demonstratie en meningsuiting om politiek verzet tegen Putin op ludieke wijze te mobiliseren. Een normale en gebruikelijke gang van zaken in democratische landen maar dodelijk voor een Machiavellistische machthebber als Putin. Naar goed Russisch gebruik werden zij tijdens een schijnproces tot twee jaar strafkamp veroordeeld (2012).

Putin liet Chodorkovski en de Pussy Riot meiden vervroegd vrij als gebaar om zijn Olympische Winterspelen in Sotsji (afgelopen februari) te redden van negatieve publiciteit en zelfs een mogelijke boycot. Maar de spelen waren nog maar amper voorbij of Putin liet in Oekraïne zijn ware gezicht zien met de inname van de Krim en de bewapening van zogenaamde Russische opstandelingen in Oost Oekraïne wat leidde tot de oprichting van zogenaamde volksrepublieken. Een internationaal gezien zeer gewaagde politiek waarvan de gevolgen nu nog niet helemaal te overzien zijn.

De tot Brit genaturaliseerde voormalige KGB'er en oud collega van Putin op zijn sterfbed in een ziekenhuis in Londen (2006). Litvinenko bleek vergiftigd te zijn door het radio actieve Polonium. de kosten van een dergelijke operatie werden geschat op 7,6 miljoen Euro. Litvinenko was overigens niet de enige die besmet was met Polonium.

Dat Putin net als Stalin en Lenin niet bang is om te moorden volgens het aloude spionnen recept , bleek met de moord op de gewezen Russische spion Alexandr Litvinenko (2006), die als genaturaliseerde Brit in Londen woonde. “Litvinenko's dood werd al snel in het kader van zijn felle tegenstand tegen de regering-Poetin geplaatst. Zo beweerde hij in 1998 dat er door de Russische overheid een moordcomplot tegen de naar het Verenigd Koninkrijk gevluchte Russische zakenman Boris Berezovski op touw was gezet. Verder zou volgens hem de FSB (de voormalige KGB, de vroegere werkgever van Putin) achter aanslagen in 1999 op appartementen in Moskou hebben gezeten, aanslagen waarvan de Tsjetsjenen de schuld kregen waardoor een nieuwe Tsjetsjeense oorlog begonnen kon worden. Ook beweerde hij dat de FSB Al Qaida-leiders in Dagestan zou hebben getraind.” (Wikipedia).

De gebeurtenissen van de laatste maanden in de Krim en Oost-Oekraïne, lijken de beschuldigingen van Litvinenko te staven dat Putin de aanslagen op Moskouse appartementen zelf op touw heeft gezet evenals de training van Al Qaida leiders in Dagestan. Putin is als vroegere werknemer van de KGB opgegroeid in de sfeer van samenzwering en duistere spionnen praktijken ten behoeve van de staatsmacht, vroeger de Communistische Partij of wat daar voor door moest gaan, nu voor hemzelf en zijn kliek. Hij heeft geen training tot democraat gehad en hij is de democratie ook niet toegedaan. Het zou mij niet verbazen dat in zijn kringen openlijk wordt beweerd dat democratie niet geschikt is voor de Russische ziel. Dat de Slavische ziel autoritair leiderschap en een toezichthoudende staatsbureaucratie nodig heeft.

Daarmee zijn we bij onze laatste vraag gekomen of Putin misschien een nieuwe Tsaar is. Ik denk van wel, in ieder geval meer dan Lenin en Stalin wiens erfenissen hij – zo hebben we gezien – in ere houdt. Lenin en Stalin waren op de eerste plaats communisten die zogezegd de Russische ziel wilden onderwerpen aan hun communistische heilsplan waarvan – dat dan weer wel- Rusland als eerste in de wereld het grote voorbeeld zou worden. Hoe het mogelijk was dat zo'n gedachte kon opkomen in het agrarische Rusland, nauwelijks bekomen van de afschaffing van lijfeigenen (1863), zijn gebrekkige industriële ontwikkeling en infrastructuur, zijn autoritaire Tsaristisch bewind berustend op een klasse van inefficiënte adel, landeigenaren en stedelijke renteniers, zijn inefficiënt overheidsapparaat, zijn zwak ontwikkelde intellectuele elite en zijn lompenproletariaat, is een raadsel dat nadere bestudering waard is.

De Bolsjewistische revolutie van Lenin en Trotzki was eigenlijk een poging om Verlichting en Communisme in een klap in Rusland te vestigen. Het waanzinnige experiment onder leiding van de Bolsjewisten eindigde voorgoed met de val van de Berlijnse Muur. Dat beseft Putin heel goed. Het communisme heeft helemaal afgedaan. In de plaats daarvan haalt hij de oude nationalistische, conservatieve ideologie uit de tijd van de Tsaren uit de kast gesteund door de Russisch Orthodoxe kerk.

De reusachtige Christus Verlosser kathedraal door Stalin in de jaren 30 van de vorige eeuw tot de grond toe afgebroken, herrees in zijn volle glorie dankzij President Jeltsin, de voorganger van Putin.

Putin zet het herstel van de Russisch Orthodoxe kerk als staatskerk dat onder zijn voorganger President Jeltsin begonnen was voort. Als symbool van dat herstel liet Jeltsin de indertijd door Stalin afgebroken Christus Verlosser kathedraal in Moskou in al zijn pracht en praal herbouwen. Daarom reageerde Putin zo fel op de protestactie van Pussy Riot in de kathedraal. Met hun optreden raakten ze het hart van dat herstelbeleid. Putin draagt politiek actief de conservatieve Orthodox Christelijke waarden uit die Rusland zouden moeten beschermen tegen de wat in Rusland wordt genoemd Westerse decadentie, zoals bijvoorbeeld het homohuwelijk.

Putin keert dus terug naar het traditioneel conservatieve beleid uit de tijd van de Tsaren, d.w.z. van voor de Bolsjewistische revolutie. Het buitenlandse beleid van de Tsaren leed aan wat men het omsingelingscomplex is gaan noemen. Bij gebrek aan o.a. havens aan de grote oceanen is Rusland van oudsher bevreesd voor omsingeling. Vandaar dat de Tsaren aan de ene kant uit waren op gebiedsuitbreiding door oorlogen en aan de andere kant Rusland van het Westen wilden afgrendelen. Na de Tweede wereldoorlog kon Stalin zijn omsingelingscomplex botvieren door communistische vazalstaten in Midden en Oost Europa aan Moskou te onderwerpen.

Met het uiteenvallen van de Sovjet Unie werd Putin opnieuw geconfronteerd met dit omsingelingsgcomplex en begon hij een nieuw machtsspel met als doel zoveel mogelijk geopolitieke ruimte voor Rusland te behouden of te herwinnen. Michel Krielaars schreef al in 2008 naar aanleiding van de oorlog in Georgië dat het Russische machtsspel het product is “van het omsingelingscomplex waaraan Rusland lijdt sinds het uiteenvallen van de Sovjet-Unie. Door een mogelijk NAVO-lidmaatschap van Georgië en Oekraïne is die angst de afgelopen maanden omgeslagen in een obsessie.” ( Michel Krielaars, “Rusland gedreven door omsingelingscomplex”, nrc.nl, 19 aug. 2008). Hoe waar zijn deze woorden van Krielaars deze dagen geworden en hoe weinig zijn de Europese Unie en de NAVO op deze nieuwe Russische machtspolitiek voorbereid.

SUPERMAN SNOWDEN?

Snowden als Superman, een digitale fotocompositie van petrus

Is Snowden een held? Ik zou het niet weten. Misschien zaait hij juist verwarring over het thema waarvoor hij zegt zich sterk te maken, te weten de bescherming van privacy tegen o.a. de Noord Amerikaanse  spionage dienst NSA. Op het eerste gezicht een nobel doel, een held waardig. Maar dat mooie doel heeft hem gebracht naar een land waar de privacy nog nooit door de overheid is gerespecteerd en naar te vrezen valt in de nabije toekomst ook niet zal worden. De 2 pas vrij gelaten leden van de Russische punkband Pussy Riot en de voormalige Russische oligarch Chodorkovski kunnen Snowden daar het nodige over vertellen.

Heeft Snowden dan de verkeerde vijand gekozen? Dat zou zo maar kunnen. Nu zit hij in een land waar het belang van de staat door de geschiedenis heen altijd al groter is geweest dan die van het individu. Privacy is in Rusland nooit een punt geweest. Rusland staat daarin niet alleen. In China is het al niet veel beter, vraag het bijvoorbeeld de Chinese kunstenaar Wei Wei maar. Ook hem werd zijn fysieke vrijheid vanwege zijn openbaar gemaakte gedachten ontnomen. 

Wie de boeken van de voormalige Russiche dissident Alexander Solsjenitsin leest (o.a. Kankerpaviljoen, In de eerste cirkel en De Goelagarchipel), weet dat hij ondanks zijn fysieke gevangenschap, zich vrij in zijn gedachten voelde. Daarom hadden de verhoortechnieken en gevangenschap uiteindelijk geen effect op hem. Naar het zich laat aanzien was dat ook het geval met Chodorkovski en de 2 leden van Pussy Riot. Hun geestelijke vrijheid, de ultieme privacy, bleef ongebroken.

Dat Snowden klaagt over gebrek aan privacy in een land dat juist bekend staat om zijn bescherming van burgers tegen de overheid met zijn diensten, is geen toeval. Snowden is immers opgevoed met het idee van en recht op privacy, van bescherming tegen overheid en staat, kort gezegd van burgerrechten. Die rechten worden over het algemeen, er ontbreekt natuurlijk altijd wel eens ergens wat, het beste beschermd in Westerse parlementaire democratieën. In de rest van de wereld worden ze regelmatig met voeten getreden of bestaan ze eenvoudigweg niet.

Hoe gek het mag klinken maar die erkenning van burgerrechten is een soft spot in de Westerse democratieën tegenover die landen en organisaties die zich daar niks aan gelegen laten liggen, hetzij uit overtuiging -religieus en/of politiek- of vanwege hun veronderstelde belangen en machtspolitiek. Omdat zij zich niks aan hoeven te trekken van die burgerrechten bij gebrek aan goed werkende parlementen, er geen vrije pers is en dus ook geen vrij woord, kunnen zij doen en laten wat ze willen om hun doelstellingen te verwezenlijken. Zij zijn niet gebonden aan de spelregels.Westerse parlementaire democratieën met de erkenning van burgerrechten daarentegen wel.

Dat maakt in het geval dat er sprake is van onderlinge strijd, die strijd ongelijk en daarom extra moeilijk. Hoe bescherm je de burgersamenleving tegen een organisatie als Al Queda of andere terroristische organisaties die het fundamentele recht op leven van de burger niet eens erkennen, laat staan respecteren. Moeten overheden daarom maar de hand kunnen lichten met de fundamentele burgerrechten? Ik denk het niet. Ik denk dat die overheden met hun geheime diensten aan strenge regels dienen te voldoen die ons recht op vrijheid en privacy zo optimaal mogelijk beschermen.

Overigens moet je dat idee van privacy nu ook weer niet verabsoluteren zoals Snowden lijkt te doen. Hij lijkt geobsedeerd door het begrip waardoor hij doet alsof het altijd bestaan heeft zoals hij het kent. Privacy is nooit een absoluut gegeven geweest met uitzondering dan die in gedachte, daar kan (nog) niemand bij zo lang die niet uitgsproken wordt. Voor de rest is privacy altijd betrekkelijk geweest, d.w.z. maatschappelijk en economisch bepaald.

Zo is pas in de jongste geschiedenis onze rijkdom zo groot geworden dat kinderen hun eigen slaapkamer, gescheiden van hun ouders hebben, dat mensen zich in hun eigen huis, appartement of kamer kunnen afzonderen. In veel delen van de wereld is dat nog steeds niet zo, daar slapen ouderen en kinderen in een ruimte. Van privacy is dus niet of nauwelijks sprake. In Afrikaanse dorpen weet men zowat alles van elkaar zonder tussenkomst van wie dan ook. Vanwege deze omstandigheden valt schending van de privacy door overheid, staat, politie en leger niet of nauwelijks op. In veel landen zijn burgers gewend dat hun privacy is onderworpen worden aan de belangen van de collectiviteit, in casu de overheid.

Bij Snowden mis ik dit soort overwegingen. Hij wekt op zijn minst de schijn dat hij denkt dat het individu altijd een eilandje op zichzelf is geweest of behoort te zijn. Ik vrees dat Snowden daarmee het slachtoffer is van het ver doorgedreven individualisme dat aan het Noord Amerikaanse liberalisme en zijn economie ten grondslag ligt en soms ontaardt in een ontkenning van het simpele feit dat de mens vooral ook een sociaal wezen is. Zonder contact met die medemens kan hij zelfs niet uitgroeien tot een volwaardig menselijk wezen.