GEERT MAK'S 'DE WISSELWACHTER' EN DE ACTUALITEIT

 

De ontmoeting tussen de 3 wereldleiders vond plaats in Teheran in november 1943.

In het boek “De Wisselwachter” van Geert Mak over president Roosevelt en zijn onmisbare rechterhand Harry Hopkins tijdens de New Deal en de Tweede Wereldoorlog, staan gebeurtenissen die hun weerslag tot op de dag van vandaag hebben.

Zo lees ik dat Roosevelt in tegenstelling tot Churchill, in het kader van het bondgenootschap met Rusland tegen Hitler nogal gemakkelijk, om niet te zeggen lichtzinnig, heenstapt over Stalin als dictator die miljoenen slachtoffers heeft gemaakt onder zijn eigen burgers. 

Dat het bondgenootschap noodzakelijk was om Hitler te kunnen verslaan, de Russen hebben de meeste offers gebracht in de oorlog tegen Duitsland, is duidelijk maar Roosevelt vertrouwde tegen het advies van experts in op de toezeggingen van Stalin over de na-oorlogse vrede.

Zo trok Stalin al meteen na de oorlog zich niks aan van de afspraak vrije verkiezingen in Polen te houden. Integendeel, hij arresteerde de leiders van de Poolse ondergrondse vrijheidsstrijders. Na aandringen liet hij er later een aantal vrij maar een bijna even groot aantal verdween voorgoed. Polen kwam onder communistisch bestuur. Hetzelfde gebeurde in de andere Oost Europese landen. Van vrije verkiezingen is nooit iets terecht gekomen.

Dit doet denken aan hoe Trump nu met Poetin onderhandelt over vrede in Oekraïne. Trump negeert dat Poetin een onbetrouwbare dictatoriale president is die elk tegengeluid met gevangenisstraf en zelfs moord in de kiem smoort. Had Roosevelt nog het excuus dat hij Stalin nodig had voor de strijd tegen Hitler, Trump verkeert in de situatie dat hij Poetin niet nodig heeft. 

Trump lijkt niet te beseffen of hij vindt het niet van belang dat voor Putin een handtekening onder een afspraak, verdrag of overeenkomst deel uitmaakt van het spel om de macht en dat derhalve alles geoorloofd is. Tot tweemaal toe heeft Poetin afspraken over Oekraïne genegeerd, de eerste was veiligheidsgarantie bij inlevering van de atoomwapens van Oekraïne, de tweede was de overeenkomst van Minsk. Precies dat is de reden waarom president Zelensky hecht aan veiligheidsgaranties van Europa en de VS. 

Vanwaar die coulante opstelling van Trump tegenover Poetin? Herkent Trump met zijn autocratische aanleg en hang naar macht zijn gelijke in Poetin? Kijkt hij naar internationale politiek als een vastgoedhandelaar zonder enig moreel besef of politieke beginselen gebaseerd op democratische waarden? Of wordt hij zoals sommigen beweren gechanteerd door het Kremlin met zaken van welke aard ook? Het meest waarschijnlijke is dat hij op de eerste plaats een machtspoliticus is en dat democratische waarden en normen hem niet interesseren.

Het is duidelijk dat de krachtmeting tussen de de Europese landen en Rusland nog altijd niet tot een einde is gekomen en de vraag is of met een eventuele vredesregeling tussen Oekraïne en Rusland het einde betekent van die krachtmeting.

Een tweede kwestie is die van de jodenvervolging. Ondanks dat Roosevelt wist van de ongenadige jodenvervolging en moorden in concentratiekampen heeft hij geen speciale acties ondernomen om die jodenvervolging tegen te houden of op zijn minst te belemmeren. Het bombarderen van spoorlijnen en kampen is nooit overwogen. Waarschijnlijk gaven Roosevelt en Hopkins prioriteit aan de militaire strijd en het breken van de Duitse gevechtskracht door o.a. massabombardementen op steden. 

Een opmerkelijk detail in het boek is de eerste en enige ontmoeting van Roosevelt met de Saoedische koning Saoed op de kruiser US Quincy. Na het overleg op Jalta liet Roosevelt de koning met een torpedobootjager ophalen. Van onderhandelen was volgens het verslag van Mak geen sprake. Er stonden twee zaken op de agenda: de Saoedische olievelden en de Joods- Palestijnse kwestie, of Palestina niet opengesteld kon worden voor 10.000 overlevenden van de Holocaust.

“Over de olie werd nauwelijks een woord gerept, wel kreeg Amerika kort daarna dankzij de charmes van de president een gegarandeerde toegang tot de olievelden, in ruil voor alle mogelijke militaire steun. De persoonlijke charmes van Roosevelt was en bleef een verbluffend smeermiddel. Maar toen hij voorzichtig de Palestijnse kwestie aan de orde stelde antwoordde de koning met een simpel:’Nee.’ (Blz. 525 in genoemd boek)

Er waren twee redenen voor dat nee van de koning. Ten eerste, de Europese joden zouden met hun technische vaardigheden en kennis de arabieren verdringen en ten tweede waarom zouden de arabieren compensatie moeten betalen voor wat de Duitsers de joden hebben aangedaan? 

Europa is sinds de Tweede Wereldoorlog niet in staat geweest om bij te dragen aan een oplossing van het conflict over de Joodse Staat in het nabije Oosten. Het lijkt er zelfs op dat oude anti-semitische reflexen in Europa weer de kop opsteken.

Er is veel meer te vertellen over het ruim 600 pagina’s tellende boek van Mak, zoals bijvoorbeeld de steun van de VS aan het Verenigd Koninkrijk, de verhouding tussen Churchill, Roosevelt en Hopkins, de rol van Eleonore Roosevelt bij de New Deal en tijdens de oorlog of het overspel van Roosevelt, iets wat nu weer in de Amerikaanse politiek speelt met de Epstein files. 

64. MEXICAANSE VERTELLINGEN. HOTEL SAN MIGUEL REGLA

Frida Kahlo in het midden tussen het echtpaar Trotski, ontvangt het echtpaar op het schip waarmee ze in Mexico in 1937 zijn aangekomen.

Frida veert op. Dat is precies wat ze wil. Ze wil Diego weer zien, zegt ze tegen David, hij is en blijft mijn grote liefde. Dat weet David maar al te goed. Dat zij op haar beurt zijn grote liefde is, weet zij wel maar dat verandert niks aan haar liefde voor Diego. Liefde kun je niet dwingen. Zelfs een communistische samenleving kan het raadsel van de liefde niet oplossen.

In de auto speelt David de scène van daar straks op de top van de zonnepiramide, opnieuw in zijn hoofd af. Wat heeft hij nu eigenlijk gezien? Een Frida die ten hemel rijst en rode en witte rozen die te trappen van de piramide afrolden? Een absurde, surrealistische scène die past bij Dali maar niet bij hem. Zou het gezichtsbedrog zijn geweest? Dat zou de meest voor de hand liggende verklaring zijn.

Visioenen bestaan immers niet. Zo gelooft hij ook niet in de eeuwenoude Mexicaanse legende dat Juan Diego de Heilige Maagd Maria echt gezien heeft. Dat moet net zo goed een vergissing van zijn brein zijn geweest, net als trouwens de verschijning van Moeder Maria aan Bernadette in de grotten van Lourdes. Het brein bedriegt ons. Dat schijnt wetenschappelijk te zijn vastgesteld ergens in een Zwitsers laboratorium voor geesteszieken.

Maar hoe ook peinst, hij moet bekennen dat hij het wonder van Frida zelf gezien heeft. Hoe vaak hij ook met z’n ogen knipperde en ter afscherming van de felle zon zijn hand boven zijn ogen hield, hij zag haar duidelijk ten hemel gaan.

Hij durft er niet over te beginnen bij Frida. Die weet nog van niks en praat achter in de auto honderduit tegen het echtpaar Trotski over hun bezoek aan Teotihuacan, de Azteken, de priesters, de mensenoffers, de Spanjaarden en de mysterieuze ondergang van Teotihuacan. 

De Trotski's zitten er wezenloos bij. Ze knikken af en toe of maken een vage opmerking als teken van belangstelling. Geveinsde belangstelling, dan toch. Ze hebben heel andere zorgen dan de Azteken en de raadselachtige verdwijning van hun beschaving.

Mevrouw Trotski zit er aangeslagen bij. Pas nu valt hem op hoe kwetsbaar ze is. Ze vraagt zich vast af waar ze in 's hemelsnaam in verzeild is geraakt. Misschien heeft ze wel spijt dat ze mee is gegaan naar Mexico, een chaotisch land met een onbegrijpelijke cultuur en onuitspreekbare namen.

Haar ontrouwe echtgenoot zit in gedachten verzonken. Met de mislukte klim op de zonnepiramide is zijn revolutionaire ego, opnieuw zwaar op de proef gesteld. 

Geen wonder is dat Stalin hem de baas is geweest, denkt David. Hij heeft niet het voorkomen, noch het karakter van Stalin. Die straalt fysiek macht uit, hij is de vlees geworden Machiavellist. Daarbij vergeleken is Trotski een intellectueel warhoofd met zijn aandoenlijke brilletje en zijn warrige haardos.

David vraagt zich af of hij zijn visioen aan Frida zal vertellen? Hij probeert in te schatten hoe ze daar op zou reageren maar dat blijft moeilijk. Ze zal het afdoen als een grap van hem ook al zou hij haar bezweren dat hij het toch duidelijk gezien heeft.

Zij zou heel misschien net als hijzelf een verklaring zoeken voor zijn visioen, een misleiding van zijn ogen door een weerkaatsing van de felle zon. Maar dan nog. Vanwaar die misleiding en de rozen? Misschien heeft hij onwillekeurig een visioen gekregen van wat Frida te wachten staat? Maar wat is dat dan?

Frida babbelt ondertussen gezellig verder alsof er niets aan de hand is. Ze ziet het niet of wil niet zien dat het echtpaar Trotski al lang niet meer geniet van de onverwachte reis. Op zo'n moment is Frida nogal harteloos.

David sukkelt door de warmte en het monotone gebrom van de auto in een vage slaap. De aankondiging van de chauffeur dat ze zijn aangekomen bij de hacienda, het hotel San Miguel Regla zet hem weer terug in de wereld. 

63. MEXICAANSE VERTELLINGEN. HET VISIOEN VAN DAVID

Nog altijd rijst de zonnepiramide majestueus en ongenaakbaar op boven de toeristen.

Frida laat zich niet kennen. Zo is haar aard. Ze zet de tocht naar de top van de zonnepiramide voort. Ze roept Trotski haar te volgen. Die laat zich dat geen twee keer zeggen. Haar soepel bewegende achterwerk is voor hem een extra aanmoediging. De revolutionair met het ijzeren brilletje smelt voor haar als was.

Maar moeder natuur laat zich niet tot alles dwingen. Zijn leeftijd begint bij de beklimming een danige rol te spelen. Langzaam gaat de klim zijn krachten te boven. Het dringt tot hem door dat hij het altaar van de liefde boven op de zonnepiramide wel kan vergeten.

Frida klimt gestaag verder, niet gehinderd door pijn of vermoeidheid. Ze kijkt om en ziet dat Trotski het opgeeft. Dat geeft haar een dubbel gevoel, een gevoel van triomf en van teleurstelling. 

Ze is sterker dan hij, maar de amoureuze afgang is een teleurstelling. Ze mist nu de revolutionaire liefdesdaad waarmee ze geschiedenis zou schrijven. Het zou haar faam als vrije en revolutionaire vrouw bevestigen en wie weet zou ze ook nog een kind van de revolutie gebaard hebben.

Ondertussen volgt David aan de voet van de piramide samen met Trotski’s vrouw nauwlettend de klim van Frida. Ze wordt alsmaar kleiner en kleiner totdat ze boven staat als een frêle poppetje onder de snel door de strak blauwe lucht zeilende wolken.

Hij knippert met zijn ogen. Ziet hij dat nu goed? Stijgt Frida met geheven armen op naar de wolken? Wordt ze ten hemel geheven door de oude Azteekse goden? Tegelijkertijd ziet hij rode en witte rozen van de trappen van de piramide naar beneden rollen. 

Hij kan zijn ogen niet geloven en blijft maar kijken. Gebeurt dit echt of heeft hij een visioen van wat er met Frida in de toekomst zal gebeuren? Hij kijkt voor de zekerheid naar de vrouw van Trotski maar die staat er nuchter bij. 

Frida begint aan de afdaling zich van geen ten hemel opneming bewust. Ze is teleurgesteld maar dat laat ze niet zien.Ze lacht en doet alsof het allemaal een grap is geweest, een brutale en vrijmoedige grap dat wel.

Trotski is er mismoedig van geworden. Alsof er niet al genoeg grappen met hem zijn uitgehaald. Het is niet niks om van een gevierd legerleider van het Rode leger een balling te worden in een vreemd land als Mexico die ook nog eens voor zijn leven moet vrezen. Verslagen begint hij aan de terugtocht.

Het dringt nu pas tot Frida door dat ze te ver is gegaan. Ze zoekt een weg om het goed te maken. Ze kijkt met grote ogen naar David. Die staat nog te bekomen van verbazing over wat hij net heeft gezien.

Zij ziet zijn verbazing en vraagt hem wat er aan de hand is. Hij knikt afwezig en speurt schielijk naar de rode en witte rozen die hij toch duidelijk van de trappen heeft zien rollen. Ze zijn er niet meer, niks te zien. Hij schudt het visoen van zich af en vraagt haar of hij iets kan doen.

Frida knikt. Ze wil het gezelschap opbeuren. Heeft hij een idee? David denkt even na en zegt haar dat het een ruim uur rijden is naar San Miguel Regla, waar Diego nog steeds met zijn lief Julia is. In het dorp is een tot hotel omgebouwde hacienda. Misschien is het iets om daar naar toe te gaan?

62. MEXICAANSE VERTELLINGEN. DE ZONNEPIRAMIDE

 

Reconstructie van de stad Teotihuacan gezien vanaf het westelijke plein met aan de horizon de Zonnepiramide. (Anxo Miján Maroño)

Frida loopt peinzend naar David. Trotski wil zijn strijd voor en wereldrevolutie vanuit Mexico voortzetten en daarmee tegen Stalin ingaan? Heeft dat zin en moet de Mexicaanse communistische partij zich daarvoor lenen, zo vraagt ze zich bezorgd af? 

Krijgen ze dan ook geen problemen met Stalin. Die zal niet graag horen dat de Mexicaanse communisten onder leiding van Trotski zijn positie in Rusland als zijnde een nationalist en geen communist, zeker niet op prijs stellen. Daarmee komt de partij in een moeilijk parket te zitten.

Ze deelt haar zorgen over Trotski en de partij met David. Die is het maar haar eens. De partij kan zich geen conflict veroorloven met Stalin. Voorlopig kunnen ze diens steun voor hun revolutie, hoe gering ook, goed gebruiken. De partij is nog te zwak om op eigen benen te kunnen staan. 

Ondertussen hebben Trotski en zijn vrouw Frida en David ingehaald. Zij aan zij lopen ze verder. Trotski kletst maar door over de Azteken, de bouw van de piramides, de stad, de erediensten en de mensenoffers. Hij lijkt er door geobsedeerd. 

Het zal toch niet voor de eerste keer in zijn leven zijn dat hij wordt geconfronteerd met de oude geschiedenis? In Europa staan toch ook grootse getuigen van de Griekse en Romeinse geschiedenis. Is ook niet de Bijbel het relaas van een lange geschiedenis van joden met goden? 

In een opwelling daagt Frida hem uit om met haar de piramide te beklimmen. Ze beseft dat het haar veel pijn en moeite zal kosten maar dat hoort bij het leven. Een leven zonder pijn is geen leven. Trotski kijkt hij verrast en verbaasd aan. Om hem aan te moedigen fluistert ze in zijn oor dat zij daarboven met hem wil vrijen. Als het aan haar ligt, wekt ze daarboven nieuw leven op onder het toeziend oog van de goden.

Trotski die toch al geneigd is om op uitdagingen in te gaan, zeker als ze van een vrouw komen, loopt meteen naar de voet van de piramide. Dat zijn vrouw probeert hem aan zijn arm tegen te houden, overtuigt hem nog meer om door te zetten, met of zonder belofte van een vrijpartij met Frida.

Je ziet het niet zo meteen als je beneden aan de voet van de piramide staat maar de treden zijn behoorlijk hoog. De beklimming valt behoorlijk tegen. Het vergt meer inspanning dan hij had gedacht. De ijle lucht op deze hoogte speelt ook een rol. De piramides liggen ruim 2000 meter boven zeeniveau. Ze passen hun tempo aan en lopen als vertraagd in hun beweging naar boven.

Op het eerste plateau aangekomen hebben ze al een prachtig uitzicht over de stad met aan beide zijden van de straat de ruïnes en rechts het grote plein met de Maan piramide. Beiden raken nog meer onder de indruk van het zogenaamd primitieve volk dat dit tot stand heeft gebracht. Wat je er ook van vindt, ze moeten zich gesteund en geleid hebben gevoeld door reuzenkrachten, als het ware goddelijke krachten, anders zouden ze dit nooit hebben kunnen bouwen.

61. MEXICAANSE VERTELLINGEN. DE DAG VAN DE DODEN

Ook Frida Kahlo was bezig met de dood zoals blijkt uit deze tekening. Het schilderij is te koop aangeboden op een veiling bij Bremo Auctions in Charlottesville, Noord America in augustus 2018 onder lotnummer 190 met de volgende beschrijving: "Frida Kahlo (Mexico, 1907 - 1954) unframed drawing signed titled and dated to top "Frida Kahlo Dia de Muertos Mexico, 1938" and measuring 14" in height with width of 11". Executed in rich autumn toned hues and complete with certificate of authenticity/letter of provenance by Ruth Alvarado Rivera, please see photographs. (Bidsquare) 

De verkopers druipen een voor een af. Ze beseffen dat er niks meer te verdienen valt. Ze zwerven uit over het immense terrein. Het gezelschap besluit onder leiding van Frida om in de richting van de zonnepiramide te lopen.

Hoe dichterbij je komt, hoe indrukwekkender de piramide met de omliggende ruïnes wordt. De stad is gebouwd aan de breed aangelegde straat en moet eens van een indrukwekkende allure zijn geweest zoals nu Reforma of Insurgentes in het centrum van Mexico Stad. 

Er moeten duizenden mensen gewoond hebben die allemaal moesten eten en drinken. Er zal iets van een markt geweest zijn waar de inwoners voedsel en andere levensbenodigdheden konden kopen. Het moet een goed georganiseerde stad zijn geweest met regelmatige levering van voedsel en gewassen uit de omgeving van de stad. 

Trotski vraagt of het net als de Egyptische piramides reusachtig  graftombes zijn ook al is dat geen afdoende Als het graftombes zijn waarom dan van dit formaat want de inspanning om dit soort piramides te bouwen moet enorm geweest zijn. Daar is waarschijnlijk tientallen jaren door honderden of misschien wel duizenden mensen, waarschijnlijk ook slaven, aan gewerkt. 

Volgens Frida is daar weinig over bekend. Er zijn tot nu toe geen koningsgraven in gevonden. Misschien zijn ze zo hoog om zo dicht mogelijk bij de goden daarboven in het hemelgewelf te komen zodat ze de erediensten en offers goed konden zien. 

Er werden  daar, boven op het topje van de piramide mensenoffers gebracht, het grootste offer dat je de goden kunt aanbieden om ze gunstig te stemmen. Leven en dood kwamen samen onder het alziend oog van Tlaloc en alle andere goden. De dood van de een, betekende leven voor de ander, althans dat dachten en hoopten de inwoners van  de stad. 

Zo’n offerritueel moet een huiveringwekkend schouwspel zijn geweest, een theater van de dood begeleid door wie weet gezang en muziekspel gebracht door priesters in indrukwekkende gewaden en met ontzagwekkende hoofdtooien op. Alleen al bij die gedachte  gaat een mens huiveren van angst en vrees. 

Door de enorme omvang en hoogte van de piramide moeten de mensen zich nog nietiger gevoeld hebben dan ze al zijn, onderworpen aan goddelijke machten en onbegrijpelijke natuurkrachten die hij alleen met hulp van de goden kan beheersen. 

Trotski is nieuwsgierig wat Frida ervan vindt. Die haalt haar schouders op. De doodscultus is nooit weg geweest uit Mexico. Zelfs het rigoreuze optreden van de Spanjaarden en hun katholicisme hebben daar geen eind aan kunnen maken. Integendeel, misschien hebben ze het wel nieuw leven ingeblazen met hun gekruisigde Christus, naast het zwaard het symbool van hun kruistochten.

De oude Mexicaanse doodscultus heeft zich verenigd met de katholieke feestdag van Allerzielen. Op 1 november wordt de Dag van de Doden ( el Dia de los Muertos) gevierd. Op die dag omarmt men de dood als vanzelfsprekend, met spot maar ook met verering, als om mee te lachen maar ook om te vrezen. 

"We leven nog altijd in de tijd van het primitieve geloof, het geloof in goden en lotsbestemming, maar daar zal eens een einde aan komen", aldus Frida. "Eens zullen de mensen hun lot volledig zelf in handen hebben. Ze zullen voortaan hun eigen goden zijn. Er zal geen God meer nodig zijn om hun bestaan te verklaren en hun lot te bepalen. De mensen zijn goden geworden. Dat zal het einde van de geschiedenis zijn en het begin van de glorie van de mensheid. Tot die tijd aanbreekt moeten wij als communisten de geschiedenis op weg helpen."

Trotski is verbaasd over en tegelijk blij met haar rotsvaste geloof in het communisme als de weg naar bevrijding van de mensheid. Hij vraagt haar of zij net als hijzelf gelooft dat die strijd wereldwijd en permanent gevoerd moet worden en niet zoals zijn grote tegenstrever en intussen doodsvijand Stalin beweert, dat communisme in een land kan worden gevestigd.

Daar heeft Frida nog niet over nagedacht. Het communisme is voor haar vanzelfsprekend universeel. Hoe zou het zich anders in Mexico en andere landen kunnen vestigen? 

Nou, daar denkt Stalin heel anders over, vindt Trotski. Die vindt uiteindelijk ook dat het communisme universeel is maar alle inspanningen moeten nu eerst gericht zijn op de vestiging van het communisme in Rusland. De wereldwijde revolutie moet volgens Stalin even wachten. Dat nu, zo benadrukt Trotski, is verraad aan de wereldrevolutie waartoe Marx heeft opgeroepen. 

Maar Frida is in zulke details niet geïnteresseerd. Zij volgt het grote verhaal van de geschiedenis van de mensheid en die is onverbiddelijk op weg naar de algehele bevrijding van het mensdom en of die nu in Rusland begint of ergens anders, dat maakt toch niet uit? Als het maar begint!

58. MEXICAANSE VERTELLINGEN. LEV TROTSKI

 

Frida Kahlo, "Zelfportret opgedragen aan Lev Trotski", 1937, olieverf op maroniet (61 x 76 cm),  National Museum for Woman in Art, geschenk van Clair Boothe Luce. 

Terwijl Diego in zijn geboortedorp zich bezighoudt met praktische problemen van zijn ouders, is David druk bezet met het redden van de wereld of liever gezegd van Trotski. Deze Russische ex-revolutionair, partijgenoot van Lenin en Stalin, ideoloog van de Russische communistische partij, wordt door partijgenoot Stalin met de dood bedreigd. 

Ondanks zijn vlucht uit Rusland vreest hij de moorddadige hand van Stalin en die reikt ver. Dus zoekt hij een plekje dat zo ver mogelijk van Moskou ligt. Aangemoedigd door leden van de Mexicaanse communistische partij, waaronder David zelf , vriend Diego en kunstvriendin Frida, nodigt president Carranza het echtpaar Trotski uit naar Mexico te komen.

Ondanks de morbide aanleiding voor de komst van Trotski en zijn vrouw naar Mexico, is zijn aankomst toch een reden voor een feestelijke ontvangst van het stel. Per slot van rekening is hij hun revolutionaire held ook al denkt vadertje Stalin daar heel anders over.

Die eerste avond met Trotstki valt het David op hoe begeesterd Frida is ? Ze fladdert in haar mooiste folklore kledij om hem heen als een mot rond het licht van een kandelaar of tegenwoordig een gloeilamp. Hij vraagt zich af of het daar bij zal blijven of dat er nog een vervolg komt.

David kent Frida al langer dan vandaag. Ondanks haar rugletsel of misschien wel dankzij, is zij een gepassioneerde vrouw die zich door niets en niemand laat tegenhouden, niet in de liefde, niet in de kunst en ook niet in de politiek. Ze zet de liefde en de kunst naar haar hand en het moet gezegd worden, met steeds meer succes.

De vrouw van Trotski laat het allemaal gebeuren. Wat moet ze? Ze is al lang blij dat ze in Mexico is. Het zwervend bestaan deed hun huwelijk geen goed. De dreiging van een aanslag door handlangers of huurlingen van Stalin maken dat de spanningen in huize Trotski huizenhoog oplopen.

Mexico is een bevrijding en misschien wordt dan weer alles vanouds. Ze ziet dat Lev opleeft. Ze ziet de naïeve Trotski en niet de revolutionaire strateeg, een legerleider van formaat en fanatieke communist die het moet afleggen tegen de brutale, brute en meedogenloze gluiperigheid van Stalin. Zijn ogen glinsteren van plezier achter zijn brilletje waarachter je dit alles niet vermoed. 

Nee, haar Lev is geen mensenkenner. Met de hartstochten van mensen weet hij zich geen raad en zo zal het ook wel met de Mexicaanse vrouw gaan. Hij zal zich een tijdje met haar vermaken maar uiteindelijk zal hij rust willen voor zijn revolutionaire ideeën en gedachten. Frida is gewoonweg teveel vrouw voor hem.

DE GESPLETEN RUSSISCHE ZIEL

In 1992 is er nog sprake van vriendschappelijke betrekkingen tussen de VS en Rusland waarvan de foto van Gorbatsjov en Reagan met een western hoed (links) van getuigt. In 2021 tijdens een ontmoeting tussen de beide presidenten in Genève is de sfeer tot onder nul gedaald tussen Biden en Putin (tweede van links en foto rechts). De democratisch gekozen president Zelensky van Oekraïne zit Poetin in de weg. Die wil hem weg en Oekraïte terug hebben. Maar Zelensky wendt zich nog meer naar het westen wat uiteindelijk in februari 2022 leidt tot de inval van Rusland in zijn buurland Oekraïne waar president Zelensky sinds 2019 regeert.

Na de dood van de communistische leider en dictator Lenin (1870-1924) breekt een stijd los tussen twee vooraanstaande partijleiders om de opvolging van Lenin. Aan de ene kant Stalin voor wie de revolutie allereerst een nationale, Russische aangelegenheid is en Trotski voor wie de Russische revolutie het begin is van een communistische revolutie op wereldschaal. 

De voormalige legerleider van het wrede en meedogenloze Rode Leger Trotski legt het in de communistische machtsstrijd af tegen de sluwe Stalin. Trotski wordt verbannen en uiteindelijk in Mexico vermoord (1940). Onder Stalin en zijn opvolgers blijft Rusland decennialang zo goed als afgesloten van westerse invloeden. De Russische (slavische) ziel heeft zich afgezonderd.

Enkel bewonderaars, meelopers (fellow-travelers) en leiders van Moskou getrouwe communistische partijen bezoeken het land. Dat blijft min of meer zo tot Gorbatsjov aan de macht kwam. Hij beseft dat om het communisme in Rusland te redden, dringend hervormingen nodig zijn. Omdat te bewerkstelligen zet hij de ramen wijd open, te wijd.

Die hervormingen gaan uiteindelijk veel verder dan Gorbatsjov kon vermoeden. Ze leiden tot de val van de Oostduitse muur, het uiteenvallen van de Sovjet Unie en de ondergang van de communistische partij. Het iss het uur van de waarheid voor heel Rusland. Het communisme heeft een reus op lemen voeten gebouwd. 

Rusland wordt hardhandig geconfronteerd met de beginselen van de markteconomie, het kapitalisme en de internationale handel. De opening naar het westen brengt vernieuwing maar ook totale verwarring in het land.

Ook binnen de voormalige machtige vakbonden heerst verwarring. De mijnwerkersbonden zoeken contact met de westers georiënteerde internationale vakbonden. Zij willen weten hoe vakbonden werken in een economie met een open markt en particulier kapitaal.

Andere vakbonden zoals die van de arbeiders in de atoomindustrie, gewend aan hun geprivilegieerde positie tijdens het communistisch bewind, steken hun neus aarzelend buiten de deur maar verlangen heimelijk terug naar het oude systeem. 

De komst van Putin in 2000 als opvolger van president Jeltsin was voor hen een opluchting. Zij begrijpen dat deze voormalige KGB’er wel eens de door hen gewenste oude orde zou kunnen herstellen.

Putin heeft de val van de muur en het uiteenvallen van de Sovjet Unie vanuit zijn post als KGB’er in Oost Duitsland van nabij meegemaakt. Dat moet voor hem als medewerker van de KGB met een heilig geloof in de macht en de superioriteit van de Sovjet Unie, een trauma zijn geweest. 

Als president grijpt Putin (2000) terug op het concept van de Russische ziel die zich verzet tegen westerse invloeden die in zijn ogen tot doel hebben de macht van Rusland te ondermijnen. Om een terugkeer naar het oude Rusland mogelijk te maken blaast hij de alliantie tussen de Orthodoxe Kerk en de staat nieuw leven in. 

Met de wederopbouw onder Jeltsin van de onder Stalin afgebroken Christus-Verlosser kathedraal in het hart van Moskou, neemt de Orthodoxe kerk weer zijn vertrouwde centrale plaats in het leven van de Russen in.

Veertien jaar later gooit de Maidan opstand in Kiev roet in Putin’s eten. De wind in Kiev komt niet langer uit Moskou maar uit het westen. Dat is tegen het zere been van Putin. Zijn beleid is erop gericht om Rusland weer tot een wereld mogendheid te maken als tegenwicht tegen de westerse wereldorde. Nu dreigt Oekraïne, ooit de bakermat van het Russische Rijk en diens cultuur, onder zijn neus de etalage van het Westen te worden. 

Putin die in de jaren tachtig in Oost Duitsland heeft gezien hoe groot de aantrekkingskracht is van zo een westerse etalage met zijn  consumptiemaatschappij, democratie en politiek vrijheden, beseft het gevaar. 

Het Westerse experiment in Oekraïne dient zo snel mogelijk te beëindigen, is het niet door politieke manipulatie dan maar door een openlijk oorlog, in zekere zin een burgeroorlog zo nauw zijn Oekraïne en Rusland aan elkaar verwant. De Russische ziel is ene gespleten ziel geworden.