DE GESPLETEN RUSSISCHE ZIEL

In 1992 is er nog sprake van vriendschappelijke betrekkingen tussen de VS en Rusland waarvan de foto van Gorbatsjov en Reagan met een western hoed (links) van getuigt. In 2021 tijdens een ontmoeting tussen de beide presidenten in Genève is de sfeer tot onder nul gedaald tussen Biden en Putin (tweede van links en foto rechts). De democratisch gekozen president Zelensky van Oekraïne zit Poetin in de weg. Die wil hem weg en Oekraïte terug hebben. Maar Zelensky wendt zich nog meer naar het westen wat uiteindelijk in februari 2022 leidt tot de inval van Rusland in zijn buurland Oekraïne waar president Zelensky sinds 2019 regeert.

Na de dood van de communistische leider en dictator Lenin (1870-1924) breekt een stijd los tussen twee vooraanstaande partijleiders om de opvolging van Lenin. Aan de ene kant Stalin voor wie de revolutie allereerst een nationale, Russische aangelegenheid is en Trotski voor wie de Russische revolutie het begin is van een communistische revolutie op wereldschaal. 

De voormalige legerleider van het wrede en meedogenloze Rode Leger Trotski legt het in de communistische machtsstrijd af tegen de sluwe Stalin. Trotski wordt verbannen en uiteindelijk in Mexico vermoord (1940). Onder Stalin en zijn opvolgers blijft Rusland decennialang zo goed als afgesloten van westerse invloeden. De Russische (slavische) ziel heeft zich afgezonderd.

Enkel bewonderaars, meelopers (fellow-travelers) en leiders van Moskou getrouwe communistische partijen bezoeken het land. Dat blijft min of meer zo tot Gorbatsjov aan de macht kwam. Hij beseft dat om het communisme in Rusland te redden, dringend hervormingen nodig zijn. Omdat te bewerkstelligen zet hij de ramen wijd open, te wijd.

Die hervormingen gaan uiteindelijk veel verder dan Gorbatsjov kon vermoeden. Ze leiden tot de val van de Oostduitse muur, het uiteenvallen van de Sovjet Unie en de ondergang van de communistische partij. Het iss het uur van de waarheid voor heel Rusland. Het communisme heeft een reus op lemen voeten gebouwd. 

Rusland wordt hardhandig geconfronteerd met de beginselen van de markteconomie, het kapitalisme en de internationale handel. De opening naar het westen brengt vernieuwing maar ook totale verwarring in het land.

Ook binnen de voormalige machtige vakbonden heerst verwarring. De mijnwerkersbonden zoeken contact met de westers georiënteerde internationale vakbonden. Zij willen weten hoe vakbonden werken in een economie met een open markt en particulier kapitaal.

Andere vakbonden zoals die van de arbeiders in de atoomindustrie, gewend aan hun geprivilegieerde positie tijdens het communistisch bewind, steken hun neus aarzelend buiten de deur maar verlangen heimelijk terug naar het oude systeem. 

De komst van Putin in 2000 als opvolger van president Jeltsin was voor hen een opluchting. Zij begrijpen dat deze voormalige KGB’er wel eens de door hen gewenste oude orde zou kunnen herstellen.

Putin heeft de val van de muur en het uiteenvallen van de Sovjet Unie vanuit zijn post als KGB’er in Oost Duitsland van nabij meegemaakt. Dat moet voor hem als medewerker van de KGB met een heilig geloof in de macht en de superioriteit van de Sovjet Unie, een trauma zijn geweest. 

Als president grijpt Putin (2000) terug op het concept van de Russische ziel die zich verzet tegen westerse invloeden die in zijn ogen tot doel hebben de macht van Rusland te ondermijnen. Om een terugkeer naar het oude Rusland mogelijk te maken blaast hij de alliantie tussen de Orthodoxe Kerk en de staat nieuw leven in. 

Met de wederopbouw onder Jeltsin van de onder Stalin afgebroken Christus-Verlosser kathedraal in het hart van Moskou, neemt de Orthodoxe kerk weer zijn vertrouwde centrale plaats in het leven van de Russen in.

Veertien jaar later gooit de Maidan opstand in Kiev roet in Putin’s eten. De wind in Kiev komt niet langer uit Moskou maar uit het westen. Dat is tegen het zere been van Putin. Zijn beleid is erop gericht om Rusland weer tot een wereld mogendheid te maken als tegenwicht tegen de westerse wereldorde. Nu dreigt Oekraïne, ooit de bakermat van het Russische Rijk en diens cultuur, onder zijn neus de etalage van het Westen te worden. 

Putin die in de jaren tachtig in Oost Duitsland heeft gezien hoe groot de aantrekkingskracht is van zo een westerse etalage met zijn  consumptiemaatschappij, democratie en politiek vrijheden, beseft het gevaar. 

Het Westerse experiment in Oekraïne dient zo snel mogelijk te beëindigen, is het niet door politieke manipulatie dan maar door een openlijk oorlog, in zekere zin een burgeroorlog zo nauw zijn Oekraïne en Rusland aan elkaar verwant. De Russische ziel is ene gespleten ziel geworden.

 

OORLOGSBULLETIN 66. HET EINDE VAN JALTA

 

Van links naar Rechts: de Engelse premier Winston Churchill, de zieke Amerikaanse president Franklin Roosevelt en de absolute communistische heerser van Rusland Jozef Stalin. De foto is gemaakt tijdens de bijeenkomst op Jalta in februari 1945. De bijeenkomst vond daar plaats omdat Stalin zijn land niet wilde verlaten.

De oorlog in Oekraïne betekent hoe dan ook het einde van Jalta. Tijdens het overleg in Jalta op de Krim (februari 1945 aan de vooravond van de nederlaag van Nazi Duitsland) tussen de Amerikaanse president Roosevelt, de Britse premier Churchill en de Russische dictator Stalin sloot Roosevelt een overeenkomst met Stalin dat in ruil voor Russische deelname aan de oorlog tegen Japan en de nog op te richten Verenigde Naties, Stalin de vrije hand in Oost-Europa zou krijgen.

De rechtvaardiging van deze deal, die leidde tot de verdeling van Europa met als gevolg het IJzeren Gordijn tussen communistisch Oost Europa en het vrije democratische Westen, was dat de verovering van Japan een paar miljoen Amerikaanse leven zou kosten (de atoombom was nog niet gevallen). Amerika had daarom de steun van Rusland nodig. Tot dan was Stalin neutraal gebleven.

Stalin maakte optimaal gebruik van de geboden kans om de Oost Europese landen tot aan Oost-Duitsland toe te onderwerpen aan Rusland. De Europese republieken Oekraïne, Wit-Rusland, de Baltische staten Estland, Letland en Litouwen plus Moldavië werden ingelijfd bij de Sovjet Unie.

In 1989 onder Gorbatsjov was de Sovjet Unie, eenheid op basis van onderdrukking en bezetting, niet meer mogelijk. De strijd van de vakbond Solidarnosc in Polen tegen de communistische dictatuur had de rot in de wortels van de Sovjet Unie definitief aangetast. De val van de muur in Oost Berlijn luidde de val van de hele Sovjet Unie in.

De Bolsjewistische droom van een verenigde communistische wereld spatte als een zeepbel uit elkaar. De Westerse wereld dacht voorgoed af te zijn van deze communistische nachtmerrie. Niet dus. Na Jeltsin, die de chaos in Rusland groter had gemaakt,  kwam de bureaucraat Putjinski uit het spionnennest van de KGB aan de macht.

Zijn doel werd uiteindelijk herstel van Rusland als imperiale wereldmacht. Zijn methode om landen onder controle te houden of te krijgen is destabilisering van een land o.a. door zich op te werpen als beschermer van gemigreerde Russen.

Met de oorlog in Oekraïne gaat het mis. Het ziet er niet naar uit dat hij dat land kan terugbrengen in zijn  invloedssfeer. Dat wordt of een vrij en onafhankelijk Oekraïne als het aan het Westen ligt en anders een West en een Oost Oekraïne. Hoe dan ook Jalta als imperialistisch project zal aan zijn einde komen.

OORLOGSBULLETIN 58. HUBERT SMEETS EN DE SALON DESKUNDIGEN

 

Hubert Smeets is een Nederlands journalist en historicus. Smeets is medewerker van NRC Handelsblad, waar hij in 1980 als vrijwilliger begon. Vanaf 1980 werkte Smeets bij NRC Handelsblad, achtereenvolgens als onder meer stadsverslaggever in Amsterdam, politiek redacteur en columnist, correspondent in de Sovjet-Unie en Rusland (1990-1993), adjunct-hoofdredacteur, oprichter en chef van de bijlage Boeken, commentator en redacteur voormalige Sovjet-Unie. In 1987 won hij de Anne Vondelingprijs voor politieke journalistiek.

Het moest er van komen, een mini-oorlogje onder Neerlandse intellectuelen over de grote oorlog. Oost-Europa en Rusland kenner Hubert Smeets gooide in NRC Handelsblad van 22 februari de steen in de vijver van wat hij noemt “gefossiliseerde politicologen”. Een niet mis te verstane classificatie van wat ik salon-deskundigen noem.

Zoals Smeets vaststelt, ze hebben de sociale en politieke dynamiek die zich sinds de val van de Sovjet Unie in Oekraïne voltrekt, helemaal gemist. Dat was al tijdens het referendum over het EU associatieverdrag met Oekraïne. Hun ogen waren gericht op de voormalige grootmacht Rusland, al was het maar omdat het beschikt over een angstwekkend groot nucleair arsenaal. Een arsenaal dat met hulp van Oekraïne in de Sovjet tijd is opgebouwd en waar Oekraïne na de val vanaf wilde omdat het geen behoefte had om de wereld te bedreigen maar om zich te ontwikkelen.

Ziedaar het verschil tussen Rusland en Oekraïne, een verschil dat ik zag bij de vakbonden. In Oekraïne maakte ik kennis met kleine maar zelfbewuste onafhankelijke, democratische vakbonden. Zij wilden een nieuw nationaal bewustzijn gekoppeld aan een democratisch op Europa georiënteerd Oekraïne. Natuurlijk, dat ging met horten en stoten want zeventig jaar communisme en dictatuur schudt je niet zo maar van je af.

Daar tegenover stond en staat de Russische vakbeweging zoals bijvoorbeeld de machtige bond van werknemers in de nucleaire industrie, een nog altijd op Sovjet leest geschoeide organisatie die brandde van verlangen naar het verleden. Een verleden dat Putjinski hen na de mislukte jaren van Jeltsin zou teruggeven.

De Euromaidan opstand tegen de pro-Russische president Yanukovitsj was een logisch vervolg van dit Europeaniseringsproces. Het verstoorde de analyse van menig Kremlin watcher die immers is gebaseerd op een precaire balans tussen de twee geopolitieke machtsblokken Rusland en de EU.
 
Om die balans te herstellen adviseren zij Oekraïne om zo snel mogelijk aan tafel te gaan zitten met de man die hun bestaan ontkent. Dat Oekraïne daarvoor zijn democratische vrijheid, integriteit en soevereiniteit moet opofferen is van minder zorg dan het leed en de ellende van de oorlog en de nucleaire chantage van Rusland.

Ik zou zeggen, laat dat over aan Zelensky en de zijnen die zijn oud en wijs genoeg om te weten wat ze doen. Zij zijn het ook die de offers brengen.