INTERNATIONALE RECHTSORDE OF REALPOLITIK?

Nederland hecht heel veel waarde aan een internationale rechtsorde. Dat is begrijpelijk voor een klein land als Nederland. Het is de enige manier om als land overeind te blijven tussen de machtigen der aarde.

Het probleem van de internationale rechtsorde is dat het allemaal mooi op papier staat maar in de dagelijkse werkelijkheid van machtspolitiek niet altijd werkt. Nederland verklaarde zich in de jaren dertig van de vorige eeuw neutraal in de oorlog tussen Hitler’s Duitsland, Frankrijk en Engeland maar dat hielp niet. 

Hitler viel met zijn troepen massaal ons land in en dwong het snel op zijn knieën met zijn overmacht en rücksichtsloze bombardementen op Rotterdam. Weg internationale rechtsorde. Er zat niets anders op dan ons aan te sluiten bij de geallieerden om de onrechtmatige bezetting van ons land ongedaan te maken. Kortom, we werden gedwongen oorlog te voeren.

Na de Tweede Wereld Oorlog hadden we geluk. Het machtige Amerika dat ons geholpen had ons te bevrijden van de Duitse bezetting werd via de NAVO een bondgenoot bij dreigend oorlogsgevaar en was meteen ook de beschermheer van de nieuwe naoorlogse internationale rechtsorde in de pas opgerichte Verenigde Naties.

Zo leefden we decennia lang in vrede. Niemand durfde Nederland aan te vallen en wijzelf werden voorvechters van de nieuwe internationale orde. Dat onze beschermheer en daarmee ook wijzelf, zich niet altijd aan het internationaal recht hielden, zoals bijvoorbeeld met de NAVO bombardementen op Belgrado, was vervelend maar niet onoverkomelijk. We stonden immers aan de kant van de machtigen.

Bovendien hadden we een argument bij de hand om het ingrijpen alsnog te rechtvaardigen namelijk ingrijpen vanuit humanitair perspectief. De tegenstrijdige kwestie werd samengevat onder de term “ onrechtmatig maar legitiem”.

Nu, met de Amerikaanse - Israëlische oorlog tegen Iran, doet zich hetzelfde dilemma voor maar met een nog complexere achtergrond dan het NAVO ingrijpen in het voormalige Joegoslavië. Alsof dat nog niet genoeg is, speelt de Iraanse oorlog zich ook nog eens af tegen de achtergrond van de Russische - Oekraïense oorlog. Een oorlog waarmee Rusland de hele internationale rechtsorde aan zijn laars lapt.

Dat kunnen Europa en zijn beschermheer niet over hun kant laten gaan. Dat zou betekenen dat Rusland de vrije had zou krijgen in Europa. Dus mobiliseert Europa samen met beschermheer Amerika zoveel mogelijk middelen om de Russische oorlogsvoering in Oekraïne te hinderen en Oekraïne te helpen. 

Dat alles verandert met de komst van Trump als president van Amerika. Hij blijkt van een heel ander kaliber te zijn dan al de Amerikaanse presidentiële beschermheren sinds de Tweede Wereldoorlog. Hij eist dat Europa voor zijn eigen militaire verdediging zorgt en voert de druk op vooral Oekraïne op, om vrede te sluiten met Rusland. 

Wat moet Europa en in zijn kielzog Nederland nu met de oorlog tegen Iran? Ons vastklampen aan een internationale rechtsorde die geen stand houdt, niet alleen vanwege Rusland maar ook niet door Amerika? Alsof dat niet genoeg is, zitten we in hetzelfde schuitje als Duitsland, Frankrijk en Engeland. Die hebben we als het erop aankomt nog harder nodig als bondgenoten dan Amerika, zeker als de laatste Europa laat vallen.

Er zal voor onze nieuwe CDA minister Tom Berendsen niets anders opzitten dan de internationale rechtsorde verbaal overeind te houden in de VN enz., dat zijn we schatplichtig aan onszelf, maar ondertussen zal Nederland realpolitik moeten bedrijven met onze Europese bondgenoten en indien mogelijk Amerika en Israël.

We kunnen ook kiezen voor de Spaanse opstelling en ons afkeren van NAVO en onze Europese bondgenoten en ons neutraal verklaren zoals we ook aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog hebben gedaan. Maar ik vrees dat we dan van een heel koude kermis zullen thuiskomen, niet alleen op het gebied van militaire veiligheid maar ook in welvaart.

FORT AMERIKA ALS VEILIGHEIDSDOCTRINE VAN TRUMP C.S.

Terwijl volgens president Roosevelt en zijn opvolgers, Democraten of Republikeinen gelijk, de Amerikaanse nationale veiligheid het beste was gediend met een internationale orde gebaseerd op een internationale rechtsorde gestut door de Verenigde Naties en zijn instellingen, ziet Trump nationale veiligheid het beste gegarandeerd door van het continent Amerika een machtig fort te maken Groenland incluis.

Trump is daarom niet of slechts heel weinig geïnteresseerd in internationale instellingen zoals de VN, die tezamen het ingewikkelde bouwwerk vormen om oorlogen te voorkomen, democratische waarden te promoten en het welzijn van de mensen  te verbeteren. Het zijn grote idealen die zich niet gemakkelijk laten verwezenlijken als dat al ooit zou kunnen, maar ze zijn wel de moeite waard om om na te streven.

Trump maakt een einde aan dit na-oorlogse beleid. In plaats daarvan is hij begonnen aan de uitbouw van Fort Amerika. 

Eerst leek het nog onschuldig, bijna een grap om de Golf van Mexico de naam Golf van Amerika te geven. Zijn opmerkingen dat Canada en Groenland deel moesten worden van de Verenigde Staten wekten eerst de lachlust op en pas daarna boosheid. Waar haalde hij de arrogantie vandaan om dit zo botweg te zeggen?

De meesten verging het lachen toen duidelijk werd dat Trump en zijn vice president Vance Europa tijdens zijn. toespraak in Parijs schoffeerde. De manier waarop Trump vervolgens de onderhandelingen over een vredesregeling tussen Rusland en Oekraïne voerde, was choquerend voor Oekraïne én Europa. Het vertrouwen van de Europese Navo-leden in het bondgenootschap tussen Europa en de VS begon als zand door hun vingers te glijden. 

Venezuela was het eerste ideale mikpuntvoor vertoon van Amerika’s macht in de herbenoemde Golf van Amerika. De Venezolaanse president Maduro werd doodeenvoudig ontvoerd en afgevoerd om berecht te worden in de VS. De internationale rechtsorde lapt Trump daarbij aan zijn laars al wil hij her en der nog wel een klein beetje de schijn ophouden.

Intussen worden ook Colombia, Mexico, Nicaragua en Cuba in het vizier genomen. Op deze manier verwacht Trump Amerika de regio rond de Golf van Amerika veilig te stellen voor Amerika’s belangen rond de Golf van Mexico.

De volgende fase waaraan wordt gewerkt is het veilig stellen van de Amerikaanse belangen rond de Arctische Zee (zie de kaart). Hij vindt dat hij daarvoor Groenland nodig heeft en ook Canada. Wanneer deze twee landen deel gaan uitmaken van deVS, is de kust in de Arctische zee bijna net zo groot als die van Rusland. Op die manier denkt Trump tegenstrever Rusland af te kunnen houden van eventuele winning van grondstoffen of militaire dreiging in die hoek van de aardbol.

TRUMP HEEFT NIKS MET EUROPA

 

Nicola Jennings/The Guardian

Laat ik met de deur in huis vallen. Een breuk tussen Trump en Europa is onvermijdelijk. Trump heeft helemaal niets met Oekraïne en ook niet met Europa. Dat heeft zijn vice-president Vance deze zomer nog duidelijk gemaakt aan de Europese leiders tijdens een bijeenkomst in Parijs.

Elke keer opnieuw leent Trump zijn oor aan Poetin. Als zakenman en autocraat beschouwt hij Poetin als de man waar hij zaken mee kan doen, waar hij geld aan kan verdienen en aldus Amerika en zichzelf groot kan maken.

Zelensky, nog steeds een staatsman van formaat, en een aantal Europese leiders zullen met vleien en slijmen proberen Trump op andere gedachten proberen te brengen over het 28 punten plan. Hij zal luisteren zoals een autocraat en zakenman luistert, het ene oor in, het andere oor uit. 

Trump beschouwt Zelensky als een komiek en de Europese leiders als miezerige prutsers die niks weten en niks kunnen. Daaraan kan alle vleierij en slijmen niks aan veranderen. Zijn koers blijft om Poetin tevreden te stellen zodat hij onmiddellijk grootse zaken kan doen.

De gemeenschap van waarden die de Europeanen dachten te hebben met Trump bestaat niet en als daar nog iets van over mag zijn, wordt dat in rap tempo afgebroken. Voor Trump geldt alleen maar zaken doen, geld verdienen, hemzelf en Amerika groot maken. Alle waarden waarop Europa is gebouwd en de NAVO, lapt hij aan zijn laars.

Wat kun Rutte als secretaris generaal van de NAVO daaraan veranderen? Niks, helemaal niets, nul nada. Nog meer slijmen, nog harder Daddy roepen, nog vaker naar Washington reizen? Als hij zijn baantje wil houden en dat wil hij, zal hij zijn oren laten hangen naar Trump.

Rutte is geen staatsman als Zelensky, beschikt niet over leiderschapskwaliteiten om de Europese leiders voor het blok te zetten. Sterker nog hij beschikt niet eens over het vermogen de Europese leiders de dilemma’s voor te leggen zoals Zelensky nu doet aan zijn volk: vechten voor waardigheid of capituleren.

Opportunisten kennen geen waardigheid en laten we wel wezen Rutte is een opportunist die met alle winden meewaait. Zijn er nog andere leiders dan Zelensky in Europa die de confrontatie met Trump aan kunnen?

Dat is moeilijk te beoordelen. De Franse president Macron is in ieder geval geen De Gaulle. De Engelse premier Starmer is een een stuntelaar die niet eens weet hoe hij de boel in eigen land overeind moet houden. Hij is in de verste verte geen Churchill.

De Duitse Bundeskanzler Mersch dan? Hij wil graag daadkrachtig zijn maar is hij dat ook? Durft hij het binnenkamers tegen Trump op te nemen? Als hij dat al zou durven heeft hij tegen dat hij Duitser is en die zijn wel verslagen door de Amerikanen in de Tweede Wereldoorlog. Moeilijk, moeilijk dus.

De Italiaanse premier Meloni werd ooit betiteld als een fluisteraar van Trump maar daar hoor je niks meer over. Italië blijft in de Europese machtspolitiek een ondergeschoven kindje.

Dat geldt nog meer voor Spanje. Het huidige linkse bewind van Pedro Sanchez legt behalve morele verontwaardiging over Gaza helemaal gen gewicht in de geopolitieke schaal. Spanje is een NAVO lichtgewicht en kan daarom alleen al niet geloofwaardig meepraten.

Nederland durft al helemaal niets. Wij zijn een handelsland en wat dat betreft de grootste opportunisten van Europa. Karremans durft een beslissing te nemen waarbij hij China tegen de haren in strijkt en meteen staan media, politici en deskundigen met de vinger naar hem te wijzen dat hij het verkeerd heeft aangepakt.

Natuurlijk heeft hij het verkeerd gedaan in hun ogen want wij willen zaken doen. Schiphol en Rotterdam moeten kunnen blijven groeien. Moed moet je in de Lage Landen met een lantaarntje zoeken. Angst is ons grootste handelswaar en die is met de gestegen welvaart alleen maar groter geworden net als verwarring.

Je hebt het al begrepen. Ik ben geen optimist. Alleen Zelensky heeft de moed en het inzicht om te doen wat noodzakelijk is in moeilijke tijden.  

MET TRUMP WANKELT DE INTERNATIONALE RECHTSORDE

 

President Trump ontvangt in het Witte Huis de Israëlische premier Netanyahu (april 2025)

Onze zowat enige nationale geopolitieke denker Rob de Wijk denkt dat de NAVO verdwijnt vanwege fundamentele ontrouw van Trump’s Amerika (zie zijn interview in FD van 6 september). Tijd om de NAVO en de rol van de VS nader te bekijken.

Dat het niet goed met het het NAVO bondgenootschap is sinds Trump aan de macht is duidelijk geworden ook al wil de afgelopen Haagse NAVO top ons anders doen geloven. 

Dat is bijzonder ernstig voor Europa dat dankzij de NAVO sinds de Tweede Wereldoorlog vrede kent. Nu ja, niet helemaal. Bij het uiteenvallen van Joegoslavië, op zich weer het gevolg van de val van de Berlijnse muur (1989), was gewelddadig optreden van de NAVO in Servië noodzakelijk om president Milosevic tot de orde te roepen. 

In 1999 werden enkele doelen in de hoofdstad Belgrado door de NAVO gebombardeerd. Ik herinner mij de ontsteltenis onder de inwoners van de stad dat de NAVO zoveel geweld gebruikte tegen hun land. Ze waren totaal ontdaan dat westerse landen tot zoiets in staat waren.

President Milosovic koos eieren voor zijn geld. Nog in datzelfde jaar werd hij door een speciaal Joegoslavië tribunaal te Den Haag aangeklaagd. Drie jaar later, in 2002 stond hij terecht. Het proces eindigde met zijn dood in 2006. 

Later volgden bij hetzelfde tribunaal processen tegen generaal Mladic (2011-2017) en politiek leider Karadzic (2016-2019) vanwege hun wandaden tijdens de Bosnisch-Servische oorlog. Zij werden veroordeeld voor het plegen van misdaden tegen de menselijkheid waaronder genocide.

President Trump ontvangt Putin op de rode loper in Alaska (augustus 2025)

Hoewel Putin door het Internationaal Strafhof wordt aangeklaagd vanwege begane oorlogsmisdaden in Oekraïne (2023), met name de deportatie van duizenden kinderen uit bezet gebied, krijgt het internationale arrestatiebevel geen vervolg.

Sterker nog president Trump negeert het arrestatiebevel volledig. In zijn zoektocht naar een vredesregeling tussen Oekraïne en Rusland ontvangt hij Putin met alle egards van een staatshoofd van een machtig land en wacht hem  op de rode loper op in Alaska. 

De Chinese president Xi heeft het kort daarna nog eens dunnetjes overgedaan in Beijing, waar Putin eregast was bij een indrukwekkende Chinese wapenschouw. De hele opzet lijkt een demonstratie van de macht van China met in zijn kielzog Rusland tegenover het westen, d.w.z. op de eerste plaats Amerika met in diens kielzog Europa.

Het arrestatiebevel tegen de Israëlische president Netanyahu (2024) vanwege mogelijke genocide pleging tijdens de Gaza oorlog, heeft tot nu toe al evenmin veel effect. Ook hier zit de Amerikaanse president Trump tussen. 

Hij ontvangt na het door het Internationaal Strafhof te Den Haag uitgevaardigde arrestatiebevel, Netanyahu in het Witte Huis en blijft de oorlog in Gaza onverkort steunen ondanks de vele internationale protesten van westerse landen als Frankrijk, Spanje, Canada, Australië en de EU.

Het ziet er dus naar uit dat de internationale rechtsorde eventueel ondersteunt door het westerse NAVO bondgenootschap onder president Trump begint te wankelen en dat terwijl die internationale rechtsorde wordt bedreigd vanuit China en Rusland.

RUTTE

De draai van Trump ten gunste van Oekraïne valt zo een beetje samen met de NAVO top waar onze voormalige premier president Trump met daddy aansprak. Is dit diplomatiek geniaal of schaamteloze vleierij? Als hij het voor het behoud van de eenheid van de NAVO en de steun aan Oekraïne veilig te stellen dan heeft hij zich goed van zijn taak gekweten. Wie de macht dient moet weten te buigen.

Deze dagen ontbood Trump hem misschien wel daarom naar Washington om naast hem in het Witte Huis plaats te nemen en daar te horen wat de Bovenbaas besloten heeft. Opvallend toch. Rutte als rechterhand van Trump en niet een van de Europese regeringsleiders.

Mers, Macron, Starmer enz. moeten luisteren naar Rutte als de rechterhand van Trump. Dat geldt overigens ook voor de Hongaarse Orban. Defensie minister Hegseth en minister van buitenlandse zaken Rubio mogen er bij zitten als een soort getuigen.

 

Ik weet niet of er ooit een Nederlander is geweest die zo dicht bij de Amerikaanse macht heeft gestaan als Rutte. Had de beruchte Joseph Luns indertijd ook zo een sterke positie? En hoe was die van Jaap de Hoop Scheffer? 

Aan de andere kant moeten we ons als Europeanen en dus ook Rutte niks wijs maken. Ik herinner mij een filmfragment waarin Winston Churchill tijdens de voorbereidingen voor de grote invasie van Normandië door generaal Montgomery aan de kant werd gezet tijdens de beraadslagingen over datum en tijdstip. Dat opzij zetten kan Rutte natuurlijk ook zo maar overkomen.

Generaal de Gaulle werd tijdens zijn verblijf in Londen gedurende de Tweede Wereldoorlog  klein gehouden door de Amerikaanse generaals en Churchill. Frankrijk had immers de oorlog verloren van Duitsland.

Engeland telde toen nog mee maar Amerika was al machtiger. Churchill heeft zich niet voor niks enorm ingespannen om Amerika bij de oorlog tegen Duitsland te betrekken. Dankzij de Japanse aanval op Pearl Harbour lukte dat. Churchill mocht er in de onderhandelingen met Stalin nog bij zijn maar die tijd is voorbij.

Europese grootmachten zijn tweederangs mogendheden geworden en tellen op wereldschaal alleen maar mee onder de vleugels van Washington. Dat weten de Europese leiders maar al te goed dus laten ze Rutte zijn gang gaan en doen er het zwijgen toe in de hoop dat er betere tijden komen na Trump.

 

DE NIEUWE GEOPOLITIEKE WERELDORDE VOLGENS TRUMP

 

Bekijk de wereldkaart hierboven maar eens goed. Daarop zijn Canada en Groenland rood ingekleurd om aan te geven dat ze bij de Verenigde Staten horen. Als ik Trump goed begrijp wil hij immers Groenland en Canada goedschiks of kwaadschiks inlijven als nieuw grondgebied voor de VS.

Daar zijn de ogen van Trump goede geopolitieke redenen voor, redenen waarop hij voortdurend zinspeelt. De Verenigde Staten samen met Canada en Groenland worden het grootste land ter wereld, groter dan Rusland, dat tot nu toe het grootste land in de wereld is.

Maar niet alleen wordt het dan het grootste land in de wereld maar ook het rijkste land aan grondstoffen, rijker dan Rusland en grote rivaal China. Die beide grootmachten zullen het, als het gaat om landoppervlakte en grondstoffen, moeten afleggen tegen tegen de VS. Daarmee wordt de VS zo goed als zelfvoorzienend. “Everybody Rich" noemt Trump dat in zijn toespraken.

Hij is inmiddels begonnen aan dit geopolitieke doel te werken. Canada is misschien de moeilijkste hobbel. Hij begon al tijdens zijn campagne met gerichte beledigingen en kleineringen van het land. Premier Trudeau noemt hij steevast gouverneur, alsof Canada al een staat is van de VS. Dat herhaalde hij in zijn zogenaamde “State of the Union”.

Zijn belangrijkste wapen zijn handelstarieven. Hij hoopt met die tarieven de economie van Canada en daarmee het land op de knieën te krijgen. De oplossing voor de Canadezen is dan om de 51ste staat van de VS te worden en de tarieven verdwijnen als sneeuw voor de zon. 

Dit is een scenario dat naar ik meen in het hoofd van Trump c.s. zit. De Canadezen zelf vrezen er in ieder geval voor. Als het tot een militaire confrontatie mocht komen, dan zal Canada moeten inbinden. Het enige wat nog een rol kan spelen is de houding van Engeland. Koning Charles is nog altijd staatshoofd van Canada. Hoe dat gaat uitwerken weet nog niemand.

Groenland is een ander verhaal. Dat land wordt gekocht. De eerste stap is de onafhankelijkheid van het land door uit het Deense Koninkrijk te stappen. Dan is het alleen nog maar een kwestie van een politiek van wortel en stok. De VS zullen de Groenlanders enerzijds afkopen en anderzijds intimideren. Hier dringt zich een vergelijking op met de inname van de Krim door Rusland, maar misschien heb ik teveel fantasie.

Om dit geopolitieke verhaal af te ronden. Mexico interesseert de VS niet. Het is onbetrouwbaar, chaotisch en te Spaans. Het zou de Spaanstalige bevolking in de VS politiek gevaarlijk maken voor de blanke bevolking die Trump vertegenwoordigt. Wel hebben de VS belang bij controle over het Panamakanaal en als ik het goed heb gelezen is Trump volop bezig die in handen te krijgen. Panama heeft geen poot om op te staan behalve internationaal recht, maar dat telt niet in de ogen van Trump c.s.

Wat zijn de gevolgen voor Europa? Geopolitiek is Europa voor de VS niet meer interessant. Europa moet daarom maar voor zichzelf zorgen en het zelf maar regelen met Rusland. Zaken doen met de VS kan altijd, dollars en Euro’s zijn altijd welkom, maar de VS zullen zich niet meer bemoeien met Europa. Om China van het lijf te houden hebben ze Europa niet nodig, voor hoog technologische kennis en productie ook niet.

Europa is eigenlijk alleen maar lastig. Je weet nooit wie het nu eigenlijk in dat continent voor het zeggen heeft. Europa bestaat geopolitiek niet. Er zijn teveel hoofdsteden en even zoveel telefoonnummers met altijd weer nieuwe gezichten. Het is een vermoeid en vermoeiend continent.

Het lot van de NAVO lijkt daarmee beslist. Internationale instellingen van de VN zijn al evenmin nodig. De drie groten -Amerika, Rusland en China - regelen hun zaakjes onderling. De rest doet er niet meer toe.

GEOPOLITIEKE BLUFPOKER VAN TRUMP MET RUSLAND?

Het is tragisch en komisch tegelijk om te zien dat Nederlandse politici en media zich druk maken over subtiele details als stikstofnorm, wolvenpopulatie en andere luxe problemen terwijl over hun hoofden heen een groot geopolitiek spel gaande is dat een regelrechte bedreiging vormt voor de welvaart en vrijheid van niet alleen Nederland maar heel Europa inclusief Oekraïne. De laatste land wordt in dat spel waarschijnlijk de grootste verliezer.

De regering Trump zet alle kaarten in op een nieuw spel met Rusland dat moet leiden tot een tot nu toe onvoorstelbaar bondgenootschap met Rusland waardoor in de nabije toekomst China tegenover deze twee komt te staan. Dat tenminste is de enig mogelijke uitleg van de aanval van Trump’s hofhouding op Europa in de persoon van Vance en de persoonlijke aanval van president Trump op president Zelensky waarvoor hij overigens dezelfde leugens als Putin gebruikt.

Heeft deze geopolitieke strategie van Trump, vergelijkbaar met die van de Republikeinse Nixon met zijn opening naar China in 1972, enige kans van slagen? Een ding is het vertrouwen winnen van Putin en daar is hij nu volop mee bezig door Zelensky een dictator te noemen met minimale steun onder zijn bevolking, een ander ding is Putin losweken van Xi.

Dat laatste zal moeilijk zijn. Putin heeft de laatste tien-vijftien jaar met Xi, Noord Korea, Iran enz. een stevige relatie opgebouwd. China en Rusland hebben de afgelopen jaren nieuwe internationale instellingen geschapen (BRICS en de Shanghai Cooperation Organization) als alternatief voor de op Westerse waarden gebouwde internationale orde. 

Het zou wel eens kunnen zijn dat deze gok van Trump om te proberen een nieuwe geopolitieke orde te scheppen ten koste van China verkeerd uitvalt voor de VS en voor het Westen. Een van de gevolgen zou de verzwakking kunnen zijn van de NAVO, de hoeksteen waarop de veiligheid van Europa en Amerika is gebouwd. Dat ernstig gevolgen kunnen hebben voor Europa ’s positie tegenover Rusland.

Het wantrouwen tussen de VS en Europa is nu al gezaaid binnen en buiten de NAVO. Het zal na het mogelijke vertrek van president Trump wel eens moeilijk kunnen zijn om dat te herstellen,  zo zijn opvolger dat al zou willen.

Trump c.s. zijn momenteel bezig met geopolitieke blufpoker die verkeerd kan uitpakken, zowel voor de VS als voor Europa. De schade zal het grootste zijn in Europa. Als de blufpoker van Trump slaagt, komt Europa aan de zijlijn van de geschiedenis te staan. Als het niet slaagt wordt het moeilijk om het transatlantische vertrouwen te herstellen.

Dat betekent dat Europa hoe dan ook aan de bak moet om zijn eigen veiligheid te te kunnen garanderen en zijn plek op het wereldtoneel te houden. Dat vergt meer dan spoedberaad en crisisberaad van de ene naar de andere vergadertafel. Dat vergt ook politieke leiders van  formaat. Momenteel is president Zelensky de enige leider van Europees en wereldformaat.