MEXICAANSE GEZINNEN

 

Platteland 1976 (ingekleurde foto)

Acapulco, 1976

Tepoztlan 1976

Mexico-stad 1978

Huasca 1978

San Miguel Regla, 1978

Busstation Mexico-stad 1978

San Miguel Regla 2010

MEXICO: VAN BOERENDORP NAAR MAGISCH DORP

Plattegrond van het "park van de Zalm" in San Miguel Regla. Linksonder het grote meer met bootjes en kabelbanen. Rechts het meer voor het kweken van zalm. In de rode cirkel zijn restaurants. Links de zwembaden voor kinderen en ouderen. Daarnaast zijn er nog allerlei kleinere attracties. Entreegeld is ongeveer € 5,- per persoon.

Wat moet een dorpje in de bergen van Mexico doen opdat zijn ongeveer 70 boerengezinnen en nog wat kleine ondernemers het beter krijgen? De landbouw is kleinschalig en als bedrijfsvoering onrendabel. 

Het ontbreekt aan landbouwkennis, geld en kredieten en middelen om de landbouw winstgevender te maken. De stukjes grond zijn goed om er wat voor eigen gebruik op te bouwen (maïs en bonen) maar voor een beter inkomen moet je weg uit het dorp, naar de grootstad of verder weg naar bijvoorbeeld Noord Amerika.

Ik weet niet precies hoe lang geleden, misschien wel 20 jaar, kwam een overheidsdienst van de staat Hidalgo op het idee om in het dorp samen met andere nabij gelegen pitoreske dorpen een project ter bevordering van het toerisme te beginnen. 

Er zijn kleine muziekgroepjes die voor een kleine vergoeding verzoeknummers aan je tafel spelen. 

De omstandigheden waren er naar. De nabij gelegen hoofdstad Pachuca van de staat Hidalgo groeide als kool. De gedachte was dat de nieuwe inwoners in de weekeinden graag de bergen in zullen trekken om zich te ontspannen, frisse neus te te halen en rust te krijgen. 

De menukaart

Het dorpje beschikt over het voordeel dat er al een tot luxe hotel omgebouwde hacienda is, dat het in de bergen ligt met een stuwmeer dat niet meer gebruikt wordt door de elektriciteitsmaatschappij en dat de boerengemeenschap beschikt over een flink bos met twee grote natuurlijke meren.

Jonge - smachtende - liefde in het park.

De dorpsraad stemt in met het idee van het ministerie voor toerisme dat het bos met de meren een park voor toeristen wordt. Vanaf dat moment wordt met hulp van overheidsinstanties het dorp onder de naam “Magisch Dorp” (Pueblo Magico) omgesmeed tot een toeristisch trekpleister met het park als centrum voor recreatie.

Bij Don Gustavo kun je een paard huren voor een rit door het bos.

In het park komen allerlei activiteiten waarbij zoveel mogelijk gebruik wordt gemaakt van de aanwezige natuurlijke mogelijkheden. In een van de meren wordt een kweekvijver voor zalm aangelegd. Er komen in cirkelvorm gebouwde restaurants die gerechten met vers gevangen zalm aanbieden, er komen bootjes op te meren, boven de meren een kabelbaan, er worden paarden verhuurd en motoren op 4 wielen, er komen zwembaden, een kinderbad met gezellige winkeltjes enz. enz.

Het kinderbad is nog weinig bezocht. Het water is nog te koud.

De kleine boeren bouwen her en der op hun land kleine hotelletjes voor de bezoekers van het park. Kortom, het park wordt een centrum voor werk en inkomen voor de plaatselijke bevolking. Met de groei van de nabijgelegen hoofdstad Pachuca komt het toerisme op gang. San Miguel verandert langzaam maar zeker van een boerendorp in een toeristen dorp. De toekomst zal leren of dit een duurzame ontwikkeling is.

Een van de gezellige winkeltjes bij het zwembad waar je ook wat kunt drinken.

MADURO, OLIE EN DRUGS

 

In de jaren tachtig leek het er nog op dat Venezuela op weg was naar meer welvaart.

Media in Nederland geven de indruk dat de drugsoorlog van Trump een excuus is om Maduro te ontvoeren maar dat zijn eigenlijke doel de Venezolaanse olievoorraad is. Dat is waar, hij zegt het immers zelf. Dat neemt niet weg dat het ook een “war on drugs” is.

In Nederland worden drugs al gauw gebagatelliseerd. Men heeft hier nauwelijks enig besef hoe diep de drugsbendes en smokkel de overheden van landen als Venezuela, Mexico en andere landen in Latijns Amerika hebben aangevreten met als gevolg de alsmaar groeiende onveiligheid onder burgers. 

Er worden jaarlijkse duizenden mensen vermoord en ontvoerd door drugsbendes. De gewelddadigheid gaat gepaard met corruptie - omkoping van politie en autoriteiten - met als gevolg dat de gewone burgers aan hun lot worden overgelaten of erger uitgeleverd aan de macht van de drugsbendes.

In het gemoedelijke Nederland kan men dat maar moeilijk vatten met als gevolg een blinde vlek voor deze werkelijkheid. De veroordeling in Nederland van voormalig Surinaams president Bouterse heeft hier blijkbaar weinig indruk gemaakt. 

Het heet dat Venezuela geen belangrijk drugsland is maar dat was Suriname ook niet. Als de drugskartels greep weten te krijgen op de politici en bestuurders dan  is de narcostaat niet ver weg meer. Het wordt dan nog moeilijker om het vertrouwen in het gezag van de staat te herstellen.

De grafiek laat zien hoe het socialistisch bewind van Chavez en Maduro de olie-industrie ten gronde heeft gericht met als dieptepunt 2002-2003 toen Chavez naar aanleiding van een staking 18.000 werknemers van het nationale oliebedrijf PDVSA ontsloeg .  

Als de belangrijkste inkomstenbron van Venezuela, oliewinning en uitvoer al jarenlang op zijn gat ligt, hoe hield de regering Maduro zijn generaals c.s. dan te vriend? Generaals hou je zoet met speelgoed en veel, heel veel geld. Drugshandel is daarvoor een prima middel. De vraag is of de ontvoering van Maduro en straks zijn veroordeling een klap zal zijn voor de drugshandel in Venezuela.

Het land zal toch andere inkomsten moeten genereren om tot een zekere welvaart te komen al was het maar tot aan het niveau van voor het aantreden van Chavez en zijn opvolger Maduro. 

De enorme voorraad olie kan ten gelde gemaakt worden ten bate van het land maar daar zijn wel investeringen voor nodig, enorme investeringen die het land zelf niet kan opbrengen. Daarom is het zo gek nog niet dat Trump de oliemaatschappijen oproept om in Venezuela te investeren. 

Natuurlijk, oliemaatschappijen doen niet aan liefdadigheid, Trump trouwens al helemaal niet dus komt er ook eigenbelang bij kijken. Maar is dat zo verkeerd als de partners wederzijdse belangen hebben bij een economische activiteit? 

China en Rusland steunden Maduro ook niet uit liefdadigheid maar vanwege economische - China is een groot afnemer van Venezolaanse olie - en geopolitieke belangen. En natuurlijk heeft Amerika er alle belang bij om die twee grootmachten buiten de deur van de Westelijke Hemisfeer te houden. 

Cuba kreeg olie van Venezuela. Onder Chavez zijn hechte banden gesmeed tussen beide landen. Venezuela volgde stap voor stap het Cubaanse model van de eenpartij staat. De Partido Socialista Unido de Venezuela heeft een socialistisch en nationalistisch uithangbord, dat van Marx en dat van de negentiende eeuwse bevrijder Simon Bolivar. 

Olie is voor het economisch zeer wankele Cuba van levensbelang. Het wegvallen van Venezuela als goedkope leverancier en wie weet straks ook Mexico, zou wel eens het begin van het einde kunnen zijn van de eenpartijstaat Cuba. Of het zover komt, is voorlopig onzeker. Het communistisch regime van Cuba heeft sinds de jaren vijftig al veel crises weten te overleven.

Met de inval in Venezuela staat ook Mexico onder toenemende druk van Trump. Die druk voegt zich bij het groeiend verzet tegen de huidige regering van president Scheinbaum. Zij wordt ervan beschuldigd banden met de drugskartels te onderhouden, banden die begonnen zouden zijn tijdens het bewind van haar voorganger en partijgenoot Lopez Obrador. 

Scheinbaum ontvoeren zal een brug te ver zijn voor Trump. Er staan hem andere drukmiddelen ter beschikking die misschien wel effectiever zijn, zoals de geëiste uitlevering van kopstukken van drugskartels aan Amerika, de economische afhankelijkheid van de Mexicaanse industrie van Amerika met als centrum de noordelijke Mexicaanse stad Monterrey en de massa migratie van Mexicanen naar Amerika die voor druk financieel verkeer tussen de beide landen zorgt.

FORT AMERIKA ALS VEILIGHEIDSDOCTRINE VAN TRUMP C.S.

Terwijl volgens president Roosevelt en zijn opvolgers, Democraten of Republikeinen gelijk, de Amerikaanse nationale veiligheid het beste was gediend met een internationale orde gebaseerd op een internationale rechtsorde gestut door de Verenigde Naties en zijn instellingen, ziet Trump nationale veiligheid het beste gegarandeerd door van het continent Amerika een machtig fort te maken Groenland incluis.

Trump is daarom niet of slechts heel weinig geïnteresseerd in internationale instellingen zoals de VN, die tezamen het ingewikkelde bouwwerk vormen om oorlogen te voorkomen, democratische waarden te promoten en het welzijn van de mensen  te verbeteren. Het zijn grote idealen die zich niet gemakkelijk laten verwezenlijken als dat al ooit zou kunnen, maar ze zijn wel de moeite waard om om na te streven.

Trump maakt een einde aan dit na-oorlogse beleid. In plaats daarvan is hij begonnen aan de uitbouw van Fort Amerika. 

Eerst leek het nog onschuldig, bijna een grap om de Golf van Mexico de naam Golf van Amerika te geven. Zijn opmerkingen dat Canada en Groenland deel moesten worden van de Verenigde Staten wekten eerst de lachlust op en pas daarna boosheid. Waar haalde hij de arrogantie vandaan om dit zo botweg te zeggen?

De meesten verging het lachen toen duidelijk werd dat Trump en zijn vice president Vance Europa tijdens zijn. toespraak in Parijs schoffeerde. De manier waarop Trump vervolgens de onderhandelingen over een vredesregeling tussen Rusland en Oekraïne voerde, was choquerend voor Oekraïne én Europa. Het vertrouwen van de Europese Navo-leden in het bondgenootschap tussen Europa en de VS begon als zand door hun vingers te glijden. 

Venezuela was het eerste ideale mikpuntvoor vertoon van Amerika’s macht in de herbenoemde Golf van Amerika. De Venezolaanse president Maduro werd doodeenvoudig ontvoerd en afgevoerd om berecht te worden in de VS. De internationale rechtsorde lapt Trump daarbij aan zijn laars al wil hij her en der nog wel een klein beetje de schijn ophouden.

Intussen worden ook Colombia, Mexico, Nicaragua en Cuba in het vizier genomen. Op deze manier verwacht Trump Amerika de regio rond de Golf van Amerika veilig te stellen voor Amerika’s belangen rond de Golf van Mexico.

De volgende fase waaraan wordt gewerkt is het veilig stellen van de Amerikaanse belangen rond de Arctische Zee (zie de kaart). Hij vindt dat hij daarvoor Groenland nodig heeft en ook Canada. Wanneer deze twee landen deel gaan uitmaken van deVS, is de kust in de Arctische zee bijna net zo groot als die van Rusland. Op die manier denkt Trump tegenstrever Rusland af te kunnen houden van eventuele winning van grondstoffen of militaire dreiging in die hoek van de aardbol.

PATIO IN MEXICO

 

petrus, Patio in Mexico, acrylverf op paneel, 2007, San Miguel Regla, Mexico

Ook dit schilderij heb ik in Mexico gemaakt tijdens ons verblijf bij vrienden in Sam Miguel Regla, Hidalgo.

STRAATARTIEST: PAYASO DE TULANCINGO

In de Mexicaanse stad Tulancingo in de staat Hidalgo trof ik in november 2025 deze clown aan voor een rood stoplicht. Zo lang het licht op rood staat doet hij zijn kunstjes voor de stilstaande auto's. Vlak voordat het licht op groen springt loopt hij met zijn rode pet langs de wachtende rij auto's. Hoe drukker het kruispunt, hoe grote de kans om meer op te halen.

En la ciudad mexicana de Tulancingo, Hidalgo, me encontré con este payaso en un semáforo en rojo en noviembre de 2025. Mientras el semáforo esté en rojo, realiza sus trucos para los autos detenidos. Justo antes de que el semáforo se ponga en verde, pasa junto a la fila de autos con su gorra roja. Cuanto más concurrida esté la intersección, mayor será la probabilidad de cobrar más.

MEXICAANSE VERTELLINGEN 40. SCHILDERKUNSTIGE REVOLUTIE

 

De tank "Salinas" is gemaakt in Mexico tijdens de revolutie door "Talleres Nacionales de Construcción Aeronáutica TNC, 1918.

David vindt Dalí een kundig schilder met een heel eigen beeldtaal, net als Picasso en Miró. De schilderijen van Dalí zijn opgebouwd met beelden uit de klassieke en de moderne schilderkunst. Dalí zit als het ware op de grens tussen de oude en de moderne tijd. Picasso en Míro zijn modern. Meer dan bij de anderen zitten in Dalí twee schilderkunstige zielen.

Zou dat komen omdat hij zijn inspiratie haalt uit zowel de klassieke kunstenaars, pré-moderne schilders als de Italiaanse Titiaan, de Spaanse Velazquez en de Nederlandse Vermeer, als uit zijn onderbewuste zoals André Breton predikt met zijn "écriture automatique" bij Dalí omgedoopt tot de  “paranoïde-kritische methode”? Die methode komt er op neer dat hij beelden uit zijn dromen en misschien ook wel waanvoorstellingen verwerkt in zijn schilderijen. 

De dichter en schrijver André Breton is de grondlegger van de “écriture automatique”  ofwel onbewust schrijven. Je probeert in een soort droomtoestand te komen waarin je willoos en zonder bemoeienis van je verstand opschrijft wat in je opkomt. Je zou het ook "de irrationele methode" kunnen noemen maar dat is voor Dalí te simpel gezegd. Niet interessant genoeg voor zijn  publiek want als Dalí ergens gevoel voor heeft, is het wel publiekstheater wat uiteraard de marketing van zijn schilderijen ten goede komt. Ook Dalí ontsnapt niet aan de moderne tijd.

De schare volgelingen van schrijvers, dichters en schilders die in het onderbewuste hun inspiratie zoeken, krijgen het etiket surrealisten opgeplakt. Dalí wordt al gauw, mede ook vanwege zijn buitenissige gedrag als een van de schilderkunstige meesters van het surrealisme beschouwd. 

De surrealisten zijn een reactie zijn op de voor het normale verstand onbegrijpelijke verschrikkingen van de Eerste Wereldoorlog, de oorlog die miljoenen slachtoffers maakte als gevolg van de gewelddadige botsing tussen de klassieke krijgscultuur van mens en paard en de nieuwe moderne krijgscultuur met machines. De Eerste Wereldoorlog is de gewelddadige botsing tussen de klassieke en moderne tijd. 

De Mexicaanse revolutie was de Eerste Wereldoorlog maar net voor, stond meer dan de Eerste Wereldoorlog nog met een een voet in de negentiende eeuw en was dus meer dan de Eerste Wereldoorlog nog een oorlog volgens de klassieke krijgscultuur. Vliegtuigen en tanks speelden er geen rol in. Het was een klassieke strijd van man en paard vergezeld van Napoleontische kanonnen en een enkel machinegeweer. Het was een bewegingsoorlog verspreid door het hele land en geen loopgraven oorlog zoals in de Vlaamse Westhoek bij Ieper. 

De Eerste Wereldoorlog was tevens een botsing tussen de vele verschillende volkeren, naties, staten en culturen waar Europa in goede tijden rijk aan is en in slechte tijden onder lijdt. De Mexicaanse revolutie was een sociale revolutie én een gewelddadige botsing tussen de oorspronkelijke inheemse culturen zoals die van de Azteken en de Maya's en de met geweld binnengedrongen Europese cultuur van de Spaanse veroveraars. 

Als ex-revolutionair beseft David dat zijn kunstenaarschap geworteld is in de Mexicaanse revolutie en hij dus daarmee aan de slag moet. Niet de Europese moderniteit of het surrealisme maar de Mexicaanse sociale identiteit is zijn opdracht. Uit de botsing tussen de Azteekse en Maya ziel met de Spaanse ziel zal een nieuwe identiteit ontstaan. De revolutie is nog niet ten einde. Het is zijn roeping om de strijd voort te zetten.

4. DE KLEINE GESCHIEDENIS VAN JAN VAN DER PUTTEN. ONTMOETING IN MEXICO

Net als het land is Mexico-stad een stad van enorme tegenstellingen tussen arm en rijk. De rijken zijn er vele malen rijker en de armen vele malen armer dat bijvoorbeeld in Nederland. 

Jan gaat naar Venezuela, het enige fatsoenlijke -min of meer democratische land dat overblijft om zich te vestigen. Eigenlijk heeft hij genoeg meegemaakt om te vertrekken, maar ook weer niet. Hij schrijft teveel gegrepen te zijn door Latijns Amerika. “Ik had sterk het gevoel dat mijn Latijns-Amerikaanse verhaal nog niet af is. Ik wilde het niet afsluiten met de inktzwarte bladzijden van de laatste jaren. Ik wilde graag wachten op betere tijden.” (blz.140)

Veel aandacht besteedt Jan niet aan Venezuela. Het is een tot op zekere hoogte oppervlakkig land. De olierijkdom leidt tot consumptie in plaats van investeringen in de economie. Venezuela is een waar iedereen snel rijk wil worden. Geluk is gelijk aan consumptie. Ik heb een senator gekend die er trots op was dat zijn land de grootste importeur van Johny Red Label whisky is.

Jan van der Putten op bezoek in Mexico.
Hier loopt hij met Diny en onze dochter Marieke van anderhalf
bij de piramides van Teotihuacan (mei 1976)

In zijn Venezuela tijd (1976) komt Jan naar Mexico om verslag te doen van de verkiezingscampagne van presidentskandidaat Lopez Portillo voor de Gevestigde Revolutionaire Partij PRI die sinds de jaren twintig aan de macht is. Ik woonde daar sinds eind 1973 als functionaris in dienst van het United Nations Development Program.Ik nodig Jan voor een bezoek bij mij thuis in Ciudad Satelite, een grote wijk in de voorstad Naucalpan.

Om greep te krijgen op de politieke situatie in het land heb ik een paar stukken geschreven met het idee ze ergens in Nederland te publiceren. Bij navraag blijkt dat ik ze als VN functionaris niet mag publiceren. Ik geef ze daarom aan Jan die voor de eerste keer van zijn leven in Mexico is. 

Later publiceer ik onder een pseudoniem enkele stukken in het tijdschrift Latijns Amerika dat uitgegeven wordt door CLAT Nederland, een solidariteitsvereniging met de Latijns Amerikaanse vakbond CLAT die zijn hoofdzetel in Venezuela heeft.

Jan schrijft dat zijn eerste verblijf meteen een spoedcursus Mexicaanse politiek is dankzij de verkiezingskaravaan van presidentskandidaat José López Portillo waarmee hij door het noordwesten van het land trok. 

“Van de vroege ochtend tot de late avond snelde ik van massameeting naar vergadering, van diner naar volksfeest. In dorpen en steden sprak de kandidaat gedisciplineerde mensenmassa’s toe. Plaatselijke notabelen en werklozen, grootgrondbezitters en boeren zonder land, grootindustriëlen en arbeiders, docenten en studenten, armen en rijken, ze werden allemaal door de kandidaat toegesproken, en ze kregen allemaal de beloften die ze horen wilden, vaak ook cadeaus of de toezegging van een baan bij de overheid. Kritische geluiden werden er niet gehoord.” (Blz 160-161)

Een rake typering van Mexico als een land van beloften die nooit waar gemaakt worden. Mexico is vastgelopen in zijn gevestigde revolutie door politieke onwetendheid, gebrek aan openheid, corruptie en vooral gebrek aan een geloofwaardige, democratische oppositie. Voor zover er oppositie is, bestaat die bij de gratie van de eeuwig aan de macht zijnde PRI.

Helaas heb ik zijn artikelen nooit gelezen. Weliswaar stuurt Jan brieven met de vier artikelen naar me op maar die zijn verloren gegaan omdat ik intussen naar Nederland verhuis in afwachting van mijn aanstelling in Costa Rica alwaar ik in 1977 kom te werken bij een plattelandsproject van de Internationale Arbeidsorganisatie ILO. We hebben daarna nog een korte briefwisseling gehad.

RUTTE MEETS TRUMP?

Staat de naoorlogse wereldorde op instorten? Ik wil niet dramatischer doen dan nodig maar als Trump zo doorgaat, is dat heel goed mogelijk. De naoorlogse wereldorde is gebouwd op de macht van de VS met Europa als slippendrager. Dat zint Xi en Putin al een hele tijd niet maar naar nu blijkt ook Trump niet.

Trump heeft niets met wereldorde. Trump heeft genoeg aan zichzelf, zowel persoonlijk als politiek. Trump verheft het eigenbelang in de enge betekenis van het woord tot internationale politiek. We hebben het Trump zelf horen zeggen, Amerika heeft genoeg aan zichzelf. Dat hij de golf van Mexico hernoemt tot Golf van Amerika is veelzeggend.

Trump zal de macht van Amerika gebruiken om het nog rijker en sterker te maken. Daarom wil hij Groenland toevoegen aan het Amerikaanse grondgebied en het Panamakanaal terug hebben. Degenen die niet meewerken zullen de macht van Amerika voelen, niet zijn militaire macht, die op de achtergrond wel altijd aanwezig is, maar zijn economische macht.

De lotgevallen van Colombia en in het verlengde Mexico als exportlanden van illegale migranten, spreken boekdelen. Toen Colombia twee Amerikaanse militaire vliegtuigen met illegale Colombiaanse migranten weigerde, dreigde Trump meteen om de invoertarieven met 50%te verhogen. Colombia bezweek voor de druk en voegde zich naar de wensen van Trump. Uit het Tromp kamp klonk gejuich. Eindelijk respect voor Amerika en Trump.

Met Groenland hebben we het eerste dreigende telefoongesprek van Trump al achter de rug. Hij eist dat hij Groenland kan kopen aldus de Deense premier Mette Frederiksen. Het argument van haar dat Groenland al 800 jaar bij Denemarken hoort, interesseert Trump helemaal niks. Trump is geen man met respect voor geschiedenis. Hij heeft alleen maar respect voor macht, militaire macht en economische macht. De rest kan wat hem betreft gestolen worden.

Dat een dergelijk brutaal nationaal egoïsme zich tegen hem en zijn land kan keren, interesseert hem misschien nog wel minder dan autoritaire leiders als XI en Trump. Die twee hebben tenminste nog in de gaten dat je mensen en landen op de eerste plaats moet zien te verleiden, desnoods met leugens en bedrog, en pas als dat niet lukt je de stok achter je rug vandaan moet halen.

Als Trump zijn eis rond Groenland doorzet en alles wijst erop dat hij dat van plan is, dan is dat een regelrechte bedreiging voor het voortbestaan van de NAVO, de pijler waarop een groot deel van de naoorlogse wereldorde op berust. Wanneer de NAVO instort dan is Europa op zichzelf aangewezen en dat is geen goede zaak.

Onder Amerikaanse vlag heeft Europa een zekere eenheid weten te bewerkstelligen maar zonder die vlag zou het wel eens snel uiteen kunnen vallen in verschillende blokken. Dan zijn we terug bij het vooroorlogse Europa, het Europa waar twee wereldoorlogen zijn begonnen.

De vraag is dus of de NAVO de aanval van Trump, want dat is het, zal overleven? Daar zal heel wat stuurmanskunst voor komen kijken en dat nu net op het moment dat de voormalige Nederlandse premier Rutte algemeen secretaris is van de NAVO. Tijdens zijn Nederlandse premierschap heeft hij bewezen een heel goed neus te hebben voor macht en het bijbehorende spel maar Nederland is de wereld niet en Nederlandse politici zijn een maatje te klein voor Trump. Rutte zal moeten bewijzen dat zijn leiderschap van wereldformaat is. Of het dat is moeten we maar afwachten.