ECONOMISCH VERVAL EUROPA?

 

Economie, massaproductie en massaconsumptie drijven op ideeën en creativiteit.

Als ik de Europese Industriebonzen mag geloven en waarom niet, dan is Europa heel hard op weg de mindere te worden van de VS en China. Zij spreken zelfs van industrieel verval en een weggevaagd concurrentievermogen. 

Die ontwikkeling tekent zich al een tijdje af. Denk maar aan de grote en gevreesde mediaplatforms. Ze zijn allemaal in Amerika ontstaan en vervolgens uitgegroeid tot wereldspelers. Europa kan slechts toekijken en proberen ze te controleren. Tekenend is dan weer dat de export van chipsmachinefabrikant ASML aan banden worden gelegd door de VS. Nederland en de EU hebben daar weinig verweer tegen.

Leek het in de vorige decennia nog op dat de EU het antwoord was op de machtsblokken Amerika, China en Rusland, nu ziet het er naar uit dat de magie van de EU is uitgewerkt. De wilde plannen om nog steeds het grote voorbeeld in de wereld te zijn, kunnen daaraan niks veranderen. 

Dat Europa de mindere blijft van Amerika kan men nog billijken maar de vraag is hoeveel minder?  De cijfers zijn verontrustend. “Zo is Europa’s aandeel in de mondiale industrie in de eerste twintig jaar van deze eeuw gedaald van 25% naar 16,3%, waren Europese bedrijven tussen 2014 en 2019 20% minder winstgevend dan Amerikaanse, groeide hun omzet 40% minder hard en investeerden ze 8% minder.” (Europese Industriëlen waarschuwen:’Nog zo’n decennium en we zijn gezien’)

De EU zal met een antwoord moeten komen op deze ontwikkeling. Net als de industriebonzen vraag ik me af of ze daartoe in staat is. De EU is meer gefixeerd op de concurrentiekracht tussen Europese landen in plaats van gericht op de concurrentiekracht van de EU met de wereld.

Ik vraag me af of de EU wel in staat is zo een nieuwe visie op de EU in de wereld te ontwikkelen. In de parlementsleden heb ik weinig vertrouwen. Die zijn vooral bezig met het verbeteren van de wereld, tot stralend voorbeeld voor de rest van de wereld.

Als zo een nieuwe visie ergens vandaan moet komen is het van de Europese Commissie maar dan moeten ze daar volgend jaar meer plaats vrij maken voor mensen met een bedrijfskundige achtergrond, mensen die verstand hebben van productie en concurrentie. Kortom mensen uit de maakindustrie. Of dat gaat gebeuren? Brussel is een logge bureaucratische machine geworden. Dat verander je zo maar niet. 

Of we ook daadwerkelijk de mindere zullen worden van China valt nog te bezien. In de vorige eeuw dacht Rusland  met zijn centraal geleide economie en een communistische dictatuur de VS te kunnen verslaan. Rusland is in menig opzicht een Derde Wereld land gebleven. 

Nog niet zo lang geleden dacht men dat Japan een economisch rijzende wereldmacht zou worden . Nu twee decennia later blijkt dat niet het geval te zijn. Duitsland heeft ondanks de malaise in dat land Japan van de derde plaats verdrongen. Het Duitse BNP is groter dan van Japan.  Het heeft blijkbaar niet de economische sprong kunnen maken van regionale speler naar wereldspeler. 

Kan China dat wel? China is aan het vergrijzen net als Japan en trouwens ook Europa, maar de dictatuur van de communistische partij zou wel eens een obstakel kunnen zijn voor de broodnodige economische flexibiliteit en de vrijheid die nodig is om ideeën en creativiteit om te zetten in industriële productie. 

OPPENHEIMER

 

"Als de Bom valt" een fotocollage van petrus nelissen

De film Oppenheimer is net als een goed boek verrijkend voor je geestelijk leven. Het is een geslaagde poging om een complexe persoonlijkheid als die van Oppenheimer in zeer ingewikkelde en verontrustende omstandigheden in beeld te brengen.

Omstandigheden die leidden tot een van de allerbelangrijkste en gevaarlijkste uitvindingen van de 20ste eeuw. De atoombom is een alles bepalend deel geworden van de wereldpolitiek en hangt als een altijd durende schaduw boven de mensheid, een schaduw die tegelijk dreigend en afschrikwekkend is.

De bom werd door Oppenheimer en zijn vrienden ontworpen om Hitler Duitsland voor te zijn. Als jood besefte hij net als Einstein hoe ver en diep het kwaad van de Nazi’s reikte. Maar Hitler werd verslagen voordat de bom klaar was. Wetenschappelijke vrienden van hem waren blij want de bom hoefde nu niet gebruikt te worden.

Maar president Roosevelt en andere politici dachten daar anders over. Zij wilden hem gebruiken tegen Japan om zo Amerikaanse levens te sparen. De vrees was dat Japan zich pas zou overgeven als Amerikaanse troepen aan land zouden gaan. Dat zou nog vele duizenden Amerikaanse levens kosten.

De bom moest Japan en de wereld er voor eens en altijd van overtuigen dat Amerika over het ultieme wapen beschikt om hoe dan ook een einde te maken aan de Japanse agressie of welke andere agressie ook. Het zou het einde kunnen betekenen van de oorlog als verlengstuk van de politiek.

Dat was precies de reden waarom Oppenheimer, die steeds meer moeite kreeg met de vernietigende werking van de atoombom, het gebruik ervan tegen Japan goedkeurde. De bom op Japan als een soort van demonstratie dat van nu af aan oorlogen tot het verleden zouden behoren.

De atoombom als bevrijder en niet als vernietiger. Daarom moeten internationaal afspraken gemaakt worden over het aanmaken en gebruiken van de atoombom. Daartoe kon volgens hem de pas opgerichte Verenigde Naties voor gebruikt worden.

Oppenheimer zag die als een soort toekomstige wereldregering. Daarin stond hij niet alleen. In 1948 was een Wereld Federalisten ontstaan, een vredesbeweging  die streefde naar en democratisch gekozen wereldregering. Leon Wecke, wetenschappelijk medewerker van het polemologisch instituut in Nijmegen was een wereldfederalist.

Dat was teveel idealisme tegelijk, maar voor Oppenheimer waarschijnlijk de enige weg om voor zichzelf en zijn vrienden nodig om zijn medewerking aan de verwerkelijking van de atoombom te rechtvaardigen.

Zijn lobby in de Amerikaanse Nationale Veiligheidscommissie, waar hij een hoogstaand lid van was, wekte tegenstand op bij andere leden. Die tegenstand werd hem uiteindelijk fataal. Zijn lidmaatschap werd hem ontnomen en daarmee de mogelijkheid om op hoog niveau invloed uit te oefenen op het Amerikaanse veiligheidsbeleid.

Ondertussen volgde de wereld een heel ander pad, dat van de Koude Oorlog tussen het de dictatuur van het Sovjet Communisme en de Westerse kapitalistische democratieën. Dat pad had Oppenheimer niet voorzien. Roosevelt zelf zag dan weer niet dat de Russen al snel over een atoombom zouden beschikken.

 

BEDREIGT TRUMP DE NAOORLOORLOGSE WERELDORDE?

America First (een digitale spotprent van petrus)

Trump haalt zijn gelijk door uit het internationale klimaatakkoord van Parijs te stappen. Tot nu toe deden 2 landen niet mee aan dat akkoord: Syrië en Nicaragua. Je zou met enig gevoel voor dramatiek kunnen zeggen dat Trump met zijn akte van verlatinghe van het Klimaat akkoord de status van de VS heeft verlaagd tot die van Derde Wereld land. Maar dan wel een Derde Wereld land met de grootste vuurkracht ter wereld.

Trump heeft met zijn stap van de VS ook meteen een internationaal onbetrouwbare partner gemaakt. De vrees dat hij dat zonder enige gene zou doen, was al wijd verbreid. Met deze stap staat wel vast dat Trump geen enkele stap vreest om zijn idee van “America First” te verwezenlijken. Daarmee zijn de VS onder Trump internationaal onbetrouwbaar geworden. 

Het kan niet anders of dat zal op temijn de nodige gevolgen hebben. De betrouwbaarheid van de VS als NAVO partner is met deze stap niet dichterbij gekomen. Integendeel, de twijfel is nu groter dan ooit. Kan Europa nog onvoorwaardelijk rekenen op de VS in een confrontatie met Poetin’s Rusland? De vraag stellen is hem eigenlijk al beantwoorden.

Maar er zijn nog veel meer vragen. Hoe betrouwbaar zijn handelsverdragen met de VS nog? Kun je nog op de VS vertrouwen in de VN en diens instellingen die allemaal op de een of andere manier zijn gebouwd op internationale verdragen? Te vrezen valt van niet. Hoe betrouwbaar is de Amerikaanse dollar nog als internationaal betaalmiddel? Een groeiend wantrouwen tegen de dollar zou Trump uiteindelijk wel eens tot inkeer kunnen brengen maar dan is het misschien  al te laat.

Trump met zijn achterban hebben de wereld nog onzekerder en instabieler gemaakt gemaakt dat hij al was. Instabiliteit en onzekerheid heeft gewoonlijk minder economische groei en teruggang in welvaart tot gevolg om maar niet te spreken van nog grotere gevolgen zoals oorlogen en geweldsconflicten. 

Nu de VS driegen weg te vallen als de hoeksteen van de huidige wereldorde zullen een aantal landen en regio’s hun kansen schoon zien om zich te herpositioneren, meer macht op het wereldtoneel te verkrijgen en naar ze hopen een groter aandeel in de welvaart. 

Zal Poetin de druk op Europa verhogen om zo opnieuw een Russisch imperium op te bouwen? Hoe betrouwbaar is China eigenlijk? In dat land bestaat geen vrijheid van meningsuiting en geen vrijheid van vereniging. Alles wordt van bovenaf gecontroleerd door de Communistische partij. Afwijkende geluiden worden niet toegestaan. China is nog ontoegankelijker dan Rusland dus weet je eigenlijk nooit waar je aan toe bent. Europa heeft nog minder gedeelde waarden met China dan met Rusland en dat zal de wederzijdse betrekkingen niet ten goede beïnvloeden.

Wat te denken van andere giganten op het geopolitieke toneel? Wat gaat Japan doen nu het niet meer onvoorwaardelijk op de VS kan rekenen aangaande China? Wat wordt de toekomst van Zuid Korea? Zal Noord Korea op termijn gebruik maken van de vrij gekomen geo-politieke ruimte om Zuid Korea te bedreigen of zelfs aan te vallen? Wat gaat India doen? De Australiërs zullen nu meer dan ooit beseffen dat ze er alleen voorstaan op hun halfrond. En Canada, hoe moet dat land omgaan met zijn onbetrouwbare zuiderbuur?

Vragen, allemaal vragen waarop nog geen antwoord mogelijk is. Maar een ding staat vast. Trump heeft met zijn stap de instorting van de wereldorde van na de Tweede Wereldoorlog een stuk dichter bij gebracht. Voeg daarbij de mogelijkheid van nieuwe strijd om de macht in veel delen van de wereld waaronder ook Europa en het zou wel eens goed kunnen dat de klimaatcrisis daarbij vergeleken kinderspel is.