50. AMERICA LATINA. COLOMBIAANSE SCHRIJVER GARCIA MARQUEZ

De Colombiaanse schrijver Gabriel Garcia Marquez (1927-2014) in gesprek met de Cubaanse dictator Fidel Castro (1926-2016). Het is en blijft vreemd dat terwijl Marquez als schrijver in kaart brengt hoe geweld de Latijns Amerikaanse samenleving aantast, hij bevriend was met een dictator. Had Marquez geen hoge pet op van democratie om geweld uit te bannen? Maar ook moet gezegd worden dat hij zijn vriendschap met Castro gebruikte om bijvoorbeeld een tot 20 jaar veroordeelde vakbondsman (Reinol Gonzalez) vrij te krijgen.

Na de terugreis met een tussenstop in Parijs zodat Alvaro de sfeer van de stad kan proeven en de verplichte hoogtepunten bezoeken, komen Martha en Lorena aan op Schiphol. Met hen maken we uitstapjes naar diverse bekende en toeristisch gezien verplichte Nederlandse plekken als Marken, Volendam, Kinderdijk, Zaandam, Utrecht en Amsterdam. Nederland in vogelvlucht. Gelukkig is Nederland geen groot land zodat je in een dag heel wat kunt zien.

Alvaro schrijft op mijn verzoek een stukje voor ons tweemaandelijkse tijdschrift Latijns Amerika over schrijver en landgenoot Gabriel Garcia Marquez. Die is hier in Nederland vooral bekend geworden met zijn boek Honderd Jaar Eenzaamheid. 

“De boeken van de Colombiaanse schrijver Gabriel Garcia Marquez - “Honderd jaar eenzaamheid”, “Het kwade uur” en “De kolonel ontvangt nooit post” weerspiegelen de politieke werkelijkheid van Colombia en van Latijns Amerika in het algemeen. De landen van Latijns Amerika hebben sedert hun onafhankelijkheid bijna voortdurend, hetzij openlijk hetzij ondergronds, in een staat van geweld verkeerd. Aldus verschijnt het thema van geweld, gepaard aan onderdrukking in het werk van Marquez, middels misvormingen die het in omgeving en personen teweeg brengt. Omdat geweld in deze samenleving een constante is, komt het aan de mensen voor als een natuurverschijnsel…Als dragers van het geweld  en de onderdrukking verschijnen politieke partijen, Noord Amerikaanse ondernemingen, kolonels, soldaten en priesters ten tonele. Zij allen vertegenwoordigen een of andere vorm van macht: de politiek, het imperialisme, het leger en de kerk.” (Latijns Amerika Augustus 1974, no.4, jaargang 5)

Ik citeer dit stukje omdat het duidelijk maakt dat de werkende bevolking in Latijns Amerika niet meedeelt in de macht en dat nu is precies de reden van het bestaan van CLAT als arbeidersbeweging in Latijns Amerika en wij als solidariteitsvereniging in Nederland.

Het zijn vooral rechtse autoritaire en dictatoriale regeringen vaak met generaals zoals in Chili na de staatsgreep tegen de democratisch gekozen president Allende, in Brazilië, Bolivia, Paraguay en Guatemala om een kleine selectie aan landen te noemen die de arbeidersbeweging en de vakbonden met geweld muilkorven. Er zijn zo goed als geen landen in het continent waar vakbonden vrijheid van vereniging en onderhandeling hebben.  

Maar ook en helaas linkse revolutionairen, communisten en aanverwanten die beweren uit naam van de werkenden klasse de macht te willen nemen, sluiten na hun machtsovername dezelfde werkende klasse van deelname aan de macht uit. Het scherpste zien we dat in Cuba waar Fidel Castro uit naam van de revolutie de vrije, democratische bonden de nek heeft omgedraaid. 

Die democratische solidariteitsboodschap komt in Nederland goed over, zo blijkt tijdens een ledenvergadering van de vereniging. Het aantal leden is groeiend en bedraagt nu bijna tweeëneenhalf duizend waardoor de financiële steun aan CLAT in Latijns Amerika voor dit jaar nog verhoogd kan worden met 10.000 gulden tot in totaal 40.000. De vereniging maakt de helft van zijn ledenbijdragen over naar CLAT. 

Er wordt steeds meert samengewerkt met andere actie en solidariteitsgroepen zoals de Chili-aktie, het Brazilië Tribunaal (de vereniging heeft het secretariaat van de Nederlandse tak van het Tribunaal), Peru-Aktie, Guatemala-aktie, Suriname-aktie en verschillende protestakties tegen onderdrukking en vervolging. De meeste actiegroepen zijn opgericht door mensen die het betreffende land ooit bezocht hebben. Vaak wonen er vrienden of bekenden van hen.  

Juridisch gezien opereren deze actiegroepen als stichtingen terwijl CLAT Nederland een vereniging is met een op een ledenvergadering gekozen bestuur. De oprichters hebben bewust voor een vereniging en niet voor een stichting gekozen vanwege de democratische grondslag die vakbonden hebben, ook in Latijns Amerika. Voor de vereniging is democratie uitgangspunt en anker voor de eigen beleden solidariteit met de vakbeweging in Latijns Amerika.  

Dit jaar bestaat de vereniging 5 jaar. Er wordt op de ledenvergadering een werkgroep ingesteld om tegen het einde van het jaar activiteiten  te organiseren die de aandacht zullen vestigen op onderdrukking en protest van de vakbonden in Latijns Amerika en de benodigde solidariteit vanuit Nederland om de democratische vakbeweging te versterken.

 

25. AMERICA LATINA. GERRIT.

 

Een bezoek aan de voorzitter van de Commissie Mensenrechten in Guatemala in 1990. Helemaal rechts de voorzitter van de commissie. Rechts van hem Gerrit Pruim en dan ik. Links vakbondsleider Pepe Pinzon van de bij CLAT aangesloten vakcentrale CGTG. 

Ik werk met allemaal goedwillende mensen. De belangrijkste zijn  de leden van het bestuur van de vereniging dat in zijn geheel bestaat uit vrijwilligers. Onder hen is Gerrit, hij is secretaris van het bestuur en mijn onbezoldigde collega.  

We werken beiden voltijds en zien elkaar dus dagelijks. Dan is het wel handig als je goed met elkaar kunt opschieten. Onze bureaus staan tegenover elkaar, een uitdrukking van vertrouwen en samenwerking.  

We hebben dezelfde prioriteiten en doelen, de vereniging versterken met leden, werkgroepen begeleiden, politieke en financiële akties op touw zetten, informatie bijhouden, verzamelen en verwerken, drukwerk (CLAT Nieuws) verzorgen, stencillen, bestuursvergaderingen voorbereiden en nog veel meer grotere en kleinere taken. Solidariteit in de praktijk brengen is een voltijdse allround job die we beiden graag doen.   

Hoewel we uit verschillende delen van het land komen, Gerrit van de Noord Veluwe met een protestantse opvoeding, ik van Noord-Oost Brabant met een katholieke opvoeding, klikt het tussen ons. Al doende leer ik meer over het geloof en het dagelijks leven in een protestants milieu. 

Hij moest zich op zondag aan de zondagsrust wijden. Ik mocht op zondag na de heilige mis doen wat ik wilde, snoep kopen, naar de film gaan of met vrienden op stap. Tot mijn verbazing en hoewel niet onbekend met de bijbel en de psalmen, citeert hij met groot gemak regels uit psalmen, spreuken en bijbelteksten. 

Ik zit minder strak in het geloof. De nadruk ligt meer op rituelen, symbolen, levens van heiligen enz. dan op woorden. De mis op zondagmorgen was een verplichting maar had ook wel wat gezelligs. Na de mis naar een van de oma's koffie drinken samen met de halve familie inclusief neven en nichten. 

Hoewel streng in het geloof opgevoed, heeft hij een sterk ontwikkeld gevoel voor de betrekkelijkheid van het leven en weet zijn bijbelkennis met humor,  relativerend en troostend in te zetten bij onze dagelijkse beslommeringen. De laconieke opmerking aan het eind van een lange werkdag waarna we nog naar een vergadering moeten ergens in het land, dat we weer een stap gezet hebben op weg naar de bevrijding van Latijns Amerika, werkt bevrijdend. 

We doen ons best maar we zitten niet met de vraag of daarmee het grote doel dichterbij komt. We zijn en blijven nauwgezette wereldverbeteraars zonder het menselijk tekort of in ieder geval ons eigen tekort uit het oog te verliezen. Alles is immers ijdelheid, ijdelheid der ijdelheden, het is al ijdelheid zo relativeert Gerrit ons werk. 

Vakbondswerk is politiek, Latijns Amerikaans vakbondswerk is politiek op het scherp van de snede, ook daar hebben we geen moeite mee. We denken er over het algemeen hetzelfde over. We delen dezelfde politieke opvattingen en dan bedoel ik niet partijpolitieke opvattingen. Daar hebben we het zelden over. Het gaat om de bredere basisbeginselen zoals democratie, vrede, (sociale) gerechtigheid en vrijheid, strijd tegen armoede en onderdrukking. 

Het komt er op neer dat we voor radicale politieke veranderingen zijn langs vreedzame - democratische - weg. We begrijpen de revolutionaire gezindheid van aktiegroepen en instellingen maar delen niet de idee van een gewelddadige weg naar radicale veranderingen en nog minder naar die van een revolutionaire dictatuur, met welke goede bedoelingen dan ook.

Mijn sociaal-politieke referentiekader wordt mede gevormd door mijn in Colombia opgedane ervaringen. In die tijd heb ik de nuances gezien van de werkelijkheid in Colombia en Latijns Amerika. Wat me telkens opnieuw verbaast is dat Gerrit als een nuchtere Hollander met een protestantse achtergrond net zo goed en soms zelfs beter in staat is om de Latino's te begrijpen en aan te voelen dan ik met mijn Colombia ervaring. Dat doen weinig mensen hem na. 

24. AMERICA LATINA. NIEUWE GRACHT 47

Gezusters Landzaat met naar ik aanneem hun moeder. De oudste Gien zit links, haar zus staat in het midden. Naar ik vermoed, staat hun beider moeder rechts. De foto is gemaakt in januari 1929.

Ik voel me als activist thuis bij CLAT Nederland. De acties die we voeren komen in overleg en samenwerking met de vakbonden van CLAT tot stand waardoor ze gebaseerd zijn op feitelijke informatie en de nuances van de werkelijkheid. Geen acties om de acties, maar acties die verwant zijn aan vakbondsactie daarginds.

Ons kantoor, het woord actiecentrum gebruiken we niet, is in een een deftig pand aan de Nieuwe Gracht, de mooiste gracht van Utrecht. Je denkt bij een kantoor in een klein monumentaal pand niet meteen aan een solidariteitsclub met vakbonden in Latijns Amerika. Het zou een notariskantoor kunnen zijn van waaruit op donkere dagen een gezellig warm licht naar buiten straalt.  

Wij, de twee vaste krachten Gerrit en ik, hebben de benedenverdieping, een voorkamer en een achterkamer gescheiden door schuifdeuren, tot onze beschikking. Die schuifdeuren zijn handig als er in de achterkamer een vergadering wordt gehouden. In de voorkamer staan onze bureau’s tegen elkaar. Dat bespaart ruimte en is goed voor de onderlinge communicatie. Hoewel Gerrit uit een andere hoek van Nederland komt dan ik, schept ons werk een goede band tussen ons. 

De huur is schappelijk omdat we voor een goed doel werken, aldus mevrouw Landzaat. De twee zussen wonen op de bovenste verdieping, een bescheiden woonruimte zoals trouwens alles aan hun bescheiden is. De oudste zus zorgt voor haar jongere geestelijk gehandicapte zus. Ik denk dat mevrouw Landzaat daarom nooit getrouwd is. Ze wijdt haar leven aan haar zus en naar ik meen in alle bescheidenheid ook aan God. Mevrouw Landzaat is menslievend. In oorlogstijd heeft ze joden verborgen in een kast onder de trap. Ze vertelt daar niet veel over omdat ze het als vanzelfsprekend beschouwt.

Soms brengt ze ons een kort bezoek beneden, een beleefdheidsbezoek met een heel klein beetje nieuwsgierigheid. Op een mooie zomerdag tref ik haar aan terwijl ze de ramen aan het zemen is. Staande op de trap zegt ze tegen mij dat het houtwerk tegenwoordig vuiler is dan vroeger. Dat komt door het vele autoverkeer over de smalle straat langs de gracht. Ze laat me zien hoe zwart de stofdoek is geworden waarmee ze de omlijsting van het raam boven de deur heeft afgedaan.

Het water in de emmer waarin de stofdoek verdwijnt is net zo vuil en grijs als dat van de gracht. De heldere kleuren groen van de volle bomen langs de gracht met daarboven de blauwe lucht veranderen daar niks aan. Ze gaat verder met het wassen en zemen van de ramen. Zoals ze daar in een ouderwetse bloemetjesjurk een beetje moeilijk vanwege haar leeftijd op de trap staat, doet ze me denken aan vroeger tijden toen de Nieuwe Gracht nog een deftige gracht was met mooie burgerhuizen.

Waarschijnlijk lapte in die tijd een dienstmeid de ramen. Mevrouw Landzaat is echter fit en meegaand genoeg met de tijd om het zelf te doen, zonder schaamte of onvrede. Ze draagt haar eenzaamheid die haar omringt op een lichte manier, met liefde zelfs. Vanaf de trap glimlacht ze naar me. Achter de brillenglazen schitteren ogen van plezier en ijver. 

Ik loop de gang in die schemerig is maar netjes. Ook de gang roept herinneringen op aan het deftige verleden van het pand aan de gracht net zoals alles in en rond het huis: het koperwerk aan de voordeur, het koperen haakje op de wc, het diploma aan de muur met de naam Landzaat. Iemand van haar familie is blijkbaar bij de  pompiers geweest die zoals vermeld op het diploma onder bescherming staan van de Belgische koning Leopold XII. Op de kapstok staat een Indisch beeldje, nog uit de tijd van Nederlands Indië, vermoed ik.

 

7. AMERICA LATINA. POLITIEK EN LANDHERVORMINGEN

 

De Venezolaanse kleine boer en ooit verzetsman tegen de dictatuur van generaal Pérez Jiménez is als algemeen secretaris van de Latijns Amerikaanse Federatie van Boeren FCL het gezicht van de boerenbeweging van CLAT. (foto CLAT Nieuws, februari/maart 1973, 4e jaargang /no.2)

Dat werk bij CLAT Nederland voor een deel politiek werk is, heb ik onvoldoende beseft. Ik ben geen politiek onbeschreven blad, indertijd bij Philips was ik dat nog wel, op de universiteit niet meer.

Daar begon met de oorlog in Vietnam mijn actieve politieke belangstelling, zeg maar politiek activisme. Ik voelde mij genoodzaakt om me te verdiepen in het hoe en waarom van die oorlog.

Daarop volgt dan het typische studentenprotest dat gepaard gaat met veel vergaderingen. Politiek activisme op de universiteit is vooral vergaderen. Zonder vergaderingen geen politiek. Het zijn leerzame vingeroefeningen, niet helemaal vrijblijvend maar zonder directe verantwoordelijkheid.

Bij CLAT Nederland is de politiek minder vrijblijvend, minder academisch. Het is persoonlijker omdat je met mensen verbonden bent hier in Nederland en daarginds in Latijns Amerika en om hen  daarginds is het te doen.

Bij CLAT Nederland leiden vergaderingen tot besluiten die de koers van de vereniging bepalen en wat je met je club kunt doen voor de mensen ginds in Latijns Amerika. Een verantwoordelijkheid die nieuw voor me is maar toch ook weer niet helemaal onbekend. 

Bij de verkenners van de Don Bosco parochie vergaderden we als patrouilleleiders met de staf over het wel een wee van onze troep zoals de aanschaf van spullen zoals bijvoorbeeld tenten en spitritusbranders (onnodig voor een echte verkenner), acties om geld in het laatje te krijgen enz. 

Eigenlijk doen we dat bij CLAT Nederland dat ook maar dan met politiek er bij. Dat is niet altijd gemakkelijk zo ervaar ik zelf meteen na mijn stage in Colombia. Terug in Nederland maak ik tijdens een bezetting van de aula van de Universiteit van Nijmegen voor het behoud van het Derde Wereld Centrum, kennis met Leon W. , het gezicht van de toen nog mij onbekende Aktie Colombia. 

Leon W. en ik willen hetzelfde, armoede en sociaal onrecht bestrijden in Colombia,  maar de weg waarlangs blijkt verschillend. De weg van Aktie Colombia loopt via de boerenbond ANUC en de politieke partij ANAPO. De ANUC is mij zo goed als onbekend. In de ANAPO heb ik geen vertrouwen vanwege het verleden van de politieke leiders.

Bij CLAT Nederland leer ik dat er binnen de boerenbond ANUC verschil van mening is over de weg die gevolgd moet worden om de arme, landloze boeren recht te doen. Voor de een zijn landbezettingen door landloze boeren het begin van een desnoods gewelddadige revolutie voor de ander een uiting van radeloosheid als gevolg van armoede en onderdrukking.

Voor de een zijn de landbezettingen de opmaak naar de revolutie, de socialistische of anti - kapitalistische revolutie, voor de ander dreigt dit opnieuw geweld naar het platteland te brengen, terwijl het oude geweld nog maar net gedaan is. 

Het oude geweld heeft tientallen jaren geduurd en naar schatting tussen de 150.000 en 300.000 slachtoffers gemaakt waarvan de meesten, zoals altijd landloze boeren en hun gezinnen waren. Twee miljoen van hen zijn voor het geweld gevlucht en terecht gekomen in de krottenwijken rond de grote steden. Dat wil de bij CLAT aangesloten Colombiaanse boerenbond met alle begrip voor de landbezettingen en de noodzaak van landhervormingen hoe dan ook voorkomen.

Aktie Colombia daarentegen gelooft wel in de revolutionaire weg. Dat verschil van inzicht leidt ook in Nederland tot meningsverschillen, voor sommigen is dat moeilijk te begrijpen maar de werkelijkheid in Colombia is nu eenmaal niet anders.

AMERICA LATINA 1. CHRISTELIJK RADICALISME

Dolf Coppes in gesprek met Rangel Parra algemeen secretaris van de Latijns Amerikaanse boerenbond FCL aangesloten bij CLAT.

 

Met mijn baan bij CLAT Nederland valt mijn leven als het ware op zijn plaats. Ik heb me erop voorbereid sinds ik ben gaan studeren. Nu komt de stap van studie naar praktisch handelen.  

Met vakbondswerk heb ik van thuis uit enige ervaring. Ik heb daar meegemaakt dat vakbondswerk geen baan van negen tot zes is maar een heel leven en niet alleen voor mijn vader maar voor het hele gezin. Zo zal het mij ook wel vergaan. Gelukkig ziet Krullenbol dat zitten. 

Secretaris G ontpopt zich al snel als een collega. Hij hangt niet de secretaris uit. Per slot van rekening delen we dezelfde idealen en dat bindt ons. Er zijn uiteraard ook verschillen tussen ons maar die zijn met wederzijds respect overbrugbaar. Hij werkt geordend en gedisciplineerd, ik losjes en ongeregeld. Maar ik ben dan ook van het katholieke Oost Noord-Brabant, hij van de protestantse Noord Veluwe zoom. 

Activisme is ook niet nieuw voor me sinds mijn studententijd. Stil zitten en toekijken hoe het er in de wereld aan toe gaat, kan ik niet. Ook thuis geleerd, denk ik. Hoe dan ook, ik moet wat doen. Dat was bij de verkenners al zo. Pas dan kan ik mijn verbeelding en ideeën uitleven. Ondanks de financiële beperkingen is daar ruimte voor. Maar goed ook. Dat stimuleert de creativiteit.

CLAT Nederland is een idealistische vereniging opgericht door radicale christenen. Dat zijn katholieken en protestanten die  het geïnstitutionaliseerde en geritualiseerde - het kerkse - geloof verlaten hebben en op zoek zijn gegaan naar een nieuwe invulling van oorspronkelijke christelijke waarden als (naasten)liefde, medemenselijkheid, sociale rechtvaardigheid en solidariteit.

Dolf Coppes is zo een radicale christen. Eerst heeft hij de Politieke Partij Radicalen mee helpen oprichten en een jaar later CLAT Nederland.

“Coppes zette zich jarenlang in voor Latijns-Amerika en richtte in 1965 CLAT-Nederland op, een solidariteitsbeweging met de socialistische vakbonden aldaar. Hij was ook zeven jaren voorzitter van de NCO, de voorganger van de huidige NCDO, Nationale Commissie voor Internationale Samenwerking en Duurzame Ontwikkeling. Tussen 1972 en 1977 was hij lid van de Tweede Kamer voor de Politieke Partij Radikalen (PPR), waarvan hij mede-oprichter en gedurende twee jaar voorzitter was. De idealist en spirituele radicaal Dolf Coppes bedreef met hart en ziel politiek, maar hij achtte zichzelf eigenlijk niet zeer geschikt voor het harde politieke bedrijf. Begin jaren ’80 trok hij zich daaruit terug en wijdde hij zich aan het verbinden van zijn Rooms-Katholieke theologische achtergrond en zijn rijke pastorale ervaring met de Psychosynthese van Assagioli.” (Wikipedia: Dolf Coppes)

Ondanks deze verwantschap met de PPR is CLAT Nederland geen  verlengstuk van de PPR. Het is geen mantelorganisatie waar sommige radikaal linkse partijen zo graag gebruik van maken om een breed volksfront te suggereren. Ik leer de leden vooral kennen als mensen die het goed voorhebben met de medemens dichtbij en veraf, met de wereld dus.

Secretaris G. zelf is geen lid van de PPR. Hij is bij CLAT Nederland terecht gekomen via een goede vriend die wel tot de PPR behoort. Ikzelf heb in mijn studietijd wel eens overwogen om lid te worden van de PPR maar ook niet meer dan dat. Ik vond het net iets te wollig ofwel te weinig radicaal. 

Mijn gedachtegoed was toen linkser dan dat van de PPR maar bij een vakbond voel ik mij meteen thuis. Vandaar dat ik als student ook meteen lid ben geworden van CLAT Nederland. Het is een geniaal idee geweest van Dolf Coppes en de zijnen om de strijd voor sociale en economische rechtvaardigheid in Latijns Amerika te steunen via een vakbeweging daarginds.

40. TERUG NAAR NIJMEGEN. VREESWIJK

Vreeswijk dorp.

 

Met de brief van secretaris Gerrit P. van CLAT Nederland van 6 februari 1973 begint ons nieuwe leven. Mijn eerste voltijdse baan na twee jaar bij de multinational Philips in Eindhoven waar ik veel geleerd heb. Meer dan ik dacht. Het was tegelijk een cursus in internationaal bedrijfsleven, in leiding geven en in teamverband werken.

Mijn jongere broer heeft geheel toevallig tegelijkertijd een baan gevonden in Utrecht, bij het mondiaal informatie en actie centrum MIAC, een initiatief van de gemeente. Hij werkt in een pand aan de Oude Gracht, ik in een pand aan de Nieuwe Gracht. We zijn beiden ook nog eens Nijmeegse politicologen en we worden nu beiden vormingswerkers, hij voor de Utrechtse bevolking, ik voor Nederland.

We reizen samen in zijn tweedehandse Simca met stugge vering van Nijmegen naar Utrecht en weer terug als het zo uitkomt. Mijn jongere broer is bekend met CLAT vanuit zijn studie voor zijn scriptie. Die gaat over het Wereld Verbond van de Arbeid (WVA), de wereldvakbond waarvan CLAT de regionale organisatie in Latijns Amerika is. 

Zijn conclusie is dat het WVA, vanwege zijn netwerk in Latijns Amerika, Azië en Afrika, potentieel revolutionair is, een niet onbelangrijke kenschets in deze revolutionaire jaren. De internationale socialistische tegenhanger IVVV is daarentegn onder invloed van de Amerikaanse vakbeweging veel behoudender of zelfs contra-revolutionair. Het is een internationale vakbond in dienst van het Noord Amerikaanse kapitalisme. 

Secretaris G. Pruim heeft een Zwartboek geschreven over het IVVV en zijn Nederlandse lidorgansiatie NVV. Dat is ingeslagen als een bom bij het NVV die in Nederland vanwege zijn geestelijke verwantschap met de PvdA als vooruitstrevend en links - PvdA links - bekend staat. Internationaal zitten ze in het verkeerde kamp.

Het revolutionaire potentieel van het WVA, dat zich ook wel presenteert als het Wereld Verbond van de Armen, is voornamelijk toe te schrijven aan CLAT die net als alle sociale bewegingen in Latijns Amerika op de een of andere manier wordt beïnvloed door de Cubaanse revolutie. Die revolutie heeft de sociaal-politieke verhoudingen in het continent flink opgeschud en het verraderlijke karakter van de Noord Amerikaanse inmenging in de binnenlandse politiek scherp in het daglicht gezet. 

Dagelijks op en neer reizen tussen Nijmegen en Utrecht en dan ook nog vaak ’s avonds werken is geen goed begin voor ons aanstaande gezinsleven. We besluiten te verhuizen naar Utrecht. Zoveel voeten in de aarde heeft dat niet.

Maar dat is gemakkelijker gezegd dan gedaan. In de stad Utrecht is geen huurhuis voor ons nieuwelingen te vinden. Gelukkig is er nieuwbouw ten zuiden van Utrecht. Na enig zoeken vinden we een huurwoning in het dorp Vreeswijk. Een moderne maisonnette van twee verdiepingen. De huurprijs is wel even slikken.

Tot verbijstering van mijn vader betalen we een huur van 375 gulden per maand. Dat is bijna vier keer zoveel als in Nijmegen. Mijn schoonvader vindt het gek dat je zoveel moet betalen voor lucht tussen vier muren. Er is niet eens een tuintje bij.

De huur legt voor ongeveer een derde beslag op mijn nieuwe loon. Maar dat mag de pret niet drukken. Per slot van rekening ga ik niet alleen voor het geld werken. Gelukkig krijgen we ook nog kinderbijslag, een welkome aanvulling. 

Zo komt een einde aan vijf jaar Nijmegen. Het is een gelukkige tijd geweest. Het was onze tweede jeugd samen met nieuwe vrienden. Dat is niet iedereen gegund door het lot en alle heiligen van de Roomse kerk. We hebben niet veel meubels zodat het huren van een grote bus volstaat om de boel te verhuizen.

Van een oud, karaktervol arbeidersstraatje in Nijmegen komen we terecht in een gloednieuwe wijk waar de huizen keurig en onpersoonlijk in de rij staan. Ze zijn nog niet getekend door het leven van hun bewoners.

We wonen op loopafstand van de oude sfeervolle dorpskern waar dwars doorheen het Merwedekanaal stroomt. Vreeswijk is van oudsher een schippersdorp. Krulkop doet het huishouden en zorgt voor onze oudste dochter. Ik ben in Utrecht of ergens onderweg naar een van de werkgroepen in het land ter verbetering van de wereld. De weekeinden zijn bezet met bezoek van familie of vrienden.

 

39. TERUG NAAR NIJMEGEN. CLAT NEDERLAND

 

Dan gebeurt er iets wonderlijks. De Latijns-Amerikaanse vereniging CLAT Nederland zoekt een vormingswerker die Spaans spreekt en kennis en interesse heeft in Latijns Amerika. Aan twee van de drie punten voldoe ik en vormingswerk is met enige fantasie, inlevingsvermogen en improvisatie te leren. Ik ben al een tijdje lid van de vereniging dus de interesse en belangstelling is er ook.

Ik overleg met het ministerie van Buitenlandse Zaken of het verstandig is om te solliciteren terwijl ik op de wachtlijst sta voor uitzending. Ik krijg te horen dat het nog wel even kan duren voor ik een nieuw aanbod krijg. Bovendien ik mag een aanbod drie keer afwijzen. Dat gezegd zijnde, besluit ik de baan te nemen voor anderhalf jaar zoals in de advertentie staat.

Ik schrijf mijn sollicitatiebrief op 5 januari 1972.

“Ik ben in juli 1971 afgestudeerd aan de Universiteit van Nijmegen als politicoloog gespecialiseerd in Derde Wereld problemen, in het bijzonder Latijns Amerika. In verband met deze specialisatie heb ik een onderzoeksstage van 8 maanden gedaan in Colombia. Het resultaat van deze stage is verwerkt in mijn scriptie over structuur en cultuur van de Liberale en Conservatieve Partij van Colombia.

Spaans heb ik geleerd door het volgen van colleges en een talencursus aan de universiteit en een zomercursus Spaans in Spanje. Ik heb me de taal beter eigen kunnen maken tijdens mijn verblijf in Colombia. 

De gekozen bijvakken Economie van de Ontwikkelingslanden (professor Jansen) en niet - westerse sociologie (Buve, Niekerk en Constandse) bevestigen mijn vergaande belangstelling voor Derde Wereld en ontwikkelingshulp. In het cursusjaar 1969-1970 heb ik de NUFFIC leergangen gevolgd over ontwikkelingsproblemen.

Ik heb de werkgroep UNCTAD aan de Landbouw Hogeschool Wageningen begeleid en ben momenteel uurdocent ‘maatschappelijke en politieke oriëntatie’ op de educatieve academie “De Kopse Hof”.

Schrijfervaring heb ik opgedaan als copywriter bij Philips op de Technisch-Commerciële afdeling Radio, Grammofoon en TV in Eindhoven. Ik ben medeoprichter van het studententijdschrift ‘Paradogma’ waarin ik o. a. een artikel heb geschreven over Colombia. 

In de brief valt alles of bijna alles wat ik gedaan heb op zijn plaats voor deze baan. Ik ben benieuwd maar denk toch dat ik een goede kans maak. Weinig mensen zullen hun studie zo ingericht hebben. Maar je weet natuurlijk nooit hoe een bal rolt, de bal van het leven en werk.

De bal rolt de goeie kant op. Een maand later word ik aangenomen. Ik word zelfs gemaand om zo snel mogelijk te beginnen want “er is genoeg werk te doen.”
 

MIJN JAREN ZEVENTIG FOTO ALBUM: VERENIGING CLAT NEDERLAND

CLAT Nederland medewerkers in de zomer van 1977 op de binnenplaats van Nieuwe Gracht 47 in Utrecht. CLAT Nederland was ene solidariteitsvereniging met de Latijns Amerikaasen Vakbeweging CLAT. Van links naar rechts: Gerrit Pruim, Leo Sijbes, Helene en Kees van Kortenhof.

AFSCHEID VAN OSCAR

Oscar in het hotel in Chili tijdens de vakbondsbijeenkomsten in 2014

Oscar is op 6 maart in Willemstad, Curacao overleden. Ik heb Oscar voor het laatst ontmoet in 2014 in Santiago de Chili tijdens een bijeenkomst van Latijns Amerikaanse vakbonden aangesloten bij de World Organization of Workers WOW. Hij zat in een rolstoel. Ook niet mis om zo ver te vliegen in een rolstoel. Oscar was geen lichtgewicht zodat het niet gemakkelijk was hem in de bus te laten stappen.

Het tekent hem dat hij er ondanks zijn rolstoel er bij wilde zijn. Hij was nog steeds actief in zijn vakbond op Curacao en internationaal. Als erevoorzitter van de Latijns Amerikaanse ouderenbond ijverde hij voor aansluiting bij de WOW. Hij werd met veel waardering en erkenning als een goeie bekende ontvangen.

Ik kende Oscar sinds het begin van de jaren zeventig van de vorige eeuw toen ik werkte bij de solidariteitsvereniging CLAT-Nederland, een vereniging die zich ten doel stelde de Sociaal-Christelijke vakbeweging in Latijns Amerika te steunen. Oscar was met zijn horecabond lid van CLAT en was via CLAT internationaal actief.

Oscar Semerel zit hier in het midden tijdens een vergadering van de Raad van CLAT in het midden van de jaren zeventig. Links op de foto CLAT adjunct algemeen secretaris Eduardo Garcia  en WVA confederaal secretaris Ernesto Molano. Rechts op de foto CLAT algemeen secretaris Emilio Maspero en nog 2 leden van de Raad.

Hij was in Nederland vanwege een probleem met een van zijn kinderen die naar een speciale school moest in Nederland. Hij maakte van de gelegenheid gebruik om vrienden van de voormalige katholieke voedingsbond op te zoeken waaronder met name voorzitter Ton Bastiaansen. Ton was tevens lid van het bestuur van CLAT-Nederland en zo kwam Oscar ook ons bezoeken  in Utrecht.
Zijn naam kende ik al. Dat kwam omdat de bestuurders van de vroegere katholieke voedingsbond elke maand 25 gulden betaalden zodat Oscar als vrijgestelde voor zijn vakbond op Curacao kon werken. Mijn vader was een van die bestuurders.

Op Curacao was hij een bekend vakbondsman met overal contacten. Zijn bond onderhandelde met de grote hotels op het eiland over collectieve arbeidsovereenkomsten. Als het tot een conflict kwam, deed hij een beroep op zijn Nederlandse collega’s om zijn bond te steunen door het sturen van protesttelegrammen en andere acties. Zijn bond kreeg ook geregeld technische ondersteuning.

Op een van zijn bezoeken vertelde hij over corruptie op het eiland. Voorstellen om dat openlijk in Nederland aan te kaarten vond hij te ver gaan. Dat zou het overleg met de hotels en de overheid kunnen schaden. Hij zocht liever op zijn eiland naar wegen om tegen de corruptie te vechten.

Internationaal was hij op veel fronten actief: in het bestuur van CLAT dat zetelde in het buurland Venezuela, op internationale conferenties van de ILO in Geneve, als voorzitter van de Latijns Amerikaanse Federatie van Voedingsbonden en als voorzitter van de Internationale Federatie van Boeren-, Hotel- en Voedingsbonden die was aangesloten bij het voormalige Wereld Verbond van de Arbeid WVA te Brussel.

Oscar was onvermoeibaar en plichtsgetrouw en dat allemaal ondanks de beperkte middelen die hem ter beschikking stonden.
Oscar moge je rusten in vrede. Het is je van harte gegund.

FRITS BOLKESTEIN

Frits Bolkestein in 1983

In het Vlaamse weekblad Knack nr.3 van dit jaar stond een interview met Frits Bolkestein met als titel ‘Fort Europa? We kunnen niet anders’.’ (blz. 61 e.v).  Dat interview gaat uiteraard over de problemen van vandaag en dan vooral Europa en de vluchtelingencrisis. Zoals bekend zit Bolkestein nooit om straffe uitspraken verlegen. Dat roept nogal eens irritaties op maar het valt niet te ontkennen dat hij daarmee ook menig debat over een actueel probleem heeft opgestart. Bolkestein was nooit bang voor een goede polemiek. Kom daar tegenwoordig nog eens om bij politici. Ze zijn nog dunner gezaaid dan vroeger.

Ik mag Frits Bolkestein wel ondanks dat ik het lang niet altijd met hem eens ben. https://nl.wikipedia.org/wiki/Frits_Bolkestein Je kon het met hem eens worden waar je het over oneens was. Aan het begin van zijn politieke carrière in de Tweede Kamer begin jaren 80 van de vorige eeuw, had hij een poos Latijns Amerika in zijn portefeuille. Daar kon je toen als politicus nog wat mee omdat het continent als gevolg van bloedige revoluties en burgeroorlogen (Nicaragua en El Salvador) veel aandacht kreeg van de media en een hele stoet van actiegroepen en dus ook van de Minister van Buitenlandse Zaken en de Tweede Kamer. PvdA en CDA hadden toen zelfs een aparte Latijns Amerika commissie. 

Bij die stoet actievoerders hoorde toen ook de vereniging CLAT Nederland waar ik directeur van was. CLAT Nederland was een solidariteitsvereniging met de overkoepelende Latijns Amerikaanse vakbond CLAT die banden had met de FNV maar vanwege zijn Christelijke achtergrond vooral met het CNV.  Het lukte mij na enig telefonisch overleg een gesprek te krijgen met Bolkestein in het gebouw van de Tweede Kamer. Dat was toen voor een actiegroep als CLAT Nederland uitzonderlijk want de actiewereld meed de VVD als ware het de pest. In de ogen van linkse actievoerders was de VVD een partij van rechtse ballen en ondernemers die het het volk zouden onderdrukken en uitbuiten. Als linkse idealist wil je daarmee niet gezien worden.

Dat voormalig rechtse ballen imago kwam o.a. door het optreden van voormalig VVD leider Wiegel. Ik herinner me nog Vietnam discussie avonden in Nijmegen waar Wiegel namens de VVD voor een gehoor van anti-Vietnam betogers sprak. Wiegel liet zich door geen enkele slogan uit de zaal van zijn stuk brengen. Integendeel, het was alsof hij rechtser werd naarmate de zaal feller en kritischer op hem reageerde. Ik verdenk hem ervan het imago van rechtse bal gecultiveerd te hebben als een vorm van politieke provocatie van links. Maar hij was natuurlijk ook politiek pragmatisch genoeg om daar waar nodig compromissen te sluiten. 

Na mijn terugkeer uit Latijns Amerika als voormalig VN medewerker was het voor mij duidelijk dat de VVD hoe dan ook een democratische partij was en derhalve op het punt van democratie aanspreekbaar moest zijn. Dat bleek te kloppen toen ik met Bolkestein sprak. Ik herinner me zijn woorden niet meer exact maar ze komen erop neer dat hij weliswaar niet gecharmeerd was van vakbonden maar dat hij als democraat de vakbeweging respecteerde. Tijdens het gesprek kon ik hem ervan overtuigen dat voor CLAT in Latijns Amerika de democratie de enige begaanbare weg was voor de emancipatie (bevrijding) van de werknemers en dat CLAT daarom politieke en financiële steun verdiende vanuit Nederland. Vanaf die tijd konden we het verhaal van CLAT Nederland voortaan ook kwijt aan de VVD.

In de actiewereld en bij linkse mannen en vrouwen van Niet Gouvernementele Organisaties als NOVIB, CEBEMO en ICCO werd deze strategische zet van CLAT Nederland naar het democratische politieke midden in Nederland heftig bekritiseerd. Het werd gezien als verraad aan de goede zaak, aan de linkse revolutie die met de Sandinistische overwinning in Nicaragua een nieuwe opleving in Latijns Amerika en dus ook in Nederland kende. Een tweede Cuba leek alsnog mogelijk te zijn. 

Bij CLAT Nederland zagen we dit natuurlijk heel anders, namelijk als het verder uitbouwen van een zo breed mogelijke Nederlandse politieke steun aan de arbeidersbeweging CLAT in Latijns Amerika. Het politieke optreden van CLAT Nederland was daarbij in overeenstemming met de democratische beginselen van CLAT. CLAT was er zelfs van overtuigd dat in ondemocratische systemen, zowel van rechts als links, de werknemers altijd de hoogste prijs betalen voor de onvrijheid en de politieke onderdrukking. Een opvatting die CLAT Nederland zonder voorbehoud onderschreef.