FRITS BOLKESTEIN (1933-2025) EN DE INTERNATIONALE VAKBEWEGING

 

Er is een vuistdikke biografie over Frits Bolkestein verschenen. In Nieuwsuur zag ik een gesprek met de schrijver gelardeerd met korte filmpjes over Bolkestein. Het herinnerde mij aan een gesprek dat ik lang geleden had met Bolkestein.

Dat was begin jaren tachtig, toen hij als lid van de VVD fractie in de Tweede Kamer in zijn portefeuille o.a. Latijns Amerika had. Als vertegenwoordiger van de solidariteitsvereniging met de Latijns Amerikaanse vakbeweging CLAT, had ik om een gesprek met hem gevraagd.

Ik wilde zijn politieke steun hebben voor onze vereniging. Om dezelfde reden voerde ik gesprekken met de Tweede Kamerleden Aad Nuis van D66, Harry Aarts van het CDA en Harry van den Bergh van de PvdA. 

Die steun was nodig omdat organisaties voor ontwikkelingssamenwerking steeds vaker kozen voor projecten afkomstig uit kringen van gewelddadige revolutionaire (extreem-linkse) groepen in Nicaragua, Guatemala en El Salvador. 

De christelijk georiënteerde democratische vakbeweging CLAT werd als te gematigd beschouwd. CLAT hield vast aan zijn democratische beginselen en dat zinde de extreem linkse groepen in Midden Amerika niet. Zij zagen de vakbeweging liever als een instrument in hun politieke strijd. 

Het zou natuurlijk te gek zijn als Nederlandse ontwikkelingsgelden van een democratisch land als Nederland zou gaan naar gewapende groepen die niets hadden met democratie en de waarden die daarbij horen.

Het gesprek verliep beter dan ik dacht. Waar Bolkestein Midden Amerika uit eigen ervaring kende vanwege zijn vroegere werkkring bij Shell, kende ik de regio vanuit mijn werk bij de Verenigde Naties in Mexico en Costa Rica.

We spraken Spaans en kenden cultuur, politiek en mensen van nabij en uit eigen ervaring. Politiek zaten we niet op een lijn maar we waren beiden democraten met de daarbij behorende beginselen van vrijheid van meningsuiting, vereniging enz. 

Bolkestein was het met me eens dat zonder die beginselen geen vrije, onafhankelijke en democratische vakbeweging mogelijk is zoals bijvoorbeeld het geval is in Cuba. Op dat eiland is sinds de revolutie van Fidel Castro geen vrije vakbeweging meer mogelijk. Helaas is nu net die revolutie een inspiratiebron voor de gewelddadige revolutionaire groepen actief in de regio.

Bolkestein rondde ons gesprek af met de opmerking dat zoals ik wel zal begrijpen, hij geen vriend is van de vakbeweging maar dat als het gaat om behoud van de democratie de democratische vakbeweging op zijn steun kan rekenen. 

DE MINZAME DEMOCRAAT FRITS BOLKESTEIN

 

Als directeur van de vereniging CLAT Nederland had ik lang geleden een gesprek met de onlangs overleden Frits Bolkestein. Hij was toen lid van de VVD Tweede Kamerfractie met in zijn portefeuille Midden Amerika. Nu onvoorstelbaar maar toendertijd was Midden Amerika een brandpunt in de Nederlandse en internationale politiek vanwege de Sandinistische revolutie in Nicaragua en de zeer bloedige oorlog in El Salvador.

Het gesprek was eenvoudig tot stand gekomen, ik meen een telefoongesprek. Ik vond dat het tijd was geworden om ook met de VVD te praten over Midden Amerika.  Met PvdA, CDA en D66 waren we al een tijdje in gesprek over de Nederlandse politiek in Midden Amerika.

Ik had geen idee wat me te wachten stond. VVD politici waren onbekend terrein voor mij behalve dan wat ik in de krant over deze en gene had gelezen. Bolkestein bleek heel toegankelijk. 

Hoewel hij veel ouder was dan ik, deelden we de ervaring ooit bij een Nederlandse multinational gewerkt te hebben: hij 16 jaar bij Shell, ik maar twee jaar bij de Philips Hoofdindustriegroep RGT (radio, grammofoon en TV) in Eindhoven. 

Maar er was meer. Hij had net als ik in Midden Amerika gewoond en gewerkt. Hij voor Shell, ik voor het Ontwikkelingsprogramma van de Verenigde Naties.

Hoewel de VVD niet bekend stond als vakbondsvriendelijk had hij geen moeite met onze vereniging als Nederlandse steunpilaar voor de vakbeweging in Latijns Amerika. Als ik me goed herinner zei hij dat hij “het niet altijd eens is met de vakbonden, niet in Nederland, niet in Latijns Amerika maar democratisch georganiseerde vakbonden die zich inzetten voor democratisering, verdienen onze steun.”

Dat was precies wat we nodig hadden, brede ondersteuning van CLAT als een van de democratische krachten in Midden Amerika. Dat de VVD ons daarin volgde was een aanwinst voor onze positie in Nederland. Dat was helaas wel tegen het zere been van radicale actievoerders in Nederland die de Sandinisten en de guerrilla in El Salvador door dik en dun steunden.

RIP Bolkestein.

FRITS BOLKESTEIN

Frits Bolkestein in 1983

In het Vlaamse weekblad Knack nr.3 van dit jaar stond een interview met Frits Bolkestein met als titel ‘Fort Europa? We kunnen niet anders’.’ (blz. 61 e.v).  Dat interview gaat uiteraard over de problemen van vandaag en dan vooral Europa en de vluchtelingencrisis. Zoals bekend zit Bolkestein nooit om straffe uitspraken verlegen. Dat roept nogal eens irritaties op maar het valt niet te ontkennen dat hij daarmee ook menig debat over een actueel probleem heeft opgestart. Bolkestein was nooit bang voor een goede polemiek. Kom daar tegenwoordig nog eens om bij politici. Ze zijn nog dunner gezaaid dan vroeger.

Ik mag Frits Bolkestein wel ondanks dat ik het lang niet altijd met hem eens ben. https://nl.wikipedia.org/wiki/Frits_Bolkestein Je kon het met hem eens worden waar je het over oneens was. Aan het begin van zijn politieke carrière in de Tweede Kamer begin jaren 80 van de vorige eeuw, had hij een poos Latijns Amerika in zijn portefeuille. Daar kon je toen als politicus nog wat mee omdat het continent als gevolg van bloedige revoluties en burgeroorlogen (Nicaragua en El Salvador) veel aandacht kreeg van de media en een hele stoet van actiegroepen en dus ook van de Minister van Buitenlandse Zaken en de Tweede Kamer. PvdA en CDA hadden toen zelfs een aparte Latijns Amerika commissie. 

Bij die stoet actievoerders hoorde toen ook de vereniging CLAT Nederland waar ik directeur van was. CLAT Nederland was een solidariteitsvereniging met de overkoepelende Latijns Amerikaanse vakbond CLAT die banden had met de FNV maar vanwege zijn Christelijke achtergrond vooral met het CNV.  Het lukte mij na enig telefonisch overleg een gesprek te krijgen met Bolkestein in het gebouw van de Tweede Kamer. Dat was toen voor een actiegroep als CLAT Nederland uitzonderlijk want de actiewereld meed de VVD als ware het de pest. In de ogen van linkse actievoerders was de VVD een partij van rechtse ballen en ondernemers die het het volk zouden onderdrukken en uitbuiten. Als linkse idealist wil je daarmee niet gezien worden.

Dat voormalig rechtse ballen imago kwam o.a. door het optreden van voormalig VVD leider Wiegel. Ik herinner me nog Vietnam discussie avonden in Nijmegen waar Wiegel namens de VVD voor een gehoor van anti-Vietnam betogers sprak. Wiegel liet zich door geen enkele slogan uit de zaal van zijn stuk brengen. Integendeel, het was alsof hij rechtser werd naarmate de zaal feller en kritischer op hem reageerde. Ik verdenk hem ervan het imago van rechtse bal gecultiveerd te hebben als een vorm van politieke provocatie van links. Maar hij was natuurlijk ook politiek pragmatisch genoeg om daar waar nodig compromissen te sluiten. 

Na mijn terugkeer uit Latijns Amerika als voormalig VN medewerker was het voor mij duidelijk dat de VVD hoe dan ook een democratische partij was en derhalve op het punt van democratie aanspreekbaar moest zijn. Dat bleek te kloppen toen ik met Bolkestein sprak. Ik herinner me zijn woorden niet meer exact maar ze komen erop neer dat hij weliswaar niet gecharmeerd was van vakbonden maar dat hij als democraat de vakbeweging respecteerde. Tijdens het gesprek kon ik hem ervan overtuigen dat voor CLAT in Latijns Amerika de democratie de enige begaanbare weg was voor de emancipatie (bevrijding) van de werknemers en dat CLAT daarom politieke en financiële steun verdiende vanuit Nederland. Vanaf die tijd konden we het verhaal van CLAT Nederland voortaan ook kwijt aan de VVD.

In de actiewereld en bij linkse mannen en vrouwen van Niet Gouvernementele Organisaties als NOVIB, CEBEMO en ICCO werd deze strategische zet van CLAT Nederland naar het democratische politieke midden in Nederland heftig bekritiseerd. Het werd gezien als verraad aan de goede zaak, aan de linkse revolutie die met de Sandinistische overwinning in Nicaragua een nieuwe opleving in Latijns Amerika en dus ook in Nederland kende. Een tweede Cuba leek alsnog mogelijk te zijn. 

Bij CLAT Nederland zagen we dit natuurlijk heel anders, namelijk als het verder uitbouwen van een zo breed mogelijke Nederlandse politieke steun aan de arbeidersbeweging CLAT in Latijns Amerika. Het politieke optreden van CLAT Nederland was daarbij in overeenstemming met de democratische beginselen van CLAT. CLAT was er zelfs van overtuigd dat in ondemocratische systemen, zowel van rechts als links, de werknemers altijd de hoogste prijs betalen voor de onvrijheid en de politieke onderdrukking. Een opvatting die CLAT Nederland zonder voorbehoud onderschreef.

HET NOODGELD VAN BOLKESTEIN

Een digitale fotocompositie van Petrus.

Bolkestein wil noodgeld laten aanmaken om zo te ontsnappen uit de Euro want die dreigt voor ons te duur te worden en op de koop toe ook nog eens onze soevereiniteit te ondermijnen. Nederland heeft al eens ooit eerder noodgeld gemaakt. Dat was toen de Duitsers in mei 1940 ons land binnenvielen. Lang heeft het niet geduurd. Na een paar weken was het gedaan met het noodgeld en was Nederland ordelijk bezet door de Duitsers.

De ironie van de geschiedenis is dat Bolkestein nu noodgeld wil maken met enkele sterke Noordelijke Europese landen, in de praktijk dus vooral met Duitsland. In dat land zijn er intussen ook politieke krachten in opkomst die net als Bolk het liefst vandaag nog uit de Euro zouden willen stappen. Maar of dat in Duitsland zo'n vaart zal lopen is maar de vraag want de geschiedenis weegt in Duitsland nog altijd veel zwaarder dan in Nederland. Daar heeft de historische lichtzinnigheid al jaren geleden toegeslagen. Bovendien zijn Duitsers niet gewend om bij verlies ook maar meteen hun biezen te pakken zoals de Nederlandse koopman gewend is om te doen.

Bolkestein hecht blijkbaar aan een soeverein Nederland met zijn eigen grondwet. Prima, ik doe dat ook en wil dus een Europa waar onze Nederlandse eigenheid in overeind blijft met onze eigen Nederlandse taal (hallo Universiteiten zien jullie daar nog een taak?) en cultuur, eigen leefstijl en kunst, eigen architectuur en landschap. Allemaal zaken waar we als Nederlanders voor moeten staan. Maar als het om bedrijven en werkgelegenheid gaat, basisvoorwaarden om de Nederlandse eigenheid overeind te houden, dan hoor of zie ik niks van Bolkestein en zijn vrienden.

Hebben Bolkestein en diens vrienden ( bijvoorbeeld Zalm) ooit iets ondernomen tegen de uitverkoop van ABN-AMRO? Nee toch. Net zo min als we hem gehoord hebben bij de uitverkoop van Nutricia, Organon (met dank aan Weijers die nu hypocriet het hoogste patriottische lied staat te zingen) en nu weer Douwe Egberts. Integendeel, dat valt allemaal onder de categorie vrije markt en daar zijn Bolkestein c.s. grote voorstanders van. Als Eurocommissaris van de Interne Europese markt heeft hij daar zelfs heel hard aan meegewerkt. Van hem is Bolkesteinmaatregel waardoor het overmaken van geld van het ene Euroland naar het andere Euroland voortaan gratis is.

Bolkestein is de man van het Europa van het Grote Geld. Maar dat Europa van het Grote Geld dreigt nu als gevolg van de crisis meer geld te kosten dan koopman Bolk in zijn beste jaren had gedacht en dus moeten we er vanaf zien te komen. Gelukkig kijkt Bolk ook niet verder dan de portemonnee, politieke visie op Europa zou maar onnodige ballast zijn. Nederland moet zijn belangen als triple A land veilig stellen, dat is zijn politieke visie.

Hoezo is Nederland een triple A land? Wat te denken van het grote bouworderschandaal, het schandaal rond de liborrente waar zelfs een triple A bank als de Rabo bij betrokken is, het vastgoedschandaal bij de pensioenfondsen, de zogenaamde sideletters bij onze multinational Albert Heijn, de opsplitsing van ABN AMRO, de noodhulp voor nationale trots ING, de verkoop van Organon, het gehannes met Douwe Egberts, de aanschaf van de Fyra, de vertraging van 6 jaar (!!) bij de oplevering van het Rijksmuseum plus de enorme kostenverhogingen en zo kan ik nog een hele tijd doorgaan.

Nederland is helemaal geen triple A land en zijn politieke elite geen triple A elite. Nederland is een ordinair koopmansland waar de elite telkens weer verkondigt dat geld hebben gelijk staat aan het hebben van een politieke visie. Dat is wat Bolkestein ons nu probeert te verkopen als het hoogste goed. Zoveel geestelijke armoede hebben we in de Nederlandse politiek lang niet meer meegemaakt en het lijkt erop dat het van kwaad tot erger wordt.  

BOLKESTEIN EN DE NIEUWE NEDERLANDSE ARROGANTIE

 Bolkestein en de Nieuwe Nederlandse Arrogantie

Terwijl Merkel en Sarkozy voorzichtig een weg zoeken om de Eurozone bij elkaar te houden, komt Bolkestein ons vertellen dat het onvermijdelijk is dat er een Neuro en een Zeuro komen. Noord Europa waaronder dus Nederland heeft namelijk economische discipline. Zuid Europa niet. Daar zijn ze wat luchthartiger en gemakzuchtiger, zo heb ik ook al elders gelezen. Nieuw Nederlandse arrogantie zou ik dat willen noemen. Alsof Nederlandse politici als het hun zo uitkomt niet net zo gemakzuchtig en luchthartig zijn als Italiaanse en Griekese politici. Was er aan het eind van de vorige eeuw internationaal geen sprake van Hollandse ziekte? Nederland leed toen toch aan een soort economische luiheid en sloomheid o.a. als gevolg van de royale aardgasbaten, een cadeautje van Moeder Natuur?  Nog steeds gebruiken we de aardgasbaten om onze gaten in de nationale begroting op te vullen.

Alsof het allemaal al niet arrogant genoeg is, voegt Bolkestein er nog aan toe dat Griekenland uit de Eurozone gemanoeuvreerd moet worden en dat hij er geen traan om zal laten “als Italië uit de Euro wordt gedwongen”.  Zie hier de politieke visie van een Hollandse kruidenier op de toekomst van Europa, een kruidenier die bovendien Eurocommissaris is geweest.

Volgens die kruideniersmentaliteit is Europa net als Nederland een BV met een winst en verliesrekening. Maar Nederland is geen BV. Dat weet Bolkestein donders goed maar hij doet net of het niet zo is omdat hem dat politiek beter uitkomt. Maar zoals Nederland meer is dan een BV zo is Europa dat ook. En net zoals men in Nederland soms heftig van mening kan verschillen hoe vrede, veiligheid, stabiliteit en welvaart het beste gediend kan worden, verschilt men ook in Europa soms heftig van mening. Om je dan in een dergelijk debat op te stellen als Nederlandse betweter en eigenheimer, lijkt me onverstandig. Ik zou wel eens willen weten of Bolkestein over dit onderwerp al van gedachten gewisseld heeft met Merkel en Sarkozy of zijn het maar losse flodders uit zijn kundige denkraam?