Posts tonen met het label anuc. Alle posts tonen
Posts tonen met het label anuc. Alle posts tonen

vrijdag 15 september 2023

7. AMERICA LATINA. POLITIEK EN LANDHERVORMINGEN

 

De Venezolaanse kleine boer en ooit verzetsman tegen de dictatuur van generaal Pérez Jiménez is als algemeen secretaris van de Latijns Amerikaanse Federatie van Boeren FCL het gezicht van de boerenbeweging van CLAT. (foto CLAT Nieuws, februari/maart 1973, 4e jaargang /no.2)

Dat werk bij CLAT Nederland voor een deel politiek werk is, heb ik onvoldoende beseft. Ik ben geen politiek onbeschreven blad, indertijd bij Philips was ik dat nog wel, op de universiteit niet meer.

Daar begon met de oorlog in Vietnam mijn actieve politieke belangstelling, zeg maar politiek activisme. Ik voelde mij genoodzaakt om me te verdiepen in het hoe en waarom van die oorlog.

Daarop volgt dan het typische studentenprotest dat gepaard gaat met veel vergaderingen. Politiek activisme op de universiteit is vooral vergaderen. Zonder vergaderingen geen politiek. Het zijn leerzame vingeroefeningen, niet helemaal vrijblijvend maar zonder directe verantwoordelijkheid.

Bij CLAT Nederland is de politiek minder vrijblijvend, minder academisch. Het is persoonlijker omdat je met mensen verbonden bent hier in Nederland en daarginds in Latijns Amerika en om hen  daarginds is het te doen.

Bij CLAT Nederland leiden vergaderingen tot besluiten die de koers van de vereniging bepalen en wat je met je club kunt doen voor de mensen ginds in Latijns Amerika. Een verantwoordelijkheid die nieuw voor me is maar toch ook weer niet helemaal onbekend. 

Bij de verkenners van de Don Bosco parochie vergaderden we als patrouilleleiders met de staf over het wel een wee van onze troep zoals de aanschaf van spullen zoals bijvoorbeeld tenten en spitritusbranders (onnodig voor een echte verkenner), acties om geld in het laatje te krijgen enz. 

Eigenlijk doen we dat bij CLAT Nederland dat ook maar dan met politiek er bij. Dat is niet altijd gemakkelijk zo ervaar ik zelf meteen na mijn stage in Colombia. Terug in Nederland maak ik tijdens een bezetting van de aula van de Universiteit van Nijmegen voor het behoud van het Derde Wereld Centrum, kennis met Leon W. , het gezicht van de toen nog mij onbekende Aktie Colombia. 

Leon W. en ik willen hetzelfde, armoede en sociaal onrecht bestrijden in Colombia,  maar de weg waarlangs blijkt verschillend. De weg van Aktie Colombia loopt via de boerenbond ANUC en de politieke partij ANAPO. De ANUC is mij zo goed als onbekend. In de ANAPO heb ik geen vertrouwen vanwege het verleden van de politieke leiders.

Bij CLAT Nederland leer ik dat er binnen de boerenbond ANUC verschil van mening is over de weg die gevolgd moet worden om de arme, landloze boeren recht te doen. Voor de een zijn landbezettingen door landloze boeren het begin van een desnoods gewelddadige revolutie voor de ander een uiting van radeloosheid als gevolg van armoede en onderdrukking.

Voor de een zijn de landbezettingen de opmaak naar de revolutie, de socialistische of anti - kapitalistische revolutie, voor de ander dreigt dit opnieuw geweld naar het platteland te brengen, terwijl het oude geweld nog maar net gedaan is. 

Het oude geweld heeft tientallen jaren geduurd en naar schatting tussen de 150.000 en 300.000 slachtoffers gemaakt waarvan de meesten, zoals altijd landloze boeren en hun gezinnen waren. Twee miljoen van hen zijn voor het geweld gevlucht en terecht gekomen in de krottenwijken rond de grote steden. Dat wil de bij CLAT aangesloten Colombiaanse boerenbond met alle begrip voor de landbezettingen en de noodzaak van landhervormingen hoe dan ook voorkomen.

Aktie Colombia daarentegen gelooft wel in de revolutionaire weg. Dat verschil van inzicht leidt ook in Nederland tot meningsverschillen, voor sommigen is dat moeilijk te begrijpen maar de werkelijkheid in Colombia is nu eenmaal niet anders.

vrijdag 16 december 2022

8. TERUG NAAR NIJMEGEN. DERDE WERELD CENTRUM

 

Prof. Dr. Gerrit Huizer in Veranderingsprocessen in de Derde Wereld, in zijn studeerkamer. (1929-1999) Foto: Katholiek Documentatie Centrum

Dat de studenten de moeite hebben genomen om een Zwartboek Derde Wereld Centrum van 55 pagina’s handgeschreven tekst te maken, is het bewijs dat het DWC bij de studenten zeer aan het hart ligt en toegewijd zijn aan de goede zaak. Het is, als je het Zwartboek leest, een wonder van doorzettingsvermogen.

Het boek is een lange oproep tot actie. 

“POLITIEK OP GROND VAN DE FEITEN.
willen we in nijmegen nog ooit een centrum voor de derde wereld krijgen, dan moet er een andere strategie gevoerd worden dan de tot nu toe gevolgde hiërarchische weg.
16 mei wordt er in nijmegen een aksiedag gehouden. dat is het begin!!
(slot van het zwartboek, pag 54)

De actie bestaat voornamelijk uit een lange dag in de aula van de universiteit luisteren naar allerlei mensen die zich bezig houden met de Derde Wereld. Ik blijf in de aula tot Leon W. van de pas opgerichte actiegroep Colombia zal spreken. Hij is een tijd geleden in Colombia geweest en heeft de boerenorganisatie ANUC bezocht. Volgens hem is dat een radicale beweging die samen met de politieke oppositie partij ANAPO wel eens voor een omwenteling in Colombia zou kunnen zorgen.

Ik heb daar in Colombia mijn twijfels over gekregen. Daar wil ik met hem over praten. Of hij zin heeft om bij mij thuis langs te komen? Dat wel maar hij heeft geen behoefte om over mijn twijfels te praten. Hij is zeker van zijn inzicht, een houding die ik steeds vaker tegenkom. De werkelijkheid wordt in een ideologisch politieke mal gestopt en dat is het dan. Voor mij doe je dan tekort aan de werkelijkheid en dan natuurlijk vooral de mensen.

Of het dankzij het Zwartboek en de aktiedag is, weet ik niet maar het universiteitsbestuur komt terug op haar besluit. Er komt een voltijds lectoraat voor het Derde Wereld Centrum. De door de benoemingscommissie voorgestelde dr. Gerrit Huizer wordt directeur en lector van het Derde Wereld Centrum. 

Kort samengevat sluit zijn stelling aan bij die van Leon W. De boerenbeweging zal de basis zijn voor een radicale omwenteling. Georganiseerde boeren zijn revolutionairen. Hij baseert zich daarbij op jarenlange ervaring met landhervormingen in Midden Amerika, Chili en Zuid Oost Azië vastgelegd in zijn proefschrift ‘ Peasant Unrest in Latin America, its origins, forms of expression and potential’ en uitgegeven in het Engels en het Spaans.  

Zijn grote voorbeeld is het Chinese boerenleger onder leiding van Mao Tse Toeng.  Mao verslaat de nationalisten en vestigt de dictatuur van de Communistische partij op het Chinese vasteland.

Het Katholiek Documentatie Centrum te Nijmegen schrijft het volgende over zijn tijd bij het Derde Wereld Centrum. 

“Sinds 1973 was Gerrit Huizer directeur van het Derde Wereld Centrum (DWC) en lector in de veranderingsprocessen in de landen van de Derde Wereld aan de Katholieke Universiteit Nijmegen. Hij begeleidde veel scripties van studenten en onderzoeken van promovendi. Naast zijn functies aan de universiteit was Huizer lid van de Nationale Adviesraad Ontwikkelingssamenwerking, lid van het bestuur van de Stichting Onderzoek Multinationale Ondernemingen, voorzitter van de Wertheim Stichting, lid van de Missieraad, lid van de Academische Raad van de Université de Paix te Namen (België), lid van de Inter-Amerikaanse Raad voor Inheemse Spiritualiteit, ondervoorzitter van de International Foundation for the Study of Comparative Ethics en adviseur voor de United Nations Research Institute for Sociaal Development (UNRISD) en Food and Agriculture Organization (FAO).

Rond zijn vijftigste kreeg Huizer een bijzondere belangstelling voor religie en spiritualiteit. Zijn opvattingen over (volks)spiritualiteit en ontwikkeling worden expliciet geformuleerd in zijn laatste boek Leren van de Derde Wereld. Crisis als uitdaging (1992). Hij wijst hierin op de geestkracht van arme en onderdrukte mensen en houdt daarnaast een pleidooi voor een milieubewuste levensstijl en economie. Ter gelegenheid van het 25-jarig bestaan van het DWC in 1998 ontving Gerrit Huizer uit handen van de minister voor Ontwikkelingssamenwerking een koninklijke onderscheiding. In zijn rede bij het afscheid van de KUN op 9 oktober 1999 wees hij met name op de groeiende kloof tussen rijk en arm in de wereld. Een maand later overleed hij.” (Katholiek Documentatie Centrum) 

Ik zelf heb geen tijd en ook geen zin meer om mij te verdiepen in het Derde Wereld Centrum. Ik wil zo snel mogelijk afstuderen en op zoek gaan naar een baan bij voorkeur ergens in Latijns Amerika.

(wordt vervolgd)
 

vrijdag 16 september 2022

66. HET BELOOFDE LAND. NIEUWE OPSTANDELINGEN

 

"De presidentsverkiezingen van 19 april 1970 waren moeilijk en controversieel. Rojas en Misael Pastrana Borrero waren allebei kandidaat voor het ambt. Rojas leek de verkiezingen te winnen totdat er een landelijke storing in communicatiesystemen plaatsvond. Nadat deze waren hersteld waren de stemmen al geteld. De resultaten lagen erg dicht bij elkaar, met een kleine marge in het voordeel van Pastrana Borrero. De aanhangers van Rojas betwistten de resultaten en beschuldigden de regering van president Carlos Lleras Restrepo van fraude. De zaak werd aanhangig gemaakt bij het Verkiezings Hof, dat op 15 juli 1970 in het voordeel van Pastrana Borrero besliste en hem als president van Colombia bekrachtigde. Deze vermeende verkiezingsfraude leidde tot de vorming van de 19 april-beweging." (Wikipedia: Elecciones Presidenciales de Colombia de 1970)

Met de vreedzame overgang van een militaire dictatuur van Rojas Pinilla naar een burgerlijk gemankeerd democratisch bewind kwam geen einde aan de sociaal-economische ongelijkheid. De elite bleef met het teruggekeerde twee partijenakkoord aan de macht en de rest had het nakijken, dat wil zeggen vooral de landloze of kleine campesinos op het platteland en de krottenwijkbewoners aan de rand van de steden. 

Het platteland bleef arm, de grootgrondbezitters hun politieke bazen. De armoede in de krottenwijken rond grote steden was nog schrijnender. Er was  onvoldoende werk om gezinnen aan een inkomen te helpen laat staan een fatsoenlijk bestaan. Alleen de middenklasse kon zich de illusie maken er bij te horen en in de toekomst een groter deel van de koek te krijgen. 

Voor revolutionair links genoeg reden om door te gaan met hun guerrilla acties ver weg in de oerwouden aan de randen van het land, daar waar de overheid nog maar nauwelijks aanwezig is en de wildernis begint. 

De twijfelachtige verkiezingsoverwinning van de Conservatieve president Misael Pastrana (1970-1974) maakte het er niet beter op. De landhervormingen die de liberale president Lleras Restrepo met de oprichting van de boerenbeweging ANUC een nieuwe impuls had willen geven, stagneerde met als gevolg onder de campesinos veel opstandigheid. 

Nadat president Pastrana vanwege strubbelingen over grondbezit een einde aan de subsidiëring van de ANUC maakte, werd de opstandigheid onder boeren groter. Ze lieten zich niet meer in hun hok terugjagen. 

Binnen de ANUC werd een heftig debat gevoerd tot hoever men met zijn verzet tegen de bestaande orde kon gaan. Dat leidde tot een splitsing, de ene stroming radicaler dan de ander maar beide eisten hoe dan ook grond voor boeren.

Het gevolg was een volgens velen pre-revolutionaire situatie die gevoed werd door het conflict over verkiezingsfraude tussen enerzijds de ANAPO en anderzijds de gekozen regering Pastrana. 

De overtuiging onder ANAPO aanhangers dat Pastrana de verkiezingen tezamen met de zittende president Lleras Restrepo had gefraudeerd - wat goed denkbaar is - leidde tot de oprichting van de guerrillabeweging M-19, een verwijzing naar de verkiezingsdatum 19 april 1970. Colombia had nu maar liefst drie guerrilla groepen; de orthodox communistische FARC, de Cubaans georiënteerde ELN en de populistisch linkse M-19.

Het twee partijen akkoord mocht dan een einde gemaakt hebben aan de militaire dictatuur, een op democratie gebaseerde vrede was verder weg dan ooit. Linkse guerrillagroepen stonden tegenover de traditionele machtselite van de Liberale en Conservatieve partij met het leger. 

Deze gewelddadige cocktail werd versterkt door groepen ANUC boeren die op vreedzame wijze grond van grootgrondbezitters bezetten. Grootgrondbezitters besloten het recht in eigen hand te nemen en de boeren met hulp van gewapende groepen, huurlingen van het leger, van hun land te verjagen.

Wat doe je als student als je om je heen zoveel armoede en sociaal onrecht ziet? Het mag een wonder heten dat studenten niet massaal kozen voor een van de guerrillagroepen waar velen in de sporen van Camilo Torres de dood zouden hebben gevonden. Het Colombiaanse leger was dank zij steun en hulp uit de VS een goed uitgerust leger geworden dat de guerrilla steeds beter wist te bestrijden. 

Oscar en Fernando en met hen vele anderen waren zich wel bewust van dat sociale onrecht en het geweld dat hen omringde, weliswaar ver weg in de wildernis met hier en daar aanslagen in de bewoonde wereld maar dichtbij genoeg om het als bedreigend te ervaren. 

Vanuit het besef dat het gewapende geweld zou leiden tot nieuwe bloedbaden en miljoenen vluchtelingen van het platteland naar de krottenwijken rond de steden, zochten zij naar een andere weg. Sociaal-economische hervormingen zonder moord en doodslag. In die opvatting werden zij gesteund door hun en intussen ook mijn mentor professor Frans Rosier.

(wordt vervolgd)
 

vrijdag 9 september 2022

65. HET BELOOFDE LAND. LANDHERVORMINGEN

Deze foto geeft goed de stemming op het platteland van Colombia rond de jaren zestig-zeventig van de vorige eeuw weer. Campesinos, jong en oude, man en vrouw heffen hun primitieve landbouw gereedschap als wapens onder gejuich in de lucht bereid om desnoods met geweld landbouwgrond te bezetten. De maker van de foto is onbekend.
 

Via de vriendschap tussen Oscar, van huis uit Liberaal en Fernando van Conservatieve familie ben ik terecht gekomen bij het geweld als politieke factor in Colombia. Politiek geweld is in onze discussies in Nijmegen beperkt tot revolutionair geweld en dat is sinds de overwinning van de Cubaanse revolutie, geoorloofd.  Revolutie dient  het goede doel, dit wil zeggen de bevrijding van de mens uit de kwade krachten van het kapitalisme. 

Die gedachtegang is aangescherpt door de Vietnamoorlog waarin Amerika het vlees geworden kapitalistische kwaad is en Vietnam het land van de bevrijding. Weliswaar iets te eenvoudig geschetst maar daar komt het op neer. Nu ontdek ik hier in Colombia stap voor stap wat geweld daadwerkelijk betekent. Hier krijg ik pas een beeld van de omvang en de gevolgen van geweld. Geweld dat bovendien niks opleverde. Het liep dood in een coup van het leger.

Of nee, toch niet. Een deel van de Liberale partij besefte dat er wat moet gebeuren, wil er een einde komen aan het geweld en de eeuwige armoede op het platteland. Maar wie had de politiek moed het heikele probleem van de landhervormingen voor de kleine en landloze boer aan te pakken? Een deel van de Conservatieven, onder hen vooral de grootgrondbezitters, hielden het platteland in hun conservatieve greep. Zij moesten niks hebben van landhervormingen. Dat zou een aantasting zijn van hun rijkdom en politieke macht waarop ze sinds de onafhankelijkheid van Spanje aanspraak maken. 

De Liberale president Carlos Lleros Restrepo waagde het om na zijn “verkiezing” in 1966 de knoop door te hakken en riep bij wet de boerenorganisatie ANUC in het leven ter aanvulling van het al in 1961 opgerichte landhervormingsinstituut INCORA,  een onderzoeksinstituut dat in cijfers de oneerlijke verdeling van grond en inkomen vastlegt maar weinig of niets doet om die situatie te veranderen. Een boerenorganisatie zou de landhervormingszaak vlot kunnen trekken. 

Met behulp van de nieuwe wet werden de campesinos van regeringswege aangemoedigd zich te organiseren en zich met financiële steun van de overheid sociaal en economisch te ontwikkelen om aldus een menswaardig bestaan op het platteland op te bouwen. De ANUC geeft met zijn staf cursussen ter verbetering en verhoging van de landbouw en veeteelt productie, informatie over kredietverlening, het gebruik en onderhoud van landbouwmachines enz. De campesinos leerden en radicaliseerden.

Wat moeizaam bleef, was de herverdeling van de grond en zonder herverdeling geen toekomst voor campesinos. Gaandeweg besloten ze die landhervormingen desnoods met acties en volgens sommigen met geweld door te voeren.  Met demonstraties,  acties en bezettingen van landbouwgronden eisten ze de uitvoering van landhervormingen. 

Zo dreigde langs de weg van de ANUC het geweld op het platteland opnieuw terug te keren, nu niet begonnen door leiders van de Liberale en Conservatieve partij maar door de campesinos zelf. Je zou dat een revolutionaire omwenteling kunnen noemen. De campesinos namen met hun acties het recht in eigen hand. 

Maar de hacendados lieten het er weer niet bij zitten. In plaats van de conflicten vreedzaam op te lossen namen ook zij het recht in eigen hand door paramilitaire groepen en doodseskaders op te richten. Campesinos werden met geweld van het land gejaagd. Boerenleiders in koelen bloede vermoord. Colombia was ruim tien jaar na de Violencia weer terug bij af. 

(wordt vervolgd)