7. AMERICA LATINA. POLITIEK EN LANDHERVORMINGEN

 

De Venezolaanse kleine boer en ooit verzetsman tegen de dictatuur van generaal Pérez Jiménez is als algemeen secretaris van de Latijns Amerikaanse Federatie van Boeren FCL het gezicht van de boerenbeweging van CLAT. (foto CLAT Nieuws, februari/maart 1973, 4e jaargang /no.2)

Dat werk bij CLAT Nederland voor een deel politiek werk is, heb ik onvoldoende beseft. Ik ben geen politiek onbeschreven blad, indertijd bij Philips was ik dat nog wel, op de universiteit niet meer.

Daar begon met de oorlog in Vietnam mijn actieve politieke belangstelling, zeg maar politiek activisme. Ik voelde mij genoodzaakt om me te verdiepen in het hoe en waarom van die oorlog.

Daarop volgt dan het typische studentenprotest dat gepaard gaat met veel vergaderingen. Politiek activisme op de universiteit is vooral vergaderen. Zonder vergaderingen geen politiek. Het zijn leerzame vingeroefeningen, niet helemaal vrijblijvend maar zonder directe verantwoordelijkheid.

Bij CLAT Nederland is de politiek minder vrijblijvend, minder academisch. Het is persoonlijker omdat je met mensen verbonden bent hier in Nederland en daarginds in Latijns Amerika en om hen  daarginds is het te doen.

Bij CLAT Nederland leiden vergaderingen tot besluiten die de koers van de vereniging bepalen en wat je met je club kunt doen voor de mensen ginds in Latijns Amerika. Een verantwoordelijkheid die nieuw voor me is maar toch ook weer niet helemaal onbekend. 

Bij de verkenners van de Don Bosco parochie vergaderden we als patrouilleleiders met de staf over het wel een wee van onze troep zoals de aanschaf van spullen zoals bijvoorbeeld tenten en spitritusbranders (onnodig voor een echte verkenner), acties om geld in het laatje te krijgen enz. 

Eigenlijk doen we dat bij CLAT Nederland dat ook maar dan met politiek er bij. Dat is niet altijd gemakkelijk zo ervaar ik zelf meteen na mijn stage in Colombia. Terug in Nederland maak ik tijdens een bezetting van de aula van de Universiteit van Nijmegen voor het behoud van het Derde Wereld Centrum, kennis met Leon W. , het gezicht van de toen nog mij onbekende Aktie Colombia. 

Leon W. en ik willen hetzelfde, armoede en sociaal onrecht bestrijden in Colombia,  maar de weg waarlangs blijkt verschillend. De weg van Aktie Colombia loopt via de boerenbond ANUC en de politieke partij ANAPO. De ANUC is mij zo goed als onbekend. In de ANAPO heb ik geen vertrouwen vanwege het verleden van de politieke leiders.

Bij CLAT Nederland leer ik dat er binnen de boerenbond ANUC verschil van mening is over de weg die gevolgd moet worden om de arme, landloze boeren recht te doen. Voor de een zijn landbezettingen door landloze boeren het begin van een desnoods gewelddadige revolutie voor de ander een uiting van radeloosheid als gevolg van armoede en onderdrukking.

Voor de een zijn de landbezettingen de opmaak naar de revolutie, de socialistische of anti - kapitalistische revolutie, voor de ander dreigt dit opnieuw geweld naar het platteland te brengen, terwijl het oude geweld nog maar net gedaan is. 

Het oude geweld heeft tientallen jaren geduurd en naar schatting tussen de 150.000 en 300.000 slachtoffers gemaakt waarvan de meesten, zoals altijd landloze boeren en hun gezinnen waren. Twee miljoen van hen zijn voor het geweld gevlucht en terecht gekomen in de krottenwijken rond de grote steden. Dat wil de bij CLAT aangesloten Colombiaanse boerenbond met alle begrip voor de landbezettingen en de noodzaak van landhervormingen hoe dan ook voorkomen.

Aktie Colombia daarentegen gelooft wel in de revolutionaire weg. Dat verschil van inzicht leidt ook in Nederland tot meningsverschillen, voor sommigen is dat moeilijk te begrijpen maar de werkelijkheid in Colombia is nu eenmaal niet anders.

65. HET BELOOFDE LAND. LANDHERVORMINGEN

Deze foto geeft goed de stemming op het platteland van Colombia rond de jaren zestig-zeventig van de vorige eeuw weer. Campesinos, jong en oude, man en vrouw heffen hun primitieve landbouw gereedschap als wapens onder gejuich in de lucht bereid om desnoods met geweld landbouwgrond te bezetten. De maker van de foto is onbekend.
 

Via de vriendschap tussen Oscar, van huis uit Liberaal en Fernando van Conservatieve familie ben ik terecht gekomen bij het geweld als politieke factor in Colombia. Politiek geweld is in onze discussies in Nijmegen beperkt tot revolutionair geweld en dat is sinds de overwinning van de Cubaanse revolutie, geoorloofd.  Revolutie dient  het goede doel, dit wil zeggen de bevrijding van de mens uit de kwade krachten van het kapitalisme. 

Die gedachtegang is aangescherpt door de Vietnamoorlog waarin Amerika het vlees geworden kapitalistische kwaad is en Vietnam het land van de bevrijding. Weliswaar iets te eenvoudig geschetst maar daar komt het op neer. Nu ontdek ik hier in Colombia stap voor stap wat geweld daadwerkelijk betekent. Hier krijg ik pas een beeld van de omvang en de gevolgen van geweld. Geweld dat bovendien niks opleverde. Het liep dood in een coup van het leger.

Of nee, toch niet. Een deel van de Liberale partij besefte dat er wat moet gebeuren, wil er een einde komen aan het geweld en de eeuwige armoede op het platteland. Maar wie had de politiek moed het heikele probleem van de landhervormingen voor de kleine en landloze boer aan te pakken? Een deel van de Conservatieven, onder hen vooral de grootgrondbezitters, hielden het platteland in hun conservatieve greep. Zij moesten niks hebben van landhervormingen. Dat zou een aantasting zijn van hun rijkdom en politieke macht waarop ze sinds de onafhankelijkheid van Spanje aanspraak maken. 

De Liberale president Carlos Lleros Restrepo waagde het om na zijn “verkiezing” in 1966 de knoop door te hakken en riep bij wet de boerenorganisatie ANUC in het leven ter aanvulling van het al in 1961 opgerichte landhervormingsinstituut INCORA,  een onderzoeksinstituut dat in cijfers de oneerlijke verdeling van grond en inkomen vastlegt maar weinig of niets doet om die situatie te veranderen. Een boerenorganisatie zou de landhervormingszaak vlot kunnen trekken. 

Met behulp van de nieuwe wet werden de campesinos van regeringswege aangemoedigd zich te organiseren en zich met financiële steun van de overheid sociaal en economisch te ontwikkelen om aldus een menswaardig bestaan op het platteland op te bouwen. De ANUC geeft met zijn staf cursussen ter verbetering en verhoging van de landbouw en veeteelt productie, informatie over kredietverlening, het gebruik en onderhoud van landbouwmachines enz. De campesinos leerden en radicaliseerden.

Wat moeizaam bleef, was de herverdeling van de grond en zonder herverdeling geen toekomst voor campesinos. Gaandeweg besloten ze die landhervormingen desnoods met acties en volgens sommigen met geweld door te voeren.  Met demonstraties,  acties en bezettingen van landbouwgronden eisten ze de uitvoering van landhervormingen. 

Zo dreigde langs de weg van de ANUC het geweld op het platteland opnieuw terug te keren, nu niet begonnen door leiders van de Liberale en Conservatieve partij maar door de campesinos zelf. Je zou dat een revolutionaire omwenteling kunnen noemen. De campesinos namen met hun acties het recht in eigen hand. 

Maar de hacendados lieten het er weer niet bij zitten. In plaats van de conflicten vreedzaam op te lossen namen ook zij het recht in eigen hand door paramilitaire groepen en doodseskaders op te richten. Campesinos werden met geweld van het land gejaagd. Boerenleiders in koelen bloede vermoord. Colombia was ruim tien jaar na de Violencia weer terug bij af. 

(wordt vervolgd)