19. AMERICA LATINA. HET FRANSE VERRAAD

 

Edmond Maire (1931-2017) staat als algemeen secretaris van de Chemie Federatie bij het CFTC (Confédération Francaise des Travailleurs Chrétiens) Congres in 1964 aan het hoofd van een groep die de vakcentrale wil deconfessionaliseren. Zijn verkiezing tot algemeen secretaris van de CFTC heeft een splitsing van de vakcentrale tot gevolg. Hij verandert de naam in CFDT.  De achterblijvers van de CFTC blijven het WVA trouw.  

Een dramatische dissonant op het wereldcongres die zich al tijdens de ceremoniële opening van het WVA wereldcongres openbaart, is de opstelling van algemeen secretaris Edmond Maire van de Franse vakcentrale CFTD. In de katholieke krant De Tijd wordt daarvan scherp verslag gedaan. 

“De rel begon toen Maire tijdens de openingszitting het woord kreeg. De traditie wil dat de secretaris-generaal van de vakbond van het land waar de conferentie wordt gehouden een welkomstwoord uitspreekt. Inplaats van het echter bij een beleefde speech te houden, maakte Maire van de gelegenheid gebruik of eerder misbruik en zette zijn eigen particuliere visie op het WVA uiteen. 

Met de bekende Franse pretenties en aan onbeschoftheid grenzende onbeleefdheid stelde hij dat het WVA volgens hem helemaal geen toekomst had en maar beter kon verdwijnen. Het WVA zou er verstandig aan doen zich aan te sluiten bij het IVVV, het veel groter socialistische wereldverbond. Maar daar liet Maire het nog niet eens bij: hij gaf de Chileense WVA-vakbond, die om bekende redenen niet aanwezig kon zijn, een veeg uit de pan en verweet het dat het Allende niet voldoende had gesteund.

Verder beschuldigde hij de kleine Marokkaanse vakbond ervan dat het de Arabische eenheid verstoorde en niet in het WVA thuis hoorde. Hierop verlieten de Afrikanen onmiddellijk de zaal en en verklaarden op een in allernaast bijeen geroepen persconferentie dat zij weigerden zich te onderwerpen aan het Franse vakbondsimperialisme. 

Edmond Maire vervolgde intussen zijn tirade door ok nog het rapport van Emilio Maspero (secretaris generaal van CLAT) in felle termen te bekritiseren. Dit rapport was als werkdocument voor het congres bedoeld en zacht uitgedrukt is het uiterst ongepast dit in ene openingstoespraak aan te vallen. Het gevolg was dat men zich in de zaal als één blok achter Masperostelde en dat het WVAgesterkt uit het conflict kwam.” (Kate David in ‘De Tijd’ van maandag 1 oktober 1973)

Op een nachtelijke wandeling naar mijn hotelkamer samen met Ton Bastiaansen en nog enkele vrienden van het NKV zie ik in een hel verlicht café bij een klein tafeltje, Maspero voorover gebogen en druk gebaren makend met iemand praten. Die ander herken ik niet maar de rest van het gezelschap wel. Het is Edmond Maire, de vakbondsman die al tijdens de openingsceremonie begon met het WVA een mes in de rug te steken.

Voor Maspero als schrijver van het strategie rapport van het WVA - in de omgang de bijbel van Maspero genoemd - moet zijn aangekondigde vertrek een nog grotere teleurstelling zijn geweest zijn dan voor de andere congresgangers. Hij, die zijn eerste Europese vakbondservaringen in Frankrijk heeft opgedaan, wordt nog voordat hij het WVA heeft kunnen hervormen, door dezelfde Fransen in de steek gelaten. Dat hij tijdens die stage in Frankrijk goed Frans heeft leren spreken, komt hem nu goed van pas. Maire spreekt immers geen woord Spaans.

Niet alleen verlaat de CFDT het WVA, wat ook een financiële aderlating zal zijn, maar wordt ook nog eens lid van het verraderlijke IVVV. Verraderlijk omdat bij het IVVV aangesloten vakbonden in Latijns Amerika het vaak op een akkoord gooien met dictators en werkgevers. 

De volgende dag hoor ik dat Maspero tot aan de vroege ochtend met de Franse vakbondsleider heeft gesproken. Vergeefs natuurlijk. Maire en de zijnen hebben definitief gekozen voor het IVVV. 

Het is de bevestiging van de socialistische koers die was begonnen op het congres van de CFTC (de Franse Confederatie van Christelijke Arbeiders) in 1964. Op dat congres besloot een meerderheid van de afgevaardigden (ongeveer 70%) het socialisme te volgen en verder te gaan als CFDT. De minderheid bleef als CFTC vasthouden aan de sociaal christelijke waarden en bleef trouw aan  het WVA. 

18. AMERICA LATINA. WERELDCONGRES VAN HET WERELD VERBOND VAN DE ARBEID

Een foto van de bestuurders van de NKV Voedingsbond Sint Joris met hun vrouwen ergens in de jaren zestig van de vorige eeuw. In die tijd waren collega bestuurders van de bond tevens vrienden. Links zit als vierde van boven Ton Bastiaansen, voorzitter van de bond. Zijn vrouw lacht breeduit naar de camera. Links van hem zit mijn moeder. Rechtsboven in de hoek mijn vader. De andere gezichten herinner ik me, maar ik ben helaas hun namen vergeten evenals de gelegenheid waarop deze foto is gemaakt. Het was toen gebruikelijk om bij een huwelijksjubileum een etentje voor al je collega's  met hun vrouwen te organiseren. 

Dit wordt mijn eerste wereldcongres ooit, nog wel van een internationale vakbond. CLAT en CLAT Nederland hebben ervoor gezorgd dat ik als waarnemer kan deelnemen aan het 18e congres van het Wereld Verbond van de Arbeid (september-oktober 1973) dat gehouden wordt in Évian, gelegen aan de Franse kant van het meer van Génève. 

Ik heb geen enkele ervaring met internationale congressen zodat ik in een zee van indrukken en gesprekken terecht kom. De vertegenwoordigers van CLAT met voorop Emilia Maspero hebben geen tijd om mij te informeren of te oriënteren. Ik ben op ontdekkingsreis met een gebrekkig kompas.

Een geluk is dat ik een collega van mijn vader tref, Ton Bastiaansen voorzitter van de NKV Voedingsbond, de bond waar mijn vader als regionaal bestuurder bij werkt voor Noord Oost Brabant en Limburg. 

Op een bijna vaderlijke wijze leidt hij me langs  kopstukken van het NKV zoals Piet Brussels met zijn bestuur van de metaalbond en Henk van Eekert van het secretariaat. Met enige trots stelt hij me voor als de zoon van zijn collega Theo Nelissen, die al net zo lang voor de vakbond werkt als hijzelf. Ik ben er verlegen mee maar ook geholpen. 

Voor het eerst besef ik dat mijn vader in deze vakbondsomgeving van betekenis is, waardoor dat nu ook uitstraalt naar mij. Daar ben ik hem dankbaar voor. Het maakt niet alleen mijn werk gemakkelijker, het geeft me ook het gevoel onder vrienden te zijn.

De ceremoniële opening en de procedures die nu eenmaal horen bij zo een congres gaan voornamelijk langs me heen. Ik vind het belangrijker om met de aanwezigen te praten en van gedachten te wisselen. De aanwezige Latino’s weten ondertussen wel wie ik ben. Zij zijn vooral druk met elkaar. Ik begrijp dat er voortdurend overleg wordt gevoerd over de inzet van CLAT als regionale organisatie van het WVA.

Dat is logisch want het belangrijkste werkstuk van het congres is een strategisch document van de hand van Emilio Maspero, algemeen secretaris van CLAT en vice-voorzitter van het WVA, waarin de grote beleidslijnen voor de nabije toekomst worden vastgelegd. 

Maspero heeft met zijn vakbondscollega’s een omvangrijk werkstuk afgeleverd dat vanwege zijn omvang al snel de welwillend kritische titel krijgt van “De bijbel van Maspero”, niet zo verwonderlijk natuurlijk in een wereldorganisatie met sterke christelijke wortels. 

Het woord bijbel slaat op de dikte van het document en de inhoud. Latijns Amerikanen zijn nu eenmaal breed-sprakerig én  breed-schrijverig. Woorden hebben in hun cultuur een emotionele betekenis die verder reikt dan het strikt functionele. En net als in de echte bijbel worden in het document uitvoerig beginselen, waarden en normen beproken.

Het is voor het eerst in de geschiedenis van het WVA en in de hele internationale vakbeweging dat een vakbond uit de derde wereld, in dit geval uit Latijns Amerika, het voortouw neemt om het internationale beleid van een wereldorganisatie te bepalen. Dat is niet alleen een hele eer maar ook een grote verantwoordelijkheid. 

Tegelijk, zo merk ik in de wandelgangen maakt het de CLAT vakbondsleiders zelfbewuster en trots. Er speelt zich op dit congres een stukje emancipatie af waarvan de volle omvang in de toekomst pas duidelijk kan worden. Latijns Amerika eist zijn plaats op op het wereldtoneel, te beginnen bij de internationale vakbeweging.

Het straalt ook af op de Aziatisch en Afrikaanse delegaties. Ook zij voelen zich meer erkend door de Europeanen. Ze zijn nieuwsgierig naar wat CLAT Nederland is en vragen aan me of het ook niet mogelijk is om zo een vereniging op te richten voor Afrika en Azië. 

Bij de Nederlandse delegatie is men niet onverdeeld gelukkig met het werkstuk van Maspero. Ton Bastiaansen is er van meet af aan positief over. Hij begrijpt het radicale taalgebruik en de radicale visie van Maspero vanuit zijn gesprekken met de Curacaose vakbondsman Oscar Semerel. 

Zijn vakbond maakt het op basis van maandelijkse bijdragen van bestuursleden mogelijk dat Oscar voltijds vakbondsbestuurder kan zijn voor zijn vakbond op Curacao.  Hij schrikt niet van woorden als revolutie en klassenstrijd, woorden die in Maspero’s werkstuk gebruikt worden om te sociale situatie in Latijns Amerika te duiden.

Andere NKV’ers hebben er moeite mee. Zij bekijken de wereld door de bril van de Koude Oorlog. Een al te eenvoudig wereldbeeld, maar wel een dat de wereldpolitiek sinds de Tweede Wereldoorlog domineert. 

Dat is niet uit leerstellige starheid maar omdat de ervaring hun heeft geleerd dat het gevestigd communisme (het reëel bestaande socialisme zoals het in de linkse studentenwereld heet) nu eenmaal een vijand is van kerk en geloof. Voor hen klinken woorden als klassenstrijd en revolutie eerder communistisch en bedreigend, dan bevrijdend.

Er wordt gekscherend tegen me gezegd dat ik met mijn CLAT opvattingen achter het IJzeren Gordijn thuishoor, het soort kritiek dat je ook krege te horen tijdens je verzet tegen de Vietnam Oorlog. Gelukkig zijn er ook NKV'ers die er anders over denken. Zij helpen een brug te slaan tussen de verschillende opvattingen. 

AFSCHEID VAN OSCAR

Oscar in het hotel in Chili tijdens de vakbondsbijeenkomsten in 2014

Oscar is op 6 maart in Willemstad, Curacao overleden. Ik heb Oscar voor het laatst ontmoet in 2014 in Santiago de Chili tijdens een bijeenkomst van Latijns Amerikaanse vakbonden aangesloten bij de World Organization of Workers WOW. Hij zat in een rolstoel. Ook niet mis om zo ver te vliegen in een rolstoel. Oscar was geen lichtgewicht zodat het niet gemakkelijk was hem in de bus te laten stappen.

Het tekent hem dat hij er ondanks zijn rolstoel er bij wilde zijn. Hij was nog steeds actief in zijn vakbond op Curacao en internationaal. Als erevoorzitter van de Latijns Amerikaanse ouderenbond ijverde hij voor aansluiting bij de WOW. Hij werd met veel waardering en erkenning als een goeie bekende ontvangen.

Ik kende Oscar sinds het begin van de jaren zeventig van de vorige eeuw toen ik werkte bij de solidariteitsvereniging CLAT-Nederland, een vereniging die zich ten doel stelde de Sociaal-Christelijke vakbeweging in Latijns Amerika te steunen. Oscar was met zijn horecabond lid van CLAT en was via CLAT internationaal actief.

Oscar Semerel zit hier in het midden tijdens een vergadering van de Raad van CLAT in het midden van de jaren zeventig. Links op de foto CLAT adjunct algemeen secretaris Eduardo Garcia  en WVA confederaal secretaris Ernesto Molano. Rechts op de foto CLAT algemeen secretaris Emilio Maspero en nog 2 leden van de Raad.

Hij was in Nederland vanwege een probleem met een van zijn kinderen die naar een speciale school moest in Nederland. Hij maakte van de gelegenheid gebruik om vrienden van de voormalige katholieke voedingsbond op te zoeken waaronder met name voorzitter Ton Bastiaansen. Ton was tevens lid van het bestuur van CLAT-Nederland en zo kwam Oscar ook ons bezoeken  in Utrecht.
Zijn naam kende ik al. Dat kwam omdat de bestuurders van de vroegere katholieke voedingsbond elke maand 25 gulden betaalden zodat Oscar als vrijgestelde voor zijn vakbond op Curacao kon werken. Mijn vader was een van die bestuurders.

Op Curacao was hij een bekend vakbondsman met overal contacten. Zijn bond onderhandelde met de grote hotels op het eiland over collectieve arbeidsovereenkomsten. Als het tot een conflict kwam, deed hij een beroep op zijn Nederlandse collega’s om zijn bond te steunen door het sturen van protesttelegrammen en andere acties. Zijn bond kreeg ook geregeld technische ondersteuning.

Op een van zijn bezoeken vertelde hij over corruptie op het eiland. Voorstellen om dat openlijk in Nederland aan te kaarten vond hij te ver gaan. Dat zou het overleg met de hotels en de overheid kunnen schaden. Hij zocht liever op zijn eiland naar wegen om tegen de corruptie te vechten.

Internationaal was hij op veel fronten actief: in het bestuur van CLAT dat zetelde in het buurland Venezuela, op internationale conferenties van de ILO in Geneve, als voorzitter van de Latijns Amerikaanse Federatie van Voedingsbonden en als voorzitter van de Internationale Federatie van Boeren-, Hotel- en Voedingsbonden die was aangesloten bij het voormalige Wereld Verbond van de Arbeid WVA te Brussel.

Oscar was onvermoeibaar en plichtsgetrouw en dat allemaal ondanks de beperkte middelen die hem ter beschikking stonden.
Oscar moge je rusten in vrede. Het is je van harte gegund.