DE TECHNOCRATISCHE DWANGBUIS DIE STIKSTOFNORM HEET

Greenpeace is de grootste stemmingmaker tegen boeren en vent ongegeneerd technocratisch-wetenschappelijke opvattingen uit als maatgevend voor mens en natuur. 

Verandert de Nederlandse democratie langzaam maar zeker in een technocratie? Zo een vaart zal het niet lopen maar soms bewegen we er gevaarlijk dichtbij. Het treffendste voorbeeld daarvan is de stikstof kwestie. Dat is duidelijk een gevalletje van technocratie, goed bedoeld misschien maar technocratisch.

De goede bedoeling zou herstel van de natuur zijn, een uitvinding van ecologen.  Net zoiets als stadsherstel maar dan anders. Dat woord herstel kan men in verband met natuur natuurlijk nooit gebruiken. Men kan natuur niet herstellen. Neem nou de Peel die is ontstaan uit afgegraven veengrond. De grootvader van mijn vrouw heeft daar in diepe armoede aan meegewerkt.

Die veengrond kun je niet meer herstellen. Je kunt moeilijk veengrond terugleggen. Is het erg dat we de veengrond gebruikt hebben? Welnee, de natuur zorgt daarna prima voor zichzelf. Die past zich aan en verandert mee. Kijk maar naar bosbranden. Na een paar jaar groeit en bloeit het bos weer.

Waar de grootvader van mijn vrouw ook aan heeft meegedaan is de wolvenjacht. Wolven maakten het houden van koeien en paarden in dat gebied onmogelijk. Maar zonder koeien geen melk en zonder paarden geen trekkracht en dus geen landbouw. De tractor moest nog worden uitgevonden.

Wolven kun je in tegenstelling tot veen terughalen en dat gebeurt nu dus ook. In een romantische natuurbui willen mensen wolven terugzien in het landschap. Of dat kan en of het zin heeft? We zullen het zien maar ik denk dat het Nederlandse landschap vanwege de bevolkingsdichtheid niet leent voor een nieuw wolvenland.

Terug naar de technocratie. Om de natuur te herstellen (wat eigenlijk onzin is) moet volgens de ecologen minder stikstof worden uitgestoten. Stikstof is normaal hard nodig voor de groei van planten maar kan ook bepaalde planten verstikken en die willen we nou net terug hebben samen met allerlei kleine diertjes.

Om dat voor elkaar te krijgen wordt een stikstofnorm vastgesteld waaraan het boerenbedrijf zich moet aanpassen. Een technocratisch vastgestelde norm (een puur theoretisch norm want in werkelijkheid niet na te meten) wordt bepalend voor het leven van duizenden mensen en ook nog eens voor de toekomst van het platteland. Dat is doorgedreven technocratie.

 

Niet de mensen maken de dienst uit maar de wetenschappelijke norm. Hoe fout dat is, ontdekt de parlementaire onderzoekscommissie tijdens de verhoren over Corona beleid. Ter bestrijding van de Corona epidemie werden burgers op basis van technocratische normen daarin gesteund door de overheid (binnen de overheid stikt het op alle terreinen van technocraten) in een dwangbuis gestopt. 

Mensen in rusthuizen mochten niet meer naar buiten, hun geliefden niet naar binnen, stervenden konden geen afscheid nemen van hun geliefden enz. Scholen gingen dicht. De ingezette middelen bleken erger dan de kwaal.

Technocraten zijn een bedreiging voor de democratie in de brede betekenis van het woord. Boeren, hun gezinnen en het leven op het platteland wordt verdacht gemaakt alsof zij tegen de natuur zouden zijn. Een groep mensen wordt opzij gezet, overbodig en tot economisch nutteloos verklaard. 

Een beroepsgroep die ooit de ruggengraat van de Nederlandse samenleving was, dreigt te worden uitgebannen op grond van een technocratisch vastgestelde norm ten behoeve van wat met een groot woord natuurherstel heet. Nog even en de Veluwe wordt ontruimd om plaats te maken voor de wolven. 

 

WAT IS DE OVEREENKOMST TUSSEN EEN HERSENBEHANDELING, KERNENERGIE EN KLIMAAT?

 

De overeenkomst bij alle drie is de rol van wetenschap. Zonder wetenschap geen medische wetenschap, zeker niet op het gebied van de hersenen, geen kernenergie en ook geen klimaattheorie.

Wetenschap rust op bewijzen, harde bewijzen van verbanden tussen oorzaak en gevolg. Over die harde bewijzen en die verbanden willen wetenschappelijke meningen nogal eens uiteen lopen.

Zo is er in de medische wereld al een tijdje een debat gaande over de behandeling van hersenschade door de Amerikaanse hersenkliniek Cognitive FX in Utah. De deftige NRC schreef er onlangs een artikel over.

Ik ga niet op de inhoud van het artikel in maar op de journalistieke aanpak, die berust namelijk op hoor en wederhoor, Aan de ene kant komt de patiënt waarmee de journalist meereist naar Amerika en artsen van de kliniek aldaar aan het woord, aan de andere kant komen de Nederlandse critici aan het woord.

Er spreekt veel argwaan uit het artikel over de behandeling en het Amerikaanse verdienmodel. Tussen de regels door lees je dat het er in de kliniek Amerikaans aan toe gaat. Er wordt ingezet op marketing en reclame en zelfs winst gemaakt. In Nederland is dat verdacht. Medische zorg is een kwestie van medemenselijkheid, winstbejag doet daar afbreuk aan. 

De behandeling wordt door Nederlandse medici afgewezen als onvoldoende bewezen. Een wetenschappelijk debat dus waar je vragen over kunt hebben. Dat is voor een buitenstaander moeilijk. 

In ieder geval blijft het beginsel van hoor en wederhoor naar alle aspecten van de behandeling overeind. Hij probeert de argumenten en de opvattingen als niet wetenschapper te wegen en dat verdient lof.

Waarom bestaat zo eenzelfde houding van hoor en wederhoor niet ten aanzien van de klimaattheorieën? De staande theorie dat de oorzaak van de klimaatverandering, de opwarming van de aarde, veroorzaakt wordt de toegenomen hoeveelheid CO2 door menselijk handelen, d.w.z. de massaal verstookte fossiele brandstoffen, wordt net zo goed wetenschappelijk betwist.

Dat is logisch. De klimaattheorie is niet met harde feiten te bewijzen, zo zegt ook het KNAW in zijn wetenschappelijke brochure over klimaat. Er zijn wel veel aanwijzingen voor zo een theorie, maar aanwijzingen zijn nog geen harde bewijzen.

Toch worden de wetenschappers die de theorie op verantwoorde d.w.z. wetenschappelijke wijze menen te kunnen weerleggen niet aan het woord gelaten, ook niet in de deftige NRC. Daarentegen komen NGO’s die de klimaattheorie met hand en tand verdedigen en zelfs actiegroepen als XR uitgebreid aan het woord. 

De klimaattheorie is blijkbaar voor links (helaas is de NRC veranderd van een minzame, liberaal conservatieve krant verandert in een links liberale krant) een gevestigde theorie waar niet meer aan getwijfeld kan en mag worden. De normale wetenschappelijke twijfel is taboe geworden. Ik denk dat dit het gevolg is van de opvatting dat de gevestigde klimaattheorie links is en de wetenschappelijke tegenspraak als rechts wordt gezien. Me dunkt, een ongemakkelijke situatie voor wetenschappers.

Hetzelfde zien we bij kernenergie. Ook op dat gebied is al jaren de wetenschappelijke discussie gepolariseerd tussen links en rechts. Blijkbaar is er in de praktijk zoiets als linkse en rechtse wetenschap wat natuurlijk onzin is. Maar ja, probeer dat maar eens duidelijk te maken aan de betrokken partijen.

IS KLIMAATCRISIS EEN STRAF VAN GOD?

De scheppende God van Michelangelo in de Sixtijnse Kapel kan prima doorgaan voor een boze God. Misschien hoort boos worden wel bij scheppen?

Is de klimaatcrisis een straf van God? Dat zou zo maar eens kunnen. De oorzaak van de klimaatcrisis is immers de grootschalige industrialisatie en die is mogelijk gemaakt door de wetenschap. De ellende lijkt dus begonnen te zijn met de wetenschap. Hadden we die niet gehad, zaten we nu nog in grotten met een berenvel om kou te lijden.

De uitvinding van het vuur betekende alvast warmte in de grotten en uitbreiding van het dieet met geroosterd in plaats van rauw vlees (de bbq herinnert ons deze dagen nog aan die primitieve gewoonte) en rauwe groenten.

Het wiel was tot op zeker hoogte ook nog een onschuldige uitvinding. De kar bracht de mogelijkheid om efficiënt boodschappen te doen of van land te verhuizen. Hele stammen hebben daar gebruik van gemaakt. Het wiel werd minder onschuldig toen het gebruikt werd om kanonnen te vervoeren.

Maar de onschuld der mensheid ging pas goed verloren toen de wetenschap reuzenstappen begon te zetten. Vermaledijde Grieken  als Archimedes, Pythagoras e. a. begonnen onze kennis systematisch  in kaart te brengen en wetten en theorieën te bedenken. Vanaf toen was het einde zoek.

Hoe meer resultaten er geboekt werden hoe hoogmoediger de wetenschappers werden. Ze vonden zich beter dan de goden. De hoogmoedigsten onder hen verklaarden de goden dood want niet wetenschappelijk aan te tonen. 

De wetenschap leerde ons krachten beheersen die tot dan waren voorbehouden aan de goden. Dat begon met mechanica, van stoom en elektriciteit naar atoombom en kernenergie. We waren voorgoed van de goden los gekomen. We hadden onszelf bevrijd. 

En dan komt de klimaatcrisis. De goden pikken het niet langer dat ze opzij gezet worden door de mensen die ze zelf hebben geschapen. Het is afgelopen met de pret. Ze schakelen nieuwe verkondigers in als Greenpeace, Milieudefensie, kranten  als NRC, Trouw en de Volkskrant en zenders als de NOS. Hun boodschap is duidelijk. Ophouden met die flauwekul en terug naar basics waaronder knielen voor de goden. 

97. HET KAN VRIEZEN. HET KAN DOOIEN. HET EINDE DER TIJDEN

 

Het waren de Spanjaarden die een einde maakten aan de wereld van de Azteken en niet de god van de zon zoals ze altijd gevreesd hadden. Wat zal ene einde maken aan onze beschaving? Een andere beschaving en niet het klimaat zoals we vrezen?

Op de een of andere manier doen de alarmerende toespraken van VN Algemeen Secretaris Guterres mij denken aan de Azteken. Die waren elke dag bang dat de zon niet zou opkomen wat de ondergang van de wereld zou betekenen. Zonder zon geen licht, geen dag, geen zonnewarmte om bomen en planten te laten groeien en dus geen eten.

Wij hebben dankzij de wetenschap ontdekt dat deze angst voor de ondergang van de wereld bijgeloof is. De zon is geen god maar een natuurkundig fenomeen. Dat hij elke dag terugkomt, is omdat de aardbol continue om zijn as draait en om de zon.

Die arme Azteken wisten dat niet. Ze wisten niet eens dat de aarde rond is, laat staan dat hij draait om de zon.  Wij weten nu beter. De zon is maar een planeet net als de aarde en geen god. Zij dachten zelfs dat ze hem offers moesten brengen om hem elke dag te doen terugkeren. 

Die offers waren niet mis. Het hart van gevangenen of nog erger van kinderen. De Azteken hoopten met die harten de zon te vermurwen te blijven komen, elke dag opnieuw. Wij weten wel beter, zelfs de Spaanse veroveraars die met geweld een einde maakten aan de Azteken beschaving, wisten al beter.

Voor hen bestond  er in ieder geval geen zonnegod. Hun God was die van het kruis en die is niet gediend van mensenoffers. Zijn eigen offerdood aan het kruis was het laatste offer aan zijn God de Vader en daarmee is de kous af. Tenminste dat zou je denken maar het doemdenken is weer terug.

Heeft de wetenschap ons bevrijd van bijgeloof en mensenoffers tegen de ondergang van de aarde, we zijn niet echt bevrijd van de vrees van de ondergang. Het NOS journaal liet er gisteren na het verschijnen van het nieuwe doemrapport van de VN,  geen twijfel over bestaan.

VN algemeen secretaris Guterres waarschuwde ons nog maar eens een keer. De ondergang is nabij als we niet snel maatregelen nemen om de opwarming van de aarde te stoppen. We zijn verkeerd bezig.  We hebben geen respect voor de natuur. Integendeel we plegen roofbouw op de aarde.

Niet een Zonnegod zal ons straffen, noch de Christelijke God maar de God van de Natuur en de Aarde wie of wat dat ook moge zijn. En zo gaan we naar bijna 2000 jaar wetenschap alsnog gebukt onder de vrees en de angst dat binnen enkele jaren het einde nabij zal zijn.
 

 

WAT GAAT HET WORDEN? EEN ROBOT DIE MENS WORDT OF EEN MENS DIE ROBOT WORDT?

 

Wat gaat het worden in de toekomst? Een robot die mens wordt of een mens die robot wordt?

Sinds mijn studie sociologie/politicologie vraag ik af hoe de wetenschap zich moet verhouden tot de maatschappij. 

Aan wetenschap zitten gevaarlijke kanten en dan bedoel ik niet alleen het maken van atoombommen of andere gevaarlijk tuig, maar ook door wetenschap gewenst of opgelegd gedrag.

Indertijd droomde de Nijmeegse politicologie professor Hoogerwerf dat politicologen van de toekomst op basis van wetenschappelijke diagnoses politieke problemen zouden kunnen vaststellen en genezen. De politicoloog als arts van de politieke samenleving, zoiets toch.

Ik heb dat nooit zien zitten. Leven is meer dan meten.

Hans Stegeman van de Triodosbank lijdt aan dezelfde kwaal als Hoogerwerf . Voor hem zijn wetenschappelijke data de uitkomst op basis waarvan  ons maatschappelijk leven gedirigeerd kan worden, uiteraard voor bestwil van iedereen.

“Wat zou er gebeuren als er een raming wordt gemaakt van de uitstoot van broeikasgassen of stikstof voor de begrotingsperiode? Beide zijn zeer relevant voor het te voeren beleid en daar een voorspelling voor geven zet beleidsmakers aan tot actie. Maar er is nog veel meer mogelijk: overgewicht, vermogensongelijkheid, levensverwachting, enzovoorts.” (column in Financieel Dagblad 6 sept. 2022)

Stegeman’s droom samengevat: “met data in de hand bestuur je het hele land”. 

Dat gaat niet lukken tenzij je het afdwingt. Er zijn mensen die dat willen. Uit naam van eigen bestwil word je keuzevrijheid door de overheid ingeperkt. 

Maar mensen zijn geen robots die je zo maar even kunt aansturen op basis van data.

Mensen hebben de vrijheid te kiezen, ook hun eigen dood. 

Wat maakt een mens tot mens? Zijn vrijheid zijn eigen lotsbestemming te kiezen, zijn eigen verantwoordelijkheid te nemen. Tenminste dat is het ideaal. In de praktijk zijn er belemmeringen in keuzevrijheid en lotsbestemming. Niet alles kan.

Maar om dat om te draaien en niks meer te mogen behalve wat wetenschappelijk verantwoord is, is het andere uiterste.

Helaas vinden veel wetenschappers en deskundigen dat dit wel kan en zelfs moet.

Maak suiker duurder want dan worden minder mensen dik. Verbied het roken zodat minder mensen longkanker krijgen, verhoog de belastingen zodat we allemaal even rijk of arm worden enz.

Maar wat als mensen dik willen worden, als ze toch willen roken, als ze rijker dan anderen willen zijn? Gaan we dan een op wetenschap gebaseerde dictatuur instellen? Gaan we dan van regeringswege een leefstijl afdwingen?

De trend is er. De maakbaarheid van mens én samenleving... tot de wal het schip keert en mensen hun lotsbestemming naar eigen inzicht opeisen.

 Moge de goden ons bijstaan.

HET KAN VRIEZEN.HET KAN DOOIEN. IS ECOLOGIE OOK MAAR EEN MENING?

 

De natuur zijn we zelf

Ecologen hebben net als ieder ander mens het volste recht om te beweren dat natuur geconserveerd of beschermd moet worden. Maar dat ze dat doen uit naam van de wetenschap, deugt niet. In het algemeen is wetenschap onderzoekend en niet norm stellend. De Wikipediapagina ecologie is daar duidelijk over.

“Ecologie of oecologie is een biologische vakwetenschap. De ecologie bestudeert zowel de wisselwerking tussen organismen onderling, binnen populaties en levensgemeenschappen (de biotische milieufactoren), als de relaties van deze biologische eenheden met hun niet-biologische omgeving (de abiotische milieufactoren). Biotische en abiotische factoren samen vormen een ecosysteem. De autoecologie is de studie op het niveau van een individueel organisme, van een willekeurige soort, binnen een gegeven ecosysteem. De synecologie of gemeenschapsecologie bestudeert alle soorten organismen, ofwel de levensgemeenschap, van een gegeven ecosysteem. De populatiebiologie onderzoekt de dynamiek en evolutie (van populaties) van soorten. “

De ecologie zelf stelt niet vast of een ecosysteem, een organisme of een natuurgebied moet blijven of dat soorten niet mogen verdwijnen. Dat vinden wij als mensen. Het is een mening over natuur en iedereen is vrij die te hebben. Helaas wordt dat onderscheidt vaak niet gemaakt. Daar worden maar al te vaak meningen gegeven door ecologen over bijvoorbeeld natuur of soort behoud waarmee de indruk wordt gewekt dat dit de uitkomst is van wetenschappelijk onderzoek.

Stel dat ik als politicoloog het Nederlandse politieke systeem onderzoek en vervolgens op grond daarvan vaststel dat we de PvdA en de PVV dienen te behouden. Ik denk dat op zo een moment iedereen beseft dat dit niks met wetenschap te maken heeft maar mijn mening is, niks meer en niks minder.

Hetzelfde geldt voor ecologen. Alles wat zij beweren over natuurbehoud of bescherming is een mening over natuur beargumenteert met feiten.  Je kunt je afvragen of het wel zo verstandig is van ecologen zo massaal de mening uit te dragen dat de natuur behouden moet worden.

In de praktijk komt namelijk nergens behoud van de natuur voor. Waar we mee bezig zijn is een soort monumentenzorg voor de natuur, die vreemd is aan de natuur zelf. Natuur is per definitie verandering, een permanenten wisselwerking tussen natuurverschijnselen en onszelf want ook wijzelf zijn deel van de natuur.  

In de loop der tijd zijn soorten verdwenen en nieuwe soorten bijgekomen zonder dat daar een mensenhand aan te pas kwam. Niet alleen zijn in de loop van de evolutie diersoorten maar ook mensensoorten verdwenen, onze voorgangers. De verschijning van de mens in de natuur is een bewijs van de voortdurende wisselwerking tussen de verschillende natuurverschijnselen.

Natuurbehoud is hoe dan ook een politieke keuze en zoals over elke keuze die gemaakt wordt door mensen kunnen politieke meningsverschillen ontstaan. Vanuit dit standpunt bezien hebben de boeren het volste recht om te protesteren tegen een gemaakte politieke keus.

(wordt vervolgd)
 

37. HET KAN VRIEZEN, HET KAN DOOIEN. DE WISPELTURIGE MENS

 

Hoe groot ons verlangen naar modellering van het menselijk gedrag ook is, het blijft moeilijk om iedereen in een model te passen.

In de klimatologie draait alles om modellen en modellering, d.w.z. op basis van statistisch verwerkte meetgegevens achterhalen wat de invloed is van de hoeveelheid CO2 in de atmosfeer en het verloop van de aardtemperatuur. Zonder die modellen, die mogelijk zijn geworden door globale metingen,(satelliet)waarnemingen en de enorme rekenkracht van computers, zou niemand zich druk kunnen maken om het klimaat. We zouden  er eenvoudigweg geen weet van hebben. Klimaat zou een gegeven zijn, een mysterie zoals het vroeger was.

Maar wordt er eenmaal gemeten dan gaat de mens er ook mee aan de slag. Dat is mensen eigen en zal nooit veranderen. De mens grijpt altijd en overal in zijn omgeving in op basis van ervaring en of kennis. Wij mensen kunnen de wereld om ons heen niet met rust laten, die aanvaarden zoals hij is. Als we dat wel zouden doen, zouden we zijn als dieren, overleven in de gegeven omstandigheden of sterven. We willen niet sterfelijk zijn en zijn daarom altijd op zoek naar beter en meer, daar helpt geen lieve moedertje aan. 

Sinds de ontdekking van de wetenschap, het door mensen georganiseerde meten en weten, is er geen houden meer aan. Dat heet Vooruitgang, meer meten is meer weten.  Uiteindelijk hopen we hiermee het waarom van alles wat bestaat te achterhalen en wie weet onsterfelijk te worden. Of dat gaat lukken weten we niet.

Een voorbeeld van modellering is de bestrijding van de Corona pandemie. Zonder modellering geen actie en geen beleid.  Bij afwezigheid van een afdoend vaccin en de onverwachte mutaties van het virus is modellering van het gedrag van mensen, het belangrijkste instrument om de pandemie in te perken.

Maar menselijk gedrag is vaak tot ergernis van beleidsmakers en medemensen niet voor 100% te modelleren, net zo min trouwens als dat van het virus. Het virus muteert maar mensen ook. Levende schepsels, van virus tot mensen, hebben de mogelijkheid te veranderen. Dat maakt het modelleren van gedrag en het beheersen van de pandemie extra moeilijk en ingewikkeld zelfs in dictaturen zoals bijvoorbeeld China.

In westerse democratieën moet men voorzichtiger zijn omdat daar individuele vrijheid hoog staat aangeschreven. Het is een mensenrecht. Dat betekent balanceren tussen soms twee of meer tegengestelde belangen, die van het individu, de samenleving of de staat. In dat spanningsveld moeten democratische politici opereren. Dat brengt democratische politiek terug tot zijn essentie: de kunst van het mogelijke.

Met klimaatmodellen gaat het niet anders. Met hulp van die modellen worden enerzijds de gevolgen van meer of minder CO2 in de atmosfeer met in acht name van andere klimaat beïnvloedende factoren, in kaart gebracht. Aangezien volgens de geldende theorieën de mens de oorzaak is van meer CO2 in de atmosfeer en dus van de opwarming, moet hij veranderen, zich aanpassen. Dat gaat niet zonder slag of stoot vooral niet op wereldschaal.

Zo lang geen sprake is van een werelddictatuur, blijft het spanningsveld bestaan tussen het op wetenschappelijk basis gemodelleerde gewenste gedrag en de wispelturige mensheid . Wetenschappelijke Klimaatbeheersing stuit dus net als Wetenschappelijke  Coronabeheersing op de grenzen van de wispelturige mens.

(wordt vervolgd)
 

DOCTOR IN DE KUNSTEN

In 1917 stuurde de kunstenaar Marcel Duchamp een omgekeerde pisbak in voor een
tentoonstelling. Ondanks dat die geweigerd werd, zorgde Duchamp met zijn inzending
voor een revolutie in de moderne kunst en dat zonder Doctorstitel.

Kunst maken en aan de universiteit promoveren, het klinkt mij in de oren als vloeken in de kerk. Toch is men daar mee bezig op de Universiteit van Leiden, een van de oudste universiteit van ons land. De promotors van deze nieuwbakken studie-tak aan de universitaire boom der wetenschappen, wringen zich in allerlei bochten om het gemakkelijk te maken en het te rechtvaardigen.

Ik lees in de krant dat het niet om wetenschap maar om onderzoek gaat. Je hoeft er, gelukkig maar, niet voor afgestudeerd te zijn zoals bij alle andere promotie onderzoeken gebruikelijk is. De deur staat dus wagenwijd open. Hoewel de selectie van kandidaten zou streng zijn. Waarop dat dan gebaseerd is, wordt niet duidelijk.

Een van die rechtvaardigingen voor het promotieproject is het oude liedje van de titel, het papiertje om toegang te krijgen tot de betere banen met hogere lonen en meer prestige.Slechte motieven voor kunstenaars. Je mag als kunstenaar best geld verdienen en ook nog wel een mooie sociale status hebben, maar het behoort bijzaak te zijn.

De Engelse kunstenaar Damien Hirst vestigde in 1991 zijn naam in de kunstwereld met zijn inzending van een haai op sterk water, getiteld "De fysieke onmogelijkheid van de dood in de geest van iemand die leeft". Hirst is een rijke kunstenaar geworden zonder doctorstitel.

Bezieling gepaard aan intuïtie, passie en nieuwsgierigheid moet de prioriteit zijn. De rest is mooi meegenomen. Is een promotieplaats aan een universiteit de geschikte plek om bezieling met intuïtie, passie en nieuwsgierigheid te hebben? Verrijkt dat je kunstenaarschap nadat je “het vak” geleerd hebt op de kunstacademie, het conservatorium, de fotovakschool, de tekenacademie enz.? 

Ik denk het niet. Eerder het tegendeel. Een promotieplaats slaat je bezieling dood in vergaderingen en debatten over je werk. Je komt niet meer aan kunst maken toe, zo vrees ik. Universiteiten zijn gebureaucratiseerde instellingen met verpletterende spelregels, vakidioten, zout op slakken leggers, kleingeestige druktemakers en vooral citaten en tekst leveranciers.

Een beetje kunstenaar heeft daar geen tijd voor en geen zin in. Kunst is net als het leven veel meer dan wetenschap. Daarom alleen al zou een kunstenaar geen promotie moeten willen. Zouden van Gogh, Rembrandt, Warhol, Bosch, Duchamp en Hirst er wat mee opgeschoten zijn als ze zich gewaagd hadden aan een een promotieprocedure? Maar goed voor de kunst dus dat zij nooit zo gek zijn geweest.

KUNST IS MAGIE

Mini-Ment III, monument voor een draaisleutel, ijzer en Ardeense steen,
(53 cm hoog)

Al werkend aan mijn mini-menten (kleine monumenten) kwam ik op de gedachte dat kunst eigenlijk een vorm van magie is. In de kunsten komen immers fantasie, dromen, werkelijkheid, onwerkelijkheid en allerlei emoties samen. Maar als je dan even doordenkt dan besef je dat eigenlijk alles wat we doen een zekere magie heeft. Dat was al zo toen de mensheid nog in grotten leefde. Wat bewoog deze grotbewoners anders dan een zekere magie om dieren en mensen om hen heen te tekenen en zo greep op hun omgeving proberen te krijgen, de honger te verdrijven en de wereld te begrijpen? Kunst en magie zijn dus altijd nauw verweven geweest.

Kunst is daarom ook een aan de religie verwante vorm van magie. Niet voor niks zijn de kunsten, of het nu tekenen, schilderen, zingen, dichten of schrijven is, begonnen met de religie, de oervorm van de mensen om greep te krijgen op hun omgeving. Kijk maar naar onze vroegste schilderijen, fresco's, gezangen enz. die hadden allemaal een religieuze betekenis. Ze werden zelfs in opdracht gemaakt van de kerken en de geloofsgemeenschap. De volksschrijver Gerard Reve zei het al, alle kunst is religie. Religie en de kunsten zijn bedoeld om greep te krijgen op ons mysterieuze bestaan.

Mini-Ment III van de zijkant gefotografeerd.

Wetenschappers zullen mij tegenwerpen dat alle religie bijgeloof is en dat de kunsten voornamelijk uitingen zijn van onze gevoelens om de zintuigen te strelen en te vermaken. Dat is niet alleen een onderschatting van de betekenis van kunsten en religie maar ook een ontkenning van de oorsprong van de wetenschap zelf. Die is immers ook voortgekomen uit dezelfde menselijke houding namelijk greep te krijgen op onze omgeving, noem het natuur, wereld of heelal en een verklaring voor dit alles.  

Ik zou nog verder willen gaan. Wetenschap is ook magie. Weliswaar een ander soort magie dan die van de religie of de kunsten maar in wezen net zo magisch. Wat is een radio anders dan een magische bron van geluid en de foto een magische weerspiegeling van wat we zien? En wat te denken van een formule als (A+B)in het kwadraat = A kwadraat+B kwadraat +2AB? Dit lijkt toch in hoge mate op een magische formule die al even geheimzinnig is als de geboorte van een mens, een komeet in de ruimte of de dood van een dier. Ons heelal is nu eenmaal een magisch verschijnsel waarin we tijdelijk de gast zijn. Ondanks al onze inspanningen weten we niet waartoe dit alles dient en we weten ook niet wat wel en niet waar is, waar het allemaal vandaan komt en ook niet waarheen het gaat.

KOEIEN ZIJN NIET EFFICIËNT

Koeien zijn niet efficiënt. Zelden zo'n absurde uitspraak gehoord als die van de Maastrichtse geleerde in het Acht Uur Journaal tijdens een gesprekje over de door de Maastrichtse Universiteit gepresenteerde namaak hamburger, een zogenaamde kweekburger. Mooie reclame trouwens. Ze hebben daar zeker ook wat PR volk aangetrokken om de universiteit op te stoten in de vaart der volkeren. Aandacht trekken, hoe absurd ook, is het nieuwe motto voor universiteiten nu ze nog meer sponsorgeld nodig hebben voor hun onderzoek.

Dat is de keerzijde van de verwetenschappelijking van onze samenleving. We stikken zo langzamerhand in de onderwijsdeskundigen, psychologen, sociaal psychologen, zorgspecialisten, economen, bestuurskundigen, opvoedkundigen en joost mag weten wat allemaal nog meer dank zij de democratisering van het onderwijs.Die moeten allemaal een baan hebben en dus moet er aan PR gedaan worden. Je hebt per slot van rekening niet voor niks gestudeerd dus moet je ook wat verzinnen. Als het maar wetenschappelijk verantwoord is.

Vandaar de nieuwe wetenschappelijke uitspraken zoals “koeien zijn niet efficiënt”. Net zo wetenschappelijk kun je beweren dat “het allemaal de schuld van de wetenschap is”. Dank zij de wetenschap zijn er teveel mensen en al die mensen willen vlees eten en dat is voor moeder natuur met zijn inefficiënt grazende koeien niet meer bij te houden. Het is net als met de uitvinding van de gloeilamp. Iedereen wil zo'n lampje maar waar haal je de electriciteit vandaan om ze allemaal te laten branden?

Gelukkig weten wetenschappers ook daar raad op. Ze bedenken electriciteitscentrales die draaien op kolen, gas of uranium. Helaas voor de wetenschap kan Moeder Natuur ook dat niet bijhouden. Het wordt Haar allemaal teveel. Teveel mensen met teveel lampjes, teveel luchtvervuiling, teveel CO2, teveel Ozon enz. Dus nu worden die vervangen door windmolens en zonnecellen. Voorlopig kunnen we weer vooruit tot ook die niet goed blijken te zijn voor Moeder Natuur.

We hebben het nog steeds niet door, maar met de wetenschap hebben we onze ziel verkocht aan de Duivel. Die heeft ons met al onze uitvindingen tegen pest en epidemieën, tegen honger en kou, tegen uitputting en moeheid verleid tot nog meer uitvindingen, tot eindeloos veel uitvindingen. Het mooiste is dat dezelfde wetenschap ook heeft uitgevonden dat de Duivel niet bestaat. Door ons mensen te verleiden met wetenschap heeft Hij Zichzelf onzichtbaar kunnen maken. We kunnen niet eens meer beseffen dat we onze ziel aan hem verkocht hebben tenzij we onwetenschappelijk worden.

We zijn gedoemd om tot in alle eeuwigheid tot gek makens toe in onze eigen absurditeiten te leven. Daarin zijn koeien niet efficiënt, maar kippen ook niet en wolven en zeehonden. Wat is er eigenlijk nog wel efficiënt? Kinderen krijgen? Eigenlijk ook niet. Veel te omslachtig en onbetrouwbaar. De liefde?Hopeloos gedoe met z'n verwarrende emoties, wartaal en omslachtige communicatie. Er is nog een hoop werk te doen voor de wetenschap. Ondertussen heeft de Duivel het pleit gewonnen want dank zij de wetenschap weten we nu ook zeker dat God niet bestaat. Trouwens, zijn bestaan was ook al niet efficiënt. Maar goed dat Hij ontmaskerd is door de wetenschap.  

HEIMWEE NAAR GOD

Jheronimus Bosch, De aarde, gesloten drieluik van 'De tuin der Lusten', 1460-1466, Museo Nacional del Prado, Madrid.'Ipse dixit et facta sunt - Ipse Mandavit et creata sunt'. Hij sprak en het was er - Hij gebood en het was geschapen, zo luidt het opschrift boven aan de magistrale grauwschildering van de gesloten 'Tuin der Lusten'. Met deze ene geschreven boodschap (Psalmen 33:9 en 148:5) moeten we het stellen om Bosch' raadselachtigste werk te begrijpen. Bovenaan links schuiven de wolken open en kijkt God, op het einde van de derde dag, neer op het resultaat van de Schepping: de aarde is, conform het beeld dat men ervan had in de 15e eeuw, rond, plat en omgeven door water." (citaat uit: Peter Ruyffelaere, Jehorimus Bosch, Ludion en Beaux Arts magazine uitgave ter gelegenheid van de tentoonstelling Jheronimus Bosch in het museum Boijmans van Beuningen in Rotterdam, 2001.

In het dagblad Trouw wordt een boeiend debat gevoerd over wat tegenwoordig 'Het Groene Geloof' wordt genoemd. Filosoof, publicist en voormalig Trouw medewerker Jaffe Vink ( 'Lang leve de vooruitgang' in Trouw van 12 januari 2013) vindt het “geen gezellig geloof dat oprijst uit de gedachtenwereld van de duurzame visionairs: Wij hebben de Aarde genegeerd, miskend, vertrapt. We leven niet in harmonie met de natuur. We razen op de ravijn af – tenzij wij verlossing zoeken. De verlossing is: duurzaamheid. De hostie is: biologische winterwortel.”

Voorwaar, harde woorden die natuurlijk geen recht doen aan alle soorten gelovigen die ondertussen hun plekje hebben gevonden in het Groene Geloof. Je hebt er, net zoals in de aloude vertrouwde religies, de orthodoxen waaronder fanaten die hun geloof het liefst aan iedereen zouden willen opleggen, desnoods onder dwang. Je hebt de rekkelijken of gematigden die aan hun Groene Geloof geen absolute zekerheden willen ontlenen en die begrijpen dat de wetenschap ook feilbaar is. Nederland met zijn theologische traditie die tot diep in onze cultuur en politiek is doorgedrongen, is op dit punt uiteraard van alle markten thuis.

Ikzelf reken me tot de gematigden met ernstige twijfels aan de grenzen van de wetenschap hoeveel goeds die ons ook gebracht heeft. Goeds vooral in termen van leefcomfort want op moreel en ethisch gebied heeft de wetenschap ons weinig of niets te bieden. Op die terreinen moeten we het zelf blijven uitzoeken en dat blijkt telkens opnieuw razend moeilijk te zijn. De wetenschap maakt het op velerlei gebied zelfs steeds ingewikkelder waardoor we qua technische mogelijkheden soms steeds dichter bij God maar soms ook dichter bij de duivel lijken te komen. Het dilemma van goed en kwaad wordt door de wetenschap verplaatst maar niet opgelost.

En zo zien we de aarde nu dank zij de wetenschap. Meer dan ooit beseffen we dat we als bewoners van de planeet Aarde verloren lijken te zijn in een kosmos waarvan de afmetingen ons besef van tijd en afstand te boven gaan.

Welke wetenschappelijke stap we ook vooruit zetten, telkens blijkt aan wat eerst zo mooi lijkt te zijn een schaduwkant te zitten die ons op de een of andere manier naar het leven staat. Hoe meer succes de wetenschap heeft, hoe groter de mogelijke schaduwkanten, zo lijkt het. De medisch wetenschappelijke vooruitgang laat ons langer (over)leven met als gevolg een razendsnelle bevolkingstoename. De daaruit voortvloeiende bevolkingspolitiek heeft dan weer vergrijzing, eenzaamheid en economische stress tot gevolg. De uitvinding van de kunstmatige bevruchting is heel mooi voor ouders die kinderen wensen maar tegelijk stelt het ons voor de moeilijke vraag wat dan eigenlijk een gezin is. Is dat puur biologisch zoals velen vooral in de conservatieve en kerkelijk hoek menen of staat de mens het vrij om dat zelf uit te maken? Zo wees Paus Benedictus onlangs op de waarden van wat hij het traditionele gezin noemt. Wat dan weer tot veel ophef leidde onder de voorstanders van het nieuwe gezin. Over de voor en nadelen van andere -natuurkundige – uitvindingen, van kernergie tot kernwapen, van burgervliegtuig tot drone, van mens tot robot hoeven we het dan niet eens te hebben.

Het vooruitgangsdenken brengt dus niet de verhoopte verlossing uit de steeds weer terugkerende dilemma's tussen wat goed en wat slecht is voor het welzijn van het mensdom. We blijken ondanks het geschenk van de rede geen goden te zijn die vanuit een allesomvattend inzicht de wereld en de kosmos kunnen bestieren. Merkwaardig genoeg kunnen we ons dan weer wel met onze aldus beperkte rede een dergelijke alles omvattende God voorstellen.

Vanuit die voorstelling (of zo je wilt fantasie) dringt het besef door dat we ondanks de kracht van ons verstand beperkt zijn in ons vermogen onze eigen lostbestemming te bepalen. We hoeven voor dat besef niet eens in een God te geloven. Wie om zich heen kijkt, ziet in ons dagelijks bestaan de beperkheid van ons verstand. Dat maakt het allemaal zo ingewikkeld dat we soms niet weten waar heen te gaan en onze toevlucht dan toch maar weer nemen naar een of ander houvast, naar zekerheden die desnoods buiten onszelf liggen. Je kunt het God of Wetenschap noemen met een hoofdletter (ooit was zo'n zekerheid ook het Socialisme/Marxisme met een hoofdletter) maar het blijft onzeker of we ooit zekerheid zullen krijgen omtrent ons lot in het heelal maar we blijven er ondanks alles naar zoeken. Ik noem dat ons -naar het schijnt aangeboren – 'heimwee naar God'.

DE ZWIJGENDE AFGOD 'WETENSCHAP'

De Rode Ballon, acryl op papier

De Wetenschappelijke Methode zou de mens bevrijden uit zijn bijgeloof en onwetendheid. Nou vergeet het maar. Nog steeds geloven heel veel mensen in wat de sterren over hun toekomst te vertellen hebben, lopen ze niet onder ladders door, vermijden zwarte katten en kloppen op hout. Weliswaar lacherig maar toch, je weet maar nooit waar het goed voor is.

De wetenschappelijke veronderstelling dat de mens is overgeleverd aan een statistisch te berekenen noodlot wil er bij de meeste mensen niet in. Er moet een samenhang zijn. We aanvaarden niet de idee dat we zo maar op de wereldbol gesmeten zijn als de zoveelste toevalstreffer tussen een zaadje en een eicel op een toevallig in de immense kosmos zwevende aardbol zonder verder doel of betekenis.

Die statistieken lappen we trouwens ook aan onze laars. Je kunt nog zo vaak statistisch aantonen dat roken in 9 van de 10 gevallen tot longkanker of andere levensbedreigende aandoeningen zal leiden, er zullen altijd mensen zijn die dat naast zich neerleggen. Het omgekeerde geldt ook. Je kunt mensen nog zo vaak vertellen dat de kans dat ze de loterij winnen een op de zoveel miljoen is en dus eigenlijk verwaarloosbaar, toch blijven ze loten kopen. Het lot is niet statistisch vast te stellen. Het lot zit in het cijfer zeven of drie, in een droom die je gehad hebt, in een aanwijzing die je die dag is overkomen. Statistieken zijn goed bedoeld maar zeggen niks.

Bovendien zijn die wetenschappelijke statistieken met bijbehorende voorspellingen druk bezig om zichzelf ongeloofwaardig te maken. Nog niet zo lang geleden beweerden wetenschappers dat de Mexicaanse griep een dodelijke bedreiging van onze samenleving zou zijn. Zo dodelijk dat de overheid miljoenen investeerde in de preventieve aankoop van een geneesmiddel dat niet helemaal een geneesmiddel was. De kosten voor die aankoop brachten we allemaal samen zelf op als belastingbetalers. Waarvoor, voor niks en niemendal.

Om longkanker door roken te voorkomen verbieden we het roken op alle plaatsen waar meer dan een mens komt en dus eigenlijk overal. Maar daar blijft het niet bij. Steeds meer worden statistieken ingezet om het menselijk gedrag van overheidswege dwingend te sturen. Vet zou schadelijk voor de gezondheid zijn dus gaan we vetten verbieden of extra belasten. Bont dragen zou ongewenst dierenleed veroorzaken dus verbieden we het van overheidswege. Frisdranken bevatten teveel suikers dus wordt gepleit om frisdranken van overheidswege te verbieden dan wel met minder suiker aan te maken of de suikers extra te belasten. Het zijn maar voorbeelden die je met tientallen kunt aanvullen.

Het zal niet zo lang meer duren of de wetenschap zal ons met hulp van de overheid in het maatpak dwingen dat zij voor ons bestwil ontworpen heeft. We zullen dan nog onvrijer zijn dan toen we geloofden in duivels, goden, druïden, sterren, cijfercombinaties enz.

Maar dank zij die wetenschap zullen we uiteindelijk wel comfortabel sterven, wetende dat elk orgaan, elk botje, elk haartje van ons hergebruikt zal worden zodat de planeet nog heel lang zal bestaan. Wat de zin daarvan is? Dat is wetenschappelijk niet vast te stellen. De wetenschap blijkt een zwijgende afgod te zijn.