MAKE LOVE NOT WAR (WERKTITEL): 8. TRUI ARTIESTEN

Links de pijp rokende Sartre op een terras in Parijs. Rechts Toon Hermans tijdens een optreden van zijn One Man Show in 1967 met de sketch "Seks in Lapland".

Het vooruitzicht op een tentamen statistieken maakt sommige van mijn studievrienden bijna wanhopig. Maar het moet want zonder kansberekening blijft van de sociologie weinig aan wetenschap over, niet veel meer dan een hogere vorm van natte vinger werk. Er zit dus niks anders op dan statistieken te studeren tot je er bij wijze van spreken bij neervalt. Een troost is dat het met twee tentamens gedaan is. Sommigen beseffen dat en bijten door, anderen haken af en gaan wat anders zoeken. Dat zijn de vroege afvallers. Sociologie is een hard vak.

Alleen met hulp van statistieken kun je het menselijk gedrag enigszins benaderen, maar ook niet meer dan dat. Ze zeggen niet voor niks dat het bij mensen alle kanten kan opgaan maar nooit de goeie kant. Het kan vriezen en het kan dooien. De ene keer zeggen ze dit, de andere keer doen ze dat. Mensen zijn wetenschappelijk gesproken hoogst onbetrouwbaar, veel onbetrouwbaarder dan het universum waar de aarde altijd dezelfde rondjes om de zon draait en appels altijd naar beneden vallen, niet links of rechts maar naar beneden. Kom daar maar eens om bij de mensen. 

Na dagenlang in afzondering gestudeerd te hebben in een oud huis, op een naargeestige zolderkamer met een dakraam waaruit je al een even naargeestig uitzicht hebt over Nijmeegse daken, halen we dankzij oeverloze overhoringen en veel oefeningen met statistieken, het kostbare tentamen. De eerste en volgens ervaringsdeskundigen grootste hobbel van ons eerste jaar hebben we genomen. We zijn toe aan een pauze. 

We maken het plan om met vieren te gaan liften naar Parijs. Waarom Parijs weet ik niet. Ik vermoed vanwege ons verlangen naar avontuur en welke stad binnen handbereik is avontuurlijker dan Parijs? Is Parijs niet de stad van de pijp rokende, huiselijke commissaris Maigret uit de boeken van Georges Simenon, die met een paar getrouwen van zijn bureau aan de Quia des Orfèvres en gesteund door zijn vrouw probeert het burgerfatsoen hoog te houden in een stad vol misdaad en ellende? Is Parijs niet ook de stad van de schone kunsten en de mooie vrouwen?

Is Parijs ook niet de stad van de eveneens pijp rokende, scheel kijkende Sartre, de mysterieuze filosoof van het zijn en niet zijn, van de twijfel aan het ik en de ander, van de onmogelijke liefde, van de mens als de hel voor de ander maar ook van de mens die zelf zin moet geven aan zijn leven? Is dat niet ook de geest van onze tijd, zelf uitmaken wat je wilt? De oude goden en tempels hebben immers afgedaan en er zijn nog geen nieuwe goden en tempels. Er zit voor ons niks anders op dan zelf uit te zoeken hoe het zit met het leven.

Is Parijs ook niet de stad van de door Toon Hermans bezongen trui artiest die staart in een nacht zonder sterren en zonder maan? Misschien ben ik wel zo een trui artiest maar dan een die met hoop dat het goed zal komen met de wereld en mij, dat ik die lieve dingen waar Toon over zingt alsnog zal vinden.

Er zijn van die trui-artiesten

Die hebben hun baard opgespaard

Ze zingen maar la chanson trieste

En heel onze wereld is noir

Ze zingen van zuipen en spelen

Ze zingen van kroegen en dood

Ze zingen van grauwe bordelen

En het laatste refrein is de goot

Pourqoi, pourqoi

Als er nog zulke lieve dingen zijn
 
(uit het lied “Als ’n ballonnetje’ van Toon Hermans (1916-2000)

(verschijnt elke vrijdag)

DE ZWIJGENDE AFGOD 'WETENSCHAP'

De Rode Ballon, acryl op papier

De Wetenschappelijke Methode zou de mens bevrijden uit zijn bijgeloof en onwetendheid. Nou vergeet het maar. Nog steeds geloven heel veel mensen in wat de sterren over hun toekomst te vertellen hebben, lopen ze niet onder ladders door, vermijden zwarte katten en kloppen op hout. Weliswaar lacherig maar toch, je weet maar nooit waar het goed voor is.

De wetenschappelijke veronderstelling dat de mens is overgeleverd aan een statistisch te berekenen noodlot wil er bij de meeste mensen niet in. Er moet een samenhang zijn. We aanvaarden niet de idee dat we zo maar op de wereldbol gesmeten zijn als de zoveelste toevalstreffer tussen een zaadje en een eicel op een toevallig in de immense kosmos zwevende aardbol zonder verder doel of betekenis.

Die statistieken lappen we trouwens ook aan onze laars. Je kunt nog zo vaak statistisch aantonen dat roken in 9 van de 10 gevallen tot longkanker of andere levensbedreigende aandoeningen zal leiden, er zullen altijd mensen zijn die dat naast zich neerleggen. Het omgekeerde geldt ook. Je kunt mensen nog zo vaak vertellen dat de kans dat ze de loterij winnen een op de zoveel miljoen is en dus eigenlijk verwaarloosbaar, toch blijven ze loten kopen. Het lot is niet statistisch vast te stellen. Het lot zit in het cijfer zeven of drie, in een droom die je gehad hebt, in een aanwijzing die je die dag is overkomen. Statistieken zijn goed bedoeld maar zeggen niks.

Bovendien zijn die wetenschappelijke statistieken met bijbehorende voorspellingen druk bezig om zichzelf ongeloofwaardig te maken. Nog niet zo lang geleden beweerden wetenschappers dat de Mexicaanse griep een dodelijke bedreiging van onze samenleving zou zijn. Zo dodelijk dat de overheid miljoenen investeerde in de preventieve aankoop van een geneesmiddel dat niet helemaal een geneesmiddel was. De kosten voor die aankoop brachten we allemaal samen zelf op als belastingbetalers. Waarvoor, voor niks en niemendal.

Om longkanker door roken te voorkomen verbieden we het roken op alle plaatsen waar meer dan een mens komt en dus eigenlijk overal. Maar daar blijft het niet bij. Steeds meer worden statistieken ingezet om het menselijk gedrag van overheidswege dwingend te sturen. Vet zou schadelijk voor de gezondheid zijn dus gaan we vetten verbieden of extra belasten. Bont dragen zou ongewenst dierenleed veroorzaken dus verbieden we het van overheidswege. Frisdranken bevatten teveel suikers dus wordt gepleit om frisdranken van overheidswege te verbieden dan wel met minder suiker aan te maken of de suikers extra te belasten. Het zijn maar voorbeelden die je met tientallen kunt aanvullen.

Het zal niet zo lang meer duren of de wetenschap zal ons met hulp van de overheid in het maatpak dwingen dat zij voor ons bestwil ontworpen heeft. We zullen dan nog onvrijer zijn dan toen we geloofden in duivels, goden, druïden, sterren, cijfercombinaties enz.

Maar dank zij die wetenschap zullen we uiteindelijk wel comfortabel sterven, wetende dat elk orgaan, elk botje, elk haartje van ons hergebruikt zal worden zodat de planeet nog heel lang zal bestaan. Wat de zin daarvan is? Dat is wetenschappelijk niet vast te stellen. De wetenschap blijkt een zwijgende afgod te zijn.