64. MEXICAANSE VERTELLINGEN. HOTEL SAN MIGUEL REGLA

Frida Kahlo in het midden tussen het echtpaar Trotski, ontvangt het echtpaar op het schip waarmee ze in Mexico in 1937 zijn aangekomen.

Frida veert op. Dat is precies wat ze wil. Ze wil Diego weer zien, zegt ze tegen David, hij is en blijft mijn grote liefde. Dat weet David maar al te goed. Dat zij op haar beurt zijn grote liefde is, weet zij wel maar dat verandert niks aan haar liefde voor Diego. Liefde kun je niet dwingen. Zelfs een communistische samenleving kan het raadsel van de liefde niet oplossen.

In de auto speelt David de scène van daar straks op de top van de zonnepiramide, opnieuw in zijn hoofd af. Wat heeft hij nu eigenlijk gezien? Een Frida die ten hemel rijst en rode en witte rozen die te trappen van de piramide afrolden? Een absurde, surrealistische scène die past bij Dali maar niet bij hem. Zou het gezichtsbedrog zijn geweest? Dat zou de meest voor de hand liggende verklaring zijn.

Visioenen bestaan immers niet. Zo gelooft hij ook niet in de eeuwenoude Mexicaanse legende dat Juan Diego de Heilige Maagd Maria echt gezien heeft. Dat moet net zo goed een vergissing van zijn brein zijn geweest, net als trouwens de verschijning van Moeder Maria aan Bernadette in de grotten van Lourdes. Het brein bedriegt ons. Dat schijnt wetenschappelijk te zijn vastgesteld ergens in een Zwitsers laboratorium voor geesteszieken.

Maar hoe ook peinst, hij moet bekennen dat hij het wonder van Frida zelf gezien heeft. Hoe vaak hij ook met z’n ogen knipperde en ter afscherming van de felle zon zijn hand boven zijn ogen hield, hij zag haar duidelijk ten hemel gaan.

Hij durft er niet over te beginnen bij Frida. Die weet nog van niks en praat achter in de auto honderduit tegen het echtpaar Trotski over hun bezoek aan Teotihuacan, de Azteken, de priesters, de mensenoffers, de Spanjaarden en de mysterieuze ondergang van Teotihuacan. 

De Trotski's zitten er wezenloos bij. Ze knikken af en toe of maken een vage opmerking als teken van belangstelling. Geveinsde belangstelling, dan toch. Ze hebben heel andere zorgen dan de Azteken en de raadselachtige verdwijning van hun beschaving.

Mevrouw Trotski zit er aangeslagen bij. Pas nu valt hem op hoe kwetsbaar ze is. Ze vraagt zich vast af waar ze in 's hemelsnaam in verzeild is geraakt. Misschien heeft ze wel spijt dat ze mee is gegaan naar Mexico, een chaotisch land met een onbegrijpelijke cultuur en onuitspreekbare namen.

Haar ontrouwe echtgenoot zit in gedachten verzonken. Met de mislukte klim op de zonnepiramide is zijn revolutionaire ego, opnieuw zwaar op de proef gesteld. 

Geen wonder is dat Stalin hem de baas is geweest, denkt David. Hij heeft niet het voorkomen, noch het karakter van Stalin. Die straalt fysiek macht uit, hij is de vlees geworden Machiavellist. Daarbij vergeleken is Trotski een intellectueel warhoofd met zijn aandoenlijke brilletje en zijn warrige haardos.

David vraagt zich af of hij zijn visioen aan Frida zal vertellen? Hij probeert in te schatten hoe ze daar op zou reageren maar dat blijft moeilijk. Ze zal het afdoen als een grap van hem ook al zou hij haar bezweren dat hij het toch duidelijk gezien heeft.

Zij zou heel misschien net als hijzelf een verklaring zoeken voor zijn visioen, een misleiding van zijn ogen door een weerkaatsing van de felle zon. Maar dan nog. Vanwaar die misleiding en de rozen? Misschien heeft hij onwillekeurig een visioen gekregen van wat Frida te wachten staat? Maar wat is dat dan?

Frida babbelt ondertussen gezellig verder alsof er niets aan de hand is. Ze ziet het niet of wil niet zien dat het echtpaar Trotski al lang niet meer geniet van de onverwachte reis. Op zo'n moment is Frida nogal harteloos.

David sukkelt door de warmte en het monotone gebrom van de auto in een vage slaap. De aankondiging van de chauffeur dat ze zijn aangekomen bij de hacienda, het hotel San Miguel Regla zet hem weer terug in de wereld. 

63. MEXICAANSE VERTELLINGEN. HET VISIOEN VAN DAVID

Nog altijd rijst de zonnepiramide majestueus en ongenaakbaar op boven de toeristen.

Frida laat zich niet kennen. Zo is haar aard. Ze zet de tocht naar de top van de zonnepiramide voort. Ze roept Trotski haar te volgen. Die laat zich dat geen twee keer zeggen. Haar soepel bewegende achterwerk is voor hem een extra aanmoediging. De revolutionair met het ijzeren brilletje smelt voor haar als was.

Maar moeder natuur laat zich niet tot alles dwingen. Zijn leeftijd begint bij de beklimming een danige rol te spelen. Langzaam gaat de klim zijn krachten te boven. Het dringt tot hem door dat hij het altaar van de liefde boven op de zonnepiramide wel kan vergeten.

Frida klimt gestaag verder, niet gehinderd door pijn of vermoeidheid. Ze kijkt om en ziet dat Trotski het opgeeft. Dat geeft haar een dubbel gevoel, een gevoel van triomf en van teleurstelling. 

Ze is sterker dan hij, maar de amoureuze afgang is een teleurstelling. Ze mist nu de revolutionaire liefdesdaad waarmee ze geschiedenis zou schrijven. Het zou haar faam als vrije en revolutionaire vrouw bevestigen en wie weet zou ze ook nog een kind van de revolutie gebaard hebben.

Ondertussen volgt David aan de voet van de piramide samen met Trotski’s vrouw nauwlettend de klim van Frida. Ze wordt alsmaar kleiner en kleiner totdat ze boven staat als een frêle poppetje onder de snel door de strak blauwe lucht zeilende wolken.

Hij knippert met zijn ogen. Ziet hij dat nu goed? Stijgt Frida met geheven armen op naar de wolken? Wordt ze ten hemel geheven door de oude Azteekse goden? Tegelijkertijd ziet hij rode en witte rozen van de trappen van de piramide naar beneden rollen. 

Hij kan zijn ogen niet geloven en blijft maar kijken. Gebeurt dit echt of heeft hij een visioen van wat er met Frida in de toekomst zal gebeuren? Hij kijkt voor de zekerheid naar de vrouw van Trotski maar die staat er nuchter bij. 

Frida begint aan de afdaling zich van geen ten hemel opneming bewust. Ze is teleurgesteld maar dat laat ze niet zien.Ze lacht en doet alsof het allemaal een grap is geweest, een brutale en vrijmoedige grap dat wel.

Trotski is er mismoedig van geworden. Alsof er niet al genoeg grappen met hem zijn uitgehaald. Het is niet niks om van een gevierd legerleider van het Rode leger een balling te worden in een vreemd land als Mexico die ook nog eens voor zijn leven moet vrezen. Verslagen begint hij aan de terugtocht.

Het dringt nu pas tot Frida door dat ze te ver is gegaan. Ze zoekt een weg om het goed te maken. Ze kijkt met grote ogen naar David. Die staat nog te bekomen van verbazing over wat hij net heeft gezien.

Zij ziet zijn verbazing en vraagt hem wat er aan de hand is. Hij knikt afwezig en speurt schielijk naar de rode en witte rozen die hij toch duidelijk van de trappen heeft zien rollen. Ze zijn er niet meer, niks te zien. Hij schudt het visoen van zich af en vraagt haar of hij iets kan doen.

Frida knikt. Ze wil het gezelschap opbeuren. Heeft hij een idee? David denkt even na en zegt haar dat het een ruim uur rijden is naar San Miguel Regla, waar Diego nog steeds met zijn lief Julia is. In het dorp is een tot hotel omgebouwde hacienda. Misschien is het iets om daar naar toe te gaan?

60. MEXICAANSE VERTELLINGEN. MEXICAANSE GODEN

Veel Mexicanen zijn tot op de dag van vandaag diep gelovig. Geknield belijden ze hun geloof in de Heilige Maagd Maria van Guadelupe. (foto:1975)

Al van ver komt Trotski onder de indruk van de piramides. Wie heeft zoiets groots maar ook meteen zoiets zinloos kunnen bouwen? Piramides zijn net tempels en kerken, ze dienen nergens voor behalve om de mensen op de knieën te krijgen voor goden en priesters, de wereldse dienaren van goden.

Frida haalt haar schouders op. Dat weet zij ook wel maar wat moet je met die vaststelling? Heel Mexico is diep gelovig en overtuigd rooms katholiek. Hun allergrootste heilige is de Heilige Maagd Maria en uiteraard haar zoon Jezus Christus die gestorven is aan het kruis.

Voor elke Mexicaan, ook voor hen die niet kunnen of willen geloven, is de magie van hogere machten onontbeerlijk. Waar anders haal je houvast vandaan? Nee, zonder geloof vaart niemand wel in dit miserabele aardse leven. Wie kan een normaal leven leiden zonder ergens in te geloven?

Frida zelf gelooft niet en bidt niet maar ze weet ook dat het geen zin heeft om zich druk te maken over het geloof van mensen. Als de Azteken en hun voorouders al zulke indrukwekkende piramides bouwden om de goden te vereren wat kun je dan verwachten van hun nazaten? Dat ze ongelovig zullen worden en elk vooruitzicht op een mooier en beter leven na hun aardse ellende verliezen?

Nee, dat niets is niks voor de Mexicanen. Ze mogen twijfelen, zich laten gaan in drank of misdadiger worden, roven en moorden, maar de heilige Maria en haar lijdende Zoon Jezus zullen ze altijd vereren. Hebben beiden niet geleden zoals zij zelf tot op de dag van vandaag lijden? Maria en Jezus delen het leed van alle mensen, vooral dat van arme sloebers.

Ze stappen uit tussen de verkopers die haastig zijn toegerend toen ze aan kwamen gereden. Ze krijgen allerlei snuisterijen onder hun neus gedrukt voor een special prijs. Kleine beeldjes van onyx, vulkanisch glas waar de rijkdom van de stad ooit op was gebouwd, fluitjes van klei, kleine piramidetjes van steen, de gevederde slang en natuurlijk beeldjes van de madonna met de kleuren van de Mexicaanse vlag. 

De verzamelde armoezaaiers proberen iets te verdienen aan het sjieke gezelschap maar dan hebben ze zich misrekend aan Trotski. Die roept in een mengelmoes van Russisch, Engels en zowaar een beetje Spaans dat ze moeten ophoepelen, dat ze in de weg staan en dat hij niks wil kopen.

De meute verkopers verstaat er niks van maar begrijpen hem wel. Toch blijven ze onvermoeibaar aandringen. Het is het enige wat ze kunnen doen om iets te verdienen om te overleven. Als ze bij elke tegenstand opgeven, gaan ze ’s avonds met honger naar bed en dat is nog erger dan een schreeuwende Trotski.

Frida en David beseffen dat. De enige manier om de groep te kalmeren is om wat te kopen, hoe klein en onbetekenend ook. Frida is de eerste die onderhandelt over een Mariabeeldje van een paar peso. De verkoper is een klein meisje dat zich amper staande kan houden in de steeds weer opdringende verkopers. Dat is ook de reden waarom Frida besluit bij haar te kopen.

Bovendien is zijzelf niet ook een beetje een Maria? Weliswaar geen maagdelijk maar wel een die haar kind heeft verloren nog voordat het geboren is? Ze heeft geen idee wie of wat daar de oorzaak van is, net zo min als waaraan ze het tramongeluk heeft te danken dat haar hele leven tekent, maar ze is sterk genoeg om met dat opgelegde lot te leven. Daar heeft ze geen Mariabeeldje voor nodig maar het meisje wel de paar peso’s die ze er mee verdient.

David koopt een fluitje. Niet om het te gebruiken maar omdat het gemakkelijk in zijn broekzak past. Dan is hij er meteen vanaf, net als van de verkoper die nu ergens anders zijn geluk gaat proberen.  

BRIEF AAN EEN MEXICAANSE VRIEND, 1 AUGUSTUS 2025

 

Hidalgo, Mexico 2010

Beschermeling van Tlaloc, Mariachi zanger, voorman van de Otomies,

De berichten uit Mexico blijven zorgwekkend. Uit het laatste filmpje dat je me hebt opgestuurd, maak ik op dat een volksopstand vanuit Michoacan wordt voorbereid. De algemene context, die van corruptie en gewelddadigheid snap ik, maar de namen van de vijanden die de bewapende gemaskerde man noemt, ken ik niet. 

Moeten we de bedreiging van de gemaskerde mannen dat een volksopstand in de maak is, serieus nemen of is het slechts aangeklede wanhoop gemengd met Mexiaans machismo en bravoure? Ik kan me bijna niet voorstellen dat in Mexico een brede volksopstand mogelijk is. Het land is te groot net als de verdeeldheid onder de bevolking. Wie gaat zijn leven wagen in een strijd tegen corrupte politie, corrupte soldaten en maffiabendes? Ik denk dat weinigen zich geroepen zullen voelen.

Dat de Spaanse regering zelfs geen antwoord geeft op het verzoek van de Mexicaanse regering om excuses aan Spanje over het verleden, kan ik begrijpen. Wat moet je antwoorden op zo een verzoek? Je kunt toch moeilijk een brief schrijven in de trant van 

"Geachte Mijnheer de President van Mexico, 

Het spijt ons zeer dat Kapitein Hernan Cortez de Azteken heeft verslagen en vervolgens heel Mexico aan het Spaanse bestuur heeft onderworpen. 

Wij hadden de Azteken, Maya's, Zapoteken, Tolteken en alle andere inidanenstammen van Mexico met rust moeten laten, hun regering moeten respecteren, hun koningen de eer te bewijzen die ze toekomt en de bevolking in zijn waarde te laten. Wij Spanjaarden zijn roofzuchtig geweest.

Misschien kunt u ons vergeven vanuit het besef dat we met onze architectuur, met onze technische know how, onze landbouw, onze handel en scheepvaart ondanks alles toch ook bijgedragen hebben aan het ontstaan van het nieuwe en moderne Mexico waarvan u de eer hebt president te zijn. In het aangezicht van de goden van uw voorvaderen en de almachtige god van onze voorvaderen, bieden wij u nederig onze excuses aan voor het eeuwenlange ongemak. 

De Koning van Spanje."

Geschiedenis kun je niet ongedaan maken, ook niet met excuses.  En dat Spanje en Mexico intussen ook zonder excuses internationaal gelijkwaardig zijn, is intussen ook wel duidelijk. Niemand nog die de soevereiniteit van Mexico bedreigt, zelfs Trump niet die toch te kennen heeft gegeven de noordelijke buurman Canada en de verre buur Groenland te willen inlijven bij de Verenigde Staten.

Enig idee waarom Trump geen belangstelling heeft om Mexico in te lijven? Is dat vanwege de drugsmaffia en de corruptie waar hij nu zo achteraan zit? Of heeft Mexico geen belangrijke schaarse grondstoffen behalve olie? 

Ik heb me voor het schrijven van mijn "Mexicaanse vertellingen" mijn beperkte kennis van politiek en cultuur van Mexico aangevuld met nieuwe kennis opgepikt van internet. Er is veel Spaans en Engelstalige informatie te vinden over de revolutie, Cardenas, Trostski enz. en bekende schilders als Rivera, Kahlo en Siqueiros. Niet dat ik een getrouw verslag wil maken van de geschiedenis van Mexico. Dat ligt buiten mijn vermogen. Het zijn vertellingen waarin fictie en werkelijkheid door elkaar lopen. Ze zijn bedoeld om een sfeer over te brengen en geen geschiedkundige, sociaal politieke of culturele studies. 

Na een aantal jaren een nogal warme en droge zomer gehad te hebben met af en toe een hittegolf,  is het dit jaar een typische Nederlandse zomer zoals ik mij die van vroeger herinner. Een koele en natte zomer met af en toe oprispingen van een paar warme dagen met zon waarbij de temperatuur tot boven de 25 graden Celsius oploopt.

Voor het overige zijn we gezond van lijf en leden en is het hoofd nog helder. We hopen dat het met jullie ook goed gesteld is.

Een abrazo voor jou en J.

32. MEXICAANSE VERTELLINGEN. PULQUE

 

Onderweg naar huis poseert deze Tlachiquero met zijn vrouw. Een Tlachiquero haalt  op traditionele wijze de honing uit de maguey (agave) om pulque van te maken. (foto: petrus nelissen, 1976)

Dat zijn de vroege herinneringen van Diego aan zijn dorp, herinneringen die hem met liefde aan zijn dorp terug doen denken. Hij vindt dat hij een gelukkige jeugd heeft gehad en dat kan niet iedereen zeggen. Hij denkt dat hij dat te danken heeft aan de liefde van zijn ouders waarmee ze voor hem hebben gezorgd en opgevoed.

Hij bedenkt dat zijn vader ook niet naar Mexico-stad had kunnen om geld te verdienen. Hun gezin zou dan misschien wel in de onmacht van armoede ten onder zou zijn gegaan. Hij kent zulke mensen, ginds ver in de bergen, maar niet in zijn dorp. Nu ja, op een enkeling na, zoals zij die ten offer vallen aan de pulque, de drank die gemaakt wordt van de honing uit de maguey, de robuuste plant die je overal in de bergen tegenkomt.

Pulque is zo oud als zijn oudste voorouders, in zijn geval de Otomie, een vergeten stam in het rijk van de Azteken. Volgens de duizendjarige overlevering, voor de komst van de Spanjaarden, was het een drank voor de goden. Die kunnen er waarschijnlijk beter tegen dan de mensen. Er wordt gezegd dat pulque de goden gunstig moest stemmen zodat ze luisteren naar de wensen van hun aardse dienaren. 

De Spanjaarden hebben een einde gemaakt aan het rijk van hun goden. Ze hebben hun tempels en piramiden en zelfs woningen gesloopt en daarna bovenop de ruïnes hun eigen tempels gebouwd. Maar de pulque is gebleven als een blijvende herinnering aan hun oude geloof net als de mais voor de tortilla. 

De maguey groeit als onkruid langs de velden, de paden en de wegen. De kunst is om de goede plant te vinden, die welke de beste honing geeft. Er zijn dorpelingen die daar goed in zijn. Die maken thuis pulque. Elk dorp, hoe arm en afgelegen ook, heeft een pulqueria waar je voor een paar peso de oude godendrank kunt drinken.

Gelukkig weten de meeste mannen het met mate te gebruiken, maar ook weer niet altijd. Op feesten en ander gedenkdagen worden de meeste mannen dronken. De stoom moet van de ketel. De drank is gangmaker van gesprekken tussen de gewoonlijk zwijgzame boeren. Gesprekken die de vriendschap verstevigen maar ook oude vijandschappen nieuw leven inblazen.

Dan komen gevoelens van haat en vijandschap naar boven. De  machetes worden tevoorschijn gehaald en dan vallen er gewonden. en doden. Diego heeft de ellendige gevolgen daarvan gezien toen hij naar school ging.  Bijna elke maandagmorgen liggen er een of meer doden in een kist voor het politiebureau. De overlevenden van het gevecht zitten in de cel. 

In een of meer gezinnen zal er weer een man minder zijn. Dat betekent armoede. Mannen zijn nodig voor het zware werk op het land met de paarden, de ezels of de ossen. Wie doet dat werk als de man dood is of in de gevangenis zit? Vrouwen worden radeloos en raken in paniek, huilen en smeken om hun man vrij te laten. Ze hebben hem nodig voor het werk. 

Sommige mannen gaan dagelijks naar de pulqueria om rust te krijgen na een dag zwaar werk, kopzorgen over de oogst of zijn het gekijf van hun vrouw zat. Ze zitten daar zwijgend achter hun beker pulque te wachten tot ze bevrijd worden uit de misère van hun leven. Niks zo een treurige aanblik als de man die zijn leven heeft opgegeven.

Diego kan gelukkig net als zijn vader de pulque laten staan. Hij is wel eens dronken geweest maar dat hoort er bij. Een man hoort dronken geweest te zijn, anders is hij geen man. In dronkenschap kan men zichzelf leren kennen tenminste als je de grenzen ervan kent. Dan weet je van jezelf waar je aan toe bent en wat je aankunt. Zo ziet Diego het. En nu hij Sara heeft gevonden, weet hij nog beter wat hij wil. 

MEXICAANSE VERTELLINGEN 1. MOCTEZUMA

 

Moctezuma, de laatste koning van de Mexicanen.

Het verleden van de Mexicanen is in nevelen gehuld zoals alle begin van de wereld en het universum. Waar komen de Mexicanen vandaan? Er wordt verteld dat ze afstammen van veroveraars, de Azteken in het midden van het land en de Maya’s helemaal in het zuiden.

Er zijn in de uitgestrekte jungle indrukwekkende ruïnes van Mayasteden gevonden die vertellen van een hoog ontwikkeld stadsleven met alles erop en eraan: tempels, paleizen, markten, pleinen, grote en kleine woningen. De bouwsels zijn versierd met geheimzinnige, soms herkenbare beelden van dieren en mensen. De ruïnes bewijzen het bestaan van een architectonisch en kunstzinnig hoog ontwikkeld volk met hun eigen verhaal over de schepping van het universum, de wereld, de mensen, de dieren en de planten.

Nadat de steden om mysterieuze redenen zijn verlaten, hebben ze eeuwenlang gesluimerd, bedekt door dikke lagen groen van het immer voortwoekerende oerwoud. Ze worden bij toeval ontdekt. Hoe kunnen hele steden met piramides en al zo maar ineens opgeslokt worden door het oerwoud zonder dat iemand nog weet dat ze daar zijn? Kan onze steden dat ook overkomen?

Van wie hebben de Maya's geleerd steden te bouwen? Is dat een  evolutie geweest; van hut naar woning, van woning naar paleis, van paleis naar tempel, van straat naar straat totdat een het een stad wordt? Is het wel zo vanzelfsprekend dat je eerst in een hut van hout en leem woont en daarna op het idee komt een woning van steen te bouwen?

Niet altijd, want er wonen in de oerwouden in het zuiden van Mexico nog altijd mensen in hutten die nooit steden hebben gebouwd. Waarom hebben zij het voorbeeld niet gevolgd van de Maya’s?

De komst van de Azteken met hun steden in het midden van Mexico is al net zo mysterieus. Hun verhaal vertelt dat ze eeuwen geleden op hun trektocht naar jacht en landbouwgrond moesten uitkijken naar een arend met een slang in zijn bek. Dat zou de plaats zijn waar ze zich moeten vestigen. Aldus komen ze te wonen bij verlaten piramiden die ver voor hun tijd zijn gebouwd door een mysterieus volk. Niemand weet waarom zij hun enorme piramides hebben verlaten.

In het moeras, gelegen in het aangezicht van de reusachtige vulkanen Popocatepetl en Ixtaccihuatl, bouwen de Azteken op kunstmatige eilanden de stad Tenochtitlan. Hun huizen, tempels en paleizen zijn architectonisch en kunstzinnig. Kunstenaars maken de mooiste keramische beelden. 

Hun koning heet Moctezuma en heerst over een groot gebied met vele stammen totdat een groep Spaanse veroveraars aan land komt. Zij veroveren de stad. Het rijk van Moctezuma stort ineen. Hij verdwijnt samen met zijn beschaving voorgoed in het verleden. Samen met hem en zijn volk gaan ook de goden ten onder. De taal van de mensen, het Nahuatl maakt plaats voor die van de veroveraars. Die bouwen voor hun goden tempels met de stenen van de huizen en de piramiden van hen die veroverd zijn.

97. HET KAN VRIEZEN. HET KAN DOOIEN. HET EINDE DER TIJDEN

 

Het waren de Spanjaarden die een einde maakten aan de wereld van de Azteken en niet de god van de zon zoals ze altijd gevreesd hadden. Wat zal ene einde maken aan onze beschaving? Een andere beschaving en niet het klimaat zoals we vrezen?

Op de een of andere manier doen de alarmerende toespraken van VN Algemeen Secretaris Guterres mij denken aan de Azteken. Die waren elke dag bang dat de zon niet zou opkomen wat de ondergang van de wereld zou betekenen. Zonder zon geen licht, geen dag, geen zonnewarmte om bomen en planten te laten groeien en dus geen eten.

Wij hebben dankzij de wetenschap ontdekt dat deze angst voor de ondergang van de wereld bijgeloof is. De zon is geen god maar een natuurkundig fenomeen. Dat hij elke dag terugkomt, is omdat de aardbol continue om zijn as draait en om de zon.

Die arme Azteken wisten dat niet. Ze wisten niet eens dat de aarde rond is, laat staan dat hij draait om de zon.  Wij weten nu beter. De zon is maar een planeet net als de aarde en geen god. Zij dachten zelfs dat ze hem offers moesten brengen om hem elke dag te doen terugkeren. 

Die offers waren niet mis. Het hart van gevangenen of nog erger van kinderen. De Azteken hoopten met die harten de zon te vermurwen te blijven komen, elke dag opnieuw. Wij weten wel beter, zelfs de Spaanse veroveraars die met geweld een einde maakten aan de Azteken beschaving, wisten al beter.

Voor hen bestond  er in ieder geval geen zonnegod. Hun God was die van het kruis en die is niet gediend van mensenoffers. Zijn eigen offerdood aan het kruis was het laatste offer aan zijn God de Vader en daarmee is de kous af. Tenminste dat zou je denken maar het doemdenken is weer terug.

Heeft de wetenschap ons bevrijd van bijgeloof en mensenoffers tegen de ondergang van de aarde, we zijn niet echt bevrijd van de vrees van de ondergang. Het NOS journaal liet er gisteren na het verschijnen van het nieuwe doemrapport van de VN,  geen twijfel over bestaan.

VN algemeen secretaris Guterres waarschuwde ons nog maar eens een keer. De ondergang is nabij als we niet snel maatregelen nemen om de opwarming van de aarde te stoppen. We zijn verkeerd bezig.  We hebben geen respect voor de natuur. Integendeel we plegen roofbouw op de aarde.

Niet een Zonnegod zal ons straffen, noch de Christelijke God maar de God van de Natuur en de Aarde wie of wat dat ook moge zijn. En zo gaan we naar bijna 2000 jaar wetenschap alsnog gebukt onder de vrees en de angst dat binnen enkele jaren het einde nabij zal zijn.
 

 

10. HET KAN VRIEZEN, HET KAN DOOIEN. GOD DE ZON

 

Een Offer ceremonie in de Codice Tudela waarbij een god een menselijk hart verslind.

Dat de zon groot is, onvoorstelbaar groot hebben de mensen altijd wel geweten. Per slot van rekening kun je hem niet missen. Hij is elke dag aanwezig met zijn licht en warmte. Een aarde zonder zon is ondenkbaar. Vooral in oude beschavingen was men zich terdege bewust van de betekenis van de zon voor het leven op aarde. Voor hen waren Zon en God dezelfde. Een zo grote kracht als de zon moest wel goddelijk zijn, heer en meester van het heelal. 

Zulke meesters moest je het naar de zin maken met af en toe wat gedegen offers. Echte flinke offers waar je als God tevreden over bent en de volgende dag wel weer aan de horizon wil verschijnen om de aarde warmte en energie te geven. Bekend is dat de Azteken of Mexica mensenoffers brachten om hun Goddelijke Zon als heer en meester van het universum te vriend te houden.

“In de Mexica mythologie, vanaf de hervormingen van Tlacaélel, was het offer het menselijke middel om het universum van zijn ondergang te redden, de overleving van de zon te verzekeren en daarmee het leven zelf. Een cyclus van 18.980 dagen herhaalde zich elke 52 jaar, op het einde waarvan de <Vijfde Zon> (Nahui Ollin) het gevaar liep voor eeuwig te verdwijnen en de aarde gedomineerd zou worden door de wezens van de nacht. Een vijand moest dus geofferd worden op de berg Huixachtépetl om nieuw vuur op te wekken, waarna menselijk bloed en harten periodiek de god moeten voeden voor de komende 52 jaar. De praktijk was tevens een strategie van dominantie: het garanderen van de privileges van de heersende klasse.” (Wikipedia,  Sacrificios humanos en la América precolombina)

Mensenoffers zijn van allen tijden. Zie de oudtestamentische Abraham die van God te horen kreeg dat hij zijn zoon Isaac moest offeren.
 

“En zij kwamen ter plaatse, die hem God gezegd had; en Abraham bouwde aldaar een altaar, en hij schikte het hout, en bond zijn zoon Izak, en leide hem op het altaar boven op het hout. En Abraham strekte zijn hand uit, en nam het mes om zijn zoon te slachten. Maar de Engel des HEEREN riep tot hem van den hemel, en zeide: Abraham, Abraham! En hij zeide: Zie, hier ben ik! Toen zeide Hij: Strek uw hand niet uit aan den jongen, en doe hem niets! want nu weet Ik, dat gij God vrezende zijt, en uw zoon, uw enige, van Mij niet hebt onthouden. Toen hief Abraham zijn ogen op, en zag om, en ziet, achter was een ram in de verwarde struiken vast met zijn hoornen; en Abraham ging, en nam dien ram, en offerde hem ten brandoffer in zijns zoons plaats” (Oude Testament, Genesis 22, vers 9 t/m 13) 

Het Nieuwe testament vertelt het verhaal van Jezus Christus, de Zoon van God die de kruisdood sterft als boetedoening voor de door de mensen begane erfzonde. Dat is ook een mensenoffer maar dan van ene goddelijke zoon. Dat offer wordt tot op de dag van vandaag ritueel herdacht in de Roomse Heilige Mis met het offer van brood als het lichaam van Jezus C. en wijn als zijnde zijn bloed.

Voor Christenen was de door God geschapen aarde met daarop alle leven waaronder ook de mensen vanzelfsprekend het middelpunt van het universum ook al wezen astronomische waarnemingen uit dat niet de aarde maar de zon het middelpunt is van ons heelal. Galileo Galilei (1563-1642) kwam uiteindelijk met overtuigende bewijzen dat niet de aarde en de mens maar de zon het middelpunt is van ons zonnestelsel. 

Het idee dat de mensen niet het middelpunt van de schepping zijn, was voor de Paus en de gelovigen ondraaglijk en dus werd Galileo in de kerkelijke ban gedaan.

“Galilei wordt beschouwd als de vader van de moderne astronomie. Op grond van de waarnemingen van Jupiters manen en vooral Venus' fasen kwam Galilei tot de conclusie dat de Zon in het midden van het zonnestelsel staat. Eerder dacht iedereen, op grond van wat men zag en op grond van de geschriften van Plato, Aristoteles en later Ptolemaeus, dat de aarde in het middelpunt van het gehele universum stond, en dat de zon, de planeten en alle sterren om de aarde heen draaiden. Dit was ook de opvatting van de Kerk. Galileo's interpretatie van zijn eigen waarnemingen was in strijd met het toen gangbare geocentrische model van Ptolemaeus, terwijl ze de heliocentrische theorie van Nicolaas Copernicus ondersteunde. “ (Wikipedia: Galileo Galilei)

Intussen weten we dankzij wetenschappelijke waarnemingen in de voetsporen van Galilei dat de zon vergeleken met de aarde onmetelijk groot is, zo groot dat het haast niet te bevatten is.

“Ze heeft een massa van zo'n 1,989 × 1030 kg (1989 quadriljoen ton), gelijk aan 332.946 maal de massa van de aarde. De Zon bevat 99,86% van de massa van het volledige zonnestelsel. Deze massa bestaat voornamelijk uit waterstof, in de buitenste lagen zo'n 91 molprocent of 70 massaprocent. Het andere veelvoorkomende element is helium, zo'n 9 molprocent of 28 massaprocent. In het centrum van de Zon, waar door kernfusie waterstof wordt omgezet in helium, is het gehalte aan waterstof vermoedelijk lager (35 massaprocent) en dat aan helium hoger (63 massaprocent).” (Wikipedia: De Zon)



Dat zonder zon geen leven op aarde mogelijk is dat hebben de Azteken ons al geleerd maar wat hij precies betekent voor ons klimaat is, is nog niet zo duidelijk.

(wordt vervolgd)

 

 

DE WREDE GODEN

Ik denk dat veel mensen het met me eens zullen zijn dat het beeld hierboven een afschrikwekkend beeld is. Toen ik dit zag, was ik verbijsterd door de wreedheid die het beeld uitstraalt: een wrede grijns met een soort slagtanden overheerst het gezicht samen met het gefronste voorhoofd met de diep liggende ogen. De schedel als een halssnoer om de nek en de merkwaardige helm op het hoofd ronden het beeld van wreedheid af. Dit beeld staat in het archeologische Parque Agustin in Huila, Colombia. Wat het voorstelt weet niemand. Er doen wel allerlei theorieën de rondte maar niemand weet waartoe dit beeld diende samen met de vele andere beelden die in hetzelfde park zijn gevonden en dateren van ver voor Columbus.Ik vraag me af of onze moderne kunst nog in staat zullen zijn om zoveel wreedheid in een beeld te leggen.(foto:Petrus)

Voor Christenen – katholieken en protestanten gelijk – is God liefde. Misschien voor de katholieken een beetje meer dan voor de protestanten. Voor katholieken is God de Vader vooral een vergevingsgezinde vader die begrip heeft voor de stommiteiten en dwalingen van zijn schepsels. Voor de protestanten is het meer een strenge vader die erop toe ziet dat je je aan zijn geboden houdt. Maar voor beiden is God hoe dan ook liefde. Maar er zijn ook veel Christenen die aan deze stelling grondig twijfelen of er niet meer in geloven. Zij zien in “de ellende in de wereld” en het kwaad het bewijs dat hun Chrsietlijke God geen liefde kan zijn. Een God die liefde is, zou al die ellende in de wereld niet moeten toelaten, zo vinden zij.

Ook dit beeld, gevonden midden in de jungle van Parque San Agustin, wordt beheerst door een  wreed gezicht met een huiveringwekkende grijns. De helm vertoont verwantschap met de architectonische structuren van de Maya's, een cultuur die een paar duizend kilometer verder in Yucatan, Mexico en in Noord Guatemala bloeide tot vlak voor de komst van de Spanjaarden. (foto: Petrus)

En inderdaad, de wereld is kort door de bocht gezegd een grote rotzooi met oorlogen die dood en verminking zaaien onder mensen, met natuurrampen waarbij soms duizenden doden vallen, met neerstortende vliegtuigen, zinkende schepen, akelige ziektes die zich over de wereld verspreiden, vroeg stervende kinderen en ga zo maar door. De wereld is een poel van ellende, het is een hel van pijn en verdriet, van gehuil en tandengeknars. Dus dat God liefde zou zijn is een onmogelijke, onzinnige en zelfs dwaze gedachte.

Dat vonden de Azteken, Maya's en al die andere pre-Colombiaanse volkeren ook. Zij geloofden in goden maar niet dat het lieve goden waren. Waarom zouden ze ook? Zij zagen elke dag het lijden van mensen, honger en ellende met als sluitstuk een angstaanjagende dood. Het ligt dan meer voor de hand te denken dat de goden met mensen doen wat ze willen. Je kunt de goden er zelfs van verdenken dat ze de mensen gebruiken voor hun eigen plezier en spelletjes. Waarom ook niet? Waarom zouden goden niet mogen doen met hun schepselen wat ze willen?

Deze foto van een hoofd gevonden in Parque Agustin maakt duidelijk dat het om grote beelden gaat. Ook hier weer de merkwaardige, angstaanjagende grijns. De ogen lijken dood te wijn. De neus is opvallend breed zoals die bij bepaalde indianenstammen nog voorkomt. (foto: Petrus)

In hun ogen en volgens hun dagelijkse ervaringen konden de goden dan ook niet anders dan schrikwekkend zijn, voor wie een mensenleven hoegenaamd niet telt. Ze houden van oorlogen, ziekten en rampen. Goden zijn ontzagwekkend amoreel die zich van niets of niemand iets hoeven aan te trekken. De goden maken van de wereld een wrede wereld door er zich mee te vermaken.

Hoe kon je zulke goden toch nog gunstig stemmen zodat hun wreedheid wat getemperd zou worden en er niet nog meer ellende op jou, je familie en je volk zou neerdalen? Die vraag moeten de hogepriesters van de Azteken, de Maya's en de Pre-Colombiaanse volkeren in het algemeen zich steeds opnieuw gesteld hebben zeker als ze weer door een hongersnood, een oorlog, een ziekte of een natuurramp bedreigd werden.

Deze constructie heeft iets weg van een Hunnebed waardoor je denkt aan een graf met 2 bewakers. Zou dit het graf zijn van de moeder en het kind dat we op de achtergrond afgebeeld zien met holle dode ogen en een al even huiveringwekkende grijns? De 2 wormen of slangen zijn misschien bewakers van het graf. Ze lijken tevreden te grijnzen met hun handen op hun buik, waardoor ze toch weer meer menselijk dan dierlijk zijn. Hun hoofd wordt bedekt door een soort hoge helm. Ook deze beelden staan in Parque San Agustin, Huila Colombia. (foto: Petrus)

Het antwoord op die vraag was voor de hand liggend. Als de goden van dood en verderf hielden, van pijn en bloed, van geween en tandegeknars dan was het zaak om die goden als het ware op hun wenken te bedienen en hun bij gelegenheid een of meer mensen te offeren. Hoe wreder het offer, hoe tevredener dat de goden zou stemmen want ze waren zelf toch ook onmetelijk wreed? Mensen nog levend hun hart uitrukken, onthoofden, levend verbranden, het zou de goden wel eens gunstig kunnen stemmen en dat is dan weer goed voor de rest.

Op de voorgrond zie je wat je een Maya speelveld zou kunnen noemen met links en rechts een tribune en in het midden het veld. Op de achtergrond zie je het zogenaamde Gouverneurshuis. Dit complex bevindt zich in het archeologische park Uxmal in Yucatan, Mexico. (foto: Petrus)

Als de goden wrede spelletjes spelen met de mensen dan konden de mensen dat toch ook doen om hun goden te plezieren? Vandaar dat in veel steden van de Maya's, Azteken en andere volkeren tribunes zijn met daartussen een veld waarop een balspel kan worden gespeeld. Aan het slot van het spel (een nabootsing van het einde van de wereld? ) werden de verliezers van het balspel voor de ogen van de toeschouwers ter plekke gedood. Zo werd de goden een wreed spel aangeboden. De goden weer even tevreden zodat de mensen ook weer even met rust werden gelaten.

Deze schedels met een grijns vind je op ene rand van een groot platform waarop mensen werden geofferd door de Maya bewoners van de stad Chichen Itza in Yucatan, Mexico.(foto:Petrus)

Maar waar komt dan het Christelijke idee vandaan dat God liefde zou zijn? Het is een idee dat dus volstrekt niet overeenstemt met de werkelijkheid. Hoe kan een God die liefde zou zijn ooit Dachau of Auschwitz hebben toegelaten, de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki, de vernietiging van de Twin towers, maar ook AIDS en Tsunami's? Hoe je het keert of wendt, het idee dat God liefde zou zijn staat haaks op elke wereldse ervaring. Zo bezien is Christendom een onmogelijk geloof.