Posts tonen met het label David. Alle posts tonen
Posts tonen met het label David. Alle posts tonen

vrijdag 22 mei 2026

89. MEXICAANSE VERTELLINGEN. GEESTELIJK VOEDSEL

 

Het kleine theater van de dorpskerk van Huasca, Hidalgo 2019. Foto: petrus

Maria Carmen geeft hem een folder van Anonieme Alcoholisten, een organisatie die mensen helpt om van de drank af te komen. Deze aanmoediging van Maria Carmen om zijn lot weer in eigen hand te nemen, laat hij niet voorbij gaan. Hij meldt zich aan.


Wonderlijk genoeg vindt hij daar waar hij zijn hele leven al lang bijna instinctmatig naar zoekt, naar een goed gesprek dat verder gaat dan het weer, dat alles duur is, dat de regering niet deugt enz. Een gesprek waardoor hij leert kijken achter de horizon van de dagelijkse beslommeringen, weten wat mensen bezielt is en wat hij in ’s hemelsnaam hier op aarde moet? Kortom, hij heeft behoefte aan geestelijk voedsel. 


Tot op vandaag heeft hij zijn geestelijke honger nooit helemaal kunnen stillen. Zijn vader en moeder hadden er nooit tijd voor, druk als ze waren met overleven. Je kent het wel, de ditjes en datjes van elke dag, koe melken, tortilla bakken, op het land werken, iets aan het huis maken of wat dan ook. Die samen legden beslag op elke minuut van de dag. Als het tijd was voor ontspanning dronk zijn vader samen met vrienden pulque in een of andere hut die voor bar moest doorgaan. Geestelijk voedsel was niet hun ding.


Dat was voor de kerk. Daar kreeg je elke zondag tijdens de mis genoeg geestelijk voedsel genoeg voor een hele week. In het begin vond hij de mis, de lezingen uit het evangelie van Jezus Christus en de brieven van de apostelen en zelfs de preek van de pastoor intrigerend. Maar wat nu precies de bedoeling van de wekelijkse voorstelling werd niet goed duidelijk. 


Is het een sprookje om de mensen op zondag gerust te stellen, dat alles goed zou komen ook al is de week nog zwaar? Als het niet in dit leven is, dan toch straks na de dood. Tenminste als je de voorgeschreven regels respecteert en elke week met je kerkgang laat zien dat je er bij hoort. Is dat alles? Een zondags theater om de week door te komen? Steekt er achter de voorstellingen wel enig echt geestelijk voedsel? Hij raakt teleurgesteld.


Gelukkig brengt de revolutie hem avontuur en hoop op echt geestelijk voedsel. Maar Mexico blijkt een nog veel grotere warboel dan zijn dorp. Heden en verleden lopen door elkaar, mensen leven nog in de tijd van de Azteken of de Tolteken, anderen beschouwen zich als de nakomelingen van Spaanse helden, weer anderen menen dat Franse ideeën vrijheid en broederschap zullen brengen en nog weer anderen vinden dat de ideeën van de communisten hen zullen bevrijden uit de ketenen van armoede en materiële nood.


Een geluk is dat zijn vriend David hem zo goed en kwaad als het mogelijk door de helse wanorde heen loodst. Ze houden zich staande tussen de drank, de vrouwen, de onderlinge gevechten en de kleine en grote veldslagen. Ze overleven de revolutie en worden zelfs hier en daar toegejuicht als helden. Hoewel zo ziet hij zichzelf niet en David ook niet. De revolutie is niet geworden wat ze ervan gehoopt hadden ook al kunnen ze niet precies zeggen waar ze op hoopten. 


vrijdag 27 februari 2026

77. MEXICAANSE VERTELLINGEN. DE INDUSTRIËLE REVOLUTIE

De muurschilderingen van Diego Rivera bevinden zich in het Detroit Institute of Arts (DIA) in Michigan. De fresco's, die tussen 1932 en 1933 zijn geschilderd, bestaan ​​uit 27 panelen en zijn te bewonderen in de centrale binnenplaats van het museum, die nu bekend staat als de Rivera Court. De muurschilderingen beelden arbeiders af van de River Rouge-fabriek van Ford Motor Company.


David heeft groot succes met zijn muurschilderingen in de trappenhal van het Nationale Paleis in het centrum van Mexico-stad. Het is een indrukwekkend overzicht geworden van de geschiedenis van Mexico. Op de reusachtige schilderingen zie je de geschiedenis van een trots volk dat strijd tegen onderdrukking en uitbuiting vanaf de tijd van de Azteken tot aan de revolutie met alles daar tussenin. 


Boven alles uit torent de baardige Karl Marx die met zijn ‘Communistisch Manifest’ de weg wijst naar het rijk der vrijheid. Ondanks dit eerbetoon aan Marx en de in beeld gebrachte klassenstrijd, is zijn partij niet gelukkig met de opdracht. De partij vindt dat door de opdracht van de regering aan te nemen hij zich heeft laten omkopen door de heersende klasse. Hij wordt uit de partij gezet. 


Zo zet zijn partij zijn schilderkunstige werk van zes jaar weg alsof het niets is. Het is een grove belediging van hem en de kunst maar David laat er zich niet door ontmoedigen. Hij is er zeker van dat zijn muurschilderingen de tijd zullen doorstaan. 


De Mexicanen zullen komen kijken naar zijn muurschilderingen waarop hij de kracht van het volk heeft verbeeld: de piramides van Teotihuacan, de indrukwekkende Azteekse hoofdstad Tenochtitlan dat uiteindelijk veroverd werd door Hernan Cortez, de kerstening door Spaanse priesters en monniken, de priester Hidalgo die de klok luidt voor de onafhankelijkheid, de Franse overheersing, president Benito Juarez, de Amerikaanse invasie, de tijd van dictator Porfirio Diaz en tot slot de revolutie waarin hijzelf heeft gevochten. 


Dankzij zijn muurschilderingen is zijn artistieke faam doorgedrongen tot in Noord Amerika, het buurland dat groot en machtig begint te worden dankzij zijn uitbundige kapitalisme en de uitvinding van de  massaproductie. Met het succes van de T-Ford is daar een nieuw industrieel tijdperk begonnen dat grote beloften inhoudt voor de toekomst. Dat is wat je de Noord Amerikaanse revolutie kunt noemen.


Tot zijn verbazing en blijdschap wordt hij uitgenodigd door het Detroit Instituut voor de Kunsten om de industriële revolutie in muurschilderingen vast te leggen. Ze weten nu dat David het vermogen heeft om ook hun revolutie op grootse wijze uit te beelden.


David neemt de opdracht aan en gaat naar Detroit alwaar hij een maand lang de industriële revolutie bestudeert in de Ford River Rouge fabriek waar auto's worden gebouwd volgens het beginsel van de lopende band, een uitvinding van Ford. De opdracht wordt niet voor niets gefinancierd door Edsel Ford de zoon van de oprichter van de Ford fabrieken.


Zoals de muurschilderingen in Mexico-stad een ode aan de Mexicanen is geworden, zo zijn de 27 fresco’s in Detroit een ode aan de fabrieksarbeiders geworden. Zij werken in de fabrieken aan de vooruitgang van de geschiedenis. Zij brengen met hun arbeid een nieuw en veelbelovend tijd perk van vooruitgang en bevrijding nabij. Zij zijn net als zijn landgenoten helden en helden beeld je niet af als slachtoffers. 



 

 

vrijdag 13 februari 2026

MEXICAANSE VERTELLINGEN 75.REVOLUTIONAIR LIEFDESTHEATER

Ze was al op haar dertiende jaar buitenshuis gaan werken als dienstmeisje. (foto: petrus)


Tijdens de maaltijd vertelt Julia dat ze zich het hele gesprek lang met Frida en David ongemakkelijk heeft gevoeld. Ze voelde zich genegeerd door Frida. Alsof ze lucht was. Ze zag haar niet eens als een rivale, wat ze per slot van rekening toch is! Voor Frida is ze een aanhangsel van Diego, meer niet.


Diego haalt zijn schouders op. Dat is nou eenmaal de manier van doen van Frida. Bovendien is ze grillig in haar liefdesleven. Je hebt gehoord wat ze van Trotski vindt en waarom ze met hem een affaire is begonnen. Ik vermoed dat ik ook deel uitmaak van haar revolutionaire liefdestheater.


Julia vindt dat maar niks. Liefde is volgens haar meer dan een theater, een spelletje met een thema, ook al is het een revolutionair thema. Liefde gaat dieper dan dat, het is de zin en doel van het leven zelf. 


Na even peinzen, voegt ze er vergoeilijkend aan toe dat het misschien allemaal komt omdat ze moet leven of liever overleven met een zwaar gehavend lichaam. Kinderverlamming en dan later ook nog een vreselijk tramongeluk dat haar voor het leven heeft beschadigd. Dat ze dan ook nog geen kinderen kan krijgen, maakt het allemaal nog zwaarder voor haar. 


Dan schakelt Julia over naar een ander onderwerp. Wat is het plan? Blijven we in San Miguel wonen of gaan we terug naar Mexico-stad? Julia is het om het even. Ze woont liever in het dorp maar de stad is ook goed, zo lang ze maar bij Diego is.


Diego zou liever in het dorp blijven wonen maar er is geen werk. Hij zal wel een stuk dorpsgrond van zijn vader kunnen krijgen maar dat brengt niet genoeg om van te leven, zeker niet als er kinderen komen. Nee, hij zal terug moeten naar de stad. Bovendien, hij wil nog steeds graag schilderen.


Julia beseft dat ze niet in het dorp kunnen blijven, tenminste als ze niet in armoede willen leven en dat wil ze echt niet meer. Ze is opgegroeid in een groot gezin in een dorp. Het ontbrak hun altijd aan van alles, ook eten hoe hard haar vader ook op het land werkte. Daarom moest ze al op haar dertiende het huis uit, gaan werken als dienstmeid in Mexico-stad.


Ze kwam geheel onvoorbereid terecht in een totaal onbekende wereld. Ze had geen idee wat ze moest doen. Bij haar thuis leefden ze van de ene dag op de andere. Je was bezig met overleven. Het was geen georganiseerd huishouden en er was al helemaal geen     wasmachine of  een koelkast. 


Ze had nog nooit in haar leven gewinkeld in een supermarkt, huishoudelijke dingen aangeschaft of kleren gekocht. Dat heeft ze allemaal zichzelf moeten leren. En hoe ga je om met stadslui? Die weten altijd alles al en beter. Een geluk dat ze genoeg gezond verstand had om overeind te blijven in de stadsjungle. 

vrijdag 6 februari 2026

74. MEXICAANSE VERTELLINGEN. REVOLUTIE EN LIEFDE

Zoals op deze foto van een onbekende fotograaf is te zien, gemaakt omstreeks 1954 tijdens een bijeenkomst van de Mexicaanse Communistische Partij, waren Diego Rivera (staand rechts) en  David Alfaro Siqueiros (derde van rechts) politieke vrienden. (bewerking foto: petrus)


Diego aarzelt even en vraagt dan aan Frida hoe het zit met haar geliefde Trotski. Frida die zich al lang geleden, tijdens haar langdurige en veelvuldige verblijf in het ziekenhuis, heeft voorgenomen onbevreesd in waarheid te leven, kijkt hem aan en antwoordt dat León voorbij is. Ze zegt het op een toon die geen twijfel laat bestaan over het afscheid.


Ik heb het vuurtje zelf aangewakkerd, geflirt met hem omdat ik met de revolutie naar bed wilde. De gedachte alleen al wond me op maar toen het zo ver was, viel het tegen. León mag dan een groot revolutionair zijn, alleen Lenin is groter, maar een liefde moet ook nog andere kwaliteiten hebben. Hij is weliswaar de man van de nieuwe dageraad voor mens en maatschappij, maar zijn prestaties als minnaar blijven daarbij achter. 


Revolutie en liefde zijn twee verschillende zaken. Als ze samengaan zal dat toeval zijn of geluk, het is maar hoe je het noemen wil. Er is geen natuurlijk verbond tussen die twee.


Sinds kort vraag ik me af bovendien af of León nog wel een revolutionair is. Heeft Stalin hem niet ontmaskerd als een man met een bourgeois mentaliteit? In plaats van in dienst te staan van de partij is hij uit op het leiderschap. Stalin heeft hem een les geleerd en hem tot balling gemaakt in zijn eigen revolutie. 


Onverwacht geeft Frida nu een draai aan het gesprek. Hoe zit het met jou Diego vraagt ze hem op de man af. Is Julia jouw bestemming of kijk ik hier naar een bevlieging? Diego voelt zich betrapt en kijkt geërgerd maar hij bedwingt zich en zwijgt. Waarom zou hij haar onnodig kwetsen? Zo te horen is ze al genoeg gekwetst.


Maar daar neemt Frida geen genoegen mee. Ze wil weten waar ze aan toe is met Diego en dringt aan op een antwoord. Nu bemoeit David zich er mee. Hij stelt Frida voor de zaak te laten rusten. Ze hebben immers elkaar en dat moet toch genoeg zijn voor het moment.


Ze beseft dat ze te ver is gegaan. Liefde kun je niet dwingen. Ze wil zich ook niet al teveel laten kennen. Boosheid om een onbeantwoorde liefde is een teken van zwakte en als ze iets niet wil zijn dan is het dat. Ze staat op en stelt voor aan David om op te stappen. David is al lang blij. Hij weet niet hoe snel hij weg moet zien te komen uit dit ongemakkelijk gesprek.


Diego betreurt dat Julia getuige heeft moeten zijn van zijn teloor gegane liefde voor Frida. Aan de andere kant zal het Julia goed doen dat de liefde voor Frida over is. Ze besluiten wat te eten in Casa Azul alvorens terug te gaan naar San Miguel.

 

vrijdag 30 januari 2026

73. MEXICAANSE VERTELLINGEN. OVER LIEFDE EN DOOD

Ober bij La Casa Azul (foto: petrus 2026)

 

Frida vraagt of er veel van zulke mannen zijn, mannen die er twee vrouwen op na houden, eentje in Mexico en een andere in Amerika. Diego denkt van wel. Veel mannen houden het alleen zijn in Amerika niet vol, hoeveel ze ook van hun vrouw en kinderen thuis houden.


Maanden lang enkel met mannen omgaan is moeilijk. Ze missen de intimiteit met en de zorg van een vrouw. Dat is moeilijk vol te houden voor elke man, laat staan een Mexicaan die opgroeit als een moeders kindje.


Mexicanen zijn per slot van rekening ook nog eens romantici, tot op het ziekelijke af. De vrouw heet het centrum van de wereld te zijn met moeders op nummer een. Onbeantwoorde liefde is voor de romantische Mexicaan zowat hetzelfde als dood gaan. 


In de praktijk wordt het verdriet samen met de dood weggespoeld met tequila. Ga maar eens een avondje naar Plaza Garibaldi dan zie en hoor je het luidruchtig zelfbeklag van mannen gedrenkt in tequila. 


Frida luistert met lichte verbazing naar deze ontluisterende les in liefde over de Mexicaanse man. Maar zo vindt ze, Mexicaanse vrouwen beleven met net zoveel passie de liefde. Ze zijn net zo romantisch. 


Onbeantwoorde liefde is voor hen net zo tragisch want wat is leven zonder een geliefde? Frida meent dat een vrouw zonder man niet compleet is, eigenlijk maar half mens. Daarom is er altijd dat diepe verlangen naar eenwording met de man. 


Mannen wekken vrouwen tot leven door kinderen bij haar te verwekken. Kinderen zijn voor een vrouw belangrijker dan voor een man, ze zijn haar existentie. De rest is bijzaak, leuk als tijdverdrijf maar raakt niet de kern van het vrouw zijn. 


Geen liefde betekent voor een vrouw ook geen kind. Dat kan haar wanhopig maken. Een kind is de bezegeling van de liefde en het leven. Daarom altijd de hoop dat een kind geboren zal worden uit de liefde.


Terwijl Frida praat kijkt ze van Diego naar Julia en van Julia naar David alsof ze in hun ogen wil zien wat ze denken. David reageert door onwillekeurig haar hand op tafel vast te pakken als om te zeggen dat hij er voor haar is. Hij vat de woorden van Frida op als een liefdesverklaring aan hem.  


Diego ziet dat en zegt dat hij er ook zo over denkt. Er gaat niks boven liefde en hij keert zich tot Julia. Die kijkt hem aan en pakt hem bij zijn schouders alsof ze hem vol passie wil kussen maar het blijft bij een vluchtige streling van zijn wang. 


vrijdag 16 januari 2026

71.MEXICAANSE VERTELLINGEN. LA CASA AZUL

 

Tuinman van La Casa Azul (foto Petrus)

Frida stelt voor om meteen naar de markt in Huasca te gaan. Ze wil Diego zo vlug mogelijk zien. Ze wil haar gevoelens voor hem peilen en weten hoe het zit met Julia. Ze nemen afscheid van Doña Maria. Frida omarmt haar zo innig dat David zich afvraagt wat er tussen die twee is voorgevallen.


Huasca is niet ver, een half uurtje te paard. Het is net zo een dorp als San Miguel Regla maar dan groter. In tegenstelling tot Regla heeft het een eigen kerk die samen met de plaza en de hoofdstraat het centrum van het dorp is. De plaza is een groot uitgevallen stadstuin met bankjes waar je in de schaduw van de bomen kunt uitrusten terwijl je naar het gewoel op de markt kijkt. 


De Plaza ligt meer dan een meter hoger dan de straat zodat je goed zicht hebt op de mensen en de kramen. De markt onttrekt de lange veranda voor de huizen aan de overkant aan het zicht. Je kunt het dak nog net zien. Onder de veranda staan tafels en stoelen van verschillende dorpsrestaurantjes.


Het is een kleurrijk schouwspel van mensen en uitgestalde waren op de straat of in de kramen. Het is gezellig druk. De mensen zijn goed gemutst. Zoals de gewoonte is, wordt er goed gegeten, gedronken en gekletst aan de tafels terwijl de vrouwen op een plaat boven een open vuur de tortilla’s en taco's bakken. De lucht van kruiden, maïs, kaas en gebraden vlees mengt zich met het vrolijke gepraat van de gasten.


Ze laten de paarden achter aan het begin van het dorp en lopen richting markt. Bij de kerk aangekomen gaan ze op het plein staan zodat ze overzicht hebben. David ziet als eerste Diego lopen samen met Julia. Hij probeert hun aandacht te trekken. Dat lukt niet.


Hij zegt Frida op het plein te blijven wachten terwijl hij naar ze toeloopt. Hij houdt hen strak in het oog. Op gehoorafstand roep hij naar ze maar het rumoer maakt het niet gemakkelijk. Uiteindelijk lukt het hem de aandacht van Diego te trekken. Die draait zich verrast om. David wijst naar Frida. Diego knikt, draait zich om naar Julia en samen lopen ze naar Frida. Die heeft hen intussen ook opgemerkt.


David stelt voor om ergens rustig te gaan eten, niet op de markt, dat is weliswaar gezellig, en misschien wel lekkerder en in ieder geval een stuk goedkoper maar te rumoerig voor een goed gesprek. Diego en Julio vinden het prima. Per slot van rekening zijn ze nieuwsgierig naar het waarom van hun komst naar Huasca.


Ze lopen de kerk voorbij naar La Casa Azul, het enige deftige restaurant in het dorp. Ze lopen gevieren onder de boog van de ingang door, langs mooi onderhouden grasveldjes naar het overdekte terras. De geluiden van de markt laten ze achter zich, alsof er helemaal geen markt is zo stil is het.

vrijdag 9 januari 2026

70. MEXICAANSE VERTELLINGEN. DOÑA MARIA

 

Platteland Mexico 1976

Doña Maria kijkt Frida zwijgend aan. Tussen de beide vrouwen, de een jong de ander oud en ervaren, groeit een  brug van wederzijds begrip. Tussen hen in hangt een wolk van lijden, leven en liefde. Doña Maria doorbreekt het zwijgen met de eenvoudige mededeling dat ze in een ver verleden een miskraam heeft gehad. 


Haar eerste kind was een misgeboorte. Gelukkig heeft ze daarna nog kinderen gekregen maar het gat van de misgeboorte blijft. De pijn van het verlies van een mogelijk leven is weliswaar in de loop der tijd gesleten maar is nooit helemaal weg.


Frida knikt en beseft dat de ervaring van een miskraam hun beiden tot lotgenoten maakt, een lot dat tot diep in hun ziel doordringt en daar voor altijd genesteld zal zijn. Frida maakt zich met een beweging los uit het verleden. 


Ze loopt de keuken uit en steekt de patio over naar buiten. Ze hoopt dat David ondertussen onderweg is.Ze gaat op het bankje tegen de muur zitten, wachtend op zijn komst.


In gedachten zoekt ze naar gelukkige momenten in haar leven. De miskraam legt over alles een waas. Hoe kan ze zich daarvan bevrijden? Wat kan helpen? Alsnog kinderen krijgen zoals doña Maria, zal niet kunnen. Ze wil zich niks wijs maken. De kans dat ze ooit nog een kind op de wereld zal zetten, is zo klein dat ze het beter kan vergeten.


Misschien moet ze daar maar eens met David over praten of moet ze het voor zich houden, er mee leven? Is er een kans dat haar liefde voor David het geluk in haar leven kan terug brengen? Ze wordt bevangen door twijfel en angst dat het nooit meer goed zal komen.


Tegelijk vraagt ze zich af of ze wel bestemd is voor David. Vandaag voelt ze zich de vrouw van David maar zal dat morgen ook nog zo zijn. Ze voelt nog steeds liefde voor Diego. Wat is liefde eigenlijk? Is het lichamelijke aantrekkingskracht, is het tederheid met lust, is het verlangen naar eenwording, een vlucht uit eenzaamheid?


Gelukkig haalt David haar uit haar verwarde gepeins. Hij komt met stevige pas en een brede grijns op zijn gezicht naar haar toe. Nog voordat ze hem kan begroeten, zegt hij dat ze mooi is en gracieus zoals ze daar op het primitieve houten bankje zit. Hij noemt zich een geluksvogel haar naast zich te hebben. Zij kijkt verbaasd op. Zoveel enthousiasme voor hun liefde had ze niet verwacht. 


Ze ziet aan zijn ogen dat hij het meent. Zo blij heeft ze hem nog nooit gezien. Hij is zwaar verliefd op haar geworden, meer dan hij ooit geweest is. Zou zijn liefde haar kunnen helpen om haar leven weer op te pakken? Zou hij het antwoord zijn op wat liefde is?


Hij steekt zijn hand uitnodigend naar haar uit om op te staan. Hij kust haar heel even teder op haar wang. Zoveel tederheid is nieuw voor haar. Ze geeft een kus terug. Dan ziet ze doña Maria staan. Die kijkt ogenschijnlijk onbewogen toe maar Frida ziet in haar ogen dat het goed is. Frida voelt zich vrij en verliefd, een gevoel dat ze lang niet gehad heeft.  


vrijdag 2 januari 2026

69. MEXICAANSE VERTELLINGEN. MISKRAAM

 

Frida Kahlo,(1932): Een zeldzame lithografie (een van de eerste en de enige die lukte), gemaakt kort na de miskraam. Het is verdeeld in een lichte en een donkere helft, waarmee het verlies van haar kind wordt gecontrasteerd met de 'geboorte' van haar artistieke identiteit. (Banco de Mexico, Diego Rivera Frida Kahlo Museum, Mexico D.F.


David besluit om naar don Ramon te gaan alvorens op zoek te gaan naar Diego in Huasca. Frida gaat niet mee. Ze blijft bij doña Maria om een praatje met haar te maken. Ze wil meer weten over haar leven na de verhalen die ze van Diego kent.


Doña Maria vraagt of ze een kop koffie lust. Dat slaat Frida niet af. Ze gaat met haar rug tegen de muur aan de keukentafel zitten en volgt de bezigheden van doña Maria. Het is voor het eerst van haar leven dat ze een vrouw in zo een keuken aan het werk ziet. Zelf houdt ze niet van koken. Als het even kan laat ze het over aan het dienstmeisje.


Ze vraagt aan doña Maria of zij van koken houdt. Die haalt haar schouders op en zegt dan dat het geen kwestie van houden van is. Er wordt van haar verwacht dat ze eten kookt, het huis op orde houdt, voor de dieren zorgt en duizend en een andere kleine en grote dingen doet en dus doet ze dat ook. Het is haar plicht als vrouw en, zo voegt ze er aan toe, het is haar manier om haar liefde voor man en kinderen te tonen.


Sinds de kinderen het huis uit zijn, is het allemaal minder vermoeiend al valt er natuurlijk altijd wat te doen in en rond het huis. Gelukkig is ze nog goed ter been. Het leven is op dat punt tot nu toe goed voor haar geweest. 


Haar enige verdriet is wat Rosa is overkomen. Ze neemt het zichzelf nog altijd kwalijk dat ze niet aan heeft zien komen dat haar dochter zo verliefd was dat ze wel eens het huis uit kon vluchten, een huis waar ze altijd een veilig leven vol warmte had.


Ze had nog zo gehoopt dat moeder Maria en haar Zoon Jezus meer medeleven zou hebben gehad met het lot van Rosa en haar kind. Gelukkig hebben zij het kind van Rosa op kunnen vangen maar ze vreest dat het met Rosa nooit meer goed zal komen. De wond van de mislukte liefde is te groot om nog genezen te kunnen worden. 


Rosa ziet haar kind niet staan, het herinnert haar teveel aan de pijn in plaats van het geluk van de liefde. Ze hebben er met de pastoor van Huasca over gesproken maar die kon niks voor Rosa doen. Hij heeft te weinig ervaring met dit soort zaken, zo zei hij. Bovendien wil Rosa niet naar hem luisteren.


Diego is altijd hun steun en toeverlaat geweest in het hele drama, als het zo uitkwam samen met Julia. Maar als Diego er niet is en dat is vaak zo, dan staan ze er alleen voor. De andere kinderen willen ze niet belasten, die hebben recht op hun eigen levensgeluk en dat vinden is al moeilijk genoeg.


Terwijl ze de hete koffie direct uit de kan voor Frida en haarzelf inschenkt, kijkt ze Frida aan en vraagt of ze kinderen wil. Frida knikt zo heftig dat doña Maria haar vragend aankijkt waarna Frida besluit om geen geheimen te hebben voor haar, waarom zou ze en misschien kon doña Maria hier nog goede raad geven.


Ze vertelt dat ze van jongs af een kind wil. Een kind zou haar leven niet alleen vullen maar ze vindt ook dat het een bevestiging van de liefde is tussen man en vrouw en het haar tot vrouw maakt. Wat Rosa is overkomen is vreselijk en ze kan zich goed voorstellen dat dit een zo diep trauma is geworden dat het nooit meer goed kan komen.


Zijzelf is bang dat ze nooit kinderen zal kunnen krijgen. Haar enige zwangerschap is geëindigd in een miskraam, weliswaar een niet zo diep en ingrijpend trauma als dat van Rosa maar diep genoeg om haar soms het gevoel te geven dat haar leven zinloos is. 


Het verloren kind is een gemis geworden waarvan ze niet weet of dat nog goed kan komen. De artsen in het ziekenhuis zijn er niet gerust op. Ze denken dat vanwege het ongeluk, haar lichaam haar weinig kans zal geven een kind te krijgen.


Dona Maria had met toewijding geluisterd. Ze had niet meer van haar koffie gedronken, bang dat ze Frida’s verhaal zou verstoren. Ze kijkt naar Frida en ziet het diepe verdriet dat vanuit haar ziel opstijgt naar haar donkere doordringende ogen. Ze knikt naar Frida, een bemoedigend knikje. Ze beseft dat de last die Frida draagt niet met een enkel troostend woord kan worden opgevangen. Ze zwijgt en blijft roerloos zitten.