MEDEDOGEN (FOTOGRAFIE CREDO)

 

De twee indiaanse vrouwen bidden in de kathedraal van Mexico-stad 1975. Een van de eerste foto's van mijn eerste fotoproject.

Mededogen is nu niet direct een woord dat je in verband brengt met fotografie. Toch is dat thema of misschien beter gezegd de grondhouding waarmee ik sinds mijn eerste fotoproject in Mexico foto's maak.

Het gaat om zowel mededogen met de individuele mens als ook met de mensheid in het algemeen. Het is het besef van "la condition humaine”, dat wij mensen zijn veroordeeld tot een bestaan op deze aarde zonder te weten waarom en waartoe het dient. 

Landarbeider op het platteland van Costa Rica 1977

Het is in veel gevallen een lijdend bestaan, een eenzaam bestaan zonder duidelijke zingeving en altijd eindigend met de dood. Mededogen komt voort uit het besef van het menselijk tekort waarmee we allemaal zonder onderscheid des persoons gedoemd zijn te leven en waaruit we niet kunnen ontsnappen.

Mededogen is een levenshouding die naar ik vermoed heb geërfd van mijn ouders en voorouders. Ik ben opgevoed met het katholieke geloof in Jezus Christus. Die heeft met zijn leer zijn Vader als de God van het Mededogen in onze geschiedenis gebracht.  

Vuilnisman in Antwerpen, België 1994

Zijn Vader God is een heel andere God dan de oude goden van de Grieken en de Romeinen en ook de God van het Oude Testament.  De goden der ouden trokken zich geen zier aan van het lot van de mensen. Integendeel, ze speelden met de mensen, haalden grappen met ze uit en verwekten bij hun vrouwen nageslacht die als halfgoden ter wereld kwamen.

De Vader van Jezus Christus is daarentegen een God die mededogen heeft met de mensheid en de mensen wil verlossen uit hun existentiële angsten, hun eenzaamheid, radeloosheid en lijden. Hij belooft mensen die in Zijn Mededogen geloven een leven na de dood waar ze voor eeuwig verlost zullen zijn van het menselijk tekort.

Cuzco, Peru 2003

Om de boodschap van mededogen van Zijn Vader hier op aarde kracht bij te zetten, stierf Jezus Christus zelf een gewelddadige dood aan het kruis. Dat kruis wordt na zijn dood dan ook hét teken van mededogen én verlossing voor al degenen die in hem geloven.

De vrouwen pletten gevonden blikjes om te verkopen als oud ijzer. Havanna, Cuba 2008.

Ik vertel dit geërfde verhaal niet om mijzelf en mijn foto’s als een Christelijke boodschapper te duiden maar om de achtergrond aan te geven van waaruit ik mijn foto’s maak. Ik geloof zelf niet in de verlossing met een leven na de dood. Ik geloof wel in mededogen en de kracht van de liefde en menselijke waardigheid die daarin schuilt.

Portret van en jongen in een buitenwijk van Lomé, Togo 2014

Ik hoop dat mijn foto’s in al hun eenvoud getuigen van mededogen en medemenselijkheid en aldus kunnen bijdragen aan een wereld met een beetje minder eenzaamheid, angst en lijden.

Wandelaars in Maastricht, 2020

60. MEXICAANSE VERTELLINGEN. MEXICAANSE GODEN

Veel Mexicanen zijn tot op de dag van vandaag diep gelovig. Geknield belijden ze hun geloof in de Heilige Maagd Maria van Guadelupe. (foto:1975)

Al van ver komt Trotski onder de indruk van de piramides. Wie heeft zoiets groots maar ook meteen zoiets zinloos kunnen bouwen? Piramides zijn net tempels en kerken, ze dienen nergens voor behalve om de mensen op de knieën te krijgen voor goden en priesters, de wereldse dienaren van goden.

Frida haalt haar schouders op. Dat weet zij ook wel maar wat moet je met die vaststelling? Heel Mexico is diep gelovig en overtuigd rooms katholiek. Hun allergrootste heilige is de Heilige Maagd Maria en uiteraard haar zoon Jezus Christus die gestorven is aan het kruis.

Voor elke Mexicaan, ook voor hen die niet kunnen of willen geloven, is de magie van hogere machten onontbeerlijk. Waar anders haal je houvast vandaan? Nee, zonder geloof vaart niemand wel in dit miserabele aardse leven. Wie kan een normaal leven leiden zonder ergens in te geloven?

Frida zelf gelooft niet en bidt niet maar ze weet ook dat het geen zin heeft om zich druk te maken over het geloof van mensen. Als de Azteken en hun voorouders al zulke indrukwekkende piramides bouwden om de goden te vereren wat kun je dan verwachten van hun nazaten? Dat ze ongelovig zullen worden en elk vooruitzicht op een mooier en beter leven na hun aardse ellende verliezen?

Nee, dat niets is niks voor de Mexicanen. Ze mogen twijfelen, zich laten gaan in drank of misdadiger worden, roven en moorden, maar de heilige Maria en haar lijdende Zoon Jezus zullen ze altijd vereren. Hebben beiden niet geleden zoals zij zelf tot op de dag van vandaag lijden? Maria en Jezus delen het leed van alle mensen, vooral dat van arme sloebers.

Ze stappen uit tussen de verkopers die haastig zijn toegerend toen ze aan kwamen gereden. Ze krijgen allerlei snuisterijen onder hun neus gedrukt voor een special prijs. Kleine beeldjes van onyx, vulkanisch glas waar de rijkdom van de stad ooit op was gebouwd, fluitjes van klei, kleine piramidetjes van steen, de gevederde slang en natuurlijk beeldjes van de madonna met de kleuren van de Mexicaanse vlag. 

De verzamelde armoezaaiers proberen iets te verdienen aan het sjieke gezelschap maar dan hebben ze zich misrekend aan Trotski. Die roept in een mengelmoes van Russisch, Engels en zowaar een beetje Spaans dat ze moeten ophoepelen, dat ze in de weg staan en dat hij niks wil kopen.

De meute verkopers verstaat er niks van maar begrijpen hem wel. Toch blijven ze onvermoeibaar aandringen. Het is het enige wat ze kunnen doen om iets te verdienen om te overleven. Als ze bij elke tegenstand opgeven, gaan ze ’s avonds met honger naar bed en dat is nog erger dan een schreeuwende Trotski.

Frida en David beseffen dat. De enige manier om de groep te kalmeren is om wat te kopen, hoe klein en onbetekenend ook. Frida is de eerste die onderhandelt over een Mariabeeldje van een paar peso. De verkoper is een klein meisje dat zich amper staande kan houden in de steeds weer opdringende verkopers. Dat is ook de reden waarom Frida besluit bij haar te kopen.

Bovendien is zijzelf niet ook een beetje een Maria? Weliswaar geen maagdelijk maar wel een die haar kind heeft verloren nog voordat het geboren is? Ze heeft geen idee wie of wat daar de oorzaak van is, net zo min als waaraan ze het tramongeluk heeft te danken dat haar hele leven tekent, maar ze is sterk genoeg om met dat opgelegde lot te leven. Daar heeft ze geen Mariabeeldje voor nodig maar het meisje wel de paar peso’s die ze er mee verdient.

David koopt een fluitje. Niet om het te gebruiken maar omdat het gemakkelijk in zijn broekzak past. Dan is hij er meteen vanaf, net als van de verkoper die nu ergens anders zijn geluk gaat proberen.  

KLIMAATKERK?

 

Er was een tijd dat de Roomse Kerk haar gelovigen op het hart drukte schuld te bekennen vanuit het eenvoudige beginsel hoe meer schuld, hoe meer macht en geld. Niks zo erg als een schuldgevoel. Je raakt er van in de stress. Wat voor schuld? Dat kan van alles zijn. Je staat nu eenmaal bij de Heer je schepper in het krijt. Om er zeker van te zijn dat je straks na je dood niet naar de hel gaat, kon je een schuldbekentenis bij de kerk kopen, aflaat genoemd. Hoe meer aflaten, hoe meer de Heer een oogje toeknijpt en zijn hemelpoorten gastvrij open zet. Schuld afkopen heet dat.

Veel mensen geloofden dit verhaal al zal de ene pastoor het met meer overtuiging verkocht hebben dan de ander. Dat de oprichter van de Roomse Vereniging Jezus Christus met zijn dood aan het kruis de schuld van alle mensen op zich genomen had, ontging de meeste gelovigen. Erger nog, ze dachten dat zij ook nog eens schuldig waren aan Zijn dood.

Veel kerkvaders zaten er niet mee. Hoe meer verwarring over schuld en aflaten, hoe meer ze verdienden. Totdat oprechte kerkvaders en gelovigen door kregen dat schuld en schaamte een koehandel was geworden waarmee corrupte geestelijken zich verrijkten.
 
Nu moeten we ons schuldig voelen dat we vlees eten of dat we vliegen. Vliegen en vlees eten zou bijdragen aan de klimaatschuld vanwege de CO2 uitstoot die het broeikaseffect veroorzaakt en dus de klimaatverandering. We moeten ons ook schuldig voelen voor het gebruik van de fossiele brandstoffen van Moeder Aarde en het misbruik van Vader Aarde. Hoe kunnen we die schulden afkopen?
Met meer belastingen? Door op Groen Links te stemmen? Door geen vlees meer te eten?

Wetenschappers en met name klimatologen helpen dit soort schuldgevoelens verspreiden en er zelfs jongeren mee te belasten die nog aan hun leven moeten beginnen. Dezelfde wetenschappers maken anders denkende wetenschappers verdacht alsof het niet hoort om te twijfelen, om sceptisch te zijn.  Een dergelijke houding past niet bij de wetenschap en eigenlijk nooit bij welke vrije en onderzoekende geest dan ook.

FOTO ARCHIEF COSTA RICA: HET KERKHOF

Graftombes op een kerkhof vlakbij de hoofdstad San José, Costa Rica 1977

Grafzerk met gipsen Jezus Christus en biddende vrouw. Op de voorgrond een vergeten verfpot. Costa Rica 1977

Armoedig graf van hout op een kerkhof vlakbij de hoofdstad San José van Costa Rica, 1977.

WAT BEZIELT KARDINAAL EIJK?

Foto van een optreden van kardinaal Eijk. 

Ik beschouw mezelf als agnostisch katholiek: behoud het goede van het katholicisme en gooi de rest overboord. Daarom ben ik niet kerks want de kerk is meestal bezig met zijn wereldlijk bezit onder de hoede van een groots opgezette bureaucratie. Zij verdienen daar de kost mee en zijn daarom vooral bezig met dat veilig te stellen. Zie kardinaal Eijk die vindt dat de kerk zal instorten nu de paus lijkt toe te staan dat een met een katholiek getrouwde protestant ter communie mag gaan.

Alsof zulks iets te maken heeft met de mens Jezus Christus. Als ik het Nieuwe Testament met zijn getuigenissen over het leven van Christus goed lees dan stond Jezus van Nazareth, de zoon van een timmerman, voor iedereen en alleman open. Niemand uitgezonderd behalve hypocrieten en huichelaars. Kan Eijk dat voorbeeld niet volgen?

De katholieke communie is een afgeleide van het laatste avondmaal dat Jezus voor zijn dood met zijn leerlingen at volgens de evangelisten Marcus, Mattheüs en Lucas. In alle drie die evangelies is sprake van leerlingen en niet van katholieken. Bovendien als zij leerlingen waren die jaren met hem zijn opgetrokken, wat zijn wij dan anders dan leerlingen? Over betweters wordt in de 3 evangeliën niet gesproken.

Vervolgens at Jezus met zijn leerlingen brood en dronk wijn. Jezus vraagt volgens het evangelie van Lucas nadrukkelijk aan zijn leerlingen om ter nagedachtenis aan hem tezamen zulks te blijven doen: brood eten en wijn drinken. Ik lees nergens dat zulks voorbehouden moet worden aan katholieken. Ik lees het als een uitnodiging van Jezus aan iedereen die zijn leerling wil zijn. Zijn protestanten geen leerlingen van Jezus?

Ik zou de kardinaal willen uitnodigen meer naar de geest van Jezus Christus te denken en te doen in plaats van kleingeestig zijn toevlucht te zoeken tot regels en procedures tot behoud van de katholieke kerk. Zonder de geest van Jezus Christus is de kerk een hol en nietszeggend vat. 

DE EENZAAMHEID VAN DE ONGELOVIGE 31

Masaccio (1401-1428), Adam en Eva verdreven uit het Paradijs (1424-1428),
Fresco(255 cm hoog) in de Brancaccikapel, Santa Maria del Carmine, Florence.
"Verdreven uit het paradijs beseffen Adam en Eva dat ze naakt zijn en maken
ze kennis met de schaamte.Preutse kerkvorsten hebben er waarschijnlijk
voor gezorgd dat de geslachtsdelen verborgen werden achter vijgenbladeren.
Bij een reinigingsbeurt in 1988 zijn ze verwijderd."
(zie: statenvertaling.net)

Onze Lieve Heer zal zich niet druk maken over waar Zijn kinderen naar de kerk gaan, protestants of katholiek, dat is Hem om het even. Zo lang we maar geloven, hopen en liefhebben. Liefde lijkt me van die drie de belangrijkste. Dat leert Onze Lieve Heer ons zelf door zijn Zoon als zoenoffer naar hier te sturen om het weer goed te maken tussen Hem en de mensen ondanks het verraad van de eerste mensen Adam en Eva.

Of was het uit eenzaamheid dat Hij het weer goed wilde maken met ons mensen? Ik denk allebei: liefde en eenzaamheid. Toen Hij de mensen voor straf eenmaal uit Zijn Paradijs had weggejaagd, werd Hij vermoedelijk overvallen door een immens gevoel van eenzaamheid, een eenzaamheid die groter is dan wij ons als mensen kunnen voorstellen want wij zijn niet zo groot en almachtig als Hij.  Het is ook niet niks. Heb je uit liefde en tegen de eenzaamheid een wereld vol bergen en dalen, oceanen, bomen, planten, dieren en mensen geschapen en dan blijf je alsnog alleen en eenzaam achter. Al dat gedoe voor niks geweest.

Hij moet tot het besef zijn gekomen dat Hij door de mensen te verdrijven uit Zijn paradijs Hij zichzelf net zo hard strafte als de mensen. Vandaar Zijn besluit - denk ik - om zijn Zoon er op uit te sturen om het weer goed te maken tussen Hem en de mensen. Een win win situatie voor beide partijen. Iedereen krijgt zo nieuwe kansen op liefde en kan weg uit de eenzaamheid. Daarvoor Je Zoon als sterfelijk mens naar de wereld sturen en de kruisdood doen sterven is een Grootse daad van Liefde en Vergeving,  groter dan een normaal mens zich kan voorstellen.

’s Avonds in bed neem ik alles nog eens een keer met Hem door. Ik leg hem uit dat ik niet zou kunnen begrijpen dat Hij de liefde niet belangrijker zou vinden dan het lidmaatschap van een kerkelijk genootschap. In mijn geval gaat het ook nog eens om een protestants meisje, dus is er al helemaal niks aan de hand. We geloven in dezelfde God, Onze Lieve Heer, Zijn Zoon Jezus Christus en de Heilige Geest. Dus Hij zit altijd goed. Ik ga gerust slapen.

(verschijnt elke dinsdag)

WAAROM OFFEREN CHRISTENEN GEEN DIEREN?

Petrus, Zwarte Zon, acrylverf op papier, 57 X 77 cm

Toch alweer een tijdje geleden was er gedoe over ritueel slachten bij Joden en Islamieten. De emoties liepen hoog op en plotseling was Nederland weer verkeerd bezig met zijn dierenliefde en dierenpartij. Kort geleden, zag ik op TV dan weer een dierenliefhebber die aan Turken vroeg om geen lam of schaap te slachten voor het offerfeest. De man had weinig kans. Eeuwenoude rituelen verander je zo maar niet. Kijk maar eens naar Zwarte Piet. Ook nuchtere, rationele, klerikale moderne mensen hebben toch nog altijd iets van de stam in ons. Tegenwoordig noemen we dat identiteit. Voer voor antropologen, sociologen en politicologen.

Ondertussen vroeg ik me verbaasd af waarom wij katholieken, geen dieren offeren of ritueel slachten. Zo diervriendelijk zijn we als katholieken nu ook weer niet, al mocht je op vrijdag – de dag waarop Christus aan het kruis stierf - geen vlees eten. Gelukkig mocht je in plaats daarvan wel vis eten, een gewoonte die goed was voor mijn smaakopvoeding. Mijn oma ging heel ver in het versterven van vlees op vrijdag. Die deed dan zelfs geen boter op haar brood. De komst van plantaardige boter bracht op dat punt verlossing.

Maar waarom offeren katholieken geen dieren? Ik denk omdat het niet meer nodig is sinds Jezus Christus als zoon van god zijn leven aan het kruis offerde voor alle mensen en zo alle schuld van de mensen delgde die ze opgelopen hadden in paradijselijke ongehoorzaamheid. Het heet dat hij met zijn offer van de dood definitief een einde heeft gemaakt aan de erfschuld van alle mensen. Een groter offer dan je eigen zoon offeren is niet mogelijk en dus zijn daarna alle offers overbodig geworden. Exit dieren offeren dank zij het genereuze offer van Jezus Christus als zoon van god aan het kruis.

Maar mensen moeten wel iets om handen hebben en het kan uiteraard ook geen kwaad dat ze het gebrachte offer nooit vergeten. Daarom stelde Jezus op de avond voor zijn sterfdag een ritueel in ter herdenking van zijn offer dat hij de volgende dag aan het kruis zou gaan brengen. Hij organiseerde een laatste avondmaal met zijn 12 apostelen. Tijdens dat maal instrueerde hij zijn volgelingen om na zijn dood het avondmaal te herhalen als een herdenking van zijn offer voor alle mensen.

Een geniale vondst: een eenvoudig avondmaal met brood en wijn ter herdenking van het laatste en grootste offer dat aan god gebracht is, dat van zijn eigen zoon Jezus Christus aan het kruis. Na de dood van Christus aan het kruis, werd het avondmaal dan ook onder de naam heilige de mis het centrale ritueel van alle Christenen. Tijdens de mis wordt wijn gedronken als zijnde het bloed van Christus dat hij vergoten heeft aan het kruis, en brood gegeten zijnde het lichaam van Christus dat gestorven is aan het kruis. Mooier symboliek ter herdenking van de dood van een geliefde is niet te bedenken.

Maar mensen zijn geen mensen als ook over deze symboliek niet getwist zou worden. Is het wel symboliek of veranderen de wijn en brood tijdens de mis als bij wonder in echt bloed en lichaam van Christus? Een kwestie van geloof zou je zeggen, maar ja je hebt nu eenmaal altijd mensen die de puntjes op de i willen zetten en beginnen te mekkeren over bijzaken. Het zij zo. Ik vind het prachtige symboliek van geniale eenvoud die je bij wijze van spreken zo kunt navolgen. Na seks is niks zo intiem als samen eten en wat is mooier ter nagedachtenis van een geliefde dan dat familie, vrienden enz. een gezamenlijk maal organiseren?

Zijn we nu als Christenen definitief verlost van het offer? Blijkbaar niet want er zijn nog altijd mensen die zich schuldig voelen aan het kwaad in de wereld, de ellende, de oorlogen of de kleine oorlogen binnenskamers en daarom vinden dat ze een of ander offer moeten brengen. Er zijn zelfs gelovigen die het offer van Christus nabootsen door zichzelf te geselen of te laten geselen. In sommige processies tijdens de Paasdagen in Spanje wordt nog publiekelijk aan zelfkastijding gedaan. Sommigen gaan nog verder en laten zich aan een kruis nagelen met spijkers door hun handen en voeten. Ik zag dergelijke taferelen op TV die zich afspeelden op de Filipijnen.

Misschien is dit een extreme uiting van liefde voor Jezus. Wie zal het zeggen? De menselijke psyche is en blijft een groot raadsel.

Andere offers horen meer thuis in de categorie voor wat hoort wat: ik vraag god om een gunst en in ruil daarvoor breng ik hem een offer. Dat offer kan van alles zijn. Een voettocht naar Rome of Santiago de Compostela, een novene bidden, op je knieën naar de kerk kruipen enz. God als een Grote Sinterklaas die gunsten geeft als genezing van ongeneeslijke zieken, moederschap aan onvruchtbaren, het halen van een eindexamen of het rijbewijs. Het kan allemaal als je maar bereid bent om een offer te brengen. Het is bijgeloof, ook volgens de Christelijke leer, maar mensen zijn hardleers.

THEOLOGIE VAN HET CONDOOM

Een digitaal fantasieke van Petrus

Stel

Stel

Stel

Dat God de Vader

een condoom

had gebruikt.

Dan was de Heilige Geest niet gekomen

Maria geen Moeder geworden

hun zoon Jezus Christus

niet geboren.

Wij mensen zouden dan

voor eeuwig verdoemd zijn geweest.

Gelovigen prijzen de Vader

dat hij zijn Zaad vrijelijk heeft laten komen.

Ongelovigen betreuren dat de Vader

geen condoom heeft gebruikt.

                    Petrus