NOTICIAS MEXICANAS. KATHOLIEKE RELEKWIEËN EN PRE-COLOMBIAANSE SCHEDELS

In de kathedraal van Mexico-stad gelegen aan het Zocalo tegenover het presidentieel paleis, staan nogal wat relikwieën uitgestald. De Heilige Hilaria van Augsburg werd in de vierde eeuw door Romeinse soldaten gemarteld, levend verbrand en onthoofd. Het hoofd en de beenderen zijn waarschijnlijk op wonderbare wijze gered uit het vuur.

 

San Primitivo is geen verwijzing naar de Italiaanse wijn Primitivo uit de streken rond Puglia maar naar Sint Primitivus, een martelaar uit de vierde eeuw die in Leon, Spanje zou zijn geëxecuteerd. Hoe zijn resten als relikwie in de kathedraal van Mexico zijn terecht gekomen is niet bekend.

Van welke martelaar en heilige deze indrukwekkende schedel in de kathedraal van Mexico-stad is, heb ik, ondanks de mooie glazen kist met onder de schedel een kardinaal of pauselijk symbool, niet kunnen achterhalen. 

In de ruïne stad Chichén Itzá staat een enorm groot platform El Tzompantil of Platform van de Schedels geheten. De rand van het platform is rondom versierd met schedels. Het platform is een oorlogsmonument waarop tot 1200 de schedels van overwonnen vijanden werden tentoongesteld. 

De Tempel van de Schedel, zo genoemd naar de hierboven afgebeelde doodskop van een onbekend dier (konijn, hert?), staat in de beroemde ruïne-stad Palenque in de staat Chiapas. Over de functie van de tempel is niets bekend. Het moet een belangrijke Temple geweest zijn te zien aan de plek die hij heeft in de stad en de indrukwekkende hoge stenen trap die naar de Tempel leidt.

Deze schedel met beenderen is gegraveerd in een muur in de Maya-stad Uxmal. Uxmal, Chichén Iztá en Palenque zijn de 3 grote Maya steden waar een dodencultus bestond. net als de Azteken en voor hen de Tolteken brachten ook de Maya's geregeld mensenoffers om de goden gunstig te stemmen. 

BRIEF AAN EEN MEXICAANSE VRIEND, 1 AUGUSTUS 2025

 

Hidalgo, Mexico 2010

Beschermeling van Tlaloc, Mariachi zanger, voorman van de Otomies,

De berichten uit Mexico blijven zorgwekkend. Uit het laatste filmpje dat je me hebt opgestuurd, maak ik op dat een volksopstand vanuit Michoacan wordt voorbereid. De algemene context, die van corruptie en gewelddadigheid snap ik, maar de namen van de vijanden die de bewapende gemaskerde man noemt, ken ik niet. 

Moeten we de bedreiging van de gemaskerde mannen dat een volksopstand in de maak is, serieus nemen of is het slechts aangeklede wanhoop gemengd met Mexiaans machismo en bravoure? Ik kan me bijna niet voorstellen dat in Mexico een brede volksopstand mogelijk is. Het land is te groot net als de verdeeldheid onder de bevolking. Wie gaat zijn leven wagen in een strijd tegen corrupte politie, corrupte soldaten en maffiabendes? Ik denk dat weinigen zich geroepen zullen voelen.

Dat de Spaanse regering zelfs geen antwoord geeft op het verzoek van de Mexicaanse regering om excuses aan Spanje over het verleden, kan ik begrijpen. Wat moet je antwoorden op zo een verzoek? Je kunt toch moeilijk een brief schrijven in de trant van 

"Geachte Mijnheer de President van Mexico, 

Het spijt ons zeer dat Kapitein Hernan Cortez de Azteken heeft verslagen en vervolgens heel Mexico aan het Spaanse bestuur heeft onderworpen. 

Wij hadden de Azteken, Maya's, Zapoteken, Tolteken en alle andere inidanenstammen van Mexico met rust moeten laten, hun regering moeten respecteren, hun koningen de eer te bewijzen die ze toekomt en de bevolking in zijn waarde te laten. Wij Spanjaarden zijn roofzuchtig geweest.

Misschien kunt u ons vergeven vanuit het besef dat we met onze architectuur, met onze technische know how, onze landbouw, onze handel en scheepvaart ondanks alles toch ook bijgedragen hebben aan het ontstaan van het nieuwe en moderne Mexico waarvan u de eer hebt president te zijn. In het aangezicht van de goden van uw voorvaderen en de almachtige god van onze voorvaderen, bieden wij u nederig onze excuses aan voor het eeuwenlange ongemak. 

De Koning van Spanje."

Geschiedenis kun je niet ongedaan maken, ook niet met excuses.  En dat Spanje en Mexico intussen ook zonder excuses internationaal gelijkwaardig zijn, is intussen ook wel duidelijk. Niemand nog die de soevereiniteit van Mexico bedreigt, zelfs Trump niet die toch te kennen heeft gegeven de noordelijke buurman Canada en de verre buur Groenland te willen inlijven bij de Verenigde Staten.

Enig idee waarom Trump geen belangstelling heeft om Mexico in te lijven? Is dat vanwege de drugsmaffia en de corruptie waar hij nu zo achteraan zit? Of heeft Mexico geen belangrijke schaarse grondstoffen behalve olie? 

Ik heb me voor het schrijven van mijn "Mexicaanse vertellingen" mijn beperkte kennis van politiek en cultuur van Mexico aangevuld met nieuwe kennis opgepikt van internet. Er is veel Spaans en Engelstalige informatie te vinden over de revolutie, Cardenas, Trostski enz. en bekende schilders als Rivera, Kahlo en Siqueiros. Niet dat ik een getrouw verslag wil maken van de geschiedenis van Mexico. Dat ligt buiten mijn vermogen. Het zijn vertellingen waarin fictie en werkelijkheid door elkaar lopen. Ze zijn bedoeld om een sfeer over te brengen en geen geschiedkundige, sociaal politieke of culturele studies. 

Na een aantal jaren een nogal warme en droge zomer gehad te hebben met af en toe een hittegolf,  is het dit jaar een typische Nederlandse zomer zoals ik mij die van vroeger herinner. Een koele en natte zomer met af en toe oprispingen van een paar warme dagen met zon waarbij de temperatuur tot boven de 25 graden Celsius oploopt.

Voor het overige zijn we gezond van lijf en leden en is het hoofd nog helder. We hopen dat het met jullie ook goed gesteld is.

Een abrazo voor jou en J.

MEXICAANSE VERTELLINGEN 1. MOCTEZUMA

 

Moctezuma, de laatste koning van de Mexicanen.

Het verleden van de Mexicanen is in nevelen gehuld zoals alle begin van de wereld en het universum. Waar komen de Mexicanen vandaan? Er wordt verteld dat ze afstammen van veroveraars, de Azteken in het midden van het land en de Maya’s helemaal in het zuiden.

Er zijn in de uitgestrekte jungle indrukwekkende ruïnes van Mayasteden gevonden die vertellen van een hoog ontwikkeld stadsleven met alles erop en eraan: tempels, paleizen, markten, pleinen, grote en kleine woningen. De bouwsels zijn versierd met geheimzinnige, soms herkenbare beelden van dieren en mensen. De ruïnes bewijzen het bestaan van een architectonisch en kunstzinnig hoog ontwikkeld volk met hun eigen verhaal over de schepping van het universum, de wereld, de mensen, de dieren en de planten.

Nadat de steden om mysterieuze redenen zijn verlaten, hebben ze eeuwenlang gesluimerd, bedekt door dikke lagen groen van het immer voortwoekerende oerwoud. Ze worden bij toeval ontdekt. Hoe kunnen hele steden met piramides en al zo maar ineens opgeslokt worden door het oerwoud zonder dat iemand nog weet dat ze daar zijn? Kan onze steden dat ook overkomen?

Van wie hebben de Maya's geleerd steden te bouwen? Is dat een  evolutie geweest; van hut naar woning, van woning naar paleis, van paleis naar tempel, van straat naar straat totdat een het een stad wordt? Is het wel zo vanzelfsprekend dat je eerst in een hut van hout en leem woont en daarna op het idee komt een woning van steen te bouwen?

Niet altijd, want er wonen in de oerwouden in het zuiden van Mexico nog altijd mensen in hutten die nooit steden hebben gebouwd. Waarom hebben zij het voorbeeld niet gevolgd van de Maya’s?

De komst van de Azteken met hun steden in het midden van Mexico is al net zo mysterieus. Hun verhaal vertelt dat ze eeuwen geleden op hun trektocht naar jacht en landbouwgrond moesten uitkijken naar een arend met een slang in zijn bek. Dat zou de plaats zijn waar ze zich moeten vestigen. Aldus komen ze te wonen bij verlaten piramiden die ver voor hun tijd zijn gebouwd door een mysterieus volk. Niemand weet waarom zij hun enorme piramides hebben verlaten.

In het moeras, gelegen in het aangezicht van de reusachtige vulkanen Popocatepetl en Ixtaccihuatl, bouwen de Azteken op kunstmatige eilanden de stad Tenochtitlan. Hun huizen, tempels en paleizen zijn architectonisch en kunstzinnig. Kunstenaars maken de mooiste keramische beelden. 

Hun koning heet Moctezuma en heerst over een groot gebied met vele stammen totdat een groep Spaanse veroveraars aan land komt. Zij veroveren de stad. Het rijk van Moctezuma stort ineen. Hij verdwijnt samen met zijn beschaving voorgoed in het verleden. Samen met hem en zijn volk gaan ook de goden ten onder. De taal van de mensen, het Nahuatl maakt plaats voor die van de veroveraars. Die bouwen voor hun goden tempels met de stenen van de huizen en de piramiden van hen die veroverd zijn.

HOE KATHOLIEK IS VOETBAL?

Overzicht van Chichén Itza, de Maya stad in de Mexicaanse staat Yucatàn. Het begin van de stad gaat terug tot 400 voor Christus en eindigde ergens rond 1000 na Christus; Bovenstaande foto geeft een overzicht van de stad met zijn imposante piramide-achtige tempels en gebouwen. Op de voorgrond links het speelveld met links en rechts tribunes voor de toeschouwers van het balspel. Het groepje mensen tussen de 2 tribunes geeft een idee van de omvang van het veld en het stadion. (foto: diny van der heijden)

Elke week van het voetbalseizoen, vaak op zondag, de dag die altijd al gereserveerd was voor een religieuze dienst in onze contreien, vinden er voetbalhoogmissen plaats. Maar geen zo hoog als die van het wereldkampioenschap. Gelovigen stromen van alle hoeken uit de wereld toe zoals dat gelovigen ook regelmatig doen naar het Vaticaan, Mekka, de Ganges en allerlei andere heilige plekken met of zonder tempels. De Roomse – Argentijnse -Paus verklaarde onlangs publiekelijk dat hij even in staat van oorlog was met zijn Zwitserse Garde toen de Zwitsers moesten voetballen tegen de Argentijnen.

Tot zover de oppervlakkige vergelijkingen want er is meer. Om te beginnen historisch. Voor de Maya's was een balspel dat enigszins te vergelijken zou zijn geweest met het huidige voetbal, een religieus spel. Het spel werd gespeeld in een soort stadion met een speelveld en aan weerskanten tribunes. De goal was een ring die aan de muren boven de spelers hingen zoals een basketbal net maar dan dwars op de muur. Twee teams kwamen tegen elkaar uit waarbij een bal door de ring gegooid moest worden om te scoren. De verliezers of de aanvoerder van de verliezers werd ritueel ter dood gebracht. Een offer aan de goden dat het spel had aangewezen?

Zover gaat het gelukkig in onze tijd niet al wenst fanatiek publiek soms vanaf de tribunes de dood van een tegenstander of van de scheidsrechter. Het is dus nog altijd een spel dat veel hartstocht opwekt. Dat moet bij de Maya's ook zo geweest zijn al was het maar vanwege het vooruitzicht op een mensenoffer. Nu hebben veel supporters er veel voor over om hun hartstocht tot het uiterst te beleven. Ze reizen hun clubhelden overal na in de wereld. Ze willen niks liever dan lijflijk aanwezig zijn bij hun hoogmis. Radio luisteren of TV kijken is voor hen niet genoeg.

Er bestaan verschillende versies over hoe het balspel gespeeld werd maar men is het erover eens dat de bal door een ring van de afmeting zoals hier afgebeeld, gegooid moest worden door de spelers. Het idee van het spel was dat de bal steeds in beweging bleef waarbij je niet je hele lichaam mocht gebruiken maar slechts je ellebogen en borst.(foto: diny van der heijden)

De komst van de grote TV schermen heeft de lijfelijke beleving voor degenen die om welke redenen dan ook hun clubhelden niet kunnen nareizen, weer enigszins mogelijk gemaakt. Je bent samen met mensen die al even hartstochtelijk het spel meebeleven en dat voelt goed. De collectieve begeestering compenseert blijkbaar de lijfelijke afwezigheid van het team. De fans krijgen tezamen de geest van het voetbal wat is te vergelijken met  de Heilige Geest die volgens de overlevering na de dood van Christus neerdaalde op zijn apostelen en hen zodanig begeesterde dat ze de wereld rond reisden om het geloof te preken.

Met z'n allen rond het Grote Scherm is tot op zekere hoogte te vergelijken met de katholieke mis waar Christus volgens de overlevering lijfelijk, dit wil zeggen, met lichaam en bloed aanwezig is maar dan in de gedaante van brood en wijn.

Elk ritueel heeft zijn eigen kledij, symbolen en liederen.

Het voetbalspel kan de fans net als het geloof de gelovigen verlossing brengen. Misschien geen verlossing van de dood maar dan toch een haast onaardse troost die het leven, al is het maar voor even, draaglijk maakt. Het lot van de dood op aarde draaglijk te maken, is dat ook niet het doel van elke godsdienst? Een tijdelijke verlossing, een verzoening met het aardse bestaan en uiteindelijk met de dood waarbij ook nog even geproefd kan worden aan de eeuwigheid.

Misschien is het voetbal als pseudo-godsdienst wel zo'n succes, omdat je daar meer dan in godsdiensten, die in de loop van de tijd veel aan geloofwaardigheid hebben verloren, je verlangen naar verlossing en bevrijding kunt bevredigen? Het magnifieke daarbij is ook nog dat het spel onvoorspelbaar blijft. De verrassing blijft daar. Je kunt er nog zo overtuigd in geloven, je helden op allerlei manieren vereren en er alles voor over hebben om ze te steunen en dan kan het nog altijd mis gaan. De club verliest in plaats van te winnen. Het lot besliste anders. Opnieuw is het leven onzeker geworden.

Is dat voor de ware voetbalclub liefhebber een reden om zijn club te laten vallen? Nee, hij of zij blijft bidden en hopen dat zijn club ooit weer uit de dood zal verrijzen, zal opstaan en de vijanden neerslaan om zo opnieuw verlossing te brengen en een beetje dichter bij de hemel. Trouw, eeuwige trouw kenmerkt de ware gelovige, desnoods tot aan de dood.

DE WREDE GODEN

Ik denk dat veel mensen het met me eens zullen zijn dat het beeld hierboven een afschrikwekkend beeld is. Toen ik dit zag, was ik verbijsterd door de wreedheid die het beeld uitstraalt: een wrede grijns met een soort slagtanden overheerst het gezicht samen met het gefronste voorhoofd met de diep liggende ogen. De schedel als een halssnoer om de nek en de merkwaardige helm op het hoofd ronden het beeld van wreedheid af. Dit beeld staat in het archeologische Parque Agustin in Huila, Colombia. Wat het voorstelt weet niemand. Er doen wel allerlei theorieën de rondte maar niemand weet waartoe dit beeld diende samen met de vele andere beelden die in hetzelfde park zijn gevonden en dateren van ver voor Columbus.Ik vraag me af of onze moderne kunst nog in staat zullen zijn om zoveel wreedheid in een beeld te leggen.(foto:Petrus)

Voor Christenen – katholieken en protestanten gelijk – is God liefde. Misschien voor de katholieken een beetje meer dan voor de protestanten. Voor katholieken is God de Vader vooral een vergevingsgezinde vader die begrip heeft voor de stommiteiten en dwalingen van zijn schepsels. Voor de protestanten is het meer een strenge vader die erop toe ziet dat je je aan zijn geboden houdt. Maar voor beiden is God hoe dan ook liefde. Maar er zijn ook veel Christenen die aan deze stelling grondig twijfelen of er niet meer in geloven. Zij zien in “de ellende in de wereld” en het kwaad het bewijs dat hun Chrsietlijke God geen liefde kan zijn. Een God die liefde is, zou al die ellende in de wereld niet moeten toelaten, zo vinden zij.

Ook dit beeld, gevonden midden in de jungle van Parque San Agustin, wordt beheerst door een  wreed gezicht met een huiveringwekkende grijns. De helm vertoont verwantschap met de architectonische structuren van de Maya's, een cultuur die een paar duizend kilometer verder in Yucatan, Mexico en in Noord Guatemala bloeide tot vlak voor de komst van de Spanjaarden. (foto: Petrus)

En inderdaad, de wereld is kort door de bocht gezegd een grote rotzooi met oorlogen die dood en verminking zaaien onder mensen, met natuurrampen waarbij soms duizenden doden vallen, met neerstortende vliegtuigen, zinkende schepen, akelige ziektes die zich over de wereld verspreiden, vroeg stervende kinderen en ga zo maar door. De wereld is een poel van ellende, het is een hel van pijn en verdriet, van gehuil en tandengeknars. Dus dat God liefde zou zijn is een onmogelijke, onzinnige en zelfs dwaze gedachte.

Dat vonden de Azteken, Maya's en al die andere pre-Colombiaanse volkeren ook. Zij geloofden in goden maar niet dat het lieve goden waren. Waarom zouden ze ook? Zij zagen elke dag het lijden van mensen, honger en ellende met als sluitstuk een angstaanjagende dood. Het ligt dan meer voor de hand te denken dat de goden met mensen doen wat ze willen. Je kunt de goden er zelfs van verdenken dat ze de mensen gebruiken voor hun eigen plezier en spelletjes. Waarom ook niet? Waarom zouden goden niet mogen doen met hun schepselen wat ze willen?

Deze foto van een hoofd gevonden in Parque Agustin maakt duidelijk dat het om grote beelden gaat. Ook hier weer de merkwaardige, angstaanjagende grijns. De ogen lijken dood te wijn. De neus is opvallend breed zoals die bij bepaalde indianenstammen nog voorkomt. (foto: Petrus)

In hun ogen en volgens hun dagelijkse ervaringen konden de goden dan ook niet anders dan schrikwekkend zijn, voor wie een mensenleven hoegenaamd niet telt. Ze houden van oorlogen, ziekten en rampen. Goden zijn ontzagwekkend amoreel die zich van niets of niemand iets hoeven aan te trekken. De goden maken van de wereld een wrede wereld door er zich mee te vermaken.

Hoe kon je zulke goden toch nog gunstig stemmen zodat hun wreedheid wat getemperd zou worden en er niet nog meer ellende op jou, je familie en je volk zou neerdalen? Die vraag moeten de hogepriesters van de Azteken, de Maya's en de Pre-Colombiaanse volkeren in het algemeen zich steeds opnieuw gesteld hebben zeker als ze weer door een hongersnood, een oorlog, een ziekte of een natuurramp bedreigd werden.

Deze constructie heeft iets weg van een Hunnebed waardoor je denkt aan een graf met 2 bewakers. Zou dit het graf zijn van de moeder en het kind dat we op de achtergrond afgebeeld zien met holle dode ogen en een al even huiveringwekkende grijns? De 2 wormen of slangen zijn misschien bewakers van het graf. Ze lijken tevreden te grijnzen met hun handen op hun buik, waardoor ze toch weer meer menselijk dan dierlijk zijn. Hun hoofd wordt bedekt door een soort hoge helm. Ook deze beelden staan in Parque San Agustin, Huila Colombia. (foto: Petrus)

Het antwoord op die vraag was voor de hand liggend. Als de goden van dood en verderf hielden, van pijn en bloed, van geween en tandegeknars dan was het zaak om die goden als het ware op hun wenken te bedienen en hun bij gelegenheid een of meer mensen te offeren. Hoe wreder het offer, hoe tevredener dat de goden zou stemmen want ze waren zelf toch ook onmetelijk wreed? Mensen nog levend hun hart uitrukken, onthoofden, levend verbranden, het zou de goden wel eens gunstig kunnen stemmen en dat is dan weer goed voor de rest.

Op de voorgrond zie je wat je een Maya speelveld zou kunnen noemen met links en rechts een tribune en in het midden het veld. Op de achtergrond zie je het zogenaamde Gouverneurshuis. Dit complex bevindt zich in het archeologische park Uxmal in Yucatan, Mexico. (foto: Petrus)

Als de goden wrede spelletjes spelen met de mensen dan konden de mensen dat toch ook doen om hun goden te plezieren? Vandaar dat in veel steden van de Maya's, Azteken en andere volkeren tribunes zijn met daartussen een veld waarop een balspel kan worden gespeeld. Aan het slot van het spel (een nabootsing van het einde van de wereld? ) werden de verliezers van het balspel voor de ogen van de toeschouwers ter plekke gedood. Zo werd de goden een wreed spel aangeboden. De goden weer even tevreden zodat de mensen ook weer even met rust werden gelaten.

Deze schedels met een grijns vind je op ene rand van een groot platform waarop mensen werden geofferd door de Maya bewoners van de stad Chichen Itza in Yucatan, Mexico.(foto:Petrus)

Maar waar komt dan het Christelijke idee vandaan dat God liefde zou zijn? Het is een idee dat dus volstrekt niet overeenstemt met de werkelijkheid. Hoe kan een God die liefde zou zijn ooit Dachau of Auschwitz hebben toegelaten, de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki, de vernietiging van de Twin towers, maar ook AIDS en Tsunami's? Hoe je het keert of wendt, het idee dat God liefde zou zijn staat haaks op elke wereldse ervaring. Zo bezien is Christendom een onmogelijk geloof.