101. MEXICAANSE VERTELLINGEN. DE LIEFDE

Arbeidersgezin, Mexico-stad 1979

Ze was meteen verliefd op Diego, op zijn knappe kop met vrolijke ogen die nieuwsgierig om zich heen kijken. Ze aarzelde dan ook niet toen hij haar vroeg om met hem uit te gaan. Ze was verliefd op zijn zachtmoedige en welwillende blik. Dat is hel wat anders dan de gebruikelijke machoblik van de jonge veroveraar. Geen dominante man maar een die respect voor haar uitstraalt, daar wil ze wel mee op stap.

Diego werd niet alleen haar lief maar ook haar poort naar vrijheid, vrijheid in gebondenheid dat dan weer wel, maar zo wist dat het zo ook hoort. Ze verwarde vrijheid niet met losbandigheid. Samen met Diego zou ze haar eigen plek in de wereld krijgen en daar draait het per slot van rekening om. Dat zo een eigen plek eventueel offers vraagt, spreekt ook vanzelf.

Jaren gaat het goed met hun tweeën ook toen er eerst een jongen en even later een meisje bij kwam. Sara is tevreden met haar leven totdat Diego door twijfels wordt bevangen over zijn werk. De ontdekking dat hij geen talent heeft om een groot schilder te worden zoals David, brengt hem nog niet uit zijn evenwicht. 

Hij weet zelfs overeind te blijven als de samenwerking met David stuk loopt. Die heeft geen vertrouwen meer in hem als schilder. Dan maar reclameschilder worden denkt David en aldus geschiedde. Bij de opkomende middenstand was genoeg vraag naar kundige reclameschilders en dat was hij.

Sara weet niet meer precies de dag dat Diego niet meer over zijn werk sprak. Het gebeurde ongemerkt. Door de drukte met de kinderen was ze er niet altijd bij met haar hoofd. Dat vond Diego nooit een probleem. Het gesprek haalden ze later op de avond in of soms zelfs in bed voor het slapen gaan.

Maar zo maar ineens op en dag drong het tot haar door dat ze eigenlijk nooit meer met elkaar spraken. Diego vertelde niks meer over zijn werk en de mensen die hij daar ontmoette. Vroeger vertelde hij er meestal vrolijk, soms lichtelijk verbaasd en een heel enkele keer geërgerd over. Ze wist toen wat er in zijn hoofd en hart omging. Nu was hij een gesloten boek voor haar geworden.

Dat maakt haar onzeker. Ze doet pogingen om weer in gesprek met hem te raken maar Diego reageert niet. Hij blijft zwijgen waardoor ze zich met de dag meer buiten gesloten voelt. Ze beseft dat ze niet langer zijn geliefde is. Hij is een vreemde in huis geworden en uiteindelijk voelt zij zichzelf ook zo.

De kinderen zijn de draaischijf van hun beider leven geworden. Gelukkig blijft Diego de goede vader die hij van begin af aan is geweest. Hij slaat de kinderen nooit en haar trouwens ook niet. Dat was met haar vader wel even anders. Wat dat aangaat heeft ze zich niet vergist in Diego. Hij is geen macho die zich met geweld wil laten gelden.

Dat neemt niet weg dat ze verder uit elkaar drijven, een ander woord heeft ze er niet voor. Haar uitgestoken hand naar hem blijft ergens onderweg hangen. Ze voelt zich daarna nog meer verlaten en begint hem verwijten te maken. Verwijten die het zwijgen nog erger maken. 

100. MEXICAANSE VERTELLINGEN. CHAPULTEPEC

 

Parque Chapultepec, Mexico-stad 1976.

Sara had thuis van jongs af aan een moeilijk leven gehad. Als oudste dochter in een gezin met 8 kinderen moest ze al jong plaatsvervangende moeder spelen, een die voor alles moest zorgen: eten koken, de was doen, haar zusjes en broertjes verzorgen en van alles daar omheen.

Zo leerde ze dat het haar plicht was om het voorbeeld van haar moeder te volgen. Ze vond dat niet erg. Het was haar lot en tegelijk haar plek in de wereld. Ze was voorbestemd om huisvrouw en moeder te worden en dat wilde ze ook. Een andere weg was er trouwens niet.

Maar naarmate ze ouder werd, begon ze de vrijheid te missen om zelf keuzes te kunnen maken. De vanzelfsprekendheid van haar toekomst werd langzaam maar zeker steeds minder vanzelfsprekend. Dat haar vader haar moeder sloeg was evenmin geruststellend. 

Ze wilde weg bij hem met zijn dronken buien en losse handjes. Losse handjes waarmee haar moeder en zijzelf nogal eens in aanraking kwamen. Als hij dronken thuiskwam draaide het op de een of andere manier daar altijd op uit. Alsof hij het nodig had om anderen te slaan. Ze had geen idee waarom?  Om hetgeen hem ooit ergens is aangedaan? Wie zal het zeggen?  Uitleg kregen ze niet, nooit. 

Dat ze zo graag weg wilde, gaf haar een schuldgevoel tegenover haar moeder. Die zou er alleen voor komen te staan. Ze hoopte maar dat een van haar zussen de moeilijke taak op zich nam om haar moeder te troosten en waar nodig te steunen. Maar als ze ooit een eigen leven wilde opbouwen dan zat er voor haar niets anders op dan te vertrekken.

Toen ze thuis weg kon, maakte ze meteen van de gelegenheid gebruik. Ze vertrok met het vaste voornemen om nooit meer naar haar dorp terug te keren. De baan van dienstmeid in Mexico-stad, heel ver weg van het ouderlijke dorp, was niet meteen wat je noemt een bevrijding maar het was een eerste stap op weg naar bevrijding, zo vond ze toch.

Het leven als dienstmeid in een zo grote stad als Mexico-stad is even wennen. Maar ze weet van aanpakken. Dat heeft ze thuis wel geleerd. Al snel trekt ze in haar spaarzame vrije tijd op met de dienstmeiden in de buurt. 

Zondag met z’n allen naar het park Chapultepec midden in de stad. Vanuit dat park verkent ze samen met de andere meiden de stad en dan vooral de jongens die om hen heen draaien. Sommigen heel brutaal en opdringerig, anderen bescheiden en op afstand.

98. MEXICAANSE VERTELLINGEN. TUSSEN STAD EN DORP

In de marginale wijken aan de rand van de stad wonen de mensen nog meer op elkaar in niet veel meer dan hokken gebouwd van ruwe cementblokken en een dak van golfplaten. (Mexico-stad 1979)

Het wordt voor Diego steeds moeilijker om met dat gevoel van onveiligheid te leven. Daarom probeert hij de buitenwereld nog meer op een afstand te houden dan vroeger. In Mexico-Stad gaat hem dat nog veel moeilijker af dan in San Miguel. 

Dat de stad corrupt is en gewelddadig weet hij maar al te goed. De overval op zijn zoon midden in Mexico-stad drukte hem nog maar eens met de neus op de feiten. Een geluk bij een ongeluk was dat het bij een beroving bleef. Voor hetzelfde geld word je een ziekenhuis ingeslagen of erger. Voor zijn zoon was het een traumatische ervaring die hem op brute wijze heeft geleerd hoe gevaarlijk en onmenselijk de stad is.

Diego heeft zich in Mexico-stad nooit helemaal op zijn plaats gevoeld, ook al had hij er vrienden en vooral werk. De stad bleef ondanks de goede kanten een noodzakelijk kwaad. Men woont er veel te dicht op elkaar, soms erger dan konijnen in een hok.

Er zijn er die zich een groot hok kunnen veroorloven. Zij hebben geen last van buren, kleine misdaad, overvallen en geluidsoverlast van de straat. Ze verschuilen zich achter hoge muren in hun eigen wereld. Zij verdienen aan de de stad maar ontvluchten de nadelen.

De rest en dat is de overgrote meerderheid moet het doen met een hok met ietsje meer of ietsje minder comfort, dat is de middenklasse. Zij hopen ooit nog op meer en beter. Zij die aan de rand van de stad zijn terecht gekomen, in de zo geheten marginale wijken, zij wonen in wat je gerust hokken kunt noemen, een vierkante ruimte met een dak er boven. Veel meer is het niet. Overdag scharrelen ze rond in de stad op zoek naar werk .

Voor Diego wordt de stad meer en meer een symbool voor alles wat slecht is aan de mens: haat en misdaad, egoïsme en uitbuiting, meedogenloosheid en onbarmhartigheid. Men vindt er zelden iemand die zich bekommert om de medemens. 

Nu ja, soms ontmoet je zo iemand maar die voelen zich machteloos en verloren in de massa. Politici gebruiken in verkiezingstijd nog woorden van mededogen en begrip maar dat zo heeft Diego ondertussen leraren voornamelijk leugens, leugens om aan de macht te komen. Macht die ze vervolgens gebruiken om zich te verrijken, zich te laven aan de rijkdom die macht geeft. In plaats van medemenselijk zijn ze arrogant, zelfverzekerd en gewetenloos. Ze minachten de mensen.

Hij is vast besloten om zodra de gelegenheid zich voordoet de stad de rug toe te keren. Als de erfenis van zijn oom eenmaal geregeld is en het ziet er naar uit dat dit dichterbij komt, gaat hij terug naar zijn dorp.

Alleen doet zich nog het probleem voor dat Sara die nu notabene woont in het dorp, oh ironie van het leven, het liefst weer terug zou gaan naar Mexico-stad. Voor haar betekent de stad leven, echt leven met mensen om je heen, de winkels en de markten, ja zelfs het lawaai en de herrie die dit allemaal met zich meebrengt.

De stilte in het dorp waar Diego altijd naar terug verlangt zodra hij in de stad is, maakt haar gek. Wat moet zij met die stilte? Stilte is voor haar hetzelfde als leegte en verloren tijd. Het is de drukte van de stad die haar leven vult. Dat geeft haar het gevoel dat ze leeft, de stilte daarentegen is de voorbode van de dood. 

Diego beseft dat dit verschil in levensgevoel niet te overbruggen is. Sara is in haar liefde voor de stad net zo onverbiddelijk als hij is in zijn liefde voor het dorp. De stad is waar ze zich thuis voelt, waar haar leven zin heeft. In het dorp  is het leven zinloos. Je wordt daar steeds herinnert aan de eeuwige cirkel van geboorte en dood met maar weinig tijd daartussen.

In de stad wordt die eeuwige gang van geboorte en dood voortdurend onderbroken. Daar neemt het leven je op sleeptouw, is er geen tijd om stil te staan. Tijd en dood zijn afwezig zo lang het kan. In het dorp is de tijd voortdurend aanwezig als herhaling, als een noodlot waaraan niet valt te ontkomen. Als je ergens aan moet zien te ontsnappen om het leven tot in je tenen te voelen moet je de tijd uit je bewustzijn verdrijven. Weg met de tijd.

97. MEXICAANSE VERTELLINGEN. DRUGSBENDES

Vrienden voor het leven. Mexico 1977

Het dorp ondergaat de nieuwe muur als een lot dat je nu eenmaal krijgt toebedeeld. Het is zinloos om je daar tegen  te verzetten. Trouwens wie zou dat moeten doen? De dagen van de revolutie zijn al lang voorbij. En wat dan nog? 

Ten koste van veel doden heeft die uiteindelijk niet veel meer opgeleverd dan een democratuur, een dictatuur met de schijn van de democratie. Daar is het bij gebleven. Mexico is nog altijd een protectoraat van dezelfde hoofdzakelijk rijke blanke elite.

De bouw van de muur brengt onzekerheid onder de dorpelingen zodat ze nog zwijgzamer worden dan ze al van nature zijn. Niet dat er in het dorp iets gebeurd dat wijst op aan drugscriminaliteit verwante zaken maar men is op zijn hoede. Het is een donkere wolk die boven hun hoofd hangt.

In Huasca is onlangs een politieman onder onduidelijke omstandigheden doodgeschoten. Van de daders geen spoor. Is dit een teken van naderend onheil? Het zou zo maar kunnen. Niemand die weet hoe de vork in de steel zit. Het was in ieder geval geen gewone café ruzie. Die willen ook wel eens uit de hand lopen maar met minder ernstige gevolgen.

Dit lijkt op moord met voorbedachte rade. De volksmond zegt dat de politieman betrokken is bij drugshandel en dat het dus waarschijnlijk om een afrekening in het milieu gaat. Als dat zo is dan is de lokale politie, altijd al gevoelig geweest voor corruptie en omkoping, nu betrokken bij drugscriminaliteit en ook dat belooft weinig goeds.

Diego en Sara proberen net als de rest van het dorp er mee te leven. Ze houden met iedereen de gebruikelijke praatjes en blijven doen wat ze altijd al deden. Diego heeft het er niettemin moeilijk mee. Hij vindt dat zijn gevoel van veiligheid wordt afgepakt. Zijn  dorp was hem altijd vertrouwd en gaf hem een gevoel van geborgenheid. Dat nu wordt hem ontnomen en dat voelt onrechtvaardig. 

De revolutionaire tijd was ook onveilig maar dat was anders. Daar hoorde hij zelf bij. Het was zijn onveiligheid en daar kon hij mee leven. Bovendien het was onveiligheid met een doel, geen criminele zelfverrijking ten koste van anderen maar een betere wereld voor iedereen. Dat doel rechtvaardigde het geweld althans tot op zekere hoogte. 

San Miguel dreigt nu te worden meegezogen in de onveiligheid van geweld, intimidatie, moord en terreur die zowat heel Mexico in zijn greep heeft. Duizenden vrouwen zijn er verdwenen zonder dat er een spoor van wordt gevonden. Regering en politie doen niks.

Er worden voortdurend jonge mannen ontvoerd voor losgeld of ze worden gedwongen gerecruteerd voor een drugsbende. Er worden mensen onthoofd omdat ze niet meewerken met een drugsbende, verraad hebben gepleegd of geen beschermgeld willen betalen. Er zijn zelfs massagraven gevonden. De drugsbendes deinzen voor niets terug, ze voelen zich machtig en sterk.

Dat zijn ze ook want regering en politie staan nu al jaren machteloos of maken deel uit van dezelfde drugscriminaliteit. Zelfs de inzet van het leger helpt niet. Misschien is ook dat besmet door corruptie? Wie zegt dat generaals of kapiteins zich niet laten omkopen? Niemand die het weet.

Een ding is zeker. Het zijn de doorsnee Mexicanen die de prijs voor dit alles betalen. Is het niet met hun leven dan wel met de onzekerheid, de onveiligheid en de angst waarmee men door het leven moet. Niemand durft nog zo maar een busreis te maken. Als het niet strikt noodzakelijk is, waagt men zich na zonsondergang niet buiten.

Diego voelt zich daardoor met de dag machtelozer en onzekerder. Hij krijgt last van zijn zenuwen. Zijn handen beginnen soms zonder enige aanleiding te trillen. Dan steekt hij maar weer een sigaret op om te kalmeren, om weer tot zichzelf te komen. Het gevoel van onveiligheid maakt hem nog eenzamer dan hij zich soms al voelde.

 

96. MEXICAANSE VERTELLINGEN. DE NIEUWE MUUR.

 

Tegenover het bescheiden huis van zijn oom Don Francisco is een nieuwe muur gebouwd naar model van de vroegere haciënda's met een ongebruikelijke wachttoren.

Er wordt een muur gebouwd. Een hele andere muur dan die om het hotel waarvan het gesloopte gedeelte overigens nog steeds niet is herbouwd. Ongewild is de gesloopte muur een monument geworden ter herinnering aan het verzet tegen de willekeur en arrogantie van de machtigen in Mexico-stad. De meren met de bossen zijn dankzij het verzet terug in handen van de gemeenschap.

Nee, dit is een heel andere muur, eentje rond een groot stuk land gelegen vlak bij het huis van Don Francisco, aan de overkant van de weg. Het wordt een net zo dikke muur als die om het hotel met in het midden aan de straatkant een indrukwekkende toegangspoort zoals haciënda’s die hebben.

Een paar van die haciënda’s zijn overgebleven. De gebouwen zijn meestal vervallen en veel later verkocht net zoals in het dorp gebeurd is. Het land is na de revolutie teruggegeven aan de dorpsgemeenschappen die het volgens de wet verdelen onder de gezinnen van de dorpsgemeenschap. 

Dat bracht natuurlijk enige verlichting in de dorpen maar bij gebrek aan geld, kennis en kredieten kwam het uiteindelijk neer op verdeling van armoede, verlichte armoede vanwege het beetje meer aan maïs en bonen, de traditionele gewassen voor de dorpelingen.

De gebouwen van de verderop gelegen haciënda San Juan Huayapan is gekocht door een katholieke religieuze organisatie die er studiebijeenkomsten houdt. Van de haciënda Santa Maria dat tegen de bergen aan ligt, is de nieuwe eigenaar niet bekend. 

De haciënda Santa Maria heeft menigmaal gediend als filmset voor populaire Mexicaanse telenovela’s, soaps die verhalen over liefde en heldendaden tegen de achtergrond van de revolutie. Kijkers krijgen nooit genoeg van de onstuitbare romantiek van liefdesdrama’s vol verraad en misleiding versterkt door revolutionaire chaos waarin dood en heldendom dicht bij elkaar liggen.

Een filmset die zoveel harten van kijkers beroert, is dan weer geschikt om er grootse romantische bruiloften te vieren. Wie geld heeft kan op zo een bruiloft flink uitpakken. De haciënda biedt meteen ook mogelijkheden voor overnachtingen voor het bruidspaar en voor de hotelgasten. Men waant zich dan voor even in een telenovela, een onbetaalbare ervaring voor wie het zich kan veroorloven. 

Maar waarom wordt er een ouderwetse haciënda muur tegenover het huisje van Don Francisco gebouwd? Niemand die het weet, niemand die het wil weten. Wie er naar vraagt, krijgt een ontwijkend antwoord. Het lijkt op voorhand een besmette muur..

Naast de traditioneel gebouwde haciëndapoort verrijst er op de hoek van de muur aan de straatkant een robuuste vierkante toren die een paar meter boven de muur uitsteekt. Het kan haast niet anders of het is een wachttoren voor bewakers. Vanaf de toren hebben die zicht op de straat én de toegangspoort. 

De aanblik van een haciëndapoort met muur verandert door de toren in dat van een versterkt fort. Het is bekend dat mannen die hun geld met drugshandel verdienen, zulke haciënda’s als versterkte forten bouwen maar of dat ook het geval is in hun dorp daar wil en durft men niet over praten of speculeren.

95. MEXICAANSE VERTELLINGEN. DE MUUR

 

Portret van een ejiditario in San Miguel Regla, het dorp waar dit romantische maar ware verhaal is gebeurd, Mexico 2007 (foto petrus)

Gelukkig kan Sara goed opschieten met Doña Maria, de moeder van Diego. Zij is haar steun en toeverlaat. Ze mag dan in het dorp bekend staan als de vrouw van een dorpsgenoot, maar dat wil nog niet zeggen dat ze ook door iedereen aanvaard wordt.

Op het eind van het liedje is en blijft ze een vreemde. In een dorp is het gemeenschapsgevoel nu eenmaal sterker dan in een stad. Dat weet Sara maar al te goed uit eigen ervaring. Ze leven dan weer wel mee met het gevecht van Diego om zijn erfenis. Daarom wordt ze toch nog welwillend tegemoet getreden.

Door regelmatig samen met doña Maria boodschappen te doen op de markt en in het dorp, leren de mensen haar kennen en omgekeerd leert zij meer mensen kennen. 

Het belangrijkste zijn en blijven de buren. Zij hebben her en der verspreid stukken land, enkele koeien en kleinvee. Ze zijn altijd goede buren geweest van don Francisco daarom leven ze nu met Sara mee. Ze hopen dat zij hun buurvouw wordt. 

Met de Hernandez familie heeft men in het dorp niet zoveel op. Dat komt omdat don Francisco met iedereen op goede voet stond. Ze hebben gezien hoe don Francisco na de dood van zijn vrouw omging met Diego. Ze twijfelen er niet aan dat Diego als een zoon was voor don Francisco en dat daarom alleen al de erfenis hem rechtmatig toekomt.

Maar het blijft afwachten tot de zaak voorkomt in Pachuca, als het  lukt om de zaak te laten voorkomen. Men is bevreesd dat iemand zand in de rechtspraak machine zou kunnen gooien. Je weet maar nooit welke wegen Aurelio Hernandez weet te bewandelen. Per slot van rekening staat er ook voor hem veel op het spel.

Wat helpt is dat Diego’s vader don Ramon als voormalig commissaris van de ejiditarios een goede naam heeft in het dorp. Hij heeft ervoor gezorgd dat het dorp de door het hotel bezette gemeenschapsgrond terug heeft gekregen.

Dat was niet gemakkelijk. De hoteleigenaar beschikte over alle mogelijk contacten op vele verschillende politieke niveau’s, niet alleen in de staat Hidalgo maar ook bij de federale regering in Mexico-Stad. Daar is het als kleine, onbetekenende dorpsgemeenschap moeilijk tegen vechten. 

Gelukkig had Diego in die tijd een goede kennis die werkte bij de internationale voedsel en landbouw organisatie FAO in Mexico-stad. Die had verstand van landhervormingen en was bereid om naar deze zaak te kijken.

Dankzij goede contacten op het Ministerie van Landbouw, hij hoefde niemand om te kopen, kon hij toegang krijgen tot de oude archieven waarin het wel en wee van de landhervormingen van na de revolutie is vastgelegd.

Hij vond de papieren die onomstotelijk aantoonden dat de meren met de omringende bossen die het hotel zich had toegeëigend, tot de ejido behoren. Die archiefstukken werden het overtuigend bewijs tijdens de rechtszittingen in Pachuca.

Om de eis kracht bij te zetten, riep don Ramon de mannen van het dorp op om de dikke muur die het hotel om hun gebouwen en grond hadden laten bouwen, te slopen. Dat was een heidens karwei. Niettemin slaagden ze er in om de halve meter dikke muur  over een lengte van bijna 100 meter te slechten.

Zo overmoedig als ze die nacht waren, zo bang werden ze na afloop voor de autoriteiten. Het zou niet de eerste keer in de geschiedenis van het Mexicaanse platteland zijn dat opstandige boeren zonder pardon de gevangenis in verdwenen. Maar er kwam uiteindelijk niemand. 

Gerustgesteld aten ze van de barbecue die ze voorbereid hadden om hun moedige daad te vieren. Uiteraard werden daarbij flinke hoeveelheden pulque gedronken zodat ze om tien uur in de ochtend dronken in het gras in slaap vielen.  

Precies dit kleine heldenverhaal is nu een belangrijke ruggesteun in het dorp voor Sara en Diego in hun gevecht om de erfenis van don Francisco. Zij vechten voor hun recht op grond net als de dorpelingen toen. 

92. MEXICAANSE VERTELLINGEN. DE ERFENIS

Meehelpen op het land is normaal voor kinderen in het dorp.

De begrafenis van oom Don Francisco is eenvoudig en droevig maar minder droevig dan Diego dacht. Don Francisco heeft ondanks alle tegenslag een leven van vriendschap en liefde gehad, zo vindt Diego en daar gaat het uiteindelijk om. Hij is zijn leven lang zichzelf gebleven, geen poespas of aanstellerij. Diego vindt dat hij in waarheid en liefde heeft geleefd en meer dan dat kan niet.

Tijdens de maaltijd na de begrafenis vertelt zijn vader hem dat Don Francisco zijn huis en zijn land aan hem heeft nagelaten. Diego is verrast maar niet helemaal. Hij weet dat Don Francisco in hem altijd al de zoon zag die hij nooit heeft mogen hebben. En zo voelt Diego het zelf ook. Het is een erkenning van hun band die verder gaat dan die van een neef met zijn oom.

De officiële erkenning zal moeten plaatsvinden op de eerstvolgende bijeenkomst van de ejiditarios. Maar er gaan geruchten rond dat de erfenis betwist wordt door iemand van de Hernandez familie die beweert dat vanwege in het verleden verleende diensten, huis en land aan hem beloofd is.

Diego heeft al die jaren nooit iets gehoord van Don Francisco over verplichtingen of wat dan ook tegenover de Hernandez familie. Voor zover Diego weet, ging het contact met die familie niet verder dan de de gebruikelijke dorpsomgang.  Het idee dat iemand van de Hernandez familie erfgenaam zou kunnen zijn, komt voor Diego dan ook volledig uit de lucht vallen. Het kan niet waar zijn, maar je weet natuurlijk nooit. Doden spreken niet meer.

In het dorp ontstaan twee kampen. De meesten staan achter Diego al was het maar omdat Don Francisco een oom is van Diego. Hij is en blijft de neef van Don Francisco en niet zo maar een neef, ook dat weet men in het dorp. Iedereen heeft kunnen zien hoe Diego in zijn jonge jaren met Don Francisco optrok, dat hij soms dagen bij hem in huis sliep en op het land hielp. Aangezien Don Francisco zelf geen kinderen heeft gehad, is het in hun ogen dan ook niet meer dan logisch dat Diego alles erft.

Maar de Hernandez familie voert een van de vroegere Commissarissen van de ejiditarios als getuige aan. Die heeft intussen zelfs een brief aan de huidige commissaris geschreven waarin hij bevestigt dat hij getuige is geweest van het gesprek waarin Don Francisco aan Aurelio Hernandez beloofde dat hij na zijn dood huis en grond zou erven. Een botte leugen of waarheid?

Diego legt zich er hoe dan ook niet bij neer. Hij maakt het geschil aanhangig bij de rechter in de hoofdstad. Hij vraagt om een uitspraak over de rechtmatigheid van zijn erfenis. Daar zal zeker enige tijd overhen gaan. De bureaucratische molens draaien heel erg langzaam maar dan moet dan maar. Hoe het zal uitpakken weet Diego ook niet. Corruptie ligt altijd op de loer.

Grond is immers heel belangrijk voor dorpelingen. Wie grond heeft telt mee. Hij of zij kan dan meepraten en beslissen over de toekomst van de ejido en het dorp. Zonder grond is niet alleen het directe bestaan moeilijker maar ben je ook minder belangrijk in het dorp. Diego is er op voorbereid dat het een lang en moeizaam gevecht zal worden, misschien wel een uitputtingsslag.

Om te voorkomen dat pretendent Aurelio Hernandez of een van zijn familieleden in het huis van zijn oom gaan wonen, spreekt hij met Sara af dat zij voorlopig in het huis gaat wonen en hij met de kinderen terug zal gaan naar Mexico-stad. De kinderen zitten daar op school en hij moet werken.