HOE HET WESTEN DE DERDE WERELD IN ARMOEDE HOUDT

De Krottenwijken van Derde Wereld landen verplaatsen zich letterlijk naar onze grote steden zoals hierboven in Parijs.

In de jaren 80 vorige eeuw sloot ik lezingen over de toestand in de Derde Wereld af met de dreigende woorden dat als we in het Westen - de rijke wereld - er niet in slagen om de armoede in vooral Afrika mee helpen oplossen dat de Afrikanen dan hier hun heil zullen komen zoeken.

Er was toen al wel TV, een venster op de wereld ook voor Afrikanen, maar nog nauwelijks internet en geen smartphone. Die moest nog uitgevonden worden. Nu dat er wel is, zien zij daarginds nog beter wat hier wel kan en daar niet. Zij nemen hun bed op en komen naar ons in Europa. De Latijns Amerikanen verplaatsen hun armoede ondertussen naar Noord Amerika.

Ik had nooit kunnen denken dat de krottenwijken die ik in de grote steden in Derde Wereld landen zag,  zich letterlijk naar Europa zouden verplaatsen. Nu zie ik op het NOS journaal een krottenwijk met illegalen in hartje Parijs en zelfs Brussel, toch het centrum van de Europese macht. Volgens de reportage zouden er nog meer zijn, zoveel zelfs dat een oudere Parisienne zich niet meer thuis voelt in haar eigen land.

Gezien de ontwikkelingen in het Westen, zie ik daar de komende jaren geen verandering in komen. Integendeel, ik denk dat het nog erger gaat worden. Het uitfaseren van olie, kolen en gas zal tot gevolg hebben dat nog meer mensen in armoede terecht komen.

Nu mag je denken dat je dat met grote zakken geld naar de Derde Wereld kunt oplossen, maar dat is niet zo. Dat leert 40 en meer jaren ontwikkelingssamenwerking, tenminste als je het wil zien. Het armoedeprobleem is niet op te lossen met geld alleen.

Het is ook een probleem van technische, economische en kennis achterstand en die los je niet in een handomdraai op. Experimenten met zonnepanelen en windmolens in Dede Wereld landen zijn duur en mislukken bij gebrek aan expertise, onderhoud en verkeerd gebruik, zo heb ik ervaren. Voor kerncentrales geldt dat nog meer. Er is eenvoudigweg te weinig kennis, te weinig planning en organisatie. Overheden zijn instabiel en gebrekkig uitgerust om ingewikkelde, hoogwaardige  technische projecten uit te voeren.

Een voorbeeld uit Zuid Afrika, ooit het meest welvarende land van Afrika, zegt genoeg.

 

"Steenkooldrama

Bekender en pregnanter is het verhaal van Eskom, de landelijke energieleverancier. Eskom verbrandt nog ouderwets steenkolen in vijftien kolencentrales en ziet ook toe op de distributie en verdeling van de gegenereerde stroom, waarmee het staatsbedrijf praktisch monopolist is. Na de eerste democratische verkiezingen in 1994 begon Eskom miljoenen zwarte Zuid-Afrikanen op het net aan te sluiten en onder druk van een quotum werd een deel van de blanke bedrijfstop vervangen. Om het achtergestelde deel der natie mee te krijgen in de vaart der volkeren werden contracten die voorheen werden gesloten met mijnbouwgiganten toegewezen aan kleinere partijen.

De opgegraven steenkool moest nu, in plaats van over een lopende band vanaf een naastgelegen mijn, per vrachtwagen naar de kolencentrales worden getransporteerd. De afstanden werden groter en de vervoerskosten stegen; de ruimte voor gesjoemel en handjeklap groeide. In 2007 ging het voor het eerst mis: Eskom had bij een aantal partijen inferieure steenkool opgekocht. Die waren deels natgeregend en moesten gedroogd worden voordat er vuur mee kon worden gestookt. Andere ladingen zaten zo vol steengruis dat ze het leidingwerk van generatoren vernielden. Centrales vielen stil en Eskom sloot delen van het land van het energienet af om te voorkomen dat de stroom op raakte.

Dit systeem van roterende black-outs (load-shedding) wordt sindsdien veelvuldig toegepast in Zuid-Afrika. Integer, kundig personeel is inmiddels vertrokken, onderhoud aan de centrales hoognodig en misdaadsyndicaten hebben delen van de industrie weten te gijzelen voor eigen gewin, met als gevolg twee tot soms wel tien uur stroomuitval door het hele land, iedere dag weer." (FD, 13 december 2023)

Voor milieuzaken geldt hetzelfde. Wie leert de derde Wereld landen het verantwoorde gebruik van bestrijdingsmiddelen in de landbouw? Want maak je niks wijs, om de groeiende bevolking te voeden in Derde Wereld landen zijn die nodig voor efficiëntere landbouw, meer opbrengst per hectare. Biologische landbouw in de tropen is armoede landbouw.

Met de afschaffing van de palmolie gebeurt hetzelfde als wat met rietsuiker en jute is gebeurd. De grote afnemers hebben met de uitvinding van kunstmatige zoetstoffen de rietsuiker niet meer nodig. De jute is massaal vervangen door plastic. Het gevolg zijn honderduizenden werklozen in landen als Bangladesh, India, de Filippijnen enz.

Wat moet men in de Derde Wereld straks met de elektrische en zelfrijdende auto? Waar halen zij de technici, de werkplaatsen en de kennis vandaan om daar mee om te gaan, ze te repareren en het gebruik ervan in goede banen te leiden? Tot nu toe kunnen ze min of meer overweg met onze tweedehandse “oude” benzine en dieselauto’s vanwege hun overzichtelijke techniek. Maar straks zijn die auto’s er gewoonweg niet meer. 

Hier in het Rijke Westen hebben we het met grote woorden over de toekomst van onze kinderen als het gaat om milieu en klimaatmaatregelen maar wat met de bevolking in arme landen? Massale migratie naar Europa? Ik vrees dat het er van gaat komen. Hoe gaan onze kinderen, kleinkinderen dat oplossen?

MIJNHEER AKWASI

Tweeling, Lomé, Togo 2016

Als Nederland dan zo racistisch is dat je de eerste beste Zwarte Piet die je ziet tegen zijn kop wil trappen waarom ga je dan niet aan de kust van Noord Afrika de zwarte vluchtelingen waarschuwen dat ze beter weg kunnen blijven? Ik weet wel waarom niet. Omdat ze hier verwachten een toekomst te hebben die ze in eigen land wordt onthouden vanwege onderdrukking, uitbuiting, oorlogsgeweld, verkrachting en armoede.

Dat is natuurlijk geen reden om zwarte mensen uit te schelden voor Zwarte Piet, net zo min als er reden zijn om mensen voor roetmop, jood, aap, haakneus, boer of mankepoot uit te schelden. Maar het gebeurt en dat deugt voor geen meter. De Nederlandse overheid, de media, allerlei goed bedoelende instellingen proberen zulks te voorkomen. Dat het niet 100% lukt is al erg zat. Sterker nog, ik vrees dat het nooit helemaal zal lukken. Na de vreselijke industriële moord op Joden in de Tweede Wereldoorlog is er ook nog altijd antisemitisme. Dus racisme zal ook wel nooit helemaal verdwijnen.

Voor alle duidelijkheid. Discriminatie op ras, geloof of seksuele voorkeur mag al helemaal niet. Maar probeer het maar eens met wortel en tak uit te roeien. Dat is nog nooit nergens gelukt. Vooroordelen, zich opsluiten in de eigen stam, zit de mens blijkbaar ingebakken. Je hoeft geen sociaal psycholoog te zijn om dat te beseffen. Mensen hebben graag groepsgrenzen om hun identiteit en hun bezit te beschermen, niet alleen hier maar overal in de wereld. Maak daar maar eens een einde aan, net als aan seksuele intimidatie, homofobie enz.

En dan ons slavernijverleden. Ook dat deugt voor geen meter zo weten we maar al te goed. Het is een zwarte bladzijde in de Nederlandse geschiedenis, niet de enige trouwens, maar wel een die zeker niet vergeten mag worden. Maar laten we ook meteen vaststellen dat je de kinderen niet de zonden mag aanrekenen van hun voorvaderen. Als je daar aan begint dan is het einde zoek. Het doet me denken aan Rusland in communistische tijd waar kinderen van aristocraten geen toekomst hadden vanwege de aristocratische zonden van hun vaderen. Zonden zijn niet erfelijk. Als we dat wel vinden, dan is dat het einde van tolerantie, vergeving en barmhartigheid en waar we dan gaan uitkomen weten we niet, maar veel goeds zal het niet zijn.

Ik wil daarom eindigen met een goed Nederlands gezegde: “Bezint eer ge begint”.

COMPLOTDENKEN

Het zegt iets over het vertrouwen in eigen regering en geheime dienst als een groep mensen beweert dat hun eigen regering zelf de aanval op de twee torens in New York op 11 september 2001 zelf georganiseerd heeft ten koste van vele duizenden doden. Het is ook moeilijk voor te stellen dat een zo machtig land als de VS verslagen zou kunnen worden door een zootje terroristen.

Je zou complotdenken als een vorm van onmacht kunnen zien om de wereld en de gebeurtenissen te begrijpen. Je kunt er ook een signaal van wantrouwen in zien. Mensen vertrouwen de officiële lezingen van hun overheid niet. Zo ben ik nergens zoveel complotdenken tegengekomen als bij mensen in Afrika, Azië en Latijns Amerika.

Dat is ook geen wonder want in veel landen in die continenten is de informatievoorziening niet betrouwbaar. Hele en halve dictaturen, autocraten enz. zetten de media naar hun hand of onderdrukken ronduit de vrijheid van meningsuiting. De meeste Derde Wereld landen staan machteloos in de wereld van geld en macht,zijn ook kolonie geweest van een Europees land en nu zijn ze weliswaar onafhankelijk maar onderworpen aan de economische, politieke en militaire macht van grootmachten en hun vazallen. Ze kunnen hooguit hun stem zo duur mogelijk verkopen in  de VN en andere internationale organisaties. Is het dan gek dat veel burgers in die landen denken dat ze nog steeds de speelbal zijn van het koloniale moederland of de grootmachten met hun geheime diensten, hun machtige multinationale ondernemingen en hun handlangers in eigen land?

Voer genoeg voor verstandig onderzoek naar complotdenken zou je zeggen maar helaas niet bij Trouw en Kieskompas. Die bewandelen met hun onderzoek liever de platgetreden paden van de vooroordelen tegen kiezers van  populistische partijen. De zaterdagkrant van 5 oktober j.l. meldt met grote letters dat FvD, PVV en 50 plus stemmers vaker complotdenkers zijn dan stemmers op andere partijen met als toegevoegde variabele dat “hoger opgeleiden gemiddeld minder in samenzweringen geloven, maar een hoger opgeleide FvD’er nog altijd meer dan een laagopgeleide D66’er.”
 
Kiezers van populistische partijen zijn complotdenkers en dus eigenlijk sneue mensen. Zo gelooft bijna een kwart van de bevolking de bewering dat er een voorop gezet plan bestaat om via media, kunst en onderwijs de samenleving linkse ideeën op te dringen. De bewering dat politici proberen de oorspronkelijke bevolking van ons land te vervangen wordt zelfs geloofd door de helft van de FvD en PVV stemmers. Veel kiezers geloven dat achter de financiële crisis de lange arme van internationale bankiers steekt.

Maar is dat eigenlijk allemaal wel zo gek? Als achter de bankencrisis een complex van factoren zit die zelfs veel journalisten van kwaliteitskranten niet begrijpen, is het toch niet zo gek dat er mensen zijn die denken dat bankiers en politici samen onder een hoedje spelen om de belastingbetaler geld af te troggelen terwijl de bankiers hun vette salarissen behouden?

Als de wijk volloopt met Medelanders zonder dat je iets gevraagd wordt en daar dan tegen protesteert om vervolgens te worden weggezet als racist dan kun je toch aan een complot denken? Zeker als in de gegoede wijken geen asielzoeker is te vinden?  Wat moet je anders denken? Dat het een migratiecrisis is waar niemand van Brussel tot den Haag raad mee weet? Dat is moeilijk te geloven als dezelfde politici in Nederland en Brussel 24 uur per dag beweren dat ze onze toekomst in handen hebben?

Voor media en onderwijs hetzelfde verhaal. Hoe komen anders al die klimaatkinderen plotseling op straat? Die komen toch niet uit de lucht vallen? Dat moet toch een vooropgezet plan zijn van de media en het onderwijs? Trouw doet net of zijn neus bloed terwijl ze als krant hebben besloten zich te scharen achter het VN klimaatpanel en de akkoorden van Parijs. Werken ze daarmee zelf niet ook het wantrouwen en complot denken in de hand?
 
Ligt het niet voor de hand aan een complot te denken dan te moeten geloven dat je geregeerd en bestuurd wordt door onnozelaars die zelf ook niet niet snappen hoe banken werken, ook niet door hebben hoe migratie werkt en geen benul hebben van klimaat?  Het zou verstandiger zijn van Trouw en Kieskompas als ze eens uitzochten waar dat wantrouwen vandaan komt in plaats van kiezers weg proberen te zetten als complotdenkers.

CORRUPTIE MAAKT MEER KAPOT DAN JE DENKT

 

The United Nations estimates that every year $1 trillion is paid in bribes while an estimated $2.6 trillion are stolen annually through corruption – a sum equivalent to more than 5 per cent of the global GDP. Corruption is the acquisition of personal benefit through dishonest or unethical conduct by a person in a position of authority. Examples include bribery and embezzlement.
December 9 is observed as International Anti-Corruption Day. The UN has listed eight things you can do to stand and fight against corruption.

Corruptie is verwoestend voor een gemeenschap, een maatschappij en een land. Ik bedoel niet de corruptie van een enkeling of desnoods van een paar enkelingen in politiek of zakenleven maar als het gaat van het kleine ambtenaartje achter zijn onnozele loketje tot aan de grote jongens aan de top, als het als een virus door de hele maatschappij waart en vergis je niet dat is veel meer het geval dan je denkt.

Het begint al als je op een Afrikaanse luchthaven je visum moet betalen en geen gepast geld hebt. Het ambtenaartje komt niet terug met wisselgeld zoals beloofd. Wat doe je dan, ’s nachts om een uur, moe van de lange reis en uitgeput door het lange wachten in de rij voor je visum? Je verlies nemen, je koffer zoeken en hopen dat je ongeschonden door de douanecontrole komt.

Bij het doorsnuffelen van je koffer zoeken ze naar een argument om je een "cadeau" af te troggelen. Gelukkig word je afgehaald door enkele lokale partners en blijft het bij een vriendelijke vraag of ik niet een petit cadeau heb, maar oh wee als je daar als avonturier alleen staat met je koffer verlangend naar een lekkere douche en een lekker zacht bed in plaats van die krappe, onbeweeglijke vliegtuigstoel.

In het Latino land waar ik woon en mijn dochter geboren is, moet ik betalen voor een geboortebewijs terwijl de wet voorschrijft dat het gratis dient te worden verstrekt aan eenieder die aangifte doet van een geboorte. Er volgt een zachte guerrilla. Ik betaal niet en dus blijkt het kopieerpapier op te zijn. De week daarop is er nog steeds geen nieuw papier. De week daarop laat ik mijn VN paspoort zien en ja hoor dat werkt. Er is papier en ik hoef niks te betalen. De indiaanse naast mij op de wachtbank heeft zich intussen beklaagd over deze gang van zaken maar wat kan zij doen? Zij heeft geen internationaal paspoort en moet dus betalen, hoe arm ze ook is.

Is het een wonder dat de burgers in dit soort landen de overheid voor geen cent vertrouwen? Nee, natuurlijk niet. De overheid is nooit of te nimmer hun vriend, eerder hun vijand. Ook dat leer ik snel. Je hebt een kleine botsing in de stad. Het is niet jouw schuld. De ander is achterop gereden maar wil hebben dat jij de schade betaalt. Gringos (vreemdelingen) zijn per definitie rijk dus laat ze maar betalen. Gelukkig stopt een patrouillewagen van de politie. Die luistert rustig naar je verhaal en vraagt de som van 500 peso alvorens verder iets te doen. Ik maak met mijn vriend dan we weg komen. De politie is je beste vijand.

Je leert wat de burgers in dergelijke landen al lang weten, vertrouw nooit het gezag of het nu een ambtenaartje is, een politieman, een politicus of een minister. Ze bestelen je allemaal. In een dergelijk land is het wantrouwen tegenover de overheid per definitie groter dan het vertrouwen.

Idealisme en goed bedoelde projecten en hulp veranderen daar niks aan. Een deel van het geld komt bijna altijd op de verkeerde plek terecht. Met een of andere smoes pikt een stuk gezag het in voor eigen zak. Ontwikkelingsprojecten van overheidswege zijn vanwege corruptie daarom altijd al een groot risico, net als zakelijke investeringen. Er moet altijd wel iemand betaald worden.

Wie voor zijn zaken de overheid nodig heeft, zal hoe dan ook ergens tegen corruptie aanlopen. Eigenlijk moet je er gewoon niet aan beginnen maar dan gaat meer dan de helft van de wereld voor zaken en ontwikkelingswerk op slot en dus rommelen we maar wat aan en hopen we er het beste van. Wie weet komt het ooit nog goed met de mensen en de wereld.

DUURZAME EN MILEUVRIENDELIJKE AFRIKAANSE ZZP'ERS

Straatventer tevens ZZP'er in de straten van Kinshasa, Congo 2009

Deze straatverkoper is een Zelfstandige Zonder Personeel die niet alleen op duurzame en milieuvriendelijke wijze waren verkoopt in de straten maar ook nog bijzonder mobiel en flexibel is. In plaats van gebruik te maken van een systeem van on-line verkoop, wat minder duurzaam en milieuvriendelijk is, gaat hij van klant tot klant om zijn waar aan te bieden. Vanwege het mens tot mens contact is deze manier van werken ook veel mensvriendelijke dan bijvoorbeeld een on-line webshop. Zoals je op de foto kunt zien hergebruikt hij karton om daarop zijn waar uit te stallen. Ook een bewijs van duurzaamheid en milieuvriendelijke handel. Ik zou deze jongen willen voordragen voor het verkrijgen van een prijs voor milieuvriendelijke en duurzame straathandel.

ZZP'er in de straten van Kinshasa, Congo 2009

Nog een voorbeeld van een flexibele en mobiele ZZP'er in Kinshasa, Congo. Ook hij heeft een hergebruikte doos als uitstalkast voor zijn waren. Die zijn duidelijke vakkundig en met inzicht uitgestald zodat een klant met een oogopslag kan zien wat hem aangeboden wordt. Je zou willen dat ze in ons land op dezelfde efficiënte en overzichtelijke manier hun waren uitstalden.

Door zijn waren op zijn hoofd te vervoeren, heeft hij zijn handen vrij voor het afrekeningen van de gekochte waren of eventuele andere noodzakelijke dingen te doen. 

PORTRET VAN DUURZAME, MILIEUVRIENDELIJKE CONGOLESE KLUSJESMAN

Klusjesman in de straten van Kinshasa, Congo 2009.

Zeg nu eens eerlijk, wie is het meest duurzaam en milieuvriendelijk? Deze klusjesman in de straten van Kinshasa of het klusbusje dat op de snelweg met meer dan 130 km per uur voorbij raast om op tijd te komen voor zijn klus? Je hebt toch geen wetenschappelijk onderzoek nodig om vast te stellen dat onze klusjesman in Kinshasa het milieuvriendelijkst en duurzaamst is?

De man heeft geen speciale werk- of veiligheidsschoenen aan. Hij doet zijn werk op slippers die al heel lang meegaan. Zo te zien is hij gene kleding consument. Werkkleding heeft hij ook al niet net zo min als een helm, het symbool van werklui in de bouw. Is dat bij gebrek aan veiligheidsvoorschriften in zijn land, bij gebrek aan middelen of is zijn werk nooit gevaarlijk? Wie zal het zeggen? Ik vergat het hem te vragen. 

Zijn gereedschapskist is van een verbluffende eenvoud en nog draagbaar ook. Zo een gereedschapskist legt weinig beslag op het milieu en is erg duurzaam. Daar zouden wij nog wat van kunnen leren. Zijn voetafdruk op moeder aarde zal waarschijnlijk veel en veel kleiner zijn dat een voetafdruk van een klusjesman in onze contreien. 

MILEIUVRIENDELIJKE EN DUURZAME AFRIKAANSE SCHOENVERKOPER

Schoenenverkoper, Lomé, 2003

Zeg nu eens eerlijk. wat is het meest duurzaam en milieuvriendelijk? Deze straatverkoper in Lomé, de hoofdstad van het West Afrikaanse Togo of een overdadig gevulde schoenwinkel in onze contreien? Je hebt toch geen wetenschappelijk onderzoek nodig om vast te stellen dat deze straatverkoper veel duurzamer en milieuvriendelijker is dan onze schoenenpaleizen? 

Dat begint al met de plek die hij inneemt. Voor zover je van een winkeltje kunt spreken, is het op zand gebouwd. Wat is milieuvriendelijker en duurzamer dan dit? 's Avonds na gedane zaken, verdwijnt zijn winkel en heeft het zand weer het rijk alleen. Dat is pas natuurvriendelijk en duurzaam!

Deze schoenwinkel laat geen voetafdruk achter op moeder aarde.
Dat geldt ook voor de rest van zijn "winkeltje" dat bestaat uit een paar cementen bakstenen en wat losse houten planken. De  bakstenen zijn al eerder gebruikt. Een voorbeeld van hergebruik van materiaal.  Bij ons is het mode om hergebruik te propageren als een geweldige stap vooruit in milieuvriendelijkheid en duurzaamheid. Voor deze Togolese verkoper is zo een trendy praatje onzin. Hij doet niet anders in zijn leven dan hergebruiken.

DE EENZAAMHEID VAN VLAANDEREN 10

G. met haar dochter op een zolderkamer in Schaarbeek waar ze een veel te hoge huur
moeten betalen. Toch wil ze niet terug naar haar geboorteland Togo want daar
heeft ze helemaal geen toekomst. (Foto: 2004)

Als ik haar vader elders ontmoet geeft hij me een tas met allerlei spullen die haar moeder uit Togo heeft meegegeven. Haar moeder is erg bezorgd over haar en haar kind. Vanwege haar kind werkt G. niet dus moet het gezin het doen van het geld dat haar man verdient. Ze klaagt niet. Ze wacht met de twee kinderen op de toekomst. 

Die komt niet. Haar man slaat haar geregeld en houdt haar kort op de zolderkamer. Ze zit eenzaam met de twee kinderen opgesloten op de zolder. Ze heeft de moed om te vertrekken en gaat met de twee kinderen apart wonen in een nog kleinere kamer in een andere buurt. Ze vindt in Brussel een baan waarin ze een opleiding kan krijgen en tegelijk kan werken in de verpleging.

Zijn zoon E. werkt in een supermarkt in Oostende. Het werk bevalt hem prima. Ik zie dat hij keurige manieren heeft als hij ons bij gelegenheid bezoekt. Net als zijn vader, ernstig en fatsoenlijk. Zijn kinderen zijn netjes opgevoed. Op advies van zijn vader is hij buiten Brussel gaan werken. In Brussel is het moeilijker om werk te vinden dan in Vlaanderen.

Hij is er trots op dat hij Vlaams leert spreken. Zo te horen spreekt hij de taal al beter dan ik gewend ben van veel Franstaligen in Brussel. In Togo is hij met twee moedertalen opgegroeid, zijn moedertaal Ewe die gesproken wordt in Togo en Ghana en de koloniale taal Frans. Een paar jaar later kan zijn gezin naar België komen. Zijn broer in Duitsland vergaat het op dezelfde manier. Vader kan tevreden zijn. Hij is er in geslaagd zijn kinderen een toekomst te geven in Brussel, Vlaanderen en Duitsland. 

Wie wil weten waarom Afrikaanse jongeren naar Europa komen, moet met de ogen van die jongeren kijken. Terwijl Afrika door oorlogen en conflicten, corruptie en diefstal enz. maar niet vooruit gaat, is Europa, ondanks alle crisissen en problemen, een oase van stabiliteit, welvaart en welzijn waar je altijd wel werk kunt vinden en dat een gevarieerd pakket aan sociale voorzieningen heeft: gezondheidszorg , goed onderwijs, sociale woningen enz.

Afrika is het continent van de wanhoop. Europa is een continent met toekomst. Als je wat wil maken van je leven, kun je maar het beste maken dat je weg komt uit Afrika. De moeilijkheden onderweg neem je op de koop toe. Die zijn nooit groter dan thuis. Zo kruipt gaandeweg Afrika langzaam maar zeker in de poriën van Europa zoals Europa ooit in de poriën van Afrika is gekropen.

(verschijnt elke vrijdag)

AFRIKAANSE GELUKZOEKERS

Meubelverkoopster, Ouagadougou, Burkina Faso, nov.2004

In Nederland worden ze soms smalend ‘gelukzoekers’ genoemd. Het gaat dan meestal om jonge Afrikanen die op de een of andere manier Europa proberen binnen te komen. De term ‘gelukzoekers’ is raak want ze zijn inderdaad op zoek naar geluk, weg uit de uitzichtloze situatie in hun eigen land, een voormalige kolonie van Frankrijk, Engeland, Spanje, Portugal, België en natuurlijk ook Nederland. Ooit hebben wij daar dus "ons geluk" gezocht.

Straatverkoper, Ouagadougou, Burkina Faso, november 2004

Er was een tijd dat wij Europeanen de Afrikanen dwongen om gelukzoekers te worden. We voerden ze als slaven naar Noord en Zuid Amerika, als koopwaar waar we goed aan verdienden. Ze waren vulling voor de scheepsruimen. Onze schepen werd zo rendabeler. 

Onze gids tijdens ons bezoek aan het Nederlandse slavenfort op het eiland Goree
voor de kust van Dakar, de hoofdstad van Senegal, 13 juli 2005

Wie nog eens wil weten hoe dat aan boord nemen van slaven in zijn werk ging, kan een bezoek brengen aan het slaveneiland Goree, door voormalige Nederlandse ontdekkingsreizigers vernoemd naar Goeree Overflakkee. Groen ligt pal voor de kust van Dakar, de hoofdstad van Senegal. Van een bezoek aan het slavenfort word je stil, nu nog zo lang geleden. Pure mensenhandel. Je snapt niet dat zoiets op zo ene georganiseerde wijze mogelijk was.

Jonge vrouw op het voormalige Nederlandse slaveneiland Goree. Op haar Tshirt
staat "Goree schoon en groen", 13 juli 2005

Of dat allemaal niet genoeg was, zijn de Afrikanen tot aan het midden van de vorige eeuw gekoloniseerd door Europese landen. Zelfs door Duitsland. Dat land verloor zijn kolonieën na de Eerste Wereldoorlog. Pas na de Tweede Wereldoorlog werden de meeste Afrikaanse landen onafhankelijk, wat soms ook nog eens met veel doden en strijd gepaard ging. De Koude Oorlog tussen het Westen en de Communisten was in volle gang. Afrika werd daar tussen gemangeld.

Vulkaniseer bedrijf, Ouagadougou, Burkina Faso, november 2004

Sinds hun onafhankelijkheid zijn veel Afrikaanse landen verzeild geraakt in onderlinge conflicten, vaak tussen stammen over land en bijbehorende grondstoffen. Want de landsgrenzen van na de dekolonisatie vallen nu eenmaal niet samen met stammen grenzen. In sommige landen leven vele stammen (en religies) naast elkaar en dan is het niet gemakkelijk om een vreedzame, stabiele samenleving op basis van ingewikkelde democratische instellingen te bouwen. 

Op weg met de boot van Dakar naar het slaveneiland Goree zwemmen jongens
van het eiland om onze boot in de hoop muntstukken die toeristen van de boot gooien,
op te kunnen duiken, 13 juli 2005

Zelfs wij Europeanen zijn na zoveel eeuwen nog niet verlost van het denken in stammen en rassen, hoe moeilijk moet het dan niet zijn voor de Afrikanen om zich daarvan te verlossen? 

Keukenhulp, Ouagadougou, Burkina Faso, november 2004

Daar komt nog bij dat we na de dekolonisatie het continent zo goed als in de steek hebben gelaten. Nu we er niet meer de baas zijn, hoeft het niet meer. Ze zoeken het maar uit daar. Nu ja, ze zijn nog wel goed om wapens aan te leveren, als markt voor onze export of als pionnen die je kunt inzetten (omkopen) voor onze internationale belangen.

Ondertussen vergeten we bij dit alles voor het gemak dat ook wij Europeanen gelukzoekers zijn geweest. Uit armoede zijn miljoenen Italianen, Ieren, Grieken, Portugezen enz. naar de Verenigde Staten geëmigreerd. Na de Tweede Oorlog vertrokken zelfs veel gelukzoekers uit Nederland naar Canada en Australië in de hoop de ellende van het vernietigde Europa achter zich te laten. Die gelukzoekers hadden geluk. Ze werden aangemoedigd door de Nederlandse regering om te vertrekken en ze waren daarginds welkom om het land mee op te bouwen.

Zwerfster, Ouagadougou, Burkina Faso, november 2004

Ja, er is een tijdje aan ontwikkelingshulp gedaan in Afrika. Veel was het niet en dan ook nog onder heel strikte voorwaarden want er is veel corruptie. Tegenwoordig moet je wel heel erg arm zijn wil je nog structurele ontwikkelingshulp ontvangen. Zelfs humanitaire noodhulp is schaars geworden. Het duurt allemaal veel te lang daar ginds. We zien geen resultaten, alsof elke euro belastinggeld in Nederland wel direct resultaat oplevert, alsof hier niks aan de strijkstok blijft hangen of dat hier geen corruptie zou zijn. 

Hoe dan ook, we zouden op zijn minst met wat meer respect mogen spreken over deze Afrikaanse gelukzoekers. Je kunt de Congolees in Brussel geen ongelijk geven als hij zegt het recht te hebben om naar hier te komen nadat eeuwenlang de Belgen naar Congo zijn gegaan.

AVONTUUR OP EEN AFRIKAANSE LUCHTHAVEN

Een van de nieuwe slurfen op de luchthaven van Lomé, Togo

Onlangs kwam ik aan op het gloednieuwe vliegveld van Lomé, de hoofdstad van Togo. In april geopend. Gebouwd door Chinezen met Chinees geld. Kosten 130 miljoen maar dan heb je ook wat. Er zijn zelfs 3 slurfen aangelegd voor een vliegveld waar niet meer dan 4 vliegtuigen per dag aankomen. Mijn Togolese gastheer vertelde me dat de Chinezen vaak hun eigen arbeidskrachten meenemen voor de bouw van zulke projecten. Schrik niet. Dat zijn gevangenen. Ik vraag me af of dat menselijk gesproken wel kan. Hoe dan ook, Chinese projecten helpen de werkgelegenheid in Togo daarmee natuurlijk niet vooruit.

De aankomst is nu wel heel anders dan vroeger. Toen kwam je bij het vallen van de avond in een aankomsthal die je nog het beste kunt vergelijken met een Afrikaanse markt. Als passagier loop je door een onbegrijpelijke chaos van mensen in een schaars verlichte, hete en zweterige hal. De airco is er wel maar werkte niet net als veel lampen. De rijen voor de hokjes voor paspoort controle waren in een mum van tijd heel lang. De chaos voor het loket waar je een visum moest kopen onbegrijpelijk.

Na veel moeite lukte je het om in de massa aanvragers je paspoort af te geven aan een ambtenaar van dienst. Eerst € 20 betalen. Als je betaalde met een 50 biljet kon je naar de resterende 30 fluiten. Reclameren had geen zin want de man heeft je paspoort en dat wil je wel graag met het visum erin terug. Dat gebeurde ook wel, maar pas na oneindig lang geduldig wachten op de man die met je paspoort uit een deur rechts kwam; Daar moest de god van de visa zitten. Het ergste waren de manen en vrouwen met stapels paspoorten van VIP’s. Die gingen altijd voor.

Deze 'kantine' roept herinneringen op aan de oude luchthaven.

Nadat je je paspoort eindelijk terug had, kon je naar je koffer gaan zoeken in de ondertussen enorme berg links en rechts opgestapelde bagage en de daar tussendoor heen en weer rennende mannen en vrouwen waarvan sommigen hun diensten met een karretje aanboden. Dankzij mijn koffer op wieltjes had ik niemand nodig. Moderne techniek maakt arbeid overbodig hoe gering ook. 

Bij de douane moest ik dan weer mijn koffer openen op een alweer chaotische tafel. Twee geüniformeerde mannen gooiden er bij het schaarse licht hun blikken doorheen en vroegen of ik geen cadeau voor hen had. Nee, helaas niet. Ik mocht dan toch de koffer weer dicht maken en in de rij gaan staan om de het koffer label af te geven. Opgelucht ging ik dan op zoek naar mijn gastheer als ik  hem niet eerder had getroffen in de hal. Soms slaagde hij er met hulp van vrienden in me al op te wachten bij de paspoort controle.

Dankzij de Chinezen was dit voortaan allemaal voorbij. We kwamen nu aan in een grote overzichtelijke, goed verlichte hal met airco. De visumaanvraag verliep orderlijk. Waar het allemaal wat traag ging was bij de man die met hulp van een assistente ons gezicht moest fotograferen, twee duimen opnemen en de resterende 4 vingers van elke hand wat hij vervolgens in een computer verwerkte. Dat heet vooruitgang.

Niet iedereen heeft zin om er tegenaan te gaan op de nieuwe luchthaven van Lomé.

Deze nieuwe techniek bracht echter niet de efficiency die je er van verwacht. Toen ik op mijn paspoort moest wachten achter zijn hok, zag ik pas goed waarom niet. Hij werd in zijn van achteren open hokje zowat om de minuut begroet door een vriend, vriendin, baas of collega. Soms kwam het tot een kort gesprek of wat wederzijds gelach. De man werd zodoende telkens afgeleid van zijn bijzonder gewichtige en ingewikkelde taak en dat gaat natuurlijk ten koste van efficiency. Je zag dat voor hem die vriendschappelijke begroetingen veel en veel belangrijker waren dan de wachtenden achter zijn hok. Moderne techniek had zijn prioriteiten niet veranderd.

MOEDER EN KIND OP Z'N AFRIKAANS (TOGO)

Togo 2003