68. MIJN SPROOKJESJAREN ZESTIG, KARL MARX

George Grosz (1893-1959), "De Kapitalist". "Grosz meldde zich in 1914 als oorlogsvrijwilliger maar werd in mei 1915 ongeschikt verklaard voor de militaire dienst. Hierna ontwikkelde hij zich tot pacifist. Hij stelde op karikaturale wijze het militarisme, de schijnheilige burgerlijke moraal en de ontreddering in de grootstedelijke samenleving aan de kaak. Omstreeks 1920 was hij betrokken bij het Berlijnse dadaïsme, waarvoor hij onder meer maatschappijkritische en politieke collages maakte. Hij was enkele jaren lid van de communistische partij KPD." (Wikipedia: George Grosz)

 Bij Politeia bespreken we in een studieclubje aan de hand van het pocketboekje “Karl Marx: leven, leer en betekenis” van Professor Willem Banning, wekelijks de leerstellingen van Marx (1818-1883) onder leiding van de Prediker. Banning is een naar Nederlandse maatstaven passende leermeester; theoloog, predikant, hoogleraar, godsdienstsocioloog, pacifist en links.  De Prediker is een goede gids.

“Banning was afkomstig uit Friesland. Hij was aanvankelijk onderwijzer, maar kreeg later gelegenheid om theologie te gaan studeren. Willem kwam toen in aanraking met het marxisme. Na zijn studie werd hij vrijzinnig-hervormd predikant en later (1946-1958) buitengewoon hoogleraar kerkelijke en wijsgerige sociologie in Leiden. Hij was daarmee een van de grondleggers van de godsdienstsociologie in Nederland. Banning was ook een vooraanstaand christen-pacifist en partijbestuurder van de SDAP (1931-1938). Tijdens zijn internering in het kamp Sint-Michielsgestel, van mei 1942 tot december 1943, was hij een van de Heeren Zeventien. Na de bevrijding werd hij actief in de Nederlandse Volksbeweging die de aanzet gaf tot de Doorbraak. Hij was voorzitter van het oprichtingscongres van de PvdA in 1946 en lid van het hoofdbestuur. “ (Wikipedia: Willem Banning)
 
We debatteren, discussiëren en dialogeren over uitermate belangrijke leerstukken als zijnde ons nieuwe evangelie: de klassenstrijd, de desastreuze gevolgen van de kapitalistische uitbuiting van de arbeiders,  de vervreemding van de arbeiders van hun werk en leven, de toenemende Verelendung door de meedogenloze concurrentie met als sluitstuk het Communistisch Manifest. De klassenstrijd is het Vliegwiel dat de Wereldgeschiedenis onvermijdelijk naar een klasseloze samenleving brengt.

De klassenstrijd bereikt zijn einde bij het aanbreken van de klasseloze maatschappij, een werelds paradijs waarin ieder naar zijn vermogen zal bijdragen en naar zijn behoeften zal ontvangen (Karl Marx, Kritiek op het program Gotha, 1875). Daar zullen ze in Rome van hebben opgekeken. Het aards paradijs ligt volgens de leer van de Roomse kerk achter ons en niet zoals Marx leert voor ons en zeker niet in deze wereld. Met een beetje geluk kan ik het Aardse Paradijs van na de klassenstrijd nog meemaken.

Met de klassenstrijd loopt de Wereldgeschiedenis gelijk op met de menselijke evolutie die Darwin (1809-1882) in kaart heeft gebracht. Marx en Darwin zijn tijdgenoten. Dat het Marxisme een Darwinistische leer is van de Menselijke Vooruitgang zal geen toeval zijn.Verzet tegen het Marxisme is daarom even nutteloos als  verzet tegen de evolutieleer. Zij die zich toch verzetten, zullen belanden op de vuilnishoop van de geschiedenis.
 
Hoewel de Marxistische klassenleer de kracht van een natuurwet lijkt te hebben, de Wereldgeschiedenis zal hoe dan ook zijn beloop hebben, kan de Vooruitgang wel een handje worden toegestoken door de Communistische Partij, de wegbereider naar het nieuwe aardse paradijs. De Communistische Partij is de politieke voorhoede van de uitgebuite arbeiders die op de ruïnes van het Kapitalisme het nieuwe Jeruzalem zal vestigen waar de mensen zonder rangen of standen vreedzaam naast elkaar zullen leven.

Verschijnt elke vrijdag
 

MIJN SPROOKJESJAREN 61: DE MUUR

Prins Frederik Hendrik en graaf Ernst Casimir bij het beleg van 's-Hertogenbosch in 1629 (1635), Pauwels van Hillegaert, Noordbrabants Museum

Tot mijn verbazing worden door betogers grote foto’s van Ho Tsji Minh, Che Guevara, Rosa Luxemburg enz. meegedragen. Ik zie ook vlaggen van de Vietcong. Dat is voor het eerst. In Parijs zag ik alleen maar grote gele borden met dikke zwarte letters “Humphry Go Home”. Onze kleine Politeia delegatie heeft niks geen borden bij zich en daar ben ik blij om. Die foto's en vlaggen doen me teveel denken aan de Roomse processies waar ik als verkenner in mee heb gelopen. Er werden heiligenbeelden meegedragen en allerlei vlaggen en vaandels. 

Een keer per jaar droeg mijnheer pastoor gekleed in een feestelijk kazuifel een monstrans met daarin het lichaam van Jezus Christus in de vorm van een grote hostie. Hij hield de hele processie lang de monstrans eerbiedig voor zich uit met geheven armen alsof hij het nooit meer los wilde laten. Vier heren gekleed in een zwart pak hielden al die tijd een baldakijn boven zijn hoofd. Een misdienaar gekleed in een zwarte toog met een met kant afgewerkt hemd deed het moeilijkste werk. Achterwaarts lopend bewierookte hij de uren durende processie de monstrans. De geloven keken zwijgend langs de weg toe, veel van hen knielden op het moment dat de monstrans voorbij kwam.
 
De West-Berlijnse burgers langs de route reageren heel anders op onze betoging, niet met eerbied maar met misprijzen. Komt dat omdat onze betoging ook soort processie is, een vorm van politieke geloofsbelijdenis die weerzin oproept? Ik hoor van alle kanten protest en verontwaardiging. Sommigen schreeuwen dat we maar beter meteen naar Oost-Berlin kunnen overlopen. Anderen zetten een paar stappen naar voren om naar ons te spugen. Voor de zekerheid, een klodder spuug op je krijgen is niet leuk, gaan we wat meer naar het midden van de straat lopen. Anderen schelden ons uit voor communisten alsof communisme het kwaad zelve is. Ook dat is nieuw voor me. Ik vind de Tweede Kamer communist Marcus Bakker het tegendeel van het kwaad. Hij is soms vermakelijk, bijna een vrolijke noot tussen de zwaarwichtige donkere pakken van de leden van de Tweede Kamer.

Zoveel anti-communisme had ik niet verwacht. Het geestelijk gewicht van de metershoge Muur die Berlijn bruut in tweeën hakt, heb ik blijkbaar onderschat. De muur heeft zonder enig medeleven pardoes het leven van hele families in West Berlijn van de ene op de andere dag stil gelegd, ouders gescheiden van hun kinderen, geliefden uit elkaar gerukt, vertrouwde straatbeelden kapot gemaakt. De Muur is wreed zelfs al beschouw je het als de prijs die de Duitsers betalen voor de Nazi oorlog waarmee ze de wereld in brand hebben gestoken. 

Voor zo een abrupte tweedeling met oorlog en geweld moeten wij in Nederland teruggaan naar de geschiedenis van de Tachtigjarige oorlog. Toen werd uit opstand, bloed en moord de protestantse Republiek geboren, de modernste staatsvorm van zijn tijd. Door het tegengeweld van de Spaanse furie bleef het Roomse zuiden in handen van de Spaanse kroon. Pas met de verovering van den Bosch lukte het de Republiek het nog net er een stukje zuidelijk Nederland bij te krijgen. 

Maar het kwaad was al geschied. Tussen Noord en Zuid Nederland was een geestelijke muur verrezen waardoor de bewoners van de zuidelijke landen, de zogeheten Generaliteitslanden, tot aan het einde van de achttiende eeuw tweederangs burgers bleven.
 
“Het Beleg van 's-Hertogenbosch in 1629 was een door de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden groots opgezette belegering van de door de Spanjaarden bestuurde stad 's-Hertogenbosch tijdens de Tachtigjarige Oorlog. Het beleg duurde van april tot half september en resulteerde in de inname van 's-Hertogenbosch door de Republiek onder leiding van stadhouder Frederik Hendrik van Oranje. De stad was belangrijk vanwege de strategische ligging. Het was een van de sterkste schakels in de Spaanse omsingeling van de Republiek. Door haar aanzien was een verovering daarom goed voor het prestige van de Republiek en de stadhouder. Spanje ondervond dat jaar problemen en dat bood de mogelijkheid voor deze gewaagde onderneming. (Wikipedia: Beleg van ’s Hertogenbosch)

verschijnt elke vrijdag

DE SPROOKJESJAREN ZESTIG 54, WEST-BERLIJN

Brandenburger Tor (2009)

Alsof dat allemaal nog niet genoeg is, is Den Bosch ook de stad van de grootwarenhuizen C&A, V&D en HEMA, de consumptie kathedralen van onze tijd. Daar deed mijn moeder de aankopen voor onze eerste communie en andere feestelijke momenten in ons gezinsleven. Zulke winkels waren er niet in ons stadsdorp behalve een winkel in de Hooghuisstraat met de pakkende slagzin “Van der Schoot kleedt klein en groot”.  Daar kocht mijn moeder onze door-de-weekse kleren en een enkele keer een broek of jas voor de zondag.

De Prediker is ouder dan ik. Met zijn doorsnee colbert, witte overhemd, stropdas, korte kapsel en donkere bril ziet hij eruit als de gebruikelijke student maar dan ernstiger en het moet gezegd worden, zonder kapsones. Dat maakt hem tot een geschikte voorzitter van Politeia, de democratisch socialistische studentenvereniging die fel tegen de oorlog in Vietnam is en marxistisch.

Onder leiding van de Prediker gaan we met een klein Nijmeegs gezelschap per bus naar West-Berlijn om mee te doen aan een internationale betoging tegen de Vietnam oorlog. We zijn met vieren: de Prediker, Dora,  huisgenoot Bernardo en ik. Hij is Bosschenaar en net als wij allemaal van goede Roomse afkomst. Vanwege zijn roeping tot het priesterschap heeft hij op het Klein Seminarie gezeten. Toen de roeping een misverstand bleek te zijn, ging hij biologie studeren. Zo snijdt het Roomse mes aan twee kanten. 

Nijmegen ligt nog geen dag reizen van West-Berlijn. Het langste stuk gaat door West-Duitsland waarna de grens volgt met Oost-Duitsland dat tot het communistische Sovjet kamp behoort. West-Berlijn is over land alleen maar te bereiken via een vierbaans snelweg die dwars door de Deutsche Democratische Republik loopt, een min of meer vrije weg door een onvrij land. Bij het instappen zit de bus vol Jong Socialisten uit Rotterdam. Tot mijn verbazing zie ik mijn voormalige klasgenoot Jozef zitten. Ik heb hem niet meer gezien sinds het derde jaar van mijn middelbare school, mijn zitten blijven jaar. 

(verschijnt elke vrijdag)

Elke gelijkenis met bestaande personen 
of gebeurtenissen berust op louter toeval.
 

SPROOKJESJAREN ZESTIG 53: DEN BOSCH

Dagelijks branden Roomse gelovigen duizenden kaarsjes voor hun Moeder Gods in de Sint-Janskathedraal van den Bosch, de mooiste kerk van Nederland.

Marcus is geboren in de oude, roemrijke Roomse stad s’Hertogenbosch, de stad met het grootste en mooiste kerk van Nederland. De Sint-Janskathedraal is niet alleen een bouwkundige heldendaad maar dankzij de wonderlijke wandeling van de Moeder Gods, de Zoete Lieve Vrouwe van den Bosch, ook een centrum van geestelijk leven. Dagelijks branden Roomse gelovigen duizenden kaarsjes voor Haar.

Als erfgenamen van het Roomse geloof hebben Dora en ik in de vroege jaren van onze liefde tezamen met een nicht en haar vriend een pelgrimage gemaakt naar de Zoete Lieve Vrouwe. In de vroege ochtend van een zondag in de maand mei, de maand van de Heilige Maagd Maria Moeder van God’s Zoon, hebben we een voettocht gemaakt van onze geboortestad Oss naar Den Bosch. Een tocht van ongeveer twintig kilometer zodat we rond het middaguur in de stad aankwamen om aldaar de Heilige Mis te vieren in de Sint-Janskathedraal.

“De Kathedrale Basiliek van Sint Jan Evangelist, gewoonlijk aangeduid als de Sint-Janskathedraal, in de binnenstad van 's-Hertogenbosch wordt veelal beschouwd als het hoogtepunt van de Brabantse gotiek. Het bijzonder harmonieuze interieur is het resultaat van de eenheid van stijl die de gehele bouwperiode van eind veertiende tot begin zestiende eeuw bleef gehandhaafd. De buitenkant levert met zijn gulle ornamenten, zoals de dubbele luchtbogen met de 96 luchtboogfiguren en de reliëfs boven de ramen, een treffend beeld op van de versieringsdrift van de late gotiek. De Sint-Jan is 'een bouwwerk dat volstrekt uniek is in de Nederlandse kerkelijke architectuur.’” (Wikipedia)

Den Bosch is ook de stad van de geheimzinnige kunstschilder Jheronimus Bosch die in zijn tijd, toen mensen zich nog te voet of te paard verplaatsten, al wereldwijd beroemd was. Hij was lid van het Illustre Lieve Vrouwe Broederschap van Den Bosch. Zijn schilderijen waren geliefd bij Koningen en Hertogen waaronder Filips II. De schilderijen vertellen ons van het lot van de mensen. Bosch waarschuwt voor het kwaad van de wereldse verleidingen waardoor we ons geestelijk welzijn verwaarlozen en ons toekomstige heil in gevaar brengen. Het kwaad en de hel zijn op zijn schilderijen nooit ver weg.

“Jheronimus Bosch ('s-Hertogenbosch, circa 1450 – aldaar begraven, 9 augustus 1516), postuum ook Jeroen Bosch of Hiëronymus Bosch genoemd, geboren als Jheronimus van Aken, was een Zuid-Nederlands kunstschilder behorend tot de Noordelijke renaissance. Hij ging de geschiedenis in als 'den duvelmakere' (de schepper van duivels) en als schilder van satirische voorstellingen, maar hij is vooral van betekenis als vernieuwer van de beeldtraditie. Hij gaf op vindingrijke wijze invulling aan gangbare motieven en bedacht een reeks van nieuwe composities. Het gevolg hiervan is dat de precieze betekenis van een deel van zijn werk onbekend is gebleven. Hoewel hij al tijdens zijn leven een beroemd schilder was en hij opdrachten van het hertogelijk hof in Brussel kreeg, is er vrij weinig over hem bekend.“ (Wikipedia)
(verschijnt elke vrijdag)

Elke gelijkenis met bestaande personen 
of gebeurtenissen berust op louter toeval.

DE EENZAAMHEID VAN DE ONGELOVIGE 12

Berlijn, februari 1968. De Nijmeegse Politeia delegatie na de Europese anti-Vietnam betoging
onder leiding van de toen voor de een beroemde en de ander beruchte Rudi Dutschke,
bijgenaamd Rote Rudi (1940-1879).
Van links naar rechts: mijn aanstaande vrouw Diny,  bioloog Bernard N.
Politeia voorzitter en socioloog Marcel van Herpen en een onbekende deelnemer.

Je leert geen taal spreken of lezen door woorden en grammatica regels van buiten te leren opzeggen. Sommige leraren en hun leerboeken snappen dat niet. Ze verpesten je belangstelling en gevoel voor taal met regels en rijtjes. Een taal moet als vanzelfsprekend lezend of pratend je hoofd binnen komen en zich daar nestelen om er nooit meer weg te gaan. Taal is net als het leven zelf, dat kun je ook niet leren uit een boekje aan de hand van regels en voorschriften.

Taal is de oerkunst van het leven. Leven en taal zijn onverbrekelijk met elkaar verbonden. De katholieke kerk leert ons toch niet voor niets het Evangelie van de Heilige Johannes die schrijft dat “Het Woord Vlees is geworden”? “In den beginne was het Woord en het Woord was bij God en het Woord was God…  Alle dingen zijn door het Woord geworden en zonder dit is geen ding geworden, dat geworden is. In het woord was leven en het leven was het licht der mensen; en het licht schijnt in de duisternis en de duisternis heeft het niet gegrepen.”

Het mysterie van God, Leven en Taal in enkele prachtige poëtische regels gevat en dan zijn er leraren op een katholiek Lyceum die taal herleiden tot regels en voorschriften. Kent mijn leraar Nederlands op een katholiek Lyceum deze poëtische regels van de Heilige Johannes niet of begrijpt hij ze niet? Hoe anders moet ik verklaren dat hij ons als een kampcommandant verplichtte om in elk schrift voor Nederlands de beginregel te schrijven: “Doe precies wat er gezegd wordt, niets meer en niets minder.”?  Met zo een leraar Nederlands is het een wonder dat ik mijn liefde voor taal niet heb verloren. Opvoeding heeft gelukkig ook zijn beperkingen. 

Soms vraagt klasgenoot Jos de B. me tijdens onze verplichte huiswerkklas om hulp. We wisselen briefjes uit of we fluisteren. Leren in de vorm van een dialoog maar dat snappen de meeste leraren ook niet. Officieel is het voorzeggen. Meestal ben ik op tijd klaar zodat Jos en ik nog wat ontspannen grappen kunnen maken. We zijn behendig in het ontwijken van de toezicht houdende leraren en paters. Zodra ze zich omkeren en met hun rug van ons af lopen, kunnen wij onze gang gaan. Bevrijd van huiswerk ga ik voldaan mijn vrije avond tegemoet, wetend dat ik het pad van succes ben ingeslagen. 

Na dat ene jaar in de aula en de klas zie ik Jos niet meer en vergeet hem. Ongeveer tien jaar later zie ik hem tot mijn verbazing en verrassing achterin in de bus zitten. Niets veranderd zo te zeggen. We zijn op weg naar Berlijn voor een demonstratie tegen de Vietnamoorlog. Ik ben met mijn vriendin, een vriend en de voorzitter van de degelijk linkse studentenvereniging Politeia. Hij is met een groep van de opstandig radicale Socialistische Jeugd. Hij is al net zo verrast mij te zien. We vullen het gat van ons verleden maar de klik tussen ons is weg. Ik mis de oude zorgeloze Jos. Misschien zijn we beiden te ernstig geworden door de last van de wereld die zo brutaal ons leven is binnen gedrongen? Ik weet het niet. De bus stopt, we zijn in Berlijn aangekomen en gaan opnieuw elk onze weg.

(verschijnt elke dinsdag)