Posts tonen met het label menselijk tekort. Alle posts tonen
Posts tonen met het label menselijk tekort. Alle posts tonen

donderdag 30 april 2026

MEDEDOGEN (FOTOGRAFIE CREDO)

 

De twee indiaanse vrouwen bidden in de kathedraal van Mexico-stad 1975. Een van de eerste foto's van mijn eerste fotoproject.

Mededogen is nu niet direct een woord dat je in verband brengt met fotografie. Toch is dat thema of misschien beter gezegd de grondhouding waarmee ik sinds mijn eerste fotoproject in Mexico foto's maak.


Het gaat om zowel mededogen met de individuele mens als ook met de mensheid in het algemeen. Het is het besef van "la condition humaine”, dat wij mensen zijn veroordeeld tot een bestaan op deze aarde zonder te weten waarom en waartoe het dient. 


Landarbeider op het platteland van Costa Rica 1977


Het is in veel gevallen een lijdend bestaan, een eenzaam bestaan zonder duidelijke zingeving en altijd eindigend met de dood. Mededogen komt voort uit het besef van het menselijk tekort waarmee we allemaal zonder onderscheid des persoons gedoemd zijn te leven en waaruit we niet kunnen ontsnappen.


Mededogen is een levenshouding die naar ik vermoed heb geërfd van mijn ouders en voorouders. Ik ben opgevoed met het katholieke geloof in Jezus Christus. Die heeft met zijn leer zijn Vader als de God van het Mededogen in onze geschiedenis gebracht.  

Vuilnisman in Antwerpen, België 1994


Zijn Vader God is een heel andere God dan de oude goden van de Grieken en de Romeinen en ook de God van het Oude Testament.  De goden der ouden trokken zich geen zier aan van het lot van de mensen. Integendeel, ze speelden met de mensen, haalden grappen met ze uit en verwekten bij hun vrouwen nageslacht die als halfgoden ter wereld kwamen.


De Vader van Jezus Christus is daarentegen een God die mededogen heeft met de mensheid en de mensen wil verlossen uit hun existentiële angsten, hun eenzaamheid, radeloosheid en lijden. Hij belooft mensen die in Zijn Mededogen geloven een leven na de dood waar ze voor eeuwig verlost zullen zijn van het menselijk tekort.


Cuzco, Peru 2003


Om de boodschap van mededogen van Zijn Vader hier op aarde kracht bij te zetten, stierf Jezus Christus zelf een gewelddadige dood aan het kruis. Dat kruis wordt na zijn dood dan ook hét teken van mededogen én verlossing voor al degenen die in hem geloven.


De vrouwen pletten gevonden blikjes om te verkopen als oud ijzer. Havanna, Cuba 2008.


Ik vertel dit geërfde verhaal niet om mijzelf en mijn foto’s als een Christelijke boodschapper te duiden maar om de achtergrond aan te geven van waaruit ik mijn foto’s maak. Ik geloof zelf niet in de verlossing met een leven na de dood. Ik geloof wel in mededogen en de kracht van de liefde en menselijke waardigheid die daarin schuilt.


Portret van en jongen in een buitenwijk van Lomé, Togo 2014


Ik hoop dat mijn foto’s in al hun eenvoud getuigen van mededogen en medemenselijkheid en aldus kunnen bijdragen aan een wereld met een beetje minder eenzaamheid, angst en lijden.


Wandelaars in Maastricht, 2020


vrijdag 24 februari 2023

18. TERUG NAAR NIJMEGEN. DE HEILIGE MARX

 

Als arme student viel Marx voor Jenny, de dochter van een Pruisische baron, en zij en hun kinderen zijn hem ondanks alle tegenslagen en politieke obsessies altijd trouw gebleven. Het gezin zwierf in het kielzog van vader Karl jarenlang door Europa in een tijdperk van politieke spanningen, en naast zijn werk als intellectueel ontpopte Marx zich tot een beschermende vader en liefhebbende echtgenoot. (Liefde en Kapitaal, Karl en Jenny Marx en de geboorte van een Revolutie door Mary Gabriel)
 

Ik herken mezelf in het activisme van Marx. Ook ik wil de wereld veranderen maar mijn doel is bescheidener dan van Marx. Ik geloof niet in de gang van de geschiedenis als een op weg zijn naar volledige menswording. We weten niet waar we vandaan komen en we weten niet waar we heen gaan, Marx weet dat net zo min als ik.

Marx gelooft dat hij uit de loop van de geschiedenis een evolutie kan afleiden naar een soort paradijs van de arbeid. Het is wel duidelijk dat zo een geloof alleen maar tot meer ellende leidt. Dat begon al met de Franse revolutie.

Met zijn filosofie en zijn analyses geeft hij ons niettemin een scherpe kijk op de sociale, politieke en economische werkelijkheid van de industriële samenleving. Dat is op zich al voldoende om in actie te komen. Geen arbeids- of arbeidersparadijs maar sociaal-economische rechtvaardigheid. Geen groots vergezicht maar wel praktische aanpak. 

Bovendien is in de loop der tijd gebleken dat de staat wel degelijk een nuttige rol kan vervullen richting sociale rechtvaardigheid zoals het heffen van progressieve belastingen voor sociale voorzieningen, inkomens herverdeling enz.

Polemiek en radicalisme zoals Marx die beoefend, zijn mij ook niet vreemd maar het gaat mij te ver om mensen radicaal in goed en kwaad in te delen op grond van hun sociaal-economische positie in de maatschappij. Het is verleidelijk maar zo simpel zit het niet in elkaar. Goed en kwaad is niet te generaliseren naar groepen toe of het nu gaat om rassen, geloven, gender, naties of in het geval van Marx sociaal-economische klassen.

Onder arbeiders heb ik solidariteit en medeleven gezien maar ook opportunisme, egoïsme en kwaadwilligheid. Hetzelfde geldt voor kapitalisten of gegoede burgers. Onder hen zijn uiteraard egoïsten en hebberts maar ook mensen met een goed hart die geven naar vermogen en zich inzetten voor hen die lijden in armoede en ziekte. 

Wat ik wel overal om mee heen zie, is het menselijk tekort, of men nu rijk of arm is, arbeider of kapitalist. Het menselijk tekort, zijn onvermogen om maar zelden daadwerkelijk boven zichzelf uit te stijgen is de soms ontmoedigende werkelijkheid waarin we leven. We zijn onvolmaakt en dat zal wel nooit veranderen. Maar al te vaak blijkt de mens niet in staat tot liefde voor de medemens, hoe hard we het ook prediken.

Het woord liefde ben ik gek genoeg in de geschriften van Marx nooit tegengekomen. Liefde valt buiten zijn analytische gezichtsveld. Hij zal toch ook wel eens verliefd zijn geweest? Hij had naar ik lees een liefdevol gezin. Heeft hij zich dan niet afgevraagd waar die vreemde gewaarwording van liefde vandaan komt waardoor je meer van de ander dan van jezelf houdt? 

Of kent hij het wel maar beschouwde hij het als een bijverschijnsel, een toevalligheid waar je filosofisch, wetenschappelijk en/of maatschappelijk niks mee kunt? Een geschiedenis van de liefde bestaat niet net zo min als een van pijn of haat?

Waarschijnlijk vond hij liefde slechts een emotionele kwestie die niet relevant is voor de geschiedenis en al helemaal niet voor de veronderstelde vooruitgang, de evolutie tot de nieuwe mens en de nieuwe maatschappij. 

Liefde maakt voor Marx geen deel uit van de door hem gesignaleerde weg van de Geschiedenis van de Mensheid naar een gemeenschap van vrijheid, gelijkheid en broederschap. Maar wat is zo ene gemeenschap anders dan een gemeenschap van liefde?

Ik heb geen idee of Marx het door had maar hij heeft zijn hele leven ingezet voor het ideaal van een liefdesgemeenschap zonder het als zodanig te benoemen. De liefdesgemeenschap als einddoel van de geschiedenis verkondigen zou zijn filosofie, zijn activisme en hemzelf kwetsbaar en wie weet ongeloofwaardig gemaakt hebben.

Hij zou een heilige geworden zijn in plaats van een communistische activist en daar was hij - denk ik - de man niet naar.


 


maandag 21 januari 2013

HET MENSELIJKE TEKORT


Gisterenavond op de Vlaamse zender Canvas 'Het uur van de prutser' van de Vlaamse caberetier Wim Helsen bekeken. De titel sprak mij meteen aan. Prutser is een trefwoord in mijn levensopvatting. Zijn wij niet allemaal prutsers? De meeste mensen bedoelen het altijd goed maar uiteindelijk draait het meeste wat we in ons leven doen uit op gepruts. Soms zelfs verprutsen we het helemaal. En is dat niet de grootste tragiek van ons bestaan?

Homo Prutser, een digitale prent van PETRUS

Belgen hebben meer gevoel voor dit menselijk tekort dan Nederlanders. Nederlanders vinden dat de wereld maakbaar is of nog nog erger maakbaar moet zijn. Dat verklaart ook de Grote Wolk van Boosheid die tegenwoordig boven Nederland hangt. De wereld draait wel door maar niet zoals veel Nederlanders dat zouden willen. Dat roept alom boosheid op en die boosheid vind je ook terug in het Nederlands cabaret zoals bij Youp van 't Hek en Theo Maassen.

Ik denk dat Theo en Youp moeten uitkijken dat ze met hun cabaret niet een doodlopende weg inslaan. Boosheid en ergernis kunnen een goeie voedingsbodem zijn voor grappen en grollen maar het menselijk tekort blijft. Als je dat niet aanvaardt dan kom je terecht in cynisme en dan is de lol er gauw vanaf. Een goeie cabaretier, dus niet een tijd verdrijvende grollen en grappen maker, laat ons zodanig in de spiegel kijken dat we ondanks het vele lelijks dat we zien toch onszelf aanvaarden. We zijn prutsers maar we kunnen er mee leven ja ook nog eens om lachen. Dat en alleen dat maakt onze wereld leefbaar.

Ooit hadden we in Nederland cabaret waarin het menselijk tekort de grondtoon van hun optreden was. Ik bedoel de grote drie: Toon Hermans, Wim Sonneveld en Wim Kan. Freek de Jonge heeft ook gevoel voor het menselijk tekort maar zijn dominees achtergrond speelt hem parten. Hij wil de mensen verbeteren en dan komen we uit bij moraliserend cabaret en dat is de doodsteek voor elke tragiek en dus ook voor de humor.

Waarom Vlamingen meer oog hebben voor het drama van het menselijk tekort weet ik niet. Komt dat omdat het in zekere mate een absurd land is met twee talen maar vooral twee culturen en zelfs drie als je de Duitstalige gemeenschap meetelt? Daarnaast heb je nog Brussel als een op zichzelf staand geval. Weliswaar zo goed als helemaal verfranst maar met een indrukwekkende Vlaamse geschiedenis die hoezeer je Brussel ook verfranst nooit uitgewist kan worden. Frans en Nederlandstaligen zitten in Brussel aan elkaar vast als een siamese tweeling en iedereen weet dat je een siamese tweeling nooit zonder levensgevaar kunt scheiden.

Of komt het door het calimero gevoel van de Belgen dat ze meer oog hebben dan Nederlanders voor het menselijk tekort? Belgen beseffen maar al te goed, in tegenstelling tot Nederlanders, dat ze in de wereld weinig of niks voorstellen. Daarom kijken ze ook altijd eerst de kat uit de boom voordat ze het achterste van hun tong laten zien, als ze die al ooit laten zien. Je weet immers maar nooit. Vergelijk dat eens met de brutale Nederlanders. Als schepen voor niks nie bang nie varen ze overal doorheen todat ze op de klippen lopen en hun goed bedoelde zaak hopeloos strandt. Zelfs in de Nederlandse politiek gaat dat zo.

Helsen hangt zijn cabaret op aan het allereenvoudigste zinnetje wat je kunt bedenken. “Goede morgen bakker. Er is weer veel brood vandaag” waarop de bakker mompelt dat “het hier immers een bakkerij is”. Deze eenvoudige zinnen zijn de kapstok waarmee Helsen een loopje neemt met ons menslijk tekort. Hij geeft ons zelfs tips hoe we het er het beste van kunnen maken ondanks alle tragiek en drama en zelfs de dood. Want het is uiteindelijk de dood die een einde maakt aan ons menselijk tekort. Ondertussen moeten we er maar iets van maken. Daarom ga ik zo meteen een pintje pakken.