DE TELOORGANG VAN DE PVDA, DEEL 8. JAN PETER BALKENENDE

 

Kabinet Balkenende II (2003-2006) met voor de kijker links van koningin Beatrix Jan Peter Balkenende, rechts vice-premier Gerrit Zalm (VVD) en naast Balkenende vice-premier Thom de Graaf.

Na de verkiezingen in 2002, waarin de drie paarse partijen worden afgestraft met een historisch verlies van maar liefst 43 zetels, is het niet verwonderlijk dat winnaar CDA uiteindelijk met de grote winnaar, de Lijst Pim Fortuyn een coalitie vormt.

Dat was voor veel links liberale kiezers goed schrikken. Zij dachten dat het land voorgoed bevrijd zou zijn van Christelijke politiek, zeg maar de politieke voltooing van de ontkerkelijking. Maar het CDA was weer terug en hoe, als grootste partij nog wel. En dan ook nog een CDA dat samenwerkt met de uitgesproken vijand van paars, de partij van de vermoorde Fortuyn LPF. 

De enige partij die zich naast de LPF als derde coalitiegenoot leende, was de centrum rechtse VVD. Ook die had flink verlies geleden maar als rechtse partij staat ze het minst ver af van Fotuyn’s erfenis. Helaas voor de centrum-rechtse coalitie was de pas opgerichte LPF niet rijp om te regeren. 

De partij was ideologisch, programmatisch en organisatorisch niet klaar voor de kabinetsklus. Het overrompelende succes van Fortuyn had bovendien te grote ego’s met weinig politieke ervaring aangetrokken. Het gevolg is dat het kabinet Balkende ten onder gaat in politieke geharrewar. Het jaar daarop - 2003 - volgden daarom alweer nieuwe verkiezingen.

Die kostten de onderlinge ruziemakers van de LPF de kop. De winnaar van amper een jaar eerder, verliest maar liefst 18 van de 26 zetels. Gezien haar korte bestaan en het interne gebakkelei, was de partij daarna geen lang leven meer beschoren.

Nog voor de verkiezingen was PvdA partijleider Ad Melkert opgevolgd  door Wouter Bos, vergezeld van voormalig FNV voorzitter Johan Stekelenburg als lijsttrekker voor de Eerste Kamer. Het duo was tot op zekere hoogte een vervolg op Kok: Bos de manager en Stekelenburg  de vakbondsman.

De PvdA kwam aldus terug met 42 zetels. Maar verrassend genoeg troefde het CDA de PvdA af met 2 zetels meer. Wie had dat kunnen denken na de val van Balkenende I? De VVD herstelde zich met een winst van 4 zetels. Alleen D66 bleef zitten met een paarse kater.

Hoe dan ook, de traditionele machtspartijen hadden het heft weer in handen. Ze hadden de storm van Fortuyn toch maar mooi doorstaan. Ze dronken een glas, deden een plas en alles bleef zoals het was. 

Balkenende gaat niet over links. De politieke wind komt van rechts. Het wordt een centrum rechtse coalitie met de VVD en met D66 als noodzakelijke bijwagen. Samen zijn ze goed voor 78 zetels. 

In crisistijd moet er bezuinigd worden. Balkende II sneed vetrandjes van de welvaartsstaat. De economische terugval werd door loonmatiging en nieuwe bezuinigingen opgevangen. Het D66 kroonjuweel van de gekozen burgemeester kwam door toedoen van de PvdA o.l.v. senator Ed van Thijn niet door de Eerste Kamer. D66 Vice-premier Thom de Graaf houdt het voor gezien, maar zijn partij bleef wel in de regering.

Binnen de VVD ontstond een debat over een meer rechts -conservatieve koers aangevoerd door kamerlid Wilders. De anti-moslim opstelling was geradicaliseerd door de aanslagen in New York (11 september 2001) waarbij twee passagiersvliegtuigen zich in de torens van het Wereld Handels Centrum boorden. Daarbij vielen bijna 3000 doden.

Het debat tussen Wilders en zijn Tweede Kamer fractie o.l.v Jozien Van Aartsen liep vast. Van Aartsen wilde of kon Wilders niet binnen de fractie houden. In 2004 stapte Wilders uit de fractie maar bleef zijn zetel aanhouden in de Tweede Kamer onder de naam “Groep Wilders”. Het onvermogen van de VVD fractie om Wilders binnen boord te houden, zou nog grote gevolgen krijgen voor de Nederlandse politiek.

DE TELOORGANG VAN DE PVDA. DEEL 7. AD MELKERT

 

De foto met links PvdA leider Ad Melkert en rechts Pim Fortuyn van Leefbaar Rotterdam werd gemaakt  na het lijsttrekkersdebat op TV gehouden n.a.v. de gemeenteraadsverkiezingen op 6 maart 2002. Melkert staat onverschillig chagrijnig zijn nederlaag te verwerken. Fortuyn geniet van zijn triomf in Rotterdam. De ontmoeting is iconisch geworden omdat ze de onmacht van links in beeld brengt om een debat aan te gaan met Fortuyn.

Na twee kabinetten paars besloot Kok dat het genoeg was het geweest. Eind 2001 kondigde hij zijn besluit om als PvdA partijleider te stoppen. Kok schoof zwaargewicht Ad Melkert, voormalig minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en daarna PvdA fractieleider naar voren als zijn opvolger.  

Een belangrijke politieke trofee van Melkert waren de zogeheten Melkertbanen die tijdens zijn ministerschap tot stand kwamen. Melkertbanen waren door de overheid gesubsidieerde banen om langdurige werklozen (mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt) aan werk te helpen.

Melkert stond voor de zware taak de erfenis van Kok politiek veilig te stellen tegenover de kritiek van Pim Fortuyn. Hij had daarvoor niet veel tijd. In 2002 zouden verkiezingen worden gehouden voor de gemeenteraad en het parlement. Het was de vraag of Melkert opgewassen zou zijn tegen de snedige Pim Fortuyn die zijn kritiek op paars intussen landelijke bekendheid gaf.

Dat was niet het geval zo bleek tijdens een laat op de avond TV debat tussen Ad Melkert en Pim Fortuyn over de uitslagen van de gemeenteraadsverkiezingen. Fortuyn had in Rotterdam een verpletterende zege behaald, een zege die weinig goeds voorspelde voor de naderende parlementsverkiezingen.

Ad Melkert toonde openlijk, d.w.z. voor het scherpe oog van de camera, zijn ongemak over het succes van Fortuyn. Men leefde in de verwachting dat de opvolging van Kok die de PvdA had klaar gestoomd voor de nieuwe tijd, een fluitje van een cent zou zijn. Die avond bleek dat allerminst het geval te zijn. Fortuyn verklaarde op basis van de Rotterdamse overwinning doodleuk dat hij wel eens de volgende premier van Nederland zou kunnen worden. 

Zo ver kwam het niet. Hij werd op 6 mei 2002, negen dagen voor de verkiezingen, bruut vermoord door de links-extremist en milieuactivist Volkert van der Graaf. Een moord die Nederland schokte. De kogel kwam van links, aldus de bittere vaststelling bij de aanhangers van Fortuyn.

Melkert bleek niet opgewassen tegen deze politieke storm van kritiek plus moord. Zijn onvermogen om het zeer moeilijke politieke debat aan te gaan met Pim Fortuyn zou niet alleen de PvdA opbreken maar uiteindelijk de hele Nederlandse politiek. De polarisering kreeg bijgevolg een flinke impuls. 

Melkert zelf betaalde als eerste de prijs voor dat onvermogen. De PvdA verloor 22 zetels (van 45 naar 23). D66 en VVD betaalden eveneens een prijs voor paars, maar iets minder dan de PvdA. D66 werd in zetels gehalveerd (van 14 naar 7). De VVD verloor 14 van de 38 zetels. 

Met de 26 zetels winst van de Lijst Pim Fortuyn en 14 zetels winst voor het CDA was het politieke landschap drastisch veranderd. Melkert verdween als partijleider en uit de Nederlandse politiek. Hij werd nog datzelfde jaar als partijleider en fractievoorzitter opgevolgd door Wouter Bos.

PRO - PROGRESSIEF NEDERLAND

 

Een nieuwe naam een nieuwe kans. Kans op meer politieke macht, daar hopen ze toch op bij PRO - Progressief Nederland (de voormalige PvdA en Groen Links).  Of dat ook zal gebeuren is de vraag.De ervaring leert dat fusies tussen politieke partijen over het algemeen weinig meer opleveren dan al was behaald.

Het CDA is opgericht om de politieke erosie van zijn samenstellende delen, de katholieke KVP, ooit de grootste partij van Nederland, de protestantse AR en CHU te stoppen. De fusie heeft de neergang inderdaad voor een tijdje stopgezet maar na een poosje ging het weer gewoon door. 

De ontkerkelijking ondermijnde de brede basis van de christelijke partijen. Ze bleven kiezers verliezen, zodanig veel zelfs dat de partij nog maar 5 zetels in de Tweede Kamer behaalde. 

Bontenbal heeft het tij gekeerd door bij de laatste Tweede Kamer verkiezingen 18 zetels te behalen. Een mooie prestatie. De fusie bracht indertijd linkse en rechtse christenen bij elkaar. Die scheiding is nooit helemaal verdwenen. Bontenbal zal daarom als fractieleider moeten balanceren tussen de linker en rechter vleugel terwijl de druk van rechts groot blijft. 

Al even weinig leverde de fusie op van de radicaal links georiënteerde christelijke dissidenten partij PPR met de pacifistische socialisten van de PSP, de communistische partij CPN en de evangelische radicalen van de EVP tot de partij Groen Links.

Ook dat leidde niet tot een doorbraak van het links-radicale gedachtengoed of tot enige groen-linkse machtsvorming in de Nederlandse politiek. Het was en bleef een partij in de marge van de macht ondanks steun van kapitaalkrachtige milieuclubs als Greenpeace en Milieudefensie en de ontwikkelingsclub Novib-Oxfam.

In de tijd van de Groen-Links fusie stapten uit onvrede met de fusie voormalige PPR leden over naar de PvdA. Zij vonden dat Groen Links te ideologisch en te communistisch was. De PPR mocht dan radicaal zijn, de partij was vanwege zijn afkomst (CDA) gewend aan pragmatisch met macht omgaan en aan ideologische pluriformiteit. 

Een van die overlopers van de PPR naar de PvdA was Ad Melkert. Die wist zich snel een plaats te veroveren in de partij zodat hij spoedig in de Tweede Kamer kwam waar hij als financieel secondant van partijleider en premier Kok diens kroonprins werd. De eerste en grootste Nederlandse populist Pim Fortuyn maakte een drastisch einde aan zijn bliksemcarrière die hem premier van Nederland had moeten maken.

Voor hem is de voorgenomen fusie van de PvdA met Groen Links een extra zure appel. De geschiedenis herhaalt zich. De pluriforme, pragmatische arbeiderspartij PvdA fuseert met de radicale, ideologische partij van hoger opgeleiden Groen Links. Vandaar zijn verzet tegen die fusie. Maar net zoals indertijd bij de fusie van de  PPR met klein linkse partijen haalt dit verzet niks uit.

Zal de gefuseerde partij groter worden dan de som van de twee? Tot nu toe wijst daar niets op. Ook niet bij de laatste gemeenteraadsverkiezingen. 

Net als bij de vorige Tweede Kamerverkiezingen verloor ook nu de combinatie Groen Links/PvdA zetels ten opzichte van hun gezamenlijke resultaat bij de vorige gemeenteraadsverkiezingen (2022). In ongeveer 8 op 10 gemeenten behaalde de combinatie een slechter resultaat dan in 2022. Ze verloren 137 gemeenteraadsleden. Een schrale troost is dat de PRO-combinatie de grootste partij van het land bleef.

Hoe het verder zal gaan, is moeilijk te voorspellen. Sinds de jaren 80 van de vorige eeuw heeft de PvdA langzaam maar zeker zijn traditionele achterban van arbeiders en hun gezinnen verloren. 

Het Groen Linkse smaldeel zal zich beter weten te handhaven. Dat bestaat vooral uit goed betaalde hoger opgeleiden die zich in de kapitalistische economie prima kunnen handhaven en tegelijk hun radicale groene en linkse idealen kunnen koesteren. 

Het zijn ook technocraten. Dat hebben ze gemeen met D66. Hun hoogste goed is wetenschap als richtlijn voor de inrichting van de samenleving. Ze zijn dol op nationale commissies als het Planbureau voor de Leefomgeving. Die geven greep op de toekomst, denken ze.

Een mooi voorbeeld is PRO-Brabant die kondigen op grond van bezuinigingen alvast aan dat het aantal gemeenten in Brabant gehalveerd moet worden om ze voor te bereiden voor de toekomst.

In de ogen van deze PRO-technocraten is een gemeente niks anders dan een bestuurlijke machine. Dat een gemeente een woongemeenschap is, het woord zegt het al, ontgaat deze vooruitgangsdenkers. 

Samsom en Timmermans hebben net als Klaver met hun heilige geloof in klimaatmodellen en transitieplannen de PvdA en Groen Links omgebouwd tot technocratische partijen. 

De nieuwe naam Progressief Nederland (PRO) zal naar verwachting niet veel extra kiezers trekken. Voor de meeste kiezers heeft het woord progressief een vage betekenis. 

Het woord progressief is een paraplu waar van alles onder kan schuilen. Het is een verzamelnaam voor modieuze, eigentijdse trends. Geen centraal begrip waarmee je een sociaal-economische werkelijkheid kunt duiden zoals met het begrip Arbeid of een sociaal-culturele werkelijkheid zoals Christelijk. 

Het is vooral niet conservatief of behoudend. Volgens AI van Google staat progressief voor vooruitgang, verandering en vernieuwing zijn. Vooruitgang waar naar toe? Verandering van wat? Vernieuwing van wat? Dat blijft de vraag bij PRO-Nederland.

DE BESCHAAFDE HEREN TIMMERMANS EN MELKERT

Een beschaafde twist tussen de heren Frans Timmermans en Ad Melkert in de Balie, feilloos vastgelegd door de ANP fotograaf Robin van Lonkhuijsen in de NRC.

De aangekondigde vervroegde fusie van PvdA met Groen Links houdt de gemoederen bezig. Levert de fusie het gewenste resultaat op, d.w.z. genoeg zetels om de weg naar de macht te plaveien? Want laten we wel wezen, Timmermans is niet naar Nederland teruggekomen om muurbloempje in de Tweede Kamer te spelen.

Voormalig PvdA minister en ooit bijna premier Ad Melkert legt Timmermans het vuur na aan de schenen tijdens een interview in de Balie. Melkert vraagt aan T. voor wie de nieuwe partij bedoeld is? Zal de nieuw linkse partij er ook een zijn voor kiezers die vlees eten en in de stad willen parkeren? 

Hoe komt de nieuwe partij aan een meerderheid? Hoe kom je terug naar het politieke midden? T. hoopt op zwevende kiezers die over de schutting kijken. 

Is GL niet te links voor een middenpartij? T. vindt van niet. Volgt een antwoord van een breinbreker over dat naar rechts opschuiven niks oplevert dus je net zo goed links kunt zijn. M. wijst er vergeefs op dat de kiezers niet langer links maar rechts zitten. 

Uit onverwachte hoek krijgt M. toch een beetje gelijk. Opiniepeiler Kanne vindt dat het onverstandig zou zijn om niet te fuseren maar vreest ook dat de PvdA combinatie met GL de kiezers van midden en gematigd rechts niet zal aanspreken.

"Dat wil niet zeggen dat de kritische PvdA’ers geen punt hebben, ziet hij. „GroenLinks-PvdA heeft de signatuur van het oude GroenLinks: veel kiezers hebben het gevoel dat de partij het te veel heeft over klimaat, over woke.” Dat schrikt oud-PvdA’ers en centrumkiezers af. Kanne: „Centrumrechtse kiezers, ik denk dan bijvoorbeeld aan NSC, BBB en CDA, zien GroenLinks-PvdA als dermate links dat ze zich niet meer kunnen voorstellen dat ze daarop zouden stemmen.” Dat terwijl die kiezers sociaaleconomisch best in de buurt komen van de linkse samenwerking, zegt Kanne." (NRC ,16 maart 2025)

De kwestie is of je als PvdA met GL een nieuwe brede volkspartij kunt opbouwen. Timmermans somt allerlei groepen op, van minderheden tot jongeren en ouderen en alles wat daar tussen zit, alsof een partij een optelsom van groepsbelangen is. Dat is geen volkspartij maar een politieke supermarkt. 

Een volkspartij verwoordt in programma en leiderschap, zo je wil een houding met een politieke visie die leeft onder brede lagen van het kiezersvolk. De PvdA en ook Groen Links hebben een groot deel van het kiezersvolk van zich vervreemd door hun radicale politieke en sociaal-culturele keuzes. Dat kiezers niet van brood alleen leven, is men vergeten. 

De voormalige PvdA ministers Jan Pronk en Tineke Netelenbos nemen het in een opiniestuk in de NRC (21 maart 2025) op voor de nieuwe fusiepartij omdat ze er het begin van het einde van de versnippering van progressief-links in zien. Ze rekenen zich progressief rijk met de partijen PvdA, Groen Links, Denk, Partij voor de Dieren, SP, D66 en Volt. 

Hier spreekt het bekende verlangen naar eenheid uit, een verlangen dat in crisistijden telkens weer terugkeert bij vooral linkse partijen. Kijken we naar de laatste peilingen dan leveren de door Pronk en Netelenbos genoemde partijen samen 58 zetels op. Dromen zijn bedrog.

Te weinig voor een stabiele regeringscoalitie -Melkert heeft gelijk, de kiezers zitten rechts -  en dan hebben we het nog niet over de ideologisch-politieke afstand tussen een partij als bijvoorbeeld de SP en Groen Links. De SP zou qua achterban overigens beter passen bij de PvdA dan GL. Het activisme van de SP richt zich op de kwetsbare onderlaag van de samenleving. Het activisme van Groen Links is dat van hoger opgeleiden zoals Extinction Rebellion en Black Lives Matter.

Een fusie met GL brengt de PvdA eerder verder van het brede midden dan dichterbij. Tenzij de “vergroenlinksing” wordt teruggedraaid en er een geheel nieuwe partij ontstaat die meer respect en gevoel heeft voor wat leeft onder brede lagen van de kiezers. Maar dat gaat niet zomaar. Dat gaat tijd kosten, heel veel tijd en nieuw leiderschap.

Of dit betekent dat als straks de fusie doorgaat, een nieuwe oude sociaal-democratische partij met als werktitel “Rood Vooruit” er in zal slagen een brede linkse volkspartij te worden is ook nog maar de vraag. Als ik politieke bookmaker zou zijn dan zou ik ze een kans van minder dan een op 10 geven.

 

ROOD VOORUIT

 

Amsterdamse PvdA wethouder Marjolein Moorman spreekt als voorstander van de fusie PvdA/GL de tegenstanders van de fusie toe onder het motto "PvdA als de Partij van de Aandacht". Je moet er maar opkomen. Marjolein is er fier op dat ze een kind is van een echt arbeidersechtpaar. Waarschijnlijk is dit haar visitekaartje voor een echte sociaal democraat.  Ze is lid geworden uit verzet tegen de Fortuyn revolutie ofwel het bewaken van de erfenis van haar ouders, zo is te lezen in haar bijdrage.

Deze week verhieven enkele ex-PvdA grootheden hun stem tegen de voorgenomen fusie van PvdA/GL. Ze kwamen bijeen onder de leus “Rood Vooruit”, een voorbode van een nieuwe partij? In Vlaanderen bestaat al een partij met de naam Vooruit, zonder rood. Dat is beter, met de leus rood vooruit zou je de indruk kunnen wekken dat je door rood licht kunt rijden.

Ik zag op TV allerlei voormalige grootheden van de PvdA voorbij komen zoals Job Cohen (ex-burgemeester Amsterdam), Gerdi Verbeet (ex-Tweede Kamervoorzitter), Ad Melkert (ex-partijleider en Minister) en Hans Spekman (ex- partijvoorzitter).

Wie je niet zag was Frans Timmermans, Diederik Samsom en Jesse Klaver. Zij zijn dan ook grote voorstanders van de fusie. Timmermans maar vooral Samsom als voormalig partijleider zijn de leiders die de partij omgebouwd hebben tot een klimaat en woke partij en daarmee de klassieke PvdA kiezers de rug hebben toegekeerd: de vrouw met het hoofddoekje verscheen, de vrouw met de stofdoek om het hoofd verdween. 

Hans Spekman had dus gelijk toen hij zei dat zijn partij zich van de gewone mensen heeft afgekeerd. De huidige leiders van de partij en zeker die van Groen Links hebben niks met de gewone man. Deze Mister Marvis mannen kunnen zich het leven van een doorsnee Nederlands gezin niet voorstellen, laat staan zich inleven. Hun kennis is louter statistisch en boekhoudkundig, meer niet en dat beseffen de kiezers maar al te goed.

Ad Melkert, door de tijd en ervaring gelouterd, had gelijk met zijn opmerking dat de PvdA een partij van het midden is en dat het in tijden dat de kiezers naar rechts kijken niet verstandig is om verder naar links te kijken. Gelouterd, want als partijleider wilde hij indertijd bij zijn verlies, de rechtse partijleider Pim Fortuyn niet eens aankijken. 

Dat hij boos was om zijn verlies, is begrijpelijk maar als man van het midden maar vooral als democraat had hij er indertijd beter aan gedaan om de overwinning van Fortuyn te erkennen. Nu bleef de PvdA steken in het verzet tegen rechts.

Amsterdamse PvdA wethouder Marjolein Moorman werd daarom zelfs lid van de partij zo zegt ze op de bijeenkomst. Ze ging in verzet tegen de Fortuyn revolutie. Ze is dan ook voor de fusie met als belangrijkste drijfveer verzet en wie verzet zoekt, zoekt eenheid.

De fusie zullen de grijze koppen van de PvdA, de voormalige grootheden, wel niet kunnen tegenhouden. Daar is al teveel in geïnvesteerd door het duo Timmermans en Klaver. De kans is groot dat daarna een aantal “echte sociaal-democraten” een nieuwe partij begint. Een naam hebben ze al “Rood Vooruit” maar of het wat uithaalt? Zie de mensen maar eens te vinden die nog weten wat echte sociaal democratie is.

DE VAL VAN DE PVDA

De PvdA haalt volgens de laatste peilingen10 zetels, een meer dan bij de Tweede Kamer verkiezingen in 2021. Groen Links haalt volgens dezelfde peiling 12 zetels, 4 meer dan bij de laatste verkiezingen. Samen komen ze uit op 22 zetels, een aantal dat de PVDA vroeger met het grootste gemak alleen haalde.Het CDA, de andere vroeger belangrijke middenpartij, stort met 10 zetels in tot een minifractie met 5 zetels.

 

Bij de Tweede Kamer verkiezingen in 2017, direct na het kabinet Rutte II (een coalitie van VVD en PvdA van 2012-2017), stort het zeteltal van de PvdA in. Vijf jaar daarvoor, in 2012 had de PvdA met bijna 25% van de stemmen nog 38 zetels binnengehaald. Bij de verkiezingen na dat kabinet haalde de PvdA met nog maar 5,7% van de stemmen negen zetels in de Tweede Kamer. Vier jaar later in 2012 werd het er niet beter op. Ook toen behaalde de PvdA maar 9 zetels.

Deze val van de PvdA markeert de ondergang van een voor de Nederlandse politiek belangrijkste middenpartijen. Alleen de VVD weet zich te handhaven als een van de drie midden partijen (VVD, CDA en PvdA) die Nederland sinds de Tweede Wereldoorlog en ook al daarvoor sociaal, politiek en economisch vorm hebben gegeven.

Dit voor de PvdA zo dramatische Rutte II kabinet was in elkaar gezet door PvdA’er Wouter Bos en VVD’er Henk Kamp. Wat ook de reden mag zijn geweest voor de PvdA om onder leiding van Bos in zee te gaan als enige coalitiepartner met de VVD, het werd door de kiezers blijkens de uitslag van de verkiezingen ervaren als een dolksteek in de rug. Op een andere manier kun je die cijfers niet interpreteren. Cijfers waarin volgens de laatste peilingen geen verandering in komt.

Aan de conclusie dat het kabinet Rutte II voor ongeveer 20% van de PvdA kiezers een flinke vertrouwensbreuk betekende en nog steeds betekent, valt niet te ontkomen. Je zou verwachten dat bij zo een dramatische val in vertrouwen van de kiezers in de partij,  die partij een flink zelfonderzoek zou starten. Misschien is dat ook wel gebeurd maar het heeft niks opgeleverd zo wijzen de cijfers tot nu toe uit.

Nochthans had partijleider Ad Melkert, die door het optreden van de later vermoorde Pim Fotuyn de verkiezingen voor zijn partij in 2002 verloor (de partij kukelde van 45 naar 23 zetels) een waarschuwing afgegeven aan zijn partij. Hij had zich teveel in de toren van de bestuurder verschanst, zo zei hij in een radio interview.

Tot nu toe wijst niets erop dat de partij uit zijn bestuurders-toren is gekomen. De samenwerking en eventuele fusie met Groen Links kun je moeilijk een afdaling uit de bestuurders-toren noemen. De peilingen wijzen dat ook uit. Ondanks het gepraat over samenwerking en fusie met Groen Links levert het de partij geen zetel winst op. Logisch ook want de samenwerking is een puur links-ideologische kwestie en geen afdaling uit de bestuurders toren laat staan een herstel van vertrouwen onder de kiezers.

Ik vraag me af of de vertrouwensbreuk na zoveel jaar mislukte aanpak nog te herstellen is. Het zou wel eens te laat kunnen zijn. Kiezers hebben zich definitief afgekeerd van de partij. Het gat wordt opgevuld door andere partijen. De PvdA heeft waarschijnlijk zijn langste tijd gehad.

Dat neemt niet weg dat er een behoefte blijft aan een links-van-het-midden-partij zoals de PvdA dat ooit was. Ik verwacht niet dat een gefuseerde PvdA-Groen Links zo een partij kan worden. Daarvoor is Groen Links te weinig een volkspartij en teveel een partij van jonge professional in hun eigen bubbel. Misschien een streng oordeel voor allen die het goed bedoelen, maar goede bedoelingen in de politiek is niet genoeg om een partij een breed draagvlak te geven.
 

HET JAAR VAN PIM FORTUYN

 

Links de flamboyante Pim Fortuyn in de serie gespeeld door Jeroen Spitzenberger met rechts achter het gordijn van de macht Ad Melkert, gespeeld door Ramsey Nasr. De tegenstelling tussen deze twee in levensstijl en gedachtegoed kon haast niet groter.

Het docudrama “Het jaar van Fortuyn” belicht een stukje moderne politieke geschiedenis die in politiek Nederland nog steeds niet helemaal verwerkt is. Als gevolg van de vroegtijdige dood van PF zitten we tot op vandaag met een politiek ideologische ravage en versplintering. "De puinhopen van paars" zijn nooit opgeruimd. De politieke strijd die het karakter kreeg van een vete tussen Ad Melkert en PF is het hart van dit docudrama. Je zou zonder al teveel overdrijven kunnen beweren dat de naweeën van de moord op PF en de publieke afgang van AM er uiteindelijk toe heeft geleid dat de PvdA een partijpolitiek sterfhuis is geworden.

AM is de tot vlees geworden zittende macht, de klassieke Haagse politicus, de democraat met het doorsnee fatsoen van de kleinburger. Aan zijn goede bedoelingen hoeft men niet te twijfelen. Ooit begonnen bij de PPR, een creatieve afsplitsing van confessionele partijen ter verbetering van de wereld, kwam hij terecht bij de PvdA. Hij besefte dat met de fusie van de PPR met o.a. de CPN tot Groen Links hij voor langere tijd aan de zijlijn van de macht zou komen te staan. Hij heeft daarin volop gelijk gekregen. GL is er tot op heden niet in is geslaagd om tot het centrum van de macht door te dringen. In de ogen van AM was de PvdA daarentegen de ideale combinatie van wereldverbetering en politieke machtsvorming met een decennialange ervaring in het centrum van de macht.

In het docudrama zien we dat AM als kroonprins van Wim Kok gebeiteld zat. Als alles ook maar een beetje meezat, de politieke peilingen wezen de goede kant op, zou hij de nieuwe premier van Nederland worden. Hij kon zich rustig voorbereiden op dat premierschap totdat daar als een duveltje uit een doosje PF opdaagde met een voor hem zo goed als onbekend karakter, geen brave burgerjongen maar een zelfbewuste homo die een voor AM ongekend brutale politieke houding aannam, een hem onbekende cultuur had en een uiterst vaag politiek programma. 

Vooral dat laatste moet AM een doorn in het oog geweest zijn. Zoals hij in de serie tegenover PF bezweert, politiek is een vak dat met een ernstig en beginselvast programma in de hand moet worden bedreven, een overtuiging die zo diep zit in de PvdA dat op congressen van die partij uren en uren worden besteed aan het amenderen van amendementen van subartikelen van artikelen in paragrafen. AM was gepokt en gemazeld in die partijcultuur.

Tot verbijstering van het politiek gezapige Nederland haalde Fortuyn zonder omhaal politieke thema’s als asielzoekers en Islam onder de wollen deken van politieke correctheid vandaan. Heel Nederland stond op zijn kop met voorop de Nederlandse media die journalistiek de slippendragers waren geworden van de politieke correctheid. Een botsing van culturen was en is ongewenst en dus wordt die onder het tapijt geveegd desnoods met geweld.

Fortuyn wordt in de serie neergezet als politiek intelligent, sociaal vaardig, buitenissig met een voor Nederland groot improvisatie vermogen en on-Nederlandse charmes. Ondanks zijn spreekvaardigheid is hij niet opgewassen tegen de media die hem koste wat het koste in de hoek willen hebben van onruststoker en haatzaaier. PF verstoorde immers op brute wijze de droom van de kleinburger een wereldburger te zijn.

PF voelde haarfijn aan waar Kok, AM en de PvdA de mist ingaan. Ze keken wel maar zagen niet dat niet zij maar hun aanhang de lasten droeg van het wereldburgerschap, dat zij de lasten droegen van de individualisering van gezin en samenleving, van de feminisering (arbeidersmeisjes werkten al aan de lopende band voordat kinderen uit de middenklasse gingen studeren) en de verloedering van hun eens trotse woonomgeving.

Helaas maakte de moord op PF een einde aan deze boeiende confrontatie van twee wereldbeelden en de mogelijke vernieuwing van de Nederlandse politiek. Wat we zien is nog steeds dezelfde onmacht om politiek naar de mensen terug te brengen (een uitspraak van PF).

KING KONG TRUMP VERSUS NAÏEVE CLINTON

Pim Fortuyn komt gezellig binnen terwijl Ad Melkert er als een verveeld muurbloempje bijstaat. (Foto ANP)

Er zijn van die momenten in een verkiezingscampagne die vooral achteraf aangeduid kunnen worden als beslissend te zijn geweest voor de uitslag van de verkiezingen. Zo een moment was de ontmoeting tussen Pim Fortuyn en Ad Melkert. Op 6 maart 2002 was er na de gemeenteraad verkiezingen een debat tussen lijsttrekkers met o.a. PvdA voorman Ad Melkert en Pim Fortuyn van de oppositiepartij Lijst Pim Fortuyn. Dat debat was het beslissend moment voor de ondergang van Ad Melkert tijdens de daaropvolgende verkiezingen.

Op TV zag je een chagrijnige Melkert die geen zin had om met Fortuyn in debat te gaan tegenover een voortdurend glimlachende Fortuyn die hem uitdaagde. Fortuyn had alle reden om te lachen. Zijn partij had in zijn Rotterdam overtuigend de verkiezingen gewonnen. TV is vooral een gevoelsmedium en registreert derhalve feilloos dat soort confrontaties. Kijkers zijn er overigens dol op vandaar dat de TV overspoeld wordt met programma’s en series over (onderbuik)gevoelens maar dat terzijde.

Bijschrift toevoegen

Chagrijn wordt door de kijker afgestraft, optimisme en positieve uitstraling beloond. De bovenstaande foto vat de situatie beeldend samen. Hillary Clinton die vast en zeker is opgevoed met dit TV beginsel van positieve uitstraling met glimlach doet het beter dan chagrijn, bleef dan ook stug glimlachen voor de camera toen Trump zich achter haar opstelde met een boosaardige uitdrukking. Trump gedroeg zich als een soort kwaadaardige King Kong. Clinton als het slimme maar ook kwetsbare en onder alle omstandigheden.

Dat was niet slim van Clinton want mensen stemmen niet op verliezers en zij gedroeg zich als een verliezer net als Melkert. Die gedroeg zich als en lichte verliezer, Clinton als een naïeve verliezer. Trump dreef haar door zijn gedrag als een King Kong nog verder in de hoek van de verliezer (Lock her up). Clinton wordt de zwakke vrouw die niet tegen Trump opgewassen is.

Stel nu dat ze zich abrupt had omgedraaid voor de camera’s en Trump op zijn plaats gezet door hem te wijzen dat zijn plaats naast haar en niet achter haar is in het debat. Dan was ze de winnaar geweest en was Trump de verliezer geworden. Helaas, waande ze zich al overwinnaar en was ze niet opgewassen tegen de lichaamstaal en behendigheid van Trump. Trump wist beter dan Clinton wat zijn kiezers verwachtten. Jammer voor de VS.

Dat Hillary Clinton zich later bewust is geworden van haar vergissing blijkt uit een commentaar dat ze later op dat debat gaf. "She says she chose to respond by gripping her microphone tightly, but she sometimes wonders if she should have told him to back off. "It certainly would have been better TV," she says.

“I kept my cool, aided by a lifetime of dealing with difficult men trying to throw me off [...] Maybe I have overlearned the lesson of staying calm, biting my tongue, digging my fingernails into a clenched fist, smiling all the while, determined to present a composed face to the world."