DE BESCHAAFDE HEREN TIMMERMANS EN MELKERT

Een beschaafde twist tussen de heren Frans Timmermans en Ad Melkert in de Balie, feilloos vastgelegd door de ANP fotograaf Robin van Lonkhuijsen in de NRC.

De aangekondigde vervroegde fusie van PvdA met Groen Links houdt de gemoederen bezig. Levert de fusie het gewenste resultaat op, d.w.z. genoeg zetels om de weg naar de macht te plaveien? Want laten we wel wezen, Timmermans is niet naar Nederland teruggekomen om muurbloempje in de Tweede Kamer te spelen.

Voormalig PvdA minister en ooit bijna premier Ad Melkert legt Timmermans het vuur na aan de schenen tijdens een interview in de Balie. Melkert vraagt aan T. voor wie de nieuwe partij bedoeld is? Zal de nieuw linkse partij er ook een zijn voor kiezers die vlees eten en in de stad willen parkeren? 

Hoe komt de nieuwe partij aan een meerderheid? Hoe kom je terug naar het politieke midden? T. hoopt op zwevende kiezers die over de schutting kijken. 

Is GL niet te links voor een middenpartij? T. vindt van niet. Volgt een antwoord van een breinbreker over dat naar rechts opschuiven niks oplevert dus je net zo goed links kunt zijn. M. wijst er vergeefs op dat de kiezers niet langer links maar rechts zitten. 

Uit onverwachte hoek krijgt M. toch een beetje gelijk. Opiniepeiler Kanne vindt dat het onverstandig zou zijn om niet te fuseren maar vreest ook dat de PvdA combinatie met GL de kiezers van midden en gematigd rechts niet zal aanspreken.

"Dat wil niet zeggen dat de kritische PvdA’ers geen punt hebben, ziet hij. „GroenLinks-PvdA heeft de signatuur van het oude GroenLinks: veel kiezers hebben het gevoel dat de partij het te veel heeft over klimaat, over woke.” Dat schrikt oud-PvdA’ers en centrumkiezers af. Kanne: „Centrumrechtse kiezers, ik denk dan bijvoorbeeld aan NSC, BBB en CDA, zien GroenLinks-PvdA als dermate links dat ze zich niet meer kunnen voorstellen dat ze daarop zouden stemmen.” Dat terwijl die kiezers sociaaleconomisch best in de buurt komen van de linkse samenwerking, zegt Kanne." (NRC ,16 maart 2025)

De kwestie is of je als PvdA met GL een nieuwe brede volkspartij kunt opbouwen. Timmermans somt allerlei groepen op, van minderheden tot jongeren en ouderen en alles wat daar tussen zit, alsof een partij een optelsom van groepsbelangen is. Dat is geen volkspartij maar een politieke supermarkt. 

Een volkspartij verwoordt in programma en leiderschap, zo je wil een houding met een politieke visie die leeft onder brede lagen van het kiezersvolk. De PvdA en ook Groen Links hebben een groot deel van het kiezersvolk van zich vervreemd door hun radicale politieke en sociaal-culturele keuzes. Dat kiezers niet van brood alleen leven, is men vergeten. 

De voormalige PvdA ministers Jan Pronk en Tineke Netelenbos nemen het in een opiniestuk in de NRC (21 maart 2025) op voor de nieuwe fusiepartij omdat ze er het begin van het einde van de versnippering van progressief-links in zien. Ze rekenen zich progressief rijk met de partijen PvdA, Groen Links, Denk, Partij voor de Dieren, SP, D66 en Volt. 

Hier spreekt het bekende verlangen naar eenheid uit, een verlangen dat in crisistijden telkens weer terugkeert bij vooral linkse partijen. Kijken we naar de laatste peilingen dan leveren de door Pronk en Netelenbos genoemde partijen samen 58 zetels op. Dromen zijn bedrog.

Te weinig voor een stabiele regeringscoalitie -Melkert heeft gelijk, de kiezers zitten rechts -  en dan hebben we het nog niet over de ideologisch-politieke afstand tussen een partij als bijvoorbeeld de SP en Groen Links. De SP zou qua achterban overigens beter passen bij de PvdA dan GL. Het activisme van de SP richt zich op de kwetsbare onderlaag van de samenleving. Het activisme van Groen Links is dat van hoger opgeleiden zoals Extinction Rebellion en Black Lives Matter.

Een fusie met GL brengt de PvdA eerder verder van het brede midden dan dichterbij. Tenzij de “vergroenlinksing” wordt teruggedraaid en er een geheel nieuwe partij ontstaat die meer respect en gevoel heeft voor wat leeft onder brede lagen van de kiezers. Maar dat gaat niet zomaar. Dat gaat tijd kosten, heel veel tijd en nieuw leiderschap.

Of dit betekent dat als straks de fusie doorgaat, een nieuwe oude sociaal-democratische partij met als werktitel “Rood Vooruit” er in zal slagen een brede linkse volkspartij te worden is ook nog maar de vraag. Als ik politieke bookmaker zou zijn dan zou ik ze een kans van minder dan een op 10 geven.

 

ONZEKERE TIJDEN, BANGE DAGEN

Dominique van der Heyde en Rob Trip presenteerden de verkiezingsavond van de NOS op uitstekende wijze. We weden op overzichtelijke wijze -programmatisch en inhoudelijk- door een ingewikkelde politieke avond vol emoties geloodst waarbij zowat het hele land in beeld kwam. Herman van der Zandt bracht de statistieken van uitslagen en onderzoeken op ontspannen wijze en met een enkele kwinkslag op het scherm.

Wilders met zijn aanhang heeft gisteren op de verkiezingsavond voor de gemeenteraden een grens overschreden. De grens tussen goed en kwaad, fatsoen en onfantsoen, medemenselijkheid en onmenselijkheid. De PVV is geen partij van de Vrijheid maar van de Leugen, van de geestelijke Liederlijkheid en de Rancune. Rancune tegen iedereen die anders ruikt, een andere huidskleur heeft, een ander accent, een andere cultuur. De PVV is de partij van de grootspraak met een klein maar verdorven hart. Het is de partij van de bangerikken, de onderkruipsels, de trollen en de mislukkelingen. In hun schuilplaatsen hangt de geur van verderf en rot, van plat vermaak en grove zeden.

D66 behaalde als gedogen van een kabinet dat een fikse afstraffing kreeg van de kiezers, een grootse overwinning. De partij onder leiding van Alexander Pechtold verwezenlijkt daarmee de droom van oprichter en partijleider Hans van Mierlo. De tijd voor D66 lijkt definitief aangebroken ook al is in de politiek nooit iets zeker.

Daarom proeft de overwinning van D66 op de PVV in den Haag goed. Dat geeft de burger moed. D66 kan met een balans tussen individualisme en sociale betrokkenheid en minder procedure fetisjisme uitgroeien tot de volkspartij van de 21ste eeuw, een partij tussen VVD en PvdA in. Dat is ook de rol die ze nu succesvol speelt. Een rol die het CDA voorheen speelde. Het CDA heeft overigens bewezen niet uitgespeeld te zijn. Het verlies van deze partij is beperkt gebleven. Het CDA blijkt over meer reserves te beschikken dan die andere volkspartij, de PvdA.

Voormalig CDA Tweede Kamerlid Mirjam Sterk deed verwoede pogingen om tijdens het brede TV debat rond de eerste prognoses het CDA overeind te houden. Het CDA bleek later op de avond nog altijd over stevige wortels in de Nederlandse samenleving te hebben. Sterk en presentatrice Mariëlle Tweebeeke waren de enige 2 vrouwen aan de mannentafel.

Dat de PvdA zou gaan verliezen stond al lang in de statistieken geschreven. De bange vraag was hoeveel? Het was meer dan men durfde vrezen, veel meer. De PvdA is voorlopig volkspartij af. Het volk heeft de partij van de mooipraters, van de zachte heelmeesters die stinkende wonden maken, van de betweters en de meesters van de macht, de rug toegekeerd. Wil de partij niet verbannen worden naar de marges van de politiek dan zullen Samsom, Hilhorst en Spekman uit de schulp van hun gelijk en de nostalgie moeten kruipen. Ze zullen moeten komen met antwoorden voor mensen van vlees en bloed en niet met bloedeloze voorbeelden waarmee ze denken kiezers te kunnen paaien.

De teleurstelling over de beroerde uitslag voor zijn partij staat te lezen op het gezicht van PvdA voorzitter Hans Spekman terwijl hij luistert naar zijn partijleider Diederik Samsom. Na zijn verkiezing tot voorzitter had hij de ambitie om van de PvdA weer de oude vertrouwde volkspartij te maken die ze na de oorlog decennia lang is geweest. 

Voorlopig wordt het gat dat de PvdA links laat vallen, opgevuld door de SP. Hier schuilen de kiezers die hopen dat hun verzorgingsmaatschappij, hun levensstandaard beschut zal worden tegen de gure wind van de Europeanisering en de globalisering. Of de SP ook daadwerkelijk een schuilplaats zal zijn, moet nog maar blijken. Voorlopig hangt die partij meer aan het verleden dan aan de toekomst maar wie weet worden zij de uitvinders van de solidaire samenleving van de 21ste eeuw.

Voormalig PvdA leider Job Cohen, oud-burgemeester van Amsterdam, incasseerde het dramatische verlies van de PvdA met waardigheid en een zekere berusting, passend bij de oudere en wijze politicus. Toch zal het voor hem ook moeilijk zijn om te aanvaarden dat de voormalige volkspartij zo diep is gezonken in de kiezersgunst. 

Net als het CDA blijkt ook de VVD over meer reserves te beschikken dan men dacht. Wie weet hadden ze minder verloren met een andere partijleider dan Rutte. Natuurlijk, de VVD is nooit een partij geweest van veel visie maar Rutte maakt het wel erg bont. Hij beweert helemaal geen visie te hebben en wat moet je met een leider die niet verder kijkt dan zijn neus lang is? Rutte is de alleenstaande man die weinig warmte en huiselijkheid uitstraalt. Voor sommigen is dat een ideaal maar voor veel kiezers doet het toch wat koud aan in deze moeilijke tijden. Zijn brede lach maakt het er niet beter op.

Breed lachend genoot SP fractie en partijleider Emile Roemer van de winst die de SP wist te scoren. Voormalig partijleider Marijnissen genoot er al evenzeer van tijdens het NOS debat in Dudok, den Haag onder leiding van Mariëlle Tweebeeke. Hij kan tevreden zijn over de prestaties van "zijn" partij.

De keerzijde van de overwinning van de lokale partijen is de onmacht van de traditionele partijen. Bij gebrek aan visie en leiderschap vluchten de mensen naar de kleine voorman, de plaatselijke leider die de burgers voor erger behoed zoals Eerdmans in Rotterdam en Van Rey in Roermond. Beiden hebben een grote overwinning behaald op de traditionele partijen. Eerdmans heeft de PvdA in Rotterdam gevloerd en van Rey de VVD in Roermond. Beide overwinningen zijn een teken aan de wand. Te vrezen valt dat de traditionele partijen PvdA, VVD maar ook CDA daar voorlopig nog geen antwoord op hebben. Of D66 en SP dat wel zullen hebben, moeten we nog zien.  

DE SP

De heilige Rode Maagd, troost, steun en toeverlaat voor alle mensen van goede wil

Als geboren en getogen Ossenaar, ik woonde er tot en met mijn 18e jaar, heb ik wel een boontje voor de SP. Dank zij stadsgenoot Marijnissen en nu nog meer met de Boxmeerse Emile Roemer straalt de SP Brabantse gemoedelijkheid uit. In mijn tien jaar lidmaatschap van de PVdA heb ik die gemoedelijkheid gemist. De PvdA is toch meer een calvinistische partij. Met alle respect maar kijk maar eens naar zijn voormannen Drees en den Uyl. Leer en letter staan in die partij vaak boven de mens. Het goede moet afgedwongen worden door regelgeving. Voor een gewezen katholiek is dat pure ketterij. 

Goed beschouwd is de SP eigenlijk de oude KVP waarbij de K van Katholiek is vervangen door de S van Socialistisch. Net als de KVP vroeger is de SP een volkspartij en dat kan helaas niet meer gezegd worden van de PvdA en het CDA. In die twee partijen spelen de dominees de baas. De mannen en vrouwen van de regelgeving, de betutteling en het paternalisme waarbij de PvdA ook nog eens gebukt gaat onder het juk van de drammerigheid.

SP leider Roemer heeft daarentegen meer weg van een pastoor dan een regelzuchtig ambtenaar . Een goeie pastoor lapt de regels van Rome en de kerkelijke dogma’s aan zijn laars. Tussen haakjes daar snappen Gereformeerden helemaal niks van. Een pastoor is als een herder die over elk schaap van zijn kudde waakt, met elk van hen meeleeft, troost en moed inspreekt. De SP zou er daarom goed aan doen de Rode Tomaat in te ruilen voor de Rode Maagd, van oudsher de volkstroosteres bij uitstek.

De strijd tussen Rutte en Roemer, als we de peilingen mogen geloven draait het daar uiteindelijk op uit, is dus eigelijk een strijd tussen het immer zakelijke den Haag en het gemoedelijke Brabant. Volgens mij is Nederland beter af met het laatste dan het eerste. Zelfs PvdA leider Samson heeft dat nu door en wil af van het nationaal chagrijn. Het wordt weer tijd voor het meer menselijke, komische drama van de lach en de traan.

Dat heb ik altijd al gevonden en daarom zal ik nooit op de VVD stemmen. Mij veel te rechts en te weinig gevoel voor de medemens. Maar ik ben ook geen socialist en ik geloof dus niet in het sprookje van de verlossing van al onze ongemakken in dit aardse tranendal. De Socialistische SP gelooft dat wel. Jammer, want daarmee maakt Roemer het zichzelf onmogelijk om net als een goeie pastoor zijn kiezers af en toe eens hard de waarheid te vertellen. Materiële welvaart kan nooit geestelijke leegte opvullen. Als je daaraan toch begint, verval je van kwaad tot erger. 

Eigenlijk mis ik de KVP. Met de totstandkoming van het CDA is die volkspartij in het verbale geweld van het protestantisme ten onder gegaan. Het wordt daarom tijd voor een Christen Democratische Volkspartij in plaats van een Christen Democratisch Appel. Want wat is dat nu eigenlijk een Christen Democratisch Appel? Dan heb ik liever de appel waarmee Eva is verleid. Een smakelijke, sappige en volkse vrucht. Misschien moet het CDA als volkspartij de appel als symbool nemen, hoewel van mij mag ze ook de Rode Maagd in haar vaandel voeren. Als het maar een volkspartij wordt.