Posts tonen met het label teloorgang PvdA. Alle posts tonen
Posts tonen met het label teloorgang PvdA. Alle posts tonen

dinsdag 27 oktober 2026

DE TELOORGANG VAN DE PVDA. DEEL 19. HET EINDE VAN DE PVDA.

Voormalig Groen Links leider Jesse Klaver juicht uitbundig op het fusie congres met de PvdA (13 juni 2026)


De paarse kabinetten, een samengaan van de in wezen 3 liberale partijen VVD, D66 en PvdA onder leiding van PvdA leider Wim Kok (1994-2002) markeerden het einde van een tijdperk waarin Nederland een overwegend christelijk land was.


De komst van de paarse kabinetten werd gezien als een overwinning op het conservatieve “achterhaalde” christelijke mensbeeld. Eindelijk konden het homohuwelijk en euthanasie van staatswege geregeld worden. 


De wetenschap neemt de plaats van het geloof in. Men hulp van de wetenschap wordt Nederland nog maakbaarder, net als de Nederlander en zelfs zijn toekomst.


De sociaal-economische problemen worden door paars aangepakt maar er dient zich het nieuwe probleem, dat van de grote stroom asielzoekers en migranten.


De PvdA-er Paul Scheffer publiceert in 2000 zijn geruchtmakende essay waarin hij stelt dat de integratie op grote schaal mislukt en de politiek, zijn eigen partij voorop, wegkijkt. 


In 2001 opent Pim Fortuyn een keiharde aanval op paars waarbij hij de islam een achterlijke cultuur noemt en de breed onder de bevolking levende onvrede, vooral ook in de volkswijken met een brede PvdA aanhang, verwoordt. Volgens Fortuyn was de PvdA vervreemd van zijn achterban.


Uiteindelijk struikelt paars over een internationaal schandaal rond de val van Srebrenica waar Nederlandse blauwhelmen onder hoede van de VN bij betrokken waren. Het  kabinet Kok II ziet zich na het verschijnen van het rapport van het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (2002) over de val van Srebrenica, genoodzaakt af te treden. Ook de internationale orde is minder maakbaar dan men denkt.


De droom van het nieuwe maakbare Nederland verkeerde in een waar Grieks drama toen Pim Fortuyn bruut werd vermoord door een milieu activist. De hoop van veel kiezers dat Fortuyn het multiculturele drama zou kunnen aanpakken, vervliegt op een parkeerplaats bij het mediapark.


Maar zowel de kritiek van Paul Scheffer als van Pim Fortuyn wordt niet of nauwelijks te harte genomen. Integendeel, Fortuyn wordt weggezet als een populist of erger. De kosmopolitische PvdA elite houdt vast aan haar asiel en migranten beleid en opvattingen. 


Tot overmaat van ramp wordt de voormalige Greenpeace medewerker Diederik Samsom, een vooraanstaand kamerlid, na de blamage van Kok’s opvolger Ad Melkert de nieuwe partijleider.


Hij verzet de bakens nog verder en maakt van de PvdA een milieu en klimaat partij. Samen met VVD leider Rutte vormt hij een nieuw paars kabinet (Rutte II) zonder D66. Onder leiding van Samsom neemt de PvdA definitief afscheid van de sociaal democratie en verandert de PvdA in een groene partij.


De kiezers voltrekken het vonnis. Bij de verkiezingen in 2027 onder leiderschap van Lodewijk Asscher (voormalig vice-premier in kabinet Rutte II) en in 2021 onder leiderschap van Liliane Ploumen (een voormalig lid van Groen Links), behaalt de PvdA nog slechts een schamele 9 zetels in de Tweede Kamer. Een fusie met Groen Links maakt een einde aan het bestaan van de PvdA. 

woensdag 21 oktober 2026

DE TELOORGANG VAN DE PVDA. DEEL 18. VAN SOCIALISME NAAR CONSUMENTISME

De schilderijen met Campbells Soepblikken (1962) van de Amerikaanse kunstenaar Andy Warhol en het beeld van de Supermarktdame (1969) van de Amerikaanse kunstenaar Duane Hanson illustreren het consumentisme dat het opkwam in de Verenigde Staten en verspreidde zich daarna over Europa verspreidde.  (foto gemaakt in het Ludwig  Forum voor Internationale Kunst in Aken)


Er zijn veel interne en externe oorzaken aan te wijzen die verklaren waarom de klassieke partijen PvdA, VVD en CDA hun vermogen verloren om kiezers te mobiliseren. 


Voor de Christelijke partijen geldt als externe oorzaak de ontkerkelijking van Nederland. Vandaar dat de 3 Christelijke partijen KVP (Katholieke Volkspartij), ARP (Anti-Revolutionaire Partij en CHU (Christelijk-Historische Unie) in 1980 besloten om te fuseren tot de algemeen christelijke partij CDA. 


Die ontkerkelijking  kan ook worden geduid als ontvoogding of bevrijding. Die ontvoogding betrof niet alleen maar wel als eerste de protestantse christelijke en katholiek zuilen. Later volgde de socialistische zuil met de PvdA.


Die ontvoogding of bevrijding uit het keurslijf van de zuilen begon in de jaren zestig met een culturele revolutie aan de universiteiten, ofwel onder hoger opgeleiden. Die zetten de sociale en politieke verhoudingen op zijn kop. Hiërarchie en gezag werden niet meer voetstoots aanvaard, de geestelijk horizon werd (kritisch) verlegd, ook letterlijk want er werd meer gereisd dan ooit eerder. Het waren spannende tijden. 


Het uiteindelijk gevolg was dat de burger voortaan zijn eigen keuzes maakt op alle levensterreinen. Of het nu gaat om geloof, levensstijl, samenleven (van klassiek gezin, tot samenwonen, LAT relaties en communes), onderwijs, vermaak of politiek. De naoorlogse maatschappij verandert in rap tempo in een supermarkt, de steunpilaar voor het vrije consumeren. Daar laadt ieder naar behoefte zijn aankopen in zijn boodschappenkarretje. Iets gelijksoortige gebeurde in de samenleving en de politiek.


In de eerste jaren van de ontvoogding had de PvdA de wind in de zeilen. Was die partij niet altijd al de criticus geweest van kerkelijk conservatief Nederland? Jongeren uit de voormalige kerkelijke zuilen ontdekten in de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw het socialisme. De Katholieke Hogeschool Tilburg (tegenwoordig Tilburg University geheten) werd omgedoopt tot Marxistische Hogeschool. De Nijmeegse Katholieke Universiteit (tegenwoordig Radboud Universiteit) werd berucht om zijn socialistische marxistische studentenorganisaties.


De PvdA en ook de Communistische Partij Nederland (CPN), toen al een reliek uit vooroorlogse tijden, kreeg in die jaren een toestroom van jongeren die vanuit ideële motieven lid of actief werden in die partij. De nieuwe aanwas van de partij weliswaar soms afkomstig uit arbeidersgezinnen maar allen intussen hoger opgeleid dankzij extra-kinderbijslag, leningen en beurzen. 


De kinderen uit de arbeidersgezinnen waren door hun universitaire studie hun milieu ontgroeid. Zij en vele anderen waren de nieuwe idealisten die in Nederland een nieuwe maatschappij met meer vrijheid, gelijkheid en broederschap op socialistische grondslag nastreefden. Het Derde Wereld eiland Cuba was in die tijd erg populair.


Hun arbeiderisme, ze waren feitelijk geen arbeiders maar speelden arbeiders (de pas overleden PvdA politicus Bert Middel sprak meesmuilend van 'spijkerbroekenproletariaat'), was echter niet lang vol te houden. De bevrijding van de arbeider was al begonnen als gevolg van industriële ontwikkelingen , de welvaart, de verzorgingsstaat en de loonpolitiek. De arbeider werd werknemer. 


In de plaats van het socialisme kwam het consumentisme. De vooroorlogse behoefte economie veranderde in een economie van overvloed. De bevrijding van de arbeider was vooral en voornamelijk materieel. Men kon zich voortaan meer veroorloven dan vorige generaties zich ooit konden voorstellen. 


PvdA leider en voormalig vakbondsvoorzitter van de grootste vakbond van Nederland FNV (ontstaan uit een fusie van de socialistische en katholieke vakbondszuil) Wim Kok, begreep deze ontwikkelingen uit eigen ervaring en ontdeed de partij zoals hij dat noemde van zijn ideologische veren. 


Niet het toekomstig te vestigen socialisme, dat onder PvdA leider Joop den Uyl nog volop leefde, was langer de maatstaf van de partij maar het praktische welzijn en de welvaart van de burgers. Het socialistische idee van “spreiding van kennis, macht en inkomen” dat het kabinet den Uyl (1973-1977) nog als slogan voerde, veranderde in “eerlijk delen.”


De paarse kabinetten Kok bezegelden deze ontvoogding door mee te gaan met de door de liberalen in de vorm van de VVD gepredikte individualisering en privatisering. Het vrije individu op de vrije markt werd ook het nieuwe ideaal van de PvdA.


 

dinsdag 20 oktober 2026

DE TELOORGANG VAN DE PVDA. DEEL 17. LEVE DE KLEINE PARTIJEN

 Aantal partijen dat heeft deelgenomen aan de Tweede Kamerverkiezingen en dat is verkozen, 1918-2021.

Bij de meeste Tweede Kamerverkiezingen vanaf 1967 deden tussen de 20 en 28 partijen mee, gemiddeld ruim 23. De kansen om in de Kamer te komen namen wel af: verwierf in de periode 1946-1959 ongeveer twee derde van de deelnemende partijen één of meer Kamerzetels, daarna daalde dat percentage tot doorgaans wat minder dan de helft (en in de verkiezingsjaren 1981 en 1986 zelfs tot een derde). Vanzelfsprekend hebben de gevestigde partijen een veel grotere kans op Kamerzetels dan de nieuwkomers.

Het aantal nieuwe partijen lag voor de Tweede Wereldoorlog een paar keer nog hoger. Aan de Tweede Kamerverkiezingen van 1933 deden maar liefst 54 partijen mee, waarvan er 14 in de Kamer kwamen (waaronder zes ‘eenlingen’). Om dit hoge aantal in de toekomst in te dammen, werd er een waarborgsom ingevoerd die een partij voor elke kieskring waar zij een kandidatenlijst indiende moest betalen. Als zij minstens 75% van de kiesdeler had behaald, kreeg zij de waarborgsom terug. Bij de Tweede Kamerverkiezingen van 1937 werd duidelijk dat deze drempel effectief was, met ‘slechts’ 20 partijen op het stembiljet. Het systeem met de waarborgsommen bestaat voor nieuwe partijen nog steeds. Daarnaast moeten zij per kieskring dertig ondersteuningsverklaringen inleveren. (Bron: Onderzoek Rijksuniversiteit Groningen)

Gezien de deelname van een groot aantal politieke partijen en de hoge opkomst tijdens Tweede Kamerverkiezingen heb ik in mijn vorige blog de stelling geformuleerd dat de Nederlandse democratie behoorlijk veerkrachtig is. Immers als burgers niet meer zouden geloven in onze parlementaire democratie zouden ze niet zo vaak zoveel nieuwe partijen oprichten en zou er ook geen hoge opkomst zijn bij de Tweede Kamerverkiezingen (rond de 80%).


Het gesignaleerde wantrouwen in de politiek, in onderzoeken en media, behelst niet zoals sommigen beweren het politieke stelsel, ook al kun je daar altijd wel verbeteringen in aanbrengen, maar de politici, hun politiek en beleid. Democratie draait niet alleen om de instellingen maar net zo goed of misschien nog wel meer om personen. Dat maakt democratie ook zo ingewikkeld.


De modieuze opvatting dat ons politieke stelsel faalt is dus onzin. De burgers doen mee en nog massaal ook. Waarom wordt er dan toch vaak verwezen naar ons zogenaamd falende politieke bestel door politici, media en deskundigen?


Ik vrees dat dit een manier is om de aandacht af te leiden van het feit dat zijzelf grotendeels falen. Dat geldt met name voor de klassieke middenpartijen PvdA, CDA en de VVD. Die partijen hebben een flink deel van hun ooit bijna vanzelfsprekende achterban verloren en omdat politici ook maar mensen zijn, zoeken ze niet de verklaring bij zichzelf maar bij het democratisch stelsel.


Een van de veel gehoorde klachten over ons politieke bestel is dat teveel partijen meedoen waardoor het parlement als het ware overbevolkt raakt met kleine partijen. Het gevolg is teveel verschillende geluiden in het parlement, veel onderlinge verdeeldheid, uitvergrote tegenstellingen en zelfs polarisatie, een verboden woord in een land waar polderen staat aangeschreven als de hoogste vorm van politiek bedrijven. 


Door de vele kleine partijen in het parlement wordt het steeds ingewikkelder om meerderheden te vinden voor wetgeving en bestuur. Zo wordt het voordeel van ons democratische stelsel, de laagdrempelige toegang tot het parlement, een nadeel. Maar is het ook een nadeel?


Volgens hoger opgeleiden die liever met een strak plan werken en Nederland inrichten volgens hun inzichten en richtlijnen (technocraten, autocraten en vakidioten) zijn al die kleine partijtjes maar een lastpost. Deze pseudo intellectuele betweters zetten liever de democratie op sterk water dan dat ze naar de burgers in casu de kiezers luisteren. Me dunkt dat dit een kwalijke instelling is die krachtig bestreden moet worden. 


Voor de voormalige grote partijen, gewend als zij waren om het land zo een beetje om de beurt te besturen wel, maar voor de kiezers die zich niet gehoord weten, geldt het tegendeel. Zij zijn blij dat ze nog mee kunnen doen ook al is het dan vanuit een minderheidspositie. Beter dát dan helemaal niks.


Je kunt je dus afvragen of het voorstel wat sommigen doen om een kiesdrempel op te werpen wel zo verstandig is. Je pakt daarmee niet de oorzaak van het probleem aan, namelijk dat de klassieke partijen hun vermogen om bredere groepen kiezers aan te spreken hebben verloren, maar het verschijnsel. De oorzaak blijft bestaan, kiezers willen gehoord worden desnoods door op een kleine partij te stemmen. 


dinsdag 13 oktober 2026

DE TELOORGANG VAN DE PVDA. DEEL 16. DE VEERKRACHT VAN DE NEDERLANDSE DEMOCRATIE

Deelname politieke partijen aan verkiezingen, periode 1977-2023

(grafiek petrus)


Het toegenomen wantrouwen onder burgers als gevolg van de verschillende crisissen (gaswinning, stikstof, toeslagen kinderopvang en aanpak Corona epidemie) vraagt om een nader onderzoek naar de fundamenten van ons democratisch stelsel, te weten de deelname aan de verkiezingen door burgers en anderzijds de deelname van politieke partijen aan de verkiezingen. Immers zonder politieke partijen geen kiezers en zonder kiezers geen draagvlak voor de politiek, d.w.z. Tweede Kamer en Regering.


In de grafiek hierbovenzien we dat het aan deelname van politieke partijen aan verkiezingen niet ontbreekt. Integendeel, die deelname is de laatste jaren iets meer geworden.


In 1977 namen 24 partijen deel aan de verkiezingen, 11 behaalden een of meer zetels. Aan de laatst gehouden verkiezingen in 2023 deden 26 partijen mee aan de verkiezingen waarvan er 16 een of meer zetels haalden. Twee jaar eerder bij de verkiezingen in 2021 deden maar liefst 37 partijen mee waarvan 17 partijen een of meer zetels behaalden in de Tweede Kamer.


Als je daarbij rekent dat deelname aan de verkiezingen van een beginnende politieke partij ongeveer € 12.000 kost, organisatie en campagne voeren niet meegerekend, dan moet je vaststellen dat de Nederlandse democratie nog steeds leeft. Blijkbaar vindt men het de moeite waard om te proberen in de Tweede Kamer zetels te veroveren en van daaruit mee te doen aan de democratische machtsvorming in ons land.


Opkomst bij verkiezingen en deelname aantal partijen aan verkiezingen, 
periode 1977-2023
(grafiek:petrus)

Een tweede indicatie voor de veerkracht van onze democratie is de opkomst van kiezers tijdens de verkiezingen. In de grafiek hieronder zien we dat de opkomst sinds 1977 van 88 % is gedaald tot ongeveer 80%, een aderlating van nog geen 10 %. Als 8 op de 10 kiezers de moeite neemt om te gaan stemmen, kan men met een gerust hart stellen dat de Tweede Kamer nog altijd een breed draagvlak heeft onder de bevolking.


Dit gegeven tezamen met de vastgestelde ruime deelname van politieke partijen aan de verkiezingen wettigt de conclusie dat het Nederlandse democratie veerkracht heeft. 


Aangaande de vraag naar wantrouwen en politiek kunnen we stellen dat het wantrouwen zich niet vertaalt in een wantrouwen van het democratisch stelsel. Bijgevolg moeten we vaststellen dat het politieke wantrouwen de politici betreft. Het gaat niet om het stelsel maar om de poppetjes.


De Haagse politici doen er dus goed aan om in de spiegel te kijken en zich af te vragen waar het hen aan ontbreekt als zijn niet langer het gevraagde vertrouwen  van kiezers krijgen. Twijfel zaaien over het functioneren van ons democratisch stelsel is derhalve niet gepast, al is er altijd ruimte voor verbetering.






woensdag 7 oktober 2026

DE TELOORGANG VAN DE PVDA. DEEL 15. GROEIEND WANTROUWEN.

 


Het wantrouwen onder de Groningers werd gevoed door het gebrek aan daadkracht, besluitvaardigheid  en initiatieven om de gevolgen van de  “aardbevingen” (volgens deskundigen gaat het om trillingen) op te vangen. Uiteindelijk wist men niet beter dan in te zetten op sluiting van de gaswinning. 


Het lijkt op een paniek besluit dat meteen goed uitkwam want volgens de klimaatdoelen moet we toch van het gas af om opwarming van de aarde te voorkomen. De schadeafhandeling werd er ook daarna niet beter op. Het wantrouwen suddert door.


Met de sluiting verloor Nederland een vaste bron van inkomen van jaarlijks tussen de 6 en 10 miljard euro. De totale opbrengst voor de staatskas tot de sluiting was 363 miljard Euro (sinds 1963). Er zit nu nog voor ongeveer 450 tot 550 kubieke meter winbaar gas in de grond, wat voldoende zou zijn voor 15 jaar.


In 2019 kwam de stikstof crisis tot uitbarsting. Het stikstofprobleem is het gevolg van de eis dat natuur “hersteld” moet worden, wat dat ook mag zijn. Het Programma Aanpak Stikstof PAS uit 2015 (Rutte II), vergunningsverlening op basis van veronderstelde toekomstige stikstof maatregelen, werd door de Raad van State afgekeurd. 


Daarmee kwamen boeren met PAS vergunningen in de problemen en  de vergunningverlening in het algemeen zo goed als stil te staan. Pasklare oplossingen waren er niet. De maximum snelheid op snelwegen werd verlaagd tot 100 km en de varkenshouderij zou gesaneerd worden. Het probleem zeurde door, het wantrouwen onder boeren ook.


In hetzelfde jaar 2019 kwam ook de crisis rond de kinderopvangtoeslag tot uitbarsting. De crisis is het gevolg van een uit de hand gelopen antifraude beleid uitgevoerd door de belastingdienst. Het beleid bracht honderden gezinnen in financiële problemen. 


Eerst bleef het bij het aftreden van een enkele staatssecretaris. Er volgde een parlementair onderzoek. Na de harde conclusies van een parlementair onderzoek zat er niet anders op dan dat het hele kabinet Rutte III in 2021 opstapte. 


Maar voordat het zover was, moest Rutte III nog het hoofd bieden aan een totaal onverwachte crisis, door gee van de planbureau's voorzien! Begin 2020 begon in Nederland de Corona epidemie. Die zou uiteindelijk twee jaar duren. 


Er waren lockdowns, een avondklok en vaccinatie. De (ouderen)zorg en medische sector bleken kwetsbaar en nauwelijks bestand tegen de gevolgen van de epidemie. Er vielen ongeveer 50.000 doden te betreuren met daarnaast ook nog langdurig zieken. De maatregelen wekten wantrouwen onder grote groepen kiezers (wappies) als gevolg van de debatten over de effectiviteit van de maatregelen.


Dat leidde tot overgevoeligheid in het kabinet. Het motto de rijen gesloten te houden werd niet opgevolgd door CDA staatssecretaris Mona Keijzer van Economische Zaken en Klimaat. Ze was het niet eens met de toepassing van de Coronapas aldus een interview in de Telegraaf.  


Het CDA o.l.v. vice-premier de Jonge liet haar vallen als een baksteen met als gevolg dat ze uit het kabinet werd gezet. Het wantrouwen in de politiek werd er niet minder om. Ook de Corona crisis werd onderwerp van onderzoek van een parlementaire commissie.


De ondergang van de Westerse militaire coalitie onder leiding van Amerika in Afghanistan leidde tot chaos bij de evacuaties. De evacuatie van Nederlanders bleek onvoldoende voorbereid. Er volgde een motie van afkeuring van de Tweede Kamer met als gevolg het aftreden van de Ministers van Buitenlandse zaken (Kaag van D66) en Defensie (Bijleveld  van CDA).


Van het voornemen van het kabinet Rutte III om het vertrouwen in de politiek te herstellen kwam helemaal niets terecht. Het bestuurlijke onvermogen leidde tot meer wantrouwen.


vrijdag 25 september 2026

DE TELOORGANG VAN DE PVDA. DEEL 13. DE PUINHOOP VAN SAMSOM

Diederik Samsom voelde zich als PvdA-leider verraden door Lodewijk Asscher toen hij zich kandidaat stelde in de lijsttrekkersverkiezing van hun partij. Samsom wilde weliswaar zélf een lijsttrekkersstrijd, maar niet tegen uitgerekend de man die hij in 2012 van Amsterdam naar Den Haag had gehaald om vicepremier te worden in het kabinet-Rutte II. (AD 16 november 2017)



Door zonder enige terughoudendheid te kiezen voor een coalitie met de VVD en mee te werken aan zware sociale hervormingen (verhoging AOW leeftijd en zorgstelsel) was Samsom de eerste partijleider die sociaal economisch voluit met zijn rug naar de traditionele kiezers van de PvdA was gaan staan. 


Die relatie met de traditionele kiezer stond cultureel al onder druk als gevolg van de individualisering en liberalisering van het gezin, het minderheden beleid en door de toenemende individualisering of liberalisering van huwelijk en gezin enz.


Het stemmenverlies begon al voor de Tweede Kamerverkiezingen. De partij verloor aanzienlijk bij de gemeenteraadsverkiezingen, de Europese en de Provinciale Statenverkiezingen. Volgens de peilingen zou de partij bij de Tweede kamerverkiezingen nog geen 10 zetels halen.


Alsof er niets aan de hand was, stelde Samsom zich toch weer kandidaat voor het partijleiderschap. Toen hij vervolgens besefte dat de partij wel eens te weinig zetels zou behalen voor een premierschap stelde hij voor om na de verkiezingen te fracties van PvdA en Groen Links te fuseren. Dat voorstel kreeg toen niet genoeg steun.


In december 2016 viel het verdict voor Samsom. Niet hij, maar tegenkandidaat Lodewijk Asscher werd met bijna 55% van de stemmen tot partijleider gekozen.  De voormalige minister van Sociale zaken en Werkgelegenheid moest de PvdA redden. Samsom begreep de boodschap en stapte op als fractieleider. Atje Kuiken volgde hem op. Na de verkiezingen in 2017 verdween hij uit de Tweede Kamer en daarmee uit de landelijke politiek.


Assher is van de Amsterdams PvdA school. Na een universitaire opleiding in Amsterdam en vijf jaar onderzoek begon hij in 2002 op 28 jarige leeftijd zijn politieke loopbaan als PvdA gemeenteraadslid in Amsterdam. Vanaf dat moment maakte hij snel carrière. Na twee jaar wordt hij fractievoorzitter. Bij de gemeenteraadsverkiezingen in 2006 wordt hij lijsttrekker van de PvdA. De partij gaat van 16 naar 20 zetels. 


Daarop wordt Assher wethouder. Ondanks politiek bureaucratisch geharrewar werd hij na het aftreden van burgemeester Job Cohen waarnemend burgemeester. In 2012 werd hij Vice-Premier en minster van van Sociale Zaken en Werkgelegenheid in kabinet Rutte II. Asscher was dus goed voorbereid op het partijleiderschap toen hij het opnam tegen Samsom. 


Na de verkiezingen bleek pas hoe groot de ramp was. De partij had slechts 9 zetels binnen gehaald. Het was Lodewijk Asscher niet gelukt om de partij te behoeden voor deze electorale ramp, want dat was het. In aantal zetels gerekend  was de PvdA de 7e partij geworden! De partij had in een klap zijn machtsbasis in de Tweede Kamer verloren. 


De partij was geïmplodeerd. De kiezers vlogen verdeeld uiteen over de verschillende partijen. Groen Links met Klaver als partijleider haalde ongeveer 6 zetels van de PvdA binnen, D66 met Pechtold aan de leiding ongeveer 5 zetels. Die twee partijen kregen de stemmen van de links progressieve stemmers in de academische wijken van Amsterdam en Utrecht. In Amsterdam werd Groen Links in een klap de grootste partij.


Een andere partij die profiteerde van het PvdA debacle was Denk. De loyale achterban in de multiculturele wijken van den Haag en Rotterdam voelde zich niet meer vertegenwoordigd door de PvdA en stapten over naar Denk. In de autochtone arbeiderswijken stapten de traditionele PvdA stemmers dan weer over naar SP en PVV.


Zo kreeg na de kabinetten Paars met Wim Kok onder het paars van Samsom de genadeklap. De partij werd ontmanteld door de kiezers. Het uiteenvallen van de PvdA had grote gevolgen voor het Nederlandse politiek. Er ontstond een kloof tussen de voornamelijk stedelijke, liberale, geïndividualiseerde, kosmopolitisch georiënteerde hoger opgeleiden en de lager geschoolden, de traditionele arbeidersklasse en de achterblijvers die afhankelijk zijn van overheidsvoorzieningen voor hun levensstandaard. 



donderdag 10 september 2026

DE TELOORGANG VAN DE PVDA. DEEL 9. WOUTER BOS

 

Kabinet Balkenende IV (2007-2010). Van links naar rechts: Wouter Bos (PvdA),  Jan Peter Balkenende (CDA), André Rouvoet (CU)

In 2006 trad Aartsen af als partijleider. Mark Rutte won de interne verkiezingen van de meer rechtse Rita Verdonk met 54% van de stemmen. Omdat hij het pas verworven partijleiderschap onverenigbaar achtte met zijn positie in het kabinet, stapte hij op.


Balkenende II diende zijn tijd niet uit als gevolg van een conflict met de D66 fractie over de positie van VVD minister Rita Verdonk n.a.v. de paspoortkwestie van VVD fractielid en voormalige vluchteling Ayaan Hirsi Ali.


Er volgt een interim Kabinet Balkende III, een zogenaamd rompkabinet van VVD en CDA dat tot taak had om vervroegde verkiezingen voor te bereiden en de begroting voor 2007 op te stellen.


Wouter Bos moest bij de verkiezingen in 2006  een verlies van 9 zetels incasseren (van 42 naar 33) en tot overmaat van ramp opnieuw het CDA, ondanks dat ook die partij 3 zetels verloor (van 44 naar 41), voor zich dulden. Ook de VVD moest verlies nemen (van 28 naar 22 zetels) terwijl  D66 opnieuw de helft van zijn zetels verloor (van 6 naar 3 zetels).


Het verlies van de VVD was mede het gevolg van de komst van de Partij Voor de Vrijheid, de voor de verkiezingen opgerichte partij van de afgescheiden Groep Wilders. De scheuring leverde Wilders een aanmoedigingsprijs op van 9 zetels, een teken aan de wand voor de VVD en in het verlengde daarvan voor de landelijke politiek. Pim Fortuyn was via Wilders weer terug.


Je zou het bijna vergeten. De grootste klapper, een historische gebeurtenis was de winst van 16 zetels van de SP van Jan Marijnissen, van 9 naar 25 zetels. Daarmee werd de SP de derde partij van het land. Dankzij die winst behoorde een paars kabinet met een zwaar links accent tot de mogelijkheden.

 

Bos en Marijnissen wilden met het CDA een regering vormen. De verschillen tussen CDA en SP bleken te groot. De PvdA koos daarna voor het CDA met de Christen Unie als aanvullende partner met 6 zetels. Balkende IV was geboren. Wouter Bos werd vicepremier en minister van financiën, André Rouvoet vice-premier voor de CU.


Het was een politiek stabiel kabinet dat probleemwijken aanpakte, een generaal pardon afkondigde voor asielzoekers langer dan 6 jaar in Nederland, het rookverbod uitbreidde, vliegtaks i.v.m. milieu invoerde enz. De krediet en banken crisis werd het hoofd geboden door werktijdverkorting en deeltijd WW voor bedrijven in moeilijkheden. Als Minister van Financiën nationaliseerde Bos tijdens de bankencrisis de ABN/AMRO bank en gaf financiële steun aan bedrijven in moeilijkheden.


Toch zat het kabinet de rit niet uit. De verlenging van de militaire missie in Uruzgan stuitte ondanks aandringen van de NAVO op verzet van de PvdA. Militaire missies en in het algemeen militaire zaken stuiten traditioneel bij een flink deel van de PvdA achterban op verzet. 


PvdA Minister Vredeling van Defensie zei het al: “congressen kopen geen straaljagers”.  Hoewel het PvdA congres zich in 1975 fel uitsprak tegen de komst van de F-16 als nieuw gevechtsvliegtuig, kwam het vliegtuig er toch.