Posts tonen met het label VVD. Alle posts tonen
Posts tonen met het label VVD. Alle posts tonen

donderdag 10 september 2026

DE TELOORGANG VAN DE PVDA. DEEL 9. WOUTER BOS

 

Kabinet Balkenende IV (2007-2010). Van links naar rechts: Wouter Bos (PvdA),  Jan Peter Balkenende (CDA), André Rouvoet (CU)

In 2006 trad Aartsen af als partijleider. Mark Rutte won de interne verkiezingen van de meer rechtse Rita Verdonk met 54% van de stemmen. Omdat hij het pas verworven partijleiderschap onverenigbaar achtte met zijn positie in het kabinet, stapte hij op.


Balkenende II diende zijn tijd niet uit als gevolg van een conflict met de D66 fractie over de positie van VVD minister Rita Verdonk n.a.v. de paspoortkwestie van VVD fractielid en voormalige vluchteling Ayaan Hirsi Ali.


Er volgt een interim Kabinet Balkende III, een zogenaamd rompkabinet van VVD en CDA dat tot taak had om vervroegde verkiezingen voor te bereiden en de begroting voor 2007 op te stellen.


Wouter Bos moest bij de verkiezingen in 2006  een verlies van 9 zetels incasseren (van 42 naar 33) en tot overmaat van ramp opnieuw het CDA, ondanks dat ook die partij 3 zetels verloor (van 44 naar 41), voor zich dulden. Ook de VVD moest verlies nemen (van 28 naar 22 zetels) terwijl  D66 opnieuw de helft van zijn zetels verloor (van 6 naar 3 zetels).


Het verlies van de VVD was mede het gevolg van de komst van de Partij Voor de Vrijheid, de voor de verkiezingen opgerichte partij van de afgescheiden Groep Wilders. De scheuring leverde Wilders een aanmoedigingsprijs op van 9 zetels, een teken aan de wand voor de VVD en in het verlengde daarvan voor de landelijke politiek. Pim Fortuyn was via Wilders weer terug.


Je zou het bijna vergeten. De grootste klapper, een historische gebeurtenis was de winst van 16 zetels van de SP van Jan Marijnissen, van 9 naar 25 zetels. Daarmee werd de SP de derde partij van het land. Dankzij die winst behoorde een paars kabinet met een zwaar links accent tot de mogelijkheden.

 

Bos en Marijnissen wilden met het CDA een regering vormen. De verschillen tussen CDA en SP bleken te groot. De PvdA koos daarna voor het CDA met de Christen Unie als aanvullende partner met 6 zetels. Balkende IV was geboren. Wouter Bos werd vicepremier en minister van financiën, André Rouvoet vice-premier voor de CU.


Het was een politiek stabiel kabinet dat probleemwijken aanpakte, een generaal pardon afkondigde voor asielzoekers langer dan 6 jaar in Nederland, het rookverbod uitbreidde, vliegtaks i.v.m. milieu invoerde enz. De krediet en banken crisis werd het hoofd geboden door werktijdverkorting en deeltijd WW voor bedrijven in moeilijkheden. Als Minister van Financiën nationaliseerde Bos tijdens de bankencrisis de ABN/AMRO bank en gaf financiële steun aan bedrijven in moeilijkheden.


Toch zat het kabinet de rit niet uit. De verlenging van de militaire missie in Uruzgan stuitte ondanks aandringen van de NAVO op verzet van de PvdA. Militaire missies en in het algemeen militaire zaken stuiten traditioneel bij een flink deel van de PvdA achterban op verzet. 


PvdA Minister Vredeling van Defensie zei het al: “congressen kopen geen straaljagers”.  Hoewel het PvdA congres zich in 1975 fel uitsprak tegen de komst van de F-16 als nieuw gevechtsvliegtuig, kwam het vliegtuig er toch.

woensdag 9 september 2026

DE TELOORGANG VAN DE PVDA, DEEL 8. JAN PETER BALKENENDE

 

Kabinet Balkenende II (2003-2006) met voor de kijker links van koningin Beatrix Jan Peter Balkenende, rechts vice-premier Gerrit Zalm (VVD) en naast Balkenende vice-premier Thom de Graaf.


Na de verkiezingen in 2002, waarin de drie paarse partijen worden afgestraft met een historisch verlies van maar liefst 43 zetels, is het niet verwonderlijk dat winnaar CDA uiteindelijk met de grote winnaar, de Lijst Pim Fortuyn een coalitie vormt.


Dat was voor veel links liberale kiezers goed schrikken. Zij dachten dat het land voorgoed bevrijd zou zijn van Christelijke politiek, zeg maar de politieke voltooing van de ontkerkelijking. Maar het CDA was weer terug en hoe, als grootste partij nog wel. En dan ook nog een CDA dat samenwerkt met de uitgesproken vijand van paars, de partij van de vermoorde Fortuyn LPF. 


De enige partij die zich naast de LPF als derde coalitiegenoot leende, was de centrum rechtse VVD. Ook die had flink verlies geleden maar als rechtse partij staat ze het minst ver af van Fotuyn’s erfenis. Helaas voor de centrum-rechtse coalitie was de pas opgerichte LPF niet rijp om te regeren. 


De partij was ideologisch, programmatisch en organisatorisch niet klaar voor de kabinetsklus. Het overrompelende succes van Fortuyn had bovendien te grote ego’s met weinig politieke ervaring aangetrokken. Het gevolg is dat het kabinet Balkende ten onder gaat in politieke geharrewar. Het jaar daarop - 2003 - volgden daarom alweer nieuwe verkiezingen.


Die kostten de onderlinge ruziemakers van de LPF de kop. De winnaar van amper een jaar eerder, verliest maar liefst 18 van de 26 zetels. Gezien haar korte bestaan en het interne gebakkelei, was de partij daarna geen lang leven meer beschoren.


Nog voor de verkiezingen was PvdA partijleider Ad Melkert opgevolgd  door Wouter Bos, vergezeld van voormalig FNV voorzitter Johan Stekelenburg als lijsttrekker voor de Eerste Kamer. Het duo was tot op zekere hoogte een vervolg op Kok: Bos de manager en Stekelenburg  de vakbondsman.


De PvdA kwam aldus terug met 42 zetels. Maar verrassend genoeg troefde het CDA de PvdA af met 2 zetels meer. Wie had dat kunnen denken na de val van Balkenende I? De VVD herstelde zich met een winst van 4 zetels. Alleen D66 bleef zitten met een paarse kater.


Hoe dan ook, de traditionele machtspartijen hadden het heft weer in handen. Ze hadden de storm van Fortuyn toch maar mooi doorstaan. Ze dronken een glas, deden een plas en alles bleef zoals het was. 


Balkenende gaat niet over links. De politieke wind komt van rechts. Het wordt een centrum rechtse coalitie met de VVD en met D66 als noodzakelijke bijwagen. Samen zijn ze goed voor 78 zetels. 


In crisistijd moet er bezuinigd worden. Balkende II sneed vetrandjes van de welvaartsstaat. De economische terugval werd door loonmatiging en nieuwe bezuinigingen opgevangen. Het D66 kroonjuweel van de gekozen burgemeester kwam door toedoen van de PvdA o.l.v. senator Ed van Thijn niet door de Eerste Kamer. D66 Vice-premier Thom de Graaf houdt het voor gezien, maar zijn partij bleef wel in de regering.


Binnen de VVD ontstond een debat over een meer rechts -conservatieve koers aangevoerd door kamerlid Wilders. De anti-moslim opstelling was geradicaliseerd door de aanslagen in New York (11 september 2001) waarbij twee passagiersvliegtuigen zich in de torens van het Wereld Handels Centrum boorden. Daarbij vielen bijna 3000 doden.


Het debat tussen Wilders en zijn Tweede Kamer fractie o.l.v Jozien Van Aartsen liep vast. Van Aartsen wilde of kon Wilders niet binnen de fractie houden. In 2004 stapte Wilders uit de fractie maar bleef zijn zetel aanhouden in de Tweede Kamer onder de naam “Groep Wilders”. Het onvermogen van de VVD fractie om Wilders binnen boord te houden, zou nog grote gevolgen krijgen voor de Nederlandse politiek.