DE TELOORGANG VAN DE PVDA. DEEL 7. AD MELKERT

 

De foto met links PvdA leider Ad Melkert en rechts Pim Fortuyn van Leefbaar Rotterdam werd gemaakt  na het lijsttrekkersdebat op TV gehouden n.a.v. de gemeenteraadsverkiezingen op 6 maart 2002. Melkert staat onverschillig chagrijnig zijn nederlaag te verwerken. Fortuyn geniet van zijn triomf in Rotterdam. De ontmoeting is iconisch geworden omdat ze de onmacht van links in beeld brengt om een debat aan te gaan met Fortuyn.

Na twee kabinetten paars besloot Kok dat het genoeg was het geweest. Eind 2001 kondigde hij zijn besluit om als PvdA partijleider te stoppen. Kok schoof zwaargewicht Ad Melkert, voormalig minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en daarna PvdA fractieleider naar voren als zijn opvolger.  

Een belangrijke politieke trofee van Melkert waren de zogeheten Melkertbanen die tijdens zijn ministerschap tot stand kwamen. Melkertbanen waren door de overheid gesubsidieerde banen om langdurige werklozen (mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt) aan werk te helpen.

Melkert stond voor de zware taak de erfenis van Kok politiek veilig te stellen tegenover de kritiek van Pim Fortuyn. Hij had daarvoor niet veel tijd. In 2002 zouden verkiezingen worden gehouden voor de gemeenteraad en het parlement. Het was de vraag of Melkert opgewassen zou zijn tegen de snedige Pim Fortuyn die zijn kritiek op paars intussen landelijke bekendheid gaf.

Dat was niet het geval zo bleek tijdens een laat op de avond TV debat tussen Ad Melkert en Pim Fortuyn over de uitslagen van de gemeenteraadsverkiezingen. Fortuyn had in Rotterdam een verpletterende zege behaald, een zege die weinig goeds voorspelde voor de naderende parlementsverkiezingen.

Ad Melkert toonde openlijk, d.w.z. voor het scherpe oog van de camera, zijn ongemak over het succes van Fortuyn. Men leefde in de verwachting dat de opvolging van Kok die de PvdA had klaar gestoomd voor de nieuwe tijd, een fluitje van een cent zou zijn. Die avond bleek dat allerminst het geval te zijn. Fortuyn verklaarde op basis van de Rotterdamse overwinning doodleuk dat hij wel eens de volgende premier van Nederland zou kunnen worden. 

Zo ver kwam het niet. Hij werd op 6 mei 2002, negen dagen voor de verkiezingen, bruut vermoord door de links-extremist en milieuactivist Volkert van der Graaf. Een moord die Nederland schokte. De kogel kwam van links, aldus de bittere vaststelling bij de aanhangers van Fortuyn.

Melkert bleek niet opgewassen tegen deze politieke storm van kritiek plus moord. Zijn onvermogen om het zeer moeilijke politieke debat aan te gaan met Pim Fortuyn zou niet alleen de PvdA opbreken maar uiteindelijk de hele Nederlandse politiek. De polarisering kreeg bijgevolg een flinke impuls. 

Melkert zelf betaalde als eerste de prijs voor dat onvermogen. De PvdA verloor 22 zetels (van 45 naar 23). D66 en VVD betaalden eveneens een prijs voor paars, maar iets minder dan de PvdA. D66 werd in zetels gehalveerd (van 14 naar 7). De VVD verloor 14 van de 38 zetels. 

Met de 26 zetels winst van de Lijst Pim Fortuyn en 14 zetels winst voor het CDA was het politieke landschap drastisch veranderd. Melkert verdween als partijleider en uit de Nederlandse politiek. Hij werd nog datzelfde jaar als partijleider en fractievoorzitter opgevolgd door Wouter Bos.

DE TELOORGANG VAN DE PVDA. DEEL 6. PIM FORTUYN

 

Met de slogan "Ik heb d'er zin an. At your service!" presenteerde Pim Fortuyn zich direct als de dienaar van het Nederlandse volk en als het alternatief voor de gevestigde politieke orde. De uitspraak groeide al snel uit tot zijn absolute handelsmerk en lijfspreuk. Hij deed de uitspraak in 2001 tijdens een lijsttrekkersdebat voor de partij "Leefbaar Nederland" waarbij hij tot lijsttrekker werd gekozen.

Het is al aan het begin van de paarse kabinetten Kok I (1994-1998) en Kok II (1998-2002) dat de toen nog niet zo bekende socioloog, hoogleraar, columnist en politicus Pim Fortuyn het boek “De verweesde samenleving” publiceerde. De titel verwijst naar zijn stelling dat door verlies aan onderlinge verbondenheid in de samenleving, de burger ‘verweesd’ raakt.

De ontzuiling, de ontkerkelijking en de ont-ideologisering zou niet opgevolgd zijn door een alles omvattend waardensysteem dat de burgers verbindt. Het is een “ieder voor zich’ samenleving geworden. Een lot dat ook gezinnen treft. De materiële welvaart maakt participerende burgers tot consumenten. Het koopkrachtplaatje regeert. De spirituele leegte is navenant.

De overheid is niet in staat om de geïndividualiseerde samenleving tot een nationale gemeenschap te vormen gebaseerd op gemeenschappelijke waarden en gedeelde zorg. In de plaats van de samenleving zijn omvangrijke bureaucratieën gekomen die administratief zijn ingericht op basis van kosten-baten analyses en efficiënt management.

Als gevolg van onverwachte migratiestromen met arbeidskrachten vanuit de Europese Unie en vluchtelingen uit de rest van wereld ontstaat een multi-culturele samenleving die de eigen cultuur bedreigt. 

Fortuyn bespeurt dat veel burgers zich daarbij ongemakkelijk en onmachtig voelen. Hij sluit zich aan bij de partij ‘Leefbaar Nederland’. Fortuyn wordt in 2001 lijsttrekker van die partij. In 2002 verschijnt zijn boek “De puinhopen van 8 jaren paars”, een aanklacht tegen de paarse kabinetten. Hij stelt vast dat paars (PvdA, VVD en D66) een wezenloze, technocratische managementcultuur als een verstikkend deken over samenleving en maatschappij heeft gelegd. Burgers zijn nog slechts klanten of consumenten van de overheid.

Hij wijst op de onpersoonlijke gezondheidszorg met lange mensonterende wachtlijsten. De schaalvergroting in het onderwijs dat de leerlingen reduceert tot onderwijsconsumenten en de groeiende criminaliteit waarbij de grip van de overheid op de straat is verdwenen.

Fortuyn is een scherp analyticus met een al even scherpe tong. Hij neemt geen blad voor de mond wat de schok onder de aanhangers van paars nog groter maakte. In plaats van dat er een debat ontstaat over zijn kritische noten, zetten linkse kringen en media hem weg als een rechtse populist die een bedreiging zou zijn voor de maatschappij en de rechtsorde.

Anderzijds bezorgt zijn onversneden kritiek hem een grote aanhang. Als zijn  partij “Leefbaar Nederland” hem het leiderschap wil ontnemen naar aanleiding van zijn uitspraak dat de islam een achterlijke cultuur is, richt hij zijn eigen partij “Lijst Pim Fortuyn” op. De meeste leden van Leefbaar Nederland sloten zich aan bij zijn partij.