HET EERSTE VERKIEZINGSDEBAT

 

De strijd gaat om wie de premier van Nederland wordt. De twee kanshebbers zijn Bontenbal van het CDA (helemaal links op de foto) en Timmermans van GL/PvdA naast hem. De waterdragers zijn Yesilgöz, de enige vrouw en helemaal rechts Jetten. 

Ik heb samen met naar het schijnt  bijna 2 miljoen kijkers naar het eerste TV verkiezingsdebat gekeken, niet op een publieke maar op de commerciële zender RTL6. Ik dacht dat zo iets belangrijks als verkiezingen toch vooral een taak zijn voor publieke zenders maar blijkbaar is dat niet het geval. Waarvoor hebben we dan nog publieke zenders?

Het was een debat zonder Wilders, de man die notabene de peilingen aanvoert met rond de 30 zetels. Wilders doet naar eigen zeggen om veiligheidsredenen niet mee. Daar heb ik geen oordeel over maar het is wel waardeloos. Zo wordt een stem op Wilders helemaal een verloren stem waar zijn kiezers dan weer niet om malen. Zij zetten hun stem op Wilders door ondanks wat de rest vindt, wat wijst op een flinke rebellie en dat is zorgelijk.

De RTL gastvrouw en heer openen het debat door de kwestie van het lage vertrouwen in de politiek aan de orde te stellen. Maar wat is vertrouwen in politiek? Bedoelen ze daar politici mee, de politiek in het algemeen, de voorzitter van de Tweede Kamer, de instellingen zoals bijvoorbeeld rechters of belastingdienst? Het is een vage kwestie die blijkbaar veel tongen losmaakt en dat is pakkie an voor media en handlezers.

In het debat zag ik Jetten (D66) vol zelfvertrouwen van start gaan. Hij is in een winning mood. Hij voelt zich sterk genoeg om door het betoog van anderen heen te praten. Bontenbal (CDA) moet zijn vorm vinden maar dan is hij de perfecte evenwichtskunstenaar, niet buigen naar links en niet naar rechts maar balanceren in het midden. Timmermans (GL/PvdA) zit als een schoolmeester in de verdediging, meer zelfs  dan Yesilgöz (VVD) die Rutte en Schoof moet doen vergeten.

Heb ik de lijsttrekkers beter leren kennen? Ben ik inhoudelijk wijzer geworden? Nee, eigenlijk niet. Nederlandse politiek blijft huis, tuin en keuken gedoe. Over migratie was het Timmermans tegen de rest, over hypotheekrente was het Yesilgöz tegen de rest. Het is saai. Je zou bijna willen dat Wilders onrust komt zaaien. Heb je tenminste een debat van een tegen allen. 

Timmermans houdt vast aan het idee dat migratie een pseudo probleem is dat we best aan kunnen. Yesilgöz verdedigt de hypotheekrente aftrek als een nationaal erfgoed. Timmermans staat ook alleen als het gaat om de verhoging van het defensiebudget. Dat is ook moeilijk want het geld daarvoor moet ergens vandaan komen, linksom of rechtsom. Linksom is bij bedrijfsleven en de rijken, rechtsom de belastingen verhogen bij de burger.

Na het debat het napraten in de RTL nieuwsshow. Journaliste Floor kan het niet nalaten om met haar vragen aan de lijsttrekkers alvast een beetje informateur te spelen. Alleen Timmermans ontsnapt aan haar. Die was al weg. Dat is dan weer sneu want het is media wijsheid dat elke minuut op het scherm toch weer een paar kiezers oplevert.

EVEN VOORSTELLEN. H. BONTENBAL, F.TIMMERMANS EN D.YESILGÖZ

Ondanks haar positie in de peilingen kan Dilan Yesilgöz rekenen op minnaars als Henri Bontenbal en de voorlopig afgewezen Frans Timmermans.  Een bewerking van Vermeer's "Dame en Twee Heren" (1658-1659) door petrus.

 

Op de foto hierboven zou ook Wilders moeten staan als mogelijk kandidaat voor het premierschap. Naar het aantal zetels gemeten is hij zelfs kandidaat nummer een, maar zijn politiek-bestuurlijke en persoonlijke stijl maken dat hij door de andere partijen op voorhand wordt afgewezen als coalitiepartner en dus premier.

Het gevolg is dat er een ingewikkelde coalitiepuzzel ontstaat waarvan niemand weet hoe die gaat aflopen. Wat wel uit de peilingen blijkt, is dat waarschijnlijk een van de drie hierboven afgebeelde partijleiders premier van Nederland zal worden. Al hoewel, je weet maar nooit. Misschien wordt er bij een ingewikkeld coalitieoverleg besloten om een premier van buiten aan te trekken, al dan niet partijloos. Een variant op de positie van huidig premier Schoof, maar dan anders.

Kiezers stemmen nooit alleen op een partij. Ze stemmen op een persoon waarvan ze denken dat ze die kunnen vertrouwen, misschien met enige reserve, maar toch. Ik herinner me mijn moeder die altijd lette op de kleding van politici. Daaruit meende ze te kunnen aflezen of een politicus meer of minder te vertrouwen was. Ik denk dat zij staat voor een meerderheid van Nederlandse kiezers.

Bontenbal zou hoog scoren bij mijn moeder. Zijn kleding is conventioneel maar is toch ook een tikkeltje casual. Zijn haardos beklemtoont het informele evenals zijn Rotterdams dialect, waardoor hij iets heeft van een gewone jongen. Niet onbelangrijk in het land waar gelijkheid hoog in het vaandel staat. Hij is geen stijve politicus maar een mens met een hart en dat is wat mijn moeder belangrijk vindt.

Zijn partijprogramma zit hem als gegoten, niet links en niet rechts maar recht door het midden, wat wat anders is dan recht door zee. Dat bestaat immers niet in de politiek. Bontenbal straalt uit dat met hem te praten valt en dat kan voor kiezers belangrijk zijn, ook al staat de C van Christelijk in de naam van zijn partij.

Timmermans zou bij mijn moeder minder goed in de smaak vallen. Wel mooi in het pak en een statige man maar iets te afstandelijk, geen gewone jongen. Hij is net iets te intellectueel met zijn talenknobbel en internationale ervaring. Had hij nou nog de uitstraling van een goedmoedige oom, zoals voormalig PvdA leider Joop den Uyl, dan zou ze hem nog wel zien zitten ook al kon ze die nooit goed volgen. 

Helaas kan ik niet vermoeden wat mijn moeder van Yesilgöz zou vinden. In haar tijd waren vrouwen nog niet tot de hogere regionen van de politiek doorgedrongen, laat staan kandidaat premierschap. Ze zal het gewaardeerd hebben dat een vrouw het zo ver heeft geschopt maar of ze ook aan de eisen van mijn moeder zou voldoen, is moeilijk te zeggen.

Daarom doe ik maar een gok. Ik denk dat ze haar wel zou zien zitten als mogelijk premier. Ze is niet op haar mondje gevallen, laat zich niet het kaas van het brood eten en ze kan mannen de baas. Wat ze mist, is een zachte kant waardoor je ze als moeder kunt voorstellen. Maar misschien passen moeders niet in de VVD of in de politiek.

FRANS TIMMERMANS STRAKS PREMIER?

De Laatste Peiling van De Stemming

De lange termijn trend is dat Links ongeveer 30% van de stemmen krijgt, verdeeld over vier partijen: GL/PvdA, SP, Dieren en D66. Rechts haalt tussen de 30 en de 40% verdeeld over PVV, VVD een JA21 en BBB (5). De christelijke partijen komen uit op ongeveer 20% van de stemmen, verdeeld over CDA, CU en SGP.

Leggen we de laatste peiling van Maurice de Hond (27 juli) dan komen we uit op 61 zetels voor rechts, verdeeld over PVV (29), VVD (19), BBB (5) en JA21 (8). Samen is dat 41% van de stemmen.

Wanneer we hetzelfde doen voor links, verdeeld over GL/PvdA (27), D66 (10), SP (8) en Dierenpartij (5) dan komen we uit op 50 zetels ofwel 33%.

De christelijke partijen behalen volgens deze peiling samen 27 zetels ofwel 18%, verdeeld bestaande uit CDA (21), SGP(4) en CU (3).

Door de PVV uit te sluiten van regeringsdeelname is overig rechts veroordeeld tot samenwerking met links en de christelijke groep. In de praktijk zijn dat VVD, GL/PvdA en CDA, samen goed voor 67 zetels plus nog een partij met liefst minstens 9 zetels (D66 of misschien JA21).

De aanstaande verkiezingscampagne zal voornamelijk verschuivingen teweeg brengen binnen de drie groepen. Zo kan GL/PvdA iets meer zetels veroveren ten koste van de SP of D66, de VVD ten koste van PVV of JA21 en het CDA ten koste van CU of SGP en wie weet BBB. 

De PvdA is in de peilingen na de PVV de grootste van de drie partijen (27) waaruit de premier zal moeten voortkomen, d.w.z. dat de kans groot is dat Frans Timmermans premier wordt. Het lijkt onwaarschijnlijk dat Dilan Yesilgöz er in zal slagen om 8 zetels bij de gepeilde 19 te winnen.

Het CDA heeft nauwelijks kans om de grootste van deze drie te worden tenzij de partij in de campagne Henri Bontenbal als de aanstaande premier zal uitventen. Dat zou zwevende kiezers uit andere groepen kunnen aantrekken om alsnog de benodigde 27 zetels te behalen om de grootste partij te worden.

Voorlopige conclusie. Onder de huidige omstandigheden staat Frans Timmermans voorgesorteerd als premier van Nederland.

 

DRAMATISCHE VERSCHUIVING NAAR RECHTS IN NEDERLAND

 

Dilan Yesilgöz

Als we uitzoomen op de periode 1946 tot 2023 dan is Nederland rechtser geworden. In 1946 behaalde rechts, die toen alleen uit de VVD bestond, slechts 6% van de stemmen bij de Tweede Kamer verkiezingen. De CPN behaalde toen 11% en de 3 christelijke partijen samen 52% van de stemmen.

Bij de laatste verkiezingen in 2023 behaalde rechts, VVD en PVV samen 37% van de stemmen. Dat is maar liefst een verzesvoudiging van 1946. De verklaring is het verlies aan kiezers bij de christelijke partijen met als centrum het CDA en het verlies van de linkse partijen met als centrum de PvdA. 

Zoals eerder opgemerkt zal een fusie PvdA met GL weinig veranderen aan de positie van links. De tot 25 juni bijgewerkte peilingen wijzen voor de combinatie GL/PvdA op een aandeel van 17% van de kiezers, de trend sinds de verkiezingen van 2017. 

Rechts is verdeeld geraakt tussen in hoofdzaak twee partijen, de VVD en de PVV. De laatste partij heeft een sterke leider maar een zwakke structuur. Het is een partij die in feite maar uit een persoon bestaat. Zo lang die voluit kan functioneren zal die partij een hoofdrol op rechts blijven spelen.

Zelfs na de val van het kabinet Schoof, waarvoor alle andere politieke partijen - regeringspartijen én oppositie - de schuld gaven aan Wilders, weet de PVV zijn aandeel van rond 20% van de kiezers te handhaven. 

De moedige poging van VVD partijleider Dilan Yesilgöz om de PVV door middel van regeringsdeelname democratisch in te dammen, is niet geslaagd. Misschien dat de aanstaande verkiezingscampagne daar verandering in kan brengen maar dat wordt moeilijk.

Een andere mogelijkheid om de PVV wind uit de zeilen te nemen, zou de verschuiving van het CDA naar rechts van het midden kunnen zijn. Zo een verschuiving is een moeilijk verhaal omdat het voormalige katholieke zuiden stelselmatig is afgehaakt. Het CDA is daardoor in de loop der jaren een overwegend protestantse partij geworden die nogal eens aarzelt tussen beginselvastheid en macht.

De verkiezingscampagne zal wellicht het meest draaien om de vraag wie van de partijleiders zich het meest kan profileren als toekomstig premier van Nederland; Wilders, Yesilgöz, Timmermans of Bontenbal.

Voor wat het is. Een RTL enquete zet alvast Bontenbal op de eerste plaats als gewenst premier, Yesilgöz op de tweede en Timmermans op de derde plaats.

VOER VOOR POLITICOLOGEN 35. OMTZIGT EN YESILGÖZ STEKEN HUN POLITIEKE NEK UIT

 

Een ernstige tekortkoming van de PVV is het gebrek aan partijvorming. De PVV moet zich ombouwen en omscholen tot een normale democratische politieke vereniging met meer leden dan Wilders alleen. " Op een ander vlak vind ik de PVV een grotere bedreiging van de democratie. Het is eigenlijk geen partij. Het is geen ledenorganisatie, maar een eenmanszaak. Dat zou verboden moeten zijn. Er zou een wet moeten zijn die eist dat partijen ledenorganisaties zijn." , aldus de Belgische socioloog Mark Elchardus in een interview in het Financieel Dagblad. De Tweede Kamer heeft dit probleem verslonst. Blijkbaar vonden ze het politiek te moeilijk om het aan te pakken.

De formatie van een rechtse regering met Wilders verloopt moeizaam. Je kan daar spottend over doen zoals sommigen doen maar het is een hels karwei om de partij van Wilders te betrekken bij regeringsverantwoordelijkheid en macht. 

Velen vinden dat verloren moeite want Wilders deugt niet. Hij zou geen democraat zijn terwijl hij toch al lang in het parlement zit.  Sommigen noemen hem zelfs een fascist, een scheldwoord dat nergens op slaat. Het getuigt van weinig politiek inzicht. 

Wilders is een rebel die met zijn grote en soms onfatsoenlijke mond een plek wil aan de tafel van de politieke macht en het bestuur van het land wil veroveren. Nu het moment daar gekomen is om die plek op te eisen, erkent hij zijn verantwoordelijkheid en trekt een aantal omstreden opvattingen in om compromissen met de andere onderhandelende partijen mogelijk te maken. 

Omtzigt gebruikt dit en steekt zijn nek uit om de komst van Wilders in de regering politiek mogelijk te maken. Hij dicteert met zijn partij en zijn 20 zetels de randvoorwaarden waaronder Wilders mee mag doen aan de regering. Tot nu toe heeft hij dat met veel tactisch en inhoudelijk inzicht gedaan.

Omtzigt steekt zijn nek uit waar andere partijen dat niet kunnen of durven. Hij doet dat omdat hij beseft dat nu de gelegenheid is om de kloof tussen Wilders’ partij en de andere rechtse partijen te dichten. Ook PVV stemmers moeten weer kunnen vertrouwen in de democratische veer- en bestuurskracht van ons land.

Waar dit gebrek aan politieke veerkracht en inzicht toe leidt, zien we in Vlaanderen waar het cordon sanitair driegt te bezwijken onder de massieve toeloop van keizers naar Vlaams Belang waardoor zelfs gematigd en centrum rechts dreigen te worden weggedrukt. De polarisatie is alleen maar toegenomen en zou wel eens een bedreiging kunnen worden voor de politieke stabiliteit van Vlaanderen.

Het is daarom ook verstandig geweest van Yesilgöz dat ook zij haar politieke nek heeft uitgestoken door een opening naar Wilders’ partij te maken. Daarmee draagt de VVD bij aan een vernieuwing van de politieke agenda, deze keer een rechtse agenda. De VVD staat niet langer met de rug naar de PVV stemmers. 

 

24. VOER VOOR POLITICOLOGEN. WIE WORDT DE NIEUWE PREMIER?

Ik denk dat ik er niet ver naast zit als ik schrijf dat we op een centrum-rechts kabinet van PVV, VVD, NSC en BBB afstevenen. over de vorm zal nog wel getwist worden, zakenkabinet, gedoogkabinet of wie weet wat voor een kabinet maar de basis is duidelijk.

Een andere rekenkundige mogelijkheid is een kabinet van VVD, Linkse Combinatie met Frans de Timmerman, NSC en BBB, maar dat is politiek zeer hoogst onwaarschijnlijk.  Niemand wil zo een kabinet, ook Timmermans niet, ook al zou hij maar wat graag premier van Nederland worden. Zijn handen jeuken om ons land eens flink aan te pakken. 

De grote Vier zullen een regeringsprogramma uitdokteren onder de bekwame leiding van professor Plasterk, maar waar halen ze een premier vandaan? 

De politieke logica van de winnaar gebiedt dat het de heer Geert Wilders zou moeten zijn, maar kan dat ook? Kan de meest en langst bewaakte politicus van Nederland premier worden? Is dat wenselijk? Een andere kwestie is dat als Geert op de troon zit, wie dan de uit de kluiten gewassen PVV fractie in het gareel houdt? 

Allemaal politieke nieuwelingen, niet gepokt en gemazeld in de politiek en ook niet in partijdemocratie want die bestaat niet bij de PVV. Er zit niks anders op dan dat Wilders in de Tweede Kamer blijft om zijn schapen te leiden. 

Toch is het niet helemaal uitgesloten. Politiek is wat dat betreft een onberekenbaar proces. Veel zal afhangen van de dynamiek die ontstaat tijdens de informatie en formatiegesprekken. Veel zal afhangen van de andere partijleiders.

Mevrouw Yesilgöz dan? Heeft die zich niet al aan de zijlijn gemanoeuvreerd door vroegtijdig aan te kondigen dat de VVD alleen maar mee wil doen in een gedoogconstructie. 

Mocht ze alsnog tot de conclusie komen dat ze met de VVD volmondig in het kabinet gaat meedoen, dan is ze nog niet meteen premier waardig. Jammer voor haar, een gemiste kans en of er nog ooit een tweede komt is maar de vraag. Jammer ook voor Nederland. Alweer geen vrouw door het glazen premiersplafond. Erg is dat niet maar daar denken sommige feministen heel anders over.

Kan mijnheer Omtzigt dan premier worden? Theoretisch zou het kunnen. Hij is een ervaren politicus. Zijn fractie bestaat uit gemiddeld genomen deskundige politici. Zij zullen het in de Tweede Kamer kunnen redden zonder hem. 

Maar wil hij het ook en kan hij het? Zijn besluitvaardigheid is aarzelend. Hij lijkt daarmee op de immer weifelende Hans van Mierlo, voormalig D66 partijleider en Minister van Buitenlandse Zaken. 

Mevrouw van der Plas heeft op voorhand het premierschap uitgesloten. Maar ze heeft wel Mona , de tweede op de BBB lijst naar voren geschoven als mogelijk premier. Die heeft net als Omtzigt veel politiek en bestuurlijke ervaring opgedaan in de CDA fractie in de Tweede Kamer en als staatssecretaris van Rutte. Zou zij de eerste vrouwelijk premier van Nederland kunnen worden? 

Tenslotte waag ik nog een suggestie en dat is professor Plasterk zelf. Als iemand straks de ins en outs van het centrum-rechtse kabinet kent is hij het wel. Wat is er op tegen om als zijn informatieronde slaagt hem aan te wijzen als formateur en vervolgens premier? Plasterk lijkt me een verfrissende premier die nationaal en internationaal past bij Nederland.

PS. 

NRC Columnist Hubert Smeets publiceerde vorige week de column getiteld "Premier Plasterk van Kabinet Wilders-I". Ik ken Smeets als een evenwichtig commentator maar in deze column laat hij zich naar mijn smaak teveel leiden door onlustgevoelens over het mogelijk aanstaande rechtse kabinet en uiteraard de machtspositie waarover die beschikt.

20. VOER VOOR POLITICOLOGEN. LILIAN EN DE 37 VAN WILDERS

Voormalig SP Lijstrekker Lilian Marijnissen (fotocollage van petrus)

 

Het vertrek van SP leidster Lilian is een klein Hollands drama. Ze bleef het blonde meisje met de goede bedoelingen die er maar niet in slaagde om de Nederlandse kiezers te overtuigen van haar gelijk en dat van haar partij. 

Wat stond haar in de weg? Misschien was haar uitstraling niet volks genoeg? Misschien was ze te aardig voor een leider van een protestpartij (tegenpartij)? Ze kon wel rad praten, een Brabantse eigenschap denk ik wel eens, maar niet zo scherp als bijvoorbeeld Wilders en tot op zekere hoogte Yesilgöz. 

Met goede bedoelingen alleen kom je er niet. Je moet die voor het voetlicht kunnen brengen, samen met leiderschap en vertrouwen. De kiezer oordeelde haar daarvoor te licht, maar zoals mijn buurman zei, hij is net zo min als ik een SP stemmer, verdient ze een bonus voor haar harde werken.

Wat Lilian is overkomen, kan Yesilgöz ook overkomen. Als je haar voor het eerst ziet en hoort, ben je overdonderd. Ze heeft een aanwezige presentatie maar haar daarna vaker gehoord hebbend, komt er weinig nieuws meer uit. Zit er nog inhoudelijk leiderschap in?  Ze is per slot van rekening demissionair minister van Justitie.

Links Nederland, de media incluis, probeert uit te zoeken waar het mis is gegaan met Wilders of liever gezegd waarom hij 37 zetels krijgt en Frans Timmermans minder? Er is een wereld van verschil tussen die twee. Timmermans is de vlees geworden bestuurder, Wilders de zelfverzekerde praatjesmaker. 

Maar wat nog veel belangrijker is en dat snapt het kader van Groen Links en de PvdA bij lange na nog niet, ze hebben de mensen - voorheen genoemd de arbeidersklasse- in de steek gelaten. Ze moesten voortaan hun eigen boontjes doppen en het maar uitzoeken.

Eerst kregen ze allerlei rechten, de PvdA was er als de kippen bij om elke vorm van solidariteit als recht te verkondigen, om die hun vervolgens te ontnemen. Een enkel citaat uit een langere analyse waar de linkse partijen en media de mist in zijn gegaan, kan volstaan. 

“Ze zeiden dat ze zich verweesd voelden; we schrapten hun buslijnen. Ze zeiden dat ze ontworteld raakten; we flexibiliseerden hun banen. Ze mompelden dat ze vereenzaamden; we verhoogden hun parkeertarieven, verkochten hun huisarts aan de hoogste bieder en verpatsten halve woonblokken aan Blackstone.” (Arjen van Veelen, NRC 8 december 2023)

We zullen de komende maanden nog veel (zelf)analyses tegenkomen. Ik denk niet dat het veel helpt. Linkse kaderleden zijn  hardleers zo heb ik de afgelopen decennia gemerkt. Hun leervermogen is laag. Het ergste is dat ze hun fouten uit het verleden niet eens willen erkennen laat staan zich erop bezinnen. Uitzonderingen daargelaten natuurlijk.

16. VOER VOOR POLITICOLOGEN. BLAAST RECHTSE STORM LINKS OMVER?

De verkiezingsuitslagen van studentensteden en gemeenten waar asielzoekerscentra zijn een illustratie van een kloof in levensgevoel en ervaring. In de beide asielcentrum gemeenten Ter Apel en Budel kreeg de PVV 33% van de stemmen. In de studentensteden Amsterdam, Utrecht en Nijmegen kreeg GL/PvdA meer dan 33% van de stemmen. Op de foto een demonstratie in Ter Apel augustus 2022. (Foto ANP) 

 

Het zal voor veel kiezers ongemakkelijk wakker worden zijn in een politiek landschap waar de koppositie wordt ingenomen door een uiterst rechtse partij (37 zetels voor de PVV), een partij die jaren lang tot taboe is verklaard door de meeste andere partijen. Een taboe wat in de afgelopen verkiezingscampagne doorbroken is door de VVD.

De gedachte daarachter was geen kiezers op voorhand uit te sluiten. Dat is democratisch juist maar dit verkiezingsresultaat zal niet de bedoeling zijn geweest van VVD lijsttrekker Yesilgöz. Aan haar nu toch de taak om als een van de grotere partijen (24 zetels) verantwoordelijkheid te nemen en te zorgen dat Nederland als nog een stabiele regering krijgt.

Daarin hoeft ze niet alleen te staan. Nieuwkomer BBB met 7 zetels (met 16 zetels de grootste fractie in de Eerste Kamer) heeft al een handreiking gedaan, mits de PVV radicale standpunten inslikt. Wellicht geldt dat ook voor nieuwkomer NSC (20 zetels) al hoewel Omtzigt zich in voorzichtiger woorden heeft uitgelaten.

Met name zijn partij zou een sleutelrol kunnen spelen bij het matigen van de uiterst rechtse storm die gisterenavond over Nederland heeft gewaaid. Hij kan met VVD en BBB Nederland naar een wat stabielere koers loodsen zonder de PVV kiezers het bos in te sturen. 

Links Nederland met de Linkse Combinatie voorop zal een tijdje nodig hebben om de klap te verwerken. Hun droom van Links aan de macht in Nederland is in rook opgegaan. Timmermans ging voor het Torentje, voor de macht zoals hij zei. 

Dat had gekund maar dan had hij in plaats van alleen maar te dromen van een Links Nederland meer voeling moeten hebben met de zorgen van de kiezers in het midden, want zonder dat midden gaat het niet in Nederland.

Nu leidde zijn machtsstrategie, strategisch stemmen heette dat, tot het leeg zuigen van andere links georiënteerde partijen waaronder met name D66. Dat schiet niet op.

Als Nijmeegs politicoloog overviel mij plaatsvervangende schaamte bij het optreden van de door de NOS ingehuurde politicologen bij de verkiezingsavond. Zelfs een eenvoudige analyse van het uiteenvallen van de fusiepartij CDA in drie stukken langs de oude politieke breuklijnen ontgaat hun net als de foute strategie van links. In plaats daarvan hielden ze krampachtig vast aan onderzoeken, grafieken en modellen.