Posts tonen met het label wouter bos. Alle posts tonen
Posts tonen met het label wouter bos. Alle posts tonen

woensdag 16 september 2026

DE TELOORGANG VAN DE PVDA. DEEL 10. JOB COHEN

Job Cohen op net PvdA congres in maar 2012 waar hij tot partijleider en lijstaanvoerder werd gekozen. Op de achtergrond toenmalig partijvoorzitter  Hans Spekman, tegenwoordig voorzitter van de FNV.


Wouter Bos, een jongere uitgave van Wim Kok maar zonder zijn charisma en ervaring, bracht niet het verwachte succes voor de PvdA. Een paar maanden voor de verkiezingen in 2010 vertrekt Wouter Bos met stille trom. Om persoonlijke redenen legt hij het partijleiderschap neer. Hij wordt opgevolgd  door Job Cohen. 


De vervanging van de 47 jarige Bos met zijn jeugdige management stijl door de 63 jarige meer ervaren bestuurlijke Cohen zou een terugkeer kunnen betekenen naar de sociaal-democratie van weleer. Hij roept immers in de verte herinneringen op aan Joop den Uyl.


Bovendien gaven opiniepeilingen Cohen een koppositie als aanstaand premier, boven Balkenende en Wilders. Volgens de peilingen zou de PvdA zelfs de grootste partij worden. Kortom, alles stond in stelling om de PvdA terug in het centrum van de macht te brengen.


Maar dat viel tegen. De veel jongere Rutte, nog meer manager dan Bos, haalde bij die verkiezingen net een zetel meer (31 totaal) dan Cohen waardoor diens kans op het premierschap zo goed als verkeken was. 


Het is overigens de eerste keer dat de drie traditionele partijen ver onder de 40 zetels blijven. Het CDA kreeg zelfs een enorme dreun en kwam niet verder dan 21 zetels, dat was een halvering na de periode Balkenende. De afkalving van de drie klassieke partijen is hier begonnen.


Het is Wilders die met zijn PVV roet in het eten van de grote partijen gooit. Hij haalt maar liefst 24 zetels binnen en is daarmee in een klap de derde partij van het land, na VVD en PvdA en voor het CDA. Nu is hij niet alleen inhoudelijk een blok aan het been van de klassieke machtspartijen, maar ook nog qua machtspositie. Hij geeft aan te willen regeren. Maar met welke partij?


De afkeer van Wilders was groot. Hij introduceerde de straatvechtersmentaliteit, polarisatie en grove woorden in de Tweede Kamer. In zeker opzicht een opvolger van Fortuyn maar dan zonder diens charme, humor, charisma en gevoel voor nuance. 


Hij gooit allerlei heilige huisjes in de Nederlandse politiek omver, vooral linkse huisjes en daar waren ze bij links nog niet aan gewend.  In de Nederlandse polder politiek was het gebruikelijk om zachte, wollig toedekkende taal te gebruiken. Je weet immers maar nooit met wie je na de verkiezingen verder moet. Dat was niet aan Wilders besteed. Die streefde naar duidelijkheid voor de gewone mensen, een duidelijkheid die grenst aan discriminatie en uitsluiting. Het gevolg was dat niemand met hem wilde regeren. Dus als het even kon, moest er een coalitie zonder PVV komen.


Rekenkundig waren er diverse mogelijkheden. Bijvoorbeeld een paars-rood kabinet van VVD, PvdA en SP. De SP had weliswaar ook een dreun van 10 zetels gehad maar er resteerden er nog altijd 15. Samen 76 zetels is een smalle basis, maar mogelijk. 


Voor de VVD was dit echter een te links kabinet, zeker met de dreiging van Wilders op rechts. Bovendien kon de SP niet uit zijn actie stand komen en bleef dus buiten beeld.


VVD samen met PvdA, Groen Links en D66 is ook een rekenkundige mogelijkheid. Samen zouden ze 81 zetels hebben. Groen Links partijleider Femke Halsema en Job Cohen konden met elkaar overweg, maar voor Rutte zou dit ook een te links kabinet zijn. 


Binnen zijn partij moest Rutte nog altijd rekening houden met de naweeën van zijn confrontatie met Rita Verdonk. Ze was zijn geduchte concurrent voor het leiderschap van de partij en ze stond bij de vorige verkiezingen op nummer 2 van de lijst. Ze behaalde toen zelfs meer voorkeursstemmen dan Rutte, de nummer een van de lijst. Een uitzonderlijke prestatie vermoedelijk vanwege de steun die ze had van partijbonzen als Wiegel en Bolkenstein.


Rutte had zijn machtsbasis in de VVD fractie echter goed georganiseerd en waagde het om een jaar na die verkiezingen Verdonk uit de Tweede Kamer fractie te zetten. Net als Wilders behield ze haar zetel maar sloot zich niet aan bij Wilders. Ze richtte de partij Trots op Nederland op.  


Die partij behaalde nul zetels! Een geluk voor Rutte want stel je voor dat ze net als Wilders in het begin 9 zetels had gehaald. Dan was hij geen winnaar geweest, maar de PvdA. Met die nul zetels was het lot van Verdonk bezegeld. Ze verdween uit het politieke landschap.


Maar het was al met al wel duidelijk dat Rutte niet teveel moest gaan avonturieren op links. Dat zou hem wel eens opnieuw in een moeilijk parket kunnen brengen. Wat nu, goede raad was duur. 

 

donderdag 10 september 2026

DE TELOORGANG VAN DE PVDA. DEEL 9. WOUTER BOS

 

Kabinet Balkenende IV (2007-2010). Van links naar rechts: Wouter Bos (PvdA),  Jan Peter Balkenende (CDA), André Rouvoet (CU)

In 2006 trad Aartsen af als partijleider. Mark Rutte won de interne verkiezingen van de meer rechtse Rita Verdonk met 54% van de stemmen. Omdat hij het pas verworven partijleiderschap onverenigbaar achtte met zijn positie in het kabinet, stapte hij op.


Balkenende II diende zijn tijd niet uit als gevolg van een conflict met de D66 fractie over de positie van VVD minister Rita Verdonk n.a.v. de paspoortkwestie van VVD fractielid en voormalige vluchteling Ayaan Hirsi Ali.


Er volgt een interim Kabinet Balkende III, een zogenaamd rompkabinet van VVD en CDA dat tot taak had om vervroegde verkiezingen voor te bereiden en de begroting voor 2007 op te stellen.


Wouter Bos moest bij de verkiezingen in 2006  een verlies van 9 zetels incasseren (van 42 naar 33) en tot overmaat van ramp opnieuw het CDA, ondanks dat ook die partij 3 zetels verloor (van 44 naar 41), voor zich dulden. Ook de VVD moest verlies nemen (van 28 naar 22 zetels) terwijl  D66 opnieuw de helft van zijn zetels verloor (van 6 naar 3 zetels).


Het verlies van de VVD was mede het gevolg van de komst van de Partij Voor de Vrijheid, de voor de verkiezingen opgerichte partij van de afgescheiden Groep Wilders. De scheuring leverde Wilders een aanmoedigingsprijs op van 9 zetels, een teken aan de wand voor de VVD en in het verlengde daarvan voor de landelijke politiek. Pim Fortuyn was via Wilders weer terug.


Je zou het bijna vergeten. De grootste klapper, een historische gebeurtenis was de winst van 16 zetels van de SP van Jan Marijnissen, van 9 naar 25 zetels. Daarmee werd de SP de derde partij van het land. Dankzij die winst behoorde een paars kabinet met een zwaar links accent tot de mogelijkheden.

 

Bos en Marijnissen wilden met het CDA een regering vormen. De verschillen tussen CDA en SP bleken te groot. De PvdA koos daarna voor het CDA met de Christen Unie als aanvullende partner met 6 zetels. Balkende IV was geboren. Wouter Bos werd vicepremier en minister van financiën, André Rouvoet vice-premier voor de CU.


Het was een politiek stabiel kabinet dat probleemwijken aanpakte, een generaal pardon afkondigde voor asielzoekers langer dan 6 jaar in Nederland, het rookverbod uitbreidde, vliegtaks i.v.m. milieu invoerde enz. De krediet en banken crisis werd het hoofd geboden door werktijdverkorting en deeltijd WW voor bedrijven in moeilijkheden. Als Minister van Financiën nationaliseerde Bos tijdens de bankencrisis de ABN/AMRO bank en gaf financiële steun aan bedrijven in moeilijkheden.


Toch zat het kabinet de rit niet uit. De verlenging van de militaire missie in Uruzgan stuitte ondanks aandringen van de NAVO op verzet van de PvdA. Militaire missies en in het algemeen militaire zaken stuiten traditioneel bij een flink deel van de PvdA achterban op verzet. 


PvdA Minister Vredeling van Defensie zei het al: “congressen kopen geen straaljagers”.  Hoewel het PvdA congres zich in 1975 fel uitsprak tegen de komst van de F-16 als nieuw gevechtsvliegtuig, kwam het vliegtuig er toch.

vrijdag 3 augustus 2012

JOB

Uit het interview blijkt dat Jacques Wallage een grote steun is geweest voor Cohen tijdens zijn partijleiderschap. Opvallend is dat Cohen Wouter Bos op dit punt niet noemt terwijl hij Cohen in de boksring van den Haag heeft gebracht. 


Een goed en vooral sereen interview van Marc Chavannes in NRC Handelsblad van 14/15 juli met Job Cohen.  Zinvol terugkijken met de man die indertijd werd gezien als de verlosser van de links Nederland. Wat ging er mis? Precies wat ik al dacht. Cohen is tot in zijn diepste wezen een voorzitter en dus geen partijleider. Voorzitters willen de boel bij elkaar houden. Politieke leiders marcheren voorop en trekken ten strijde tegen de duvel en z’n moer.

In Nederland gebeurt dat gelukkig altijd met mate want je kunt het uiteindelijk nooit alleen rooien. Je hebt bij de vorming van een regering altijd hulptroepen. Nederland coalitieland, maar wel pas na de verkiezingen. Dan worden ten behoeve van een regeringsmeerderheid politiek bestuurlijke compromissen gesloten. Cohen wilde als een echte voorzitter altijd compromissen sluiten en dat snappen de kiezers niet. Die willen ook een partijleider die hun belangen en idealen op z’n minst assertief bewaakt en dat snapte Cohen weer niet.

Maar waarom heeft Wouter Bos dan Cohen uit zijn burgermeestersbestaan gehaald en willens en wetens voor de wolven van de nationale politiek gegooid? Dat komt helaas in het interview slechts terzijde ter sprake. Toch licht Cohen, waarschijnlijk onbedoeld, een tipje van de sluier op. Ik citeer en let op het laatste zinnetje:” Ik was al geruime tijd met Wouter Bos in gesprek. Die had me laten weten dat er een moment zou komen waarop hij wilde stoppen als partijleider . Hij dacht dat ik degene was die het moest overnemen. Als je kijkt hoe het gelopen is kan je je afvragen waarom hij dat dacht.” 

Juist ja, waarom dacht Bos dat? Het zou mooi zijn als Bos ons komt uitleggen waarom hij dat toen dacht. Het zou Bos sieren als hij en passent ook zou uitleggen waarom hij dacht dat er een moment zou komen waarop hij wilde stoppen als partijleider? Wist Bos niet dat het partijleiderschap geen gewone baan is? Partijleiderschap valt in de buitencategorie banen, die van de roeping door vaderland, partij en burgerplicht. In de PvdA zijn daar mooie voorbeelden van geweest.

Het vertrek van Bos, dat leidde tot het verval van het Nederlandse politieke midden, verdient meer aandacht van de geschiedkundigen en hun journalistieke handlangers dan het tot nu toe gekregen heeft. Wat mij betreft mogen zij zich op dit punt haasten al twijfel ik er niet aan dat de vaandelvlucht van Bos ooit geboekstaafd zal worden.