Posts tonen met het label ontvoogding. Alle posts tonen
Posts tonen met het label ontvoogding. Alle posts tonen

woensdag 21 oktober 2026

DE TELOORGANG VAN DE PVDA. DEEL 18. VAN SOCIALISME NAAR CONSUMENTISME

De schilderijen met Campbells Soepblikken (1962) van de Amerikaanse kunstenaar Andy Warhol en het beeld van de Supermarktdame (1969) van de Amerikaanse kunstenaar Duane Hanson illustreren het consumentisme dat het opkwam in de Verenigde Staten en verspreidde zich daarna over Europa verspreidde.  (foto gemaakt in het Ludwig  Forum voor Internationale Kunst in Aken)


Er zijn veel interne en externe oorzaken aan te wijzen die verklaren waarom de klassieke partijen PvdA, VVD en CDA hun vermogen verloren om kiezers te mobiliseren. 


Voor de Christelijke partijen geldt als externe oorzaak de ontkerkelijking van Nederland. Vandaar dat de 3 Christelijke partijen KVP (Katholieke Volkspartij), ARP (Anti-Revolutionaire Partij en CHU (Christelijk-Historische Unie) in 1980 besloten om te fuseren tot de algemeen christelijke partij CDA. 


Die ontkerkelijking  kan ook worden geduid als ontvoogding of bevrijding. Die ontvoogding betrof niet alleen maar wel als eerste de protestantse christelijke en katholiek zuilen. Later volgde de socialistische zuil met de PvdA.


Die ontvoogding of bevrijding uit het keurslijf van de zuilen begon in de jaren zestig met een culturele revolutie aan de universiteiten, ofwel onder hoger opgeleiden. Die zetten de sociale en politieke verhoudingen op zijn kop. Hiërarchie en gezag werden niet meer voetstoots aanvaard, de geestelijk horizon werd (kritisch) verlegd, ook letterlijk want er werd meer gereisd dan ooit eerder. Het waren spannende tijden. 


Het uiteindelijk gevolg was dat de burger voortaan zijn eigen keuzes maakt op alle levensterreinen. Of het nu gaat om geloof, levensstijl, samenleven (van klassiek gezin, tot samenwonen, LAT relaties en communes), onderwijs, vermaak of politiek. De naoorlogse maatschappij verandert in rap tempo in een supermarkt, de steunpilaar voor het vrije consumeren. Daar laadt ieder naar behoefte zijn aankopen in zijn boodschappenkarretje. Iets gelijksoortige gebeurde in de samenleving en de politiek.


In de eerste jaren van de ontvoogding had de PvdA de wind in de zeilen. Was die partij niet altijd al de criticus geweest van kerkelijk conservatief Nederland? Jongeren uit de voormalige kerkelijke zuilen ontdekten in de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw het socialisme. De Katholieke Hogeschool Tilburg (tegenwoordig Tilburg University geheten) werd omgedoopt tot Marxistische Hogeschool. De Nijmeegse Katholieke Universiteit (tegenwoordig Radboud Universiteit) werd berucht om zijn socialistische marxistische studentenorganisaties.


De PvdA en ook de Communistische Partij Nederland (CPN), toen al een reliek uit vooroorlogse tijden, kreeg in die jaren een toestroom van jongeren die vanuit ideële motieven lid of actief werden in die partij. De nieuwe aanwas van de partij weliswaar soms afkomstig uit arbeidersgezinnen maar allen intussen hoger opgeleid dankzij extra-kinderbijslag, leningen en beurzen. 


De kinderen uit de arbeidersgezinnen waren door hun universitaire studie hun milieu ontgroeid. Zij en vele anderen waren de nieuwe idealisten die in Nederland een nieuwe maatschappij met meer vrijheid, gelijkheid en broederschap op socialistische grondslag nastreefden. Het Derde Wereld eiland Cuba was in die tijd erg populair.


Hun arbeiderisme, ze waren feitelijk geen arbeiders maar speelden arbeiders (de pas overleden PvdA politicus Bert Middel sprak meesmuilend van 'spijkerbroekenproletariaat'), was echter niet lang vol te houden. De bevrijding van de arbeider was al begonnen als gevolg van industriële ontwikkelingen , de welvaart, de verzorgingsstaat en de loonpolitiek. De arbeider werd werknemer. 


In de plaats van het socialisme kwam het consumentisme. De vooroorlogse behoefte economie veranderde in een economie van overvloed. De bevrijding van de arbeider was vooral en voornamelijk materieel. Men kon zich voortaan meer veroorloven dan vorige generaties zich ooit konden voorstellen. 


PvdA leider en voormalig vakbondsvoorzitter van de grootste vakbond van Nederland FNV (ontstaan uit een fusie van de socialistische en katholieke vakbondszuil) Wim Kok, begreep deze ontwikkelingen uit eigen ervaring en ontdeed de partij zoals hij dat noemde van zijn ideologische veren. 


Niet het toekomstig te vestigen socialisme, dat onder PvdA leider Joop den Uyl nog volop leefde, was langer de maatstaf van de partij maar het praktische welzijn en de welvaart van de burgers. Het socialistische idee van “spreiding van kennis, macht en inkomen” dat het kabinet den Uyl (1973-1977) nog als slogan voerde, veranderde in “eerlijk delen.”


De paarse kabinetten Kok bezegelden deze ontvoogding door mee te gaan met de door de liberalen in de vorm van de VVD gepredikte individualisering en privatisering. Het vrije individu op de vrije markt werd ook het nieuwe ideaal van de PvdA.


 

woensdag 19 februari 2025

BART DE WEVER

Een fotocollage uit 2010 toen Bart de Wever de parlementsverkiezingen won met meer dan 28% van de stemmen voor de Kamer en bijna 32% voor de Senaat. De Waalse socialistische PS met partijleider Elio di Rupo behaalde toen nog maar liefst bijna 38% van de stemmen in Wallonië. De NV-A werd ondanks de enorme verkiezingsoverwinning buiten de federale regering gehouden door een regeringscoalitie van socialisten, christendemocraten en liberalen uit de beide gewesten. Een negatieve manier van politiek bedrijven wat het land niet ten goede is gekomen. Nu is de Wvere dan toch premier geworden.  Op deze foto wandelt Bart de Wever met de toenmalige Koning Albert, bepaald geen vriend van de Wever.


Nu Bart de Wever als leider van de nationalistische NV-A, een afsplitsing van de voormalige Vlaamse Volkspartij, zijn politieke carrière bekroond met het premierschap van heel België, is enige bewondering op zijn plaats. Ik bewonder politici nooit, je kunt maar beter op je hoede zijn, maar zijn scherpte, zijn ontspannen humor met enige zelfspot, zijn helder besef waar hij voor staat, ontsteeg toch het niveau van de doorsnee Belgische en ook Nederlandse politici.


Zijn strategisch inzicht in de Belgische politiek is ongeëvenaard evenals zijn geduld. Hij is een machtspoliticus zonder zich nadrukkelijk als zodanig te manifesteren. Zijn zelfdiscipline is groot ook tegenover journalisten. Welke populaire politicus durft het aan om met een vermageringskuur een einde te maken aan zijn populaire imago van de bolle Vlaming? Zijn volkse imago leed er niet onder.


Apart is ook dat hij in een tijd van een progressieve tijdgeest, nationaal conservatief durfde te zijn overigens zonder de toekomst te negeren. Hij heeft als geschiedkundige veel respect voor het verleden van Vlaanderen maar laat zich niet leiden door nostalgische gevoelen. Hij is en blijft praktisch.


Wat ik sympathiek aan hem vind, is dat hij oog en gevoel heeft wat Vlaanderen gemeen heeft met Nederland en dan vooral de zuidelijke Nederlanden. Dat gevoel ken ik ook maar dan in omgekeerde richting toen ik in Vlaanderen woonde, tussen Brussel en Antwerpen, de twee belangrijkste steden van Vlaanderen en België.


Hij wist door zijn leiderschap het politieke gewicht van een gematigd Vlaams Nationalisme, dus niet het extreme “eigen volk eerst” van het Vlaams Belang en ook niet het arrogante nationalisme van Trump, politiek onvermijdelijk te maken in hele België, dus ook in Wallonië en Brussel. Een prestatie van formaat.


Het doel van de Vlaamse nationalisten was en is nog altijd de ontvoogding van Vlaanderen, de emancipatie van de Vlamingen tegenover de Franstaligen die het als minderheid lang te zeggen hebben gehad in België. 


De ontvoogding van Vlaanderen heeft een lange weg afgelegd. Ze is begonnen met de taalstrijd die geleid en gevoerd werd door o.a. de Volkspartij. Toen de taalstrijd leidde tot een wettelijk vastgelegde taalgrens (1962) begon de Vlaamse culturele en politieke ontvoogding pas goed. 


Na het succes van de taalgrens barstte in de Volksunie een richtingenstrijd uit tussen een rechts conservatieve vleugel, een liberale vleugel en een linkse vleugel. Uit de afsplitsing Vlaams-Nationaal van de Volksunie wordt de Nieuwe Vlaamse Alliantie NV-A geboren die na verloop van tijd de Volksunie naar de kroon steek. Onder leiding van Geert Bourgeois gaat de partij in 2003 voor de eerste maal naar de verkiezingen, maar enkel in West-Vlaanderen slaagt de nieuwe partij erin de kiesdrempel van 5% te halen.


Zeven jaar later weet Bart de Wever de NV-A tot de grootste partij van Vlaanderen te maken. “De uitslag van de verkiezingen bevestigde opnieuw dat de taalgrens meer is dan een grens tussen 2 (taal)culturen. Het is een politieke scheidslijn tussen twee gemeenschappen, een scheidslijn die steeds moeilijker toe overbruggen is. Hoe kan een (federale) regering gevormd worden met aan Waalse zijde een dominante socialistische partij die een verenigd België onder centraal bestuur wil en aan Vlaamse zijde een centrum-rechtse nationalistische partij die streeft naar een gedecentraliseerde Belgische confederatie? (Blz. 98 in “De eenzaamheid van Vlaanderen” door petrus nelissen)


Met de komst van de regering de Wever komt voor het eerst in de geschiedenis van België het Vlaams nationalisme in het centrum van de macht. De Wever is er in geslaagd om na zeer moeizame onderhandelingen die 8 maanden duurden een federale regering te vormen. 


Daarin zitten aan Vlaamse kant de Christen Democraten CD&V en de socialisten van de partij Vooruit. Aan Waalse kant neemt de centrum rechts liberale hervormingsbeweging MR deel en Les Engagés, een christelijk humanistische centrumpartij. De Waalse socialisten hebben hun vaste greep op de Waalse politiek verloren aan de rechtse liberalen. Dat maakte de weg vrij voor de vorming van een regering de Wever.


Wordt België nu met de NV-A in het centrum van de macht, een confederatie? Nee, zo ver is het nog niet. Voor een dergelijke communautaire hervorming is het nog te vroeg maar dat die er moet komen bewijst de verkiezingsuitslag aan Vlaamse kant. 


De NVA heeft de verkiezingen gewonnen met net geen 24% van de Vlaamse stemmen. De radicaal nationalistische partij Vlaams Belang (Vlaanderen onafhankelijk) zit met 22,7% van de stemmen de NV-A op de hielen. Als deze partij zou hebben gewonnen was niet alleen het cordon sanitair zo goed als onmogelijk geworden maar zou het ook heel moeilijk zijn geworden om een federale regering te vormen. Voor de Walen is Bart de Wever met zijn NV-A een betere optie tot het behoud van België dan het Vlaams Belang.