Posts tonen met het label individualisering. Alle posts tonen
Posts tonen met het label individualisering. Alle posts tonen

woensdag 21 oktober 2026

DE TELOORGANG VAN DE PVDA. DEEL 18. VAN SOCIALISME NAAR CONSUMENTISME

De schilderijen met Campbells Soepblikken (1962) van de Amerikaanse kunstenaar Andy Warhol en het beeld van de Supermarktdame (1969) van de Amerikaanse kunstenaar Duane Hanson illustreren het consumentisme dat het opkwam in de Verenigde Staten en verspreidde zich daarna over Europa verspreidde.  (foto gemaakt in het Ludwig  Forum voor Internationale Kunst in Aken)


Er zijn veel interne en externe oorzaken aan te wijzen die verklaren waarom de klassieke partijen PvdA, VVD en CDA hun vermogen verloren om kiezers te mobiliseren. 


Voor de Christelijke partijen geldt als externe oorzaak de ontkerkelijking van Nederland. Vandaar dat de 3 Christelijke partijen KVP (Katholieke Volkspartij), ARP (Anti-Revolutionaire Partij en CHU (Christelijk-Historische Unie) in 1980 besloten om te fuseren tot de algemeen christelijke partij CDA. 


Die ontkerkelijking  kan ook worden geduid als ontvoogding of bevrijding. Die ontvoogding betrof niet alleen maar wel als eerste de protestantse christelijke en katholiek zuilen. Later volgde de socialistische zuil met de PvdA.


Die ontvoogding of bevrijding uit het keurslijf van de zuilen begon in de jaren zestig met een culturele revolutie aan de universiteiten, ofwel onder hoger opgeleiden. Die zetten de sociale en politieke verhoudingen op zijn kop. Hiërarchie en gezag werden niet meer voetstoots aanvaard, de geestelijk horizon werd (kritisch) verlegd, ook letterlijk want er werd meer gereisd dan ooit eerder. Het waren spannende tijden. 


Het uiteindelijk gevolg was dat de burger voortaan zijn eigen keuzes maakt op alle levensterreinen. Of het nu gaat om geloof, levensstijl, samenleven (van klassiek gezin, tot samenwonen, LAT relaties en communes), onderwijs, vermaak of politiek. De naoorlogse maatschappij verandert in rap tempo in een supermarkt, de steunpilaar voor het vrije consumeren. Daar laadt ieder naar behoefte zijn aankopen in zijn boodschappenkarretje. Iets gelijksoortige gebeurde in de samenleving en de politiek.


In de eerste jaren van de ontvoogding had de PvdA de wind in de zeilen. Was die partij niet altijd al de criticus geweest van kerkelijk conservatief Nederland? Jongeren uit de voormalige kerkelijke zuilen ontdekten in de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw het socialisme. De Katholieke Hogeschool Tilburg (tegenwoordig Tilburg University geheten) werd omgedoopt tot Marxistische Hogeschool. De Nijmeegse Katholieke Universiteit (tegenwoordig Radboud Universiteit) werd berucht om zijn socialistische marxistische studentenorganisaties.


De PvdA en ook de Communistische Partij Nederland (CPN), toen al een reliek uit vooroorlogse tijden, kreeg in die jaren een toestroom van jongeren die vanuit ideële motieven lid of actief werden in die partij. De nieuwe aanwas van de partij weliswaar soms afkomstig uit arbeidersgezinnen maar allen intussen hoger opgeleid dankzij extra-kinderbijslag, leningen en beurzen. 


De kinderen uit de arbeidersgezinnen waren door hun universitaire studie hun milieu ontgroeid. Zij en vele anderen waren de nieuwe idealisten die in Nederland een nieuwe maatschappij met meer vrijheid, gelijkheid en broederschap op socialistische grondslag nastreefden. Het Derde Wereld eiland Cuba was in die tijd erg populair.


Hun arbeiderisme, ze waren feitelijk geen arbeiders maar speelden arbeiders (de pas overleden PvdA politicus Bert Middel sprak meesmuilend van 'spijkerbroekenproletariaat'), was echter niet lang vol te houden. De bevrijding van de arbeider was al begonnen als gevolg van industriële ontwikkelingen , de welvaart, de verzorgingsstaat en de loonpolitiek. De arbeider werd werknemer. 


In de plaats van het socialisme kwam het consumentisme. De vooroorlogse behoefte economie veranderde in een economie van overvloed. De bevrijding van de arbeider was vooral en voornamelijk materieel. Men kon zich voortaan meer veroorloven dan vorige generaties zich ooit konden voorstellen. 


PvdA leider en voormalig vakbondsvoorzitter van de grootste vakbond van Nederland FNV (ontstaan uit een fusie van de socialistische en katholieke vakbondszuil) Wim Kok, begreep deze ontwikkelingen uit eigen ervaring en ontdeed de partij zoals hij dat noemde van zijn ideologische veren. 


Niet het toekomstig te vestigen socialisme, dat onder PvdA leider Joop den Uyl nog volop leefde, was langer de maatstaf van de partij maar het praktische welzijn en de welvaart van de burgers. Het socialistische idee van “spreiding van kennis, macht en inkomen” dat het kabinet den Uyl (1973-1977) nog als slogan voerde, veranderde in “eerlijk delen.”


De paarse kabinetten Kok bezegelden deze ontvoogding door mee te gaan met de door de liberalen in de vorm van de VVD gepredikte individualisering en privatisering. Het vrije individu op de vrije markt werd ook het nieuwe ideaal van de PvdA.


 

woensdag 2 september 2026

DE TELOORGANG VAN DE PVDA. DEEL 5. DE POLITICUS WIM KOK

 

Verkiezingsposter 1998.

Kok werd 3 jaar later Minister van Financiën in het kabinet Lubbers III (1989-1994). Na de verkiezingen in 1994 verloor de PvdA Ondanks 12 zetels (van 49 naar 37 zetels). Dankzij het nog grotere verlies van het CDA (van 54 naar 34 zetels). VVD en D66 waren de winnaars met respectievelijk 8 en 12 zetels winst. Aldus werd Wim Kok toch premier van het eerste naoorlogse kabinet zonder CDA, een paars kabinet vanwege de partijkleuren blauw (VVD), groen (D66) en rood (PvdA) van de coalitiegenoten.


Met het paarse kabinet bereikt de secularisering van de Nederlandse politiek zijn hoogtepunt. Het betekent het einde van de naoorlogse politieke geschiedenis waarin de voormalige Christelijke partijen, eerst afzonderlijk later verenigd in het CDA, de Nederlandse politiek domineerden. Dat einde sluit aan bij eerst het einde van de verzuiling van de Nederlandse samenleving en de daarop volgende ontkerkelijking.


Verzuiling dateert van voor de Tweede Wereldoorlog en staat voor de opdeling van de Nederlandse samenleving in min of meer van elkaar gescheiden groepen op basis van geloof en politieke overtuiging. Er was sprake van christelijke zuilen (katholiek en protestants), liberale en socialistische zuil elk met  hun eigen scholen, kranten, omroepen, vakbonden en politieke partijen. Nederland bleef ondanks deze verzuiling bestuurbaar dankzij de politiek samenwerking tussen de politieke leiders (elite) van die zuilen.


Kok maakte een radicaal einde aan de strijd tussen de linker en rechtervleugel van de PvdA door de partij te ont-ideologiseren. Hij kondigde het afscheid van het socialisme aan, wat hem niet door iedereen in en buiten de partij in dank werd aangenomen.


Het einde van het socialisme als visie op maatschappij en samenleving is net zo ingrijpend als de ontkerkelijking. Niet het christelijk of socialistisch mensbeeld was langer bepalend voor politiek en bestuur maar efficiency, kosten en baten en wetenschappelijke inzichten. 


Wat bleef was de individualisering (het verborgen liberalisme in het voormalige socialisme) met verschillende accenten. Bij de PvdA en in het algemeen links, ligt het accent op (kansen)gelijkheid, bij de VVD in het algemeen rechts, ligt dat bij individuele vrijheid. De balans daartussen is een kwestie van politieke compromissen over de mate mate van gewenste gelijkwaardigheid en herverdeling en de mate van individuele vrijheid zoals ondernemerschap en marktwerking.


In de praktijk leidde de ont-ideologisering van de PvdA tot een breuk tussen de midden klasse en de arbeidende klasse, de werkende mensen en hun gezinnen. In plaats daarvan staat voortaan het individu of cynisch de consument centraal in politiek, beleid en bestuur.


Kok werd met de ontideologisering van zijn partij de voorloper van wat ‘De Derde Weg’ is gaan heten. Voormalige linkse regeringsleiders als Tony Blair in Engeland, Gerard Schröder in Duitsland en Bill Clinton in Amerika volgden dezelfde weg. Zij staan met hun partij voor pragmatisch bestuur met een links sociaal-economisch accent en niet langer voor een nieuw - socialistisch - maatschappijmodel.


donderdag 21 september 2023

3. VOER VOOR POLITICOLOGEN. DE CENTRAAL GELEIDE SAMENLEVING

 

 

Bij de val van Rutte 4 betreden drie vrouwen de politieke arena in de strijd om de macht. Vlnr: Mona Keijzer, Caroline van der Plas en Dilan Yeselgöz. Hun lot is in handen van de kiezer. (Dank aan Ferdinan Bol, Drie regentessen van het leprozenhuis in Amsterdam, 1668, Rijksmuseum)

Onder invloed van Samsom, een voormalige Greenpeace medewerker, verkwanselde de PvdA zijn traditionele agenda voor solidariteit met de werkende mens voor milieu en klimaat. 

Het woord solidariteit bleef in PvdA kringen hangen als een nagalm uit het verleden totdat het door de nieuwe generatie afgestudeerde sociaal democraten werd vervangen door de technisch, bestuurlijke term herverdeling.

Dat krijg je als je een Centraal Planbureau instelt. De mensen van vlees en bloed verdwijnen achter de cijfers. Mensen worden plannen. Het contact met het echte leven gaat verloren.

Daarom kan de huidige generatie PvdA’ers herverdelen, privatiseren en individualiseren. Hun nieuwe thema’s passen meer bij hun academisch kosmopolitisme dan bij de mensen ten lande: vluchtelingen, digitalisering, minderheden, racisme, discriminatie, de stikstofdeadline en klimaaturgentie.

Zo wordt Nederland gesteund door de wetenschap overgenomen door technocraten. De Nederlandse liefde voor planning van bovenaf (zie CPB en Plan Bureau voor Leefomgeving), een liefde die van oudsher diep zit in de PvdA,  leidt tot deadlines voor stikstof, warmtepompen en nog meer van die onzalige ongein. Een normaal mens beseft dat dit maatschappelijk en politiek moet vastlopen.

Symbolische acties vanuit de Randstad tegen de Nederlandse folklore -het mag ook cultuur heten -  van Sinterklaas en zwarte piet, Paasvuren en Oudejaarsgewoonten ontredderden opnieuw de achterban. Niemand van de PvdA die het opneemt voor de folklore, niet een klein woordje van uitleg.

Nu willen de technocraten van PvdA samen met Groen Links op basis van technocratische eisen rond klimaat en milieu Nederland totaal vertimmeren. God zij dank hebben ze een politiek leider die net als zij gelooft in centraal geplande samenleving.  Zijn naam is Timmermans, een goddelijke verwijzing naar vertimmeren.

In zijn Abel Herzberglezing verkondigt Frans Timmermans dat herstel van de vertrouwensrelatie tussen burger en overheid voor hem essentieel is. Om te laten zien dat het hem menens is, haalt hij het zwarte piet verhaal uit de oude doos. Hij heeft niet eens door dat de wijze waarop de PvdA met dat thema is omgegaan, voor veel PvdA kiezers een reden was om zijn partij voor gezien te houden.

Nee, ook Timmermans beseft niet dat hij op de verkeerde golflengte zit als het om zijn voormalige partij gaat. Integendeel, hij is de vlees geworden bestuurder die de taal spreekt van beleidsnota’s en vergaderstukken gelardeerd met academisch beschouwingen.  Zijn handen jeuken om vanuit den Haag Nederland centraal te gaan vertimmeren.

“In tijden van grote veranderingen, met veel uitdagingen en zelfs bedreigingen, is het belangrijk dat politici de moed en de integriteit opbrengen om mensen te vertellen wat ze moeten horen, ook al is het niet wat ze willen horen of liever niet mee geconfronteerd willen worden.”

Ik ben benieuwd wat de kiezers straks vinden van deze wel erg zelfbewuste Timmermans. Misschien wordt het wel de wraak van Zwarte Piet?

donderdag 14 november 2013

INDIVIDUALISERING

RUTTE EN SAMSOM DOEN ACROBATISCHE COALITIEOEFENINGEN
(een digitale fotomontage van Petrus)


Mijn vorige blog eindigde met de vraag waar de Nederlandse politiek heen gaat? Naar meer solidarisering of naar meer individualisering? Tot nu toe is dat niet duidelijk. Grofweg kun je zeggen dat VVD en D66 als liberale partijen op zowel economisch als ethisch vlak voor verder gaande individualisering zijn en dat links met PvdA, SP en GL op economisch vlak voor de voortzetting of uitbreiding van de solidarisering zijn maar op ethisch vlak liberaal zijn, dus kiezen voor verdergaande individualisering (individuele verantwoordelijkheid).

Ethisch kunnen PvdA en VVD zich dus wel vinden. Economisch daarentegen zijn ze elkaar tegenpolen. Niks nieuws natuurlijk maar wel verwarrend als er geen duidelijke koers is van zo'n coalitie van tegengestelde maatschappelijk-economische opvattingen Zo wilde de PvdA de zorgpremie gebruiken om te nivelleren. Wonderlijk genoeg was VVD leidsman Rutte daarmee akkoord gegaan. Wonderlijk omdat nivelleren nu eenmaal niks is voor liberalen. De VVD kwam daar dan ook tegen in opstand zodat het hele plan alsnog moest worden afgeblazen.

Het compromis met de PvdA was toen om via het belastingstelsel te nivelleren. In hoeverre dat intussen ook gebeurt, is voor een gewone burger niet te achterhalen zeker niet nu ook D66, de Christen Unie en de SGP een begrotingsakkoord hebben met het kabinet Rutte. Volgens mij weten zelfs Binnenhofwatchers niet meer hoe het zit. Kranten publiceren overzichten maar veel wijzer word je er niet van. Geen wonder dat de burger het vertrouwen in de politiek kwijt raakt.

Nu zag ik gisteren op TV en las ik in de kranten dat de zorgverzekering volgend jaar meer op maat kan worden geleverd waardoor de zorgpremie voor de een lager wordt en voor de ander hoger. Ben je jong en gezond kun je volstaan met een romp-zorgverzekering, zeg maar het minimale, eventueel te combineren met een maximaal eigen risisco. Dat betekent een veel lagere zorgpremie. Ben je daarentegen ouder en nogal eens ziek of heb je veel zorg nodig dan moet je een maximale zorgverzekering met een minimaal eigen risico afsluiten en dus betaal je een hogere premie. Blijkbaar gaan we in de zorgverzekering de kant op van verder gaande individualisering of wat je ook kunt zeggen de-solidarisering of misschien zelfs wel Amerikanisering.

Staatssecretaris Klijnsma stuurt intussen aan op een verdergaande aanscherping van de wetgeving voor sociale uitkeringen. Je zou ook kunnen zeggen verder gaande responsabilisering wat tevens ook weer wijst op individualisering. Je moet als het ware meer verantwoordelijkheid nemen voor je uitkering door vrijwilligers werk te gaan doen (verplicht), beter je best te doen een baan te vinden enz. Uitkeringen zijn dus geen vanzelfsprekend recht meer. Je wordt er persoonlijk op aan gesproken.

Geen wonder dat de SP volgens de kranten spreekt van een ramp. Daar twijfel ik aan. Ik heb ondertussen geleerd dat vrijblijvende financiële hulp organisaties en personen nog afhankelijker van de hulpgever maakt in plaats van zelfstandiger. Dat geldt natuurlijk niet voor elke organisatie en voor elk individu maar over het algemeen leidt hulp zonder verplichtingen niet tot meer actie en creativiteit.

Al met al lijkt het er toch op dat ondanks de grote woorden van de PvdA er meer en meer geïndividualiseerd wordt. Dit kabinet is bezig een einde te maken aan de vanzelfsprekende verzorgingsstaat. In de AOW is de solidariteit nog overeind gebleven maar je kunt je afvragen hoe lang nog? In de ziekenzorg gaat de individualisering verder. De vraag is tot hoe ver? Sociale uitkeringen worden minder vanzelfsprekend, er wordt om individuele inpanningen gevraagd. Ook hier kun je je afvragen tot hoever?

Het zou niet gek zijn als de PvdA en de VVD nu eens in grote lijnen uit de doeken deden tot hoever ze willen gaan met de individualisering of de-solidarisering zodat de burger ook weet wat hem te wachten staat. En ja om die grote lijnen vast te stellen heb je een visie nodig op mens, maatschappij en staat. Dus Rutte en Samsom laat je geestelijke broek eens zakken en vertel ons je visie.