DE TELOORGANG VAN DE PVDA. DEEL 11. MARK RUTTE

 

De drie hoofdrolspelers van het gedoogkabinet Rutte I met Ruut zelf in het midden, links voor ons Maxim Verhagen en rechts Geert Wilders.

Rutte was niet voor een gat gevangen. Hij had met de informateurs Ruud Lubbers (CDA) en Ivo Opstelten (VVD) een plan B uitgewerkt voor het geval een coalitie met links (PvdA/Cohen-GL/Halsema) niet zou lukken. 

Dat plan bestond uit een coalitie die gedoogd zou worden door de PVV. Een constructie die Wilders wel zinde; regeren op afstand zodat je de handen vrij houdt. De vraag was of het CDA zou willen meeregeren nu het de helft van zijn zetels in de Tweede Kamer had verloren? 

Lijsttrekker Balkenende vertrok na het dramatische verlies op staande voet uit de politiek. Het CDA had niet meteen een nieuwe leider. CDA fractievoorzitter Maxim Verhagen en voormalig minister van Buitenlandse Zaken onder Balkenende nam zijn taak over. Die aarzelde of hij met zijn zwaar gehavende fractie in een coalitie met VVD moest stappen. Nadat hij besefte dat dit een van de weinige kansen was om mee te regeren, besloot hij het er op te wagen.

Hoe gewaagd het voorstel was, bleek tijdens een CDA partijcongres waar de gedoogconstructie aan werd voorgelegd. Het dreigde een splijtzwam te worden tussen rekkelijken en preciezen. De laatsten hadden grote ethische bezwaren tegen Wilders’ voorstel tot een verbod op de koran en belasting op hoofddoekjes ( door hem kopvodden genoemd). Ze beschouwden dat als een aanval op de vrijheid van godsdienst en het gelijkheidsbeginsel. Zijn openlijke en harde anti-islam opstelling botste met de CDA opvatting over een tolerante, pluriforme samenleving met respect voor minderheden. 

De pragmatische opstelling van het partijbestuur -de rekkelijken -onder leiding van Verhagen won het met 68% van de stemmen. Daarmee was de rust in de partij niet hersteld. Het conflict over gedoogsteun aan de PVV had een diep kloof blootgelegd in de partij over de verhouding ethiek en politieke machtsvorming en had voor veel emotionele schade gezorgd.

Uiteindelijk strandde het gedoog-avontuur na twee jaar. Wilders trok zijn steun aan kabinet Rutte I begin 2012 in vanwege voorgestelde bezuinigingen op AOW, de Brusselse norm van 3%  overheidstekort en te weinig bezuiniging op ontwikkelingshulp.

Verhagen is de grote verliezer. Hij kreeg de bijnaam rat omdat hij werd gezien als de man die verraad had gepleegd door een gedoogkabinet met de PVV mogelijk te maken waardoor links buiten de macht werd gehouden. Verhagen slaagde er niet zijn om het partijleiderschap in handen te krijgen. Er was sprake van een gedeeld leiderschap met partijvoorzitter Ruth Peetoom en CDA fractievoorzitter Sybrand van Haersma Buma.

DE TELOORGANG VAN DE PVDA. DEEL 9. WOUTER BOS

 

Kabinet Balkenende IV (2007-2010). Van links naar rechts: Wouter Bos (PvdA),  Jan Peter Balkenende (CDA), André Rouvoet (CU)

In 2006 trad Aartsen af als partijleider. Mark Rutte won de interne verkiezingen van de meer rechtse Rita Verdonk met 54% van de stemmen. Omdat hij het pas verworven partijleiderschap onverenigbaar achtte met zijn positie in het kabinet, stapte hij op.

Balkenende II diende zijn tijd niet uit als gevolg van een conflict met de D66 fractie over de positie van VVD minister Rita Verdonk n.a.v. de paspoortkwestie van VVD fractielid en voormalige vluchteling Ayaan Hirsi Ali.

Er volgt een interim Kabinet Balkende III, een zogenaamd rompkabinet van VVD en CDA dat tot taak had om vervroegde verkiezingen voor te bereiden en de begroting voor 2007 op te stellen.

Wouter Bos moest bij de verkiezingen in 2006  een verlies van 9 zetels incasseren (van 42 naar 33) en tot overmaat van ramp opnieuw het CDA, ondanks dat ook die partij 3 zetels verloor (van 44 naar 41), voor zich dulden. Ook de VVD moest verlies nemen (van 28 naar 22 zetels) terwijl  D66 opnieuw de helft van zijn zetels verloor (van 6 naar 3 zetels).

Het verlies van de VVD was mede het gevolg van de komst van de Partij Voor de Vrijheid, de voor de verkiezingen opgerichte partij van de afgescheiden Groep Wilders. De scheuring leverde Wilders een aanmoedigingsprijs op van 9 zetels, een teken aan de wand voor de VVD en in het verlengde daarvan voor de landelijke politiek. Pim Fortuyn was via Wilders weer terug.

Je zou het bijna vergeten. De grootste klapper, een historische gebeurtenis was de winst van 16 zetels van de SP van Jan Marijnissen, van 9 naar 25 zetels. Daarmee werd de SP de derde partij van het land. Dankzij die winst behoorde een paars kabinet met een zwaar links accent tot de mogelijkheden.

 

Bos en Marijnissen wilden met het CDA een regering vormen. De verschillen tussen CDA en SP bleken te groot. De PvdA koos daarna voor het CDA met de Christen Unie als aanvullende partner met 6 zetels. Balkende IV was geboren. Wouter Bos werd vicepremier en minister van financiën, André Rouvoet vice-premier voor de CU.

Het was een politiek stabiel kabinet dat probleemwijken aanpakte, een generaal pardon afkondigde voor asielzoekers langer dan 6 jaar in Nederland, het rookverbod uitbreidde, vliegtaks i.v.m. milieu invoerde enz. De krediet en banken crisis werd het hoofd geboden door werktijdverkorting en deeltijd WW voor bedrijven in moeilijkheden. Als Minister van Financiën nationaliseerde Bos tijdens de bankencrisis de ABN/AMRO bank en gaf financiële steun aan bedrijven in moeilijkheden.

Toch zat het kabinet de rit niet uit. De verlenging van de militaire missie in Uruzgan stuitte ondanks aandringen van de NAVO op verzet van de PvdA. Militaire missies en in het algemeen militaire zaken stuiten traditioneel bij een flink deel van de PvdA achterban op verzet. 

PvdA Minister Vredeling van Defensie zei het al: “congressen kopen geen straaljagers”.  Hoewel het PvdA congres zich in 1975 fel uitsprak tegen de komst van de F-16 als nieuw gevechtsvliegtuig, kwam het vliegtuig er toch.

HET FAILLIET VAN HET CDA?

 

2010. Een iconiqche foto. Rutte neemt met zijn VVD de middenpositie van het CDA over nadat het CDA tijdens de verkiezingen 2à van de 41 zetels verloor. Sinds die tijd is het CDA losgeslagen van zijn ankers, zijn achterban en zijn visie op mens en maatschappij.

Als de stikstofcrisis iets duidelijk maakt dan is dat het politieke failliet van het CDA. Van oudsher is het CDA de partij geweest van het platteland en dan vooral van de boeren. In Amsterdam had en heeft het CDA nooit iets te zoeken gehad. Dat was en is een links bastion, de mensen van de maakbare samenleving, een stedelijke samenleving met yuppies en veel diversiteit. Een kleine imitatie van New York in een klein land.

Het CDA was tot aan de val van het kabinet Balkenende IV in begin 2010 nog geworteld in het sociaal-conservatieve christelijke platteland. Met de Tweede Kamer verkiezingen in dat jaar ging het echter goed mis voor het CDA. Het aantal CDA kamerzetels werd zo goed als gehalveerd. De PvdA haalde toen nog 30 zetels (dat waren nog eens tijden). Grote overwinnaar was de PVV (van 9 naar 24 zetels) en de VVD van Rutte met een winst van 9 zetels waardoor zijn partij meteen de grootste werd.

Logischerwijze nam Rutte de plaats in van Balkende die vervolgens probeerde met het CDA en de andere grote winnaar PVV een gedoogkabinet te vormen. Deze politiek vrijage met de PVV leidde in het CDA bijna tot een  scheuring tussen preciezen en rekkelijken zij die de partij zien als het verlengde van de kerk en zij die de partij zien als een onderhandelaar met beginselen in een democratisch land. Eigenlijk was de scheuring al gemaakt door de kiezers in het zuiden. Daar waren ze massaal overgelopen naar de PVV met de idee dat Wilders misschien wel de nieuwe Pim was. Maar dat was en is hij niet, helaas voor zijn kiezers.

Het gedoogkabinet werd een politieke ramp voor het CDA. De PVV onttrok zich definitief aan bestuursverantwoordelijkheid waardoor het een zo goed als machteloze politieke fractie werd. De VVD met Rutte kwam eruit als overwinnaar. CDA als de verliezer. Rutte slaagde er vervolgens in om de PvdA in een dodelijke omhelzing in de persoon van Samsom mee te nemen in een volgend kabinet. Rutte vrat daarmee ook de PvdA leeg.

De liberale Rutte, die geen visie op de welvaartsstaat heeft, bleef over als grote winnaar. Het CDA liep vast en viel met verlies van eigen visie voor vermarkting van publieke instellingen en schaalvergroting als oplossing voor de crisis waarin de welvaartsstaat was terecht gekomen. Dat daardoor een nog groter deel van de achterban verweesd raakte van politiek en samenleving had de partij niet door.

In navolging van de VVD kwamen ook bij het CDA de managers aan de macht, de mannen en vrouwen van de procedure en regelmaatschappij. Visie op mens en samenleving werd ingeruild voor wetenschappelijke commissies en rapporten. Het gevolg is een technocratische procedure maatschappij geleid door Master Rutte. Mens en samenleving worden voortaan samen met D66 in  vooruitstrevende (duurzame) wetenschappelijke modellen geperst. Aldous Huxley’s Heerlijke Nieuwe Wereld wordt zonder schroom en terughoudendheid opgelegd als gaat het hier om absolute waarden en niet langer meer om politieke keuzes.

Natuurlijk gaat de wal dit schip keren als het al niet eerder zinkt. De boerenopstand vandaag laat zien dat de Haagse politiek van nu zijn langste tijd heeft gehad. Wat daarvoor in de plaats komt laat zich moeilijk voorspellen maar het kan voor de komende generaties nogal vervelend en onprettig worden.