DE TELOORGANG VAN DE PVDA. DEEL 13. DE PUINHOOP VAN SAMSOM

Diederik Samsom voelde zich als PvdA-leider verraden door Lodewijk Asscher toen hij zich kandidaat stelde in de lijsttrekkersverkiezing van hun partij. Samsom wilde weliswaar zélf een lijsttrekkersstrijd, maar niet tegen uitgerekend de man die hij in 2012 van Amsterdam naar Den Haag had gehaald om vicepremier te worden in het kabinet-Rutte II. (AD 16 november 2017)

Door zonder enige terughoudendheid te kiezen voor een coalitie met de VVD en mee te werken aan zware sociale hervormingen (verhoging AOW leeftijd en zorgstelsel) was Samsom de eerste partijleider die sociaal economisch voluit met zijn rug naar de traditionele kiezers van de PvdA was gaan staan. 

Die relatie met de traditionele kiezer stond cultureel al onder druk als gevolg van de individualisering en liberalisering van het gezin, het minderheden beleid en door de toenemende individualisering of liberalisering van huwelijk en gezin enz.

Het stemmenverlies begon al voor de Tweede Kamerverkiezingen. De partij verloor aanzienlijk bij de gemeenteraadsverkiezingen, de Europese en de Provinciale Statenverkiezingen. Volgens de peilingen zou de partij bij de Tweede kamerverkiezingen nog geen 10 zetels halen.

Alsof er niets aan de hand was, stelde Samsom zich toch weer kandidaat voor het partijleiderschap. Toen hij vervolgens besefte dat de partij wel eens te weinig zetels zou behalen voor een premierschap stelde hij voor om na de verkiezingen te fracties van PvdA en Groen Links te fuseren. Dat voorstel kreeg toen niet genoeg steun.

In december 2016 viel het verdict voor Samsom. Niet hij, maar tegenkandidaat Lodewijk Asscher werd met bijna 55% van de stemmen tot partijleider gekozen.  De voormalige minister van Sociale zaken en Werkgelegenheid moest de PvdA redden. Samsom begreep de boodschap en stapte op als fractieleider. Atje Kuiken volgde hem op. Na de verkiezingen in 2017 verdween hij uit de Tweede Kamer en daarmee uit de landelijke politiek.

Assher is van de Amsterdams PvdA school. Na een universitaire opleiding in Amsterdam en vijf jaar onderzoek begon hij in 2002 op 28 jarige leeftijd zijn politieke loopbaan als PvdA gemeenteraadslid in Amsterdam. Vanaf dat moment maakte hij snel carrière. Na twee jaar wordt hij fractievoorzitter. Bij de gemeenteraadsverkiezingen in 2006 wordt hij lijsttrekker van de PvdA. De partij gaat van 16 naar 20 zetels. 

Daarop wordt Assher wethouder. Ondanks politiek bureaucratisch geharrewar werd hij na het aftreden van burgemeester Job Cohen waarnemend burgemeester. In 2012 werd hij Vice-Premier en minster van van Sociale Zaken en Werkgelegenheid in kabinet Rutte II. Asscher was dus goed voorbereid op het partijleiderschap toen hij het opnam tegen Samsom. 

Na de verkiezingen bleek pas hoe groot de ramp was. De partij had slechts 9 zetels binnen gehaald. Het was Lodewijk Asscher niet gelukt om de partij te behoeden voor deze electorale ramp, want dat was het. In aantal zetels gerekend  was de PvdA de 7e partij geworden! De partij had in een klap zijn machtsbasis in de Tweede Kamer verloren. 

De partij was geïmplodeerd. De kiezers vlogen verdeeld uiteen over de verschillende partijen. Groen Links met Klaver als partijleider haalde ongeveer 6 zetels van de PvdA binnen, D66 met Pechtold aan de leiding ongeveer 5 zetels. Die twee partijen kregen de stemmen van de links progressieve stemmers in de academische wijken van Amsterdam en Utrecht. In Amsterdam werd Groen Links in een klap de grootste partij.

Een andere partij die profiteerde van het PvdA debacle was Denk. De loyale achterban in de multiculturele wijken van den Haag en Rotterdam voelde zich niet meer vertegenwoordigd door de PvdA en stapten over naar Denk. In de autochtone arbeiderswijken stapten de traditionele PvdA stemmers dan weer over naar SP en PVV.

Zo kreeg na de kabinetten Paars met Wim Kok onder het paars van Samsom de genadeklap. De partij werd ontmanteld door de kiezers. Het uiteenvallen van de PvdA had grote gevolgen voor het Nederlandse politiek. Er ontstond een kloof tussen de voornamelijk stedelijke, liberale, geïndividualiseerde, kosmopolitisch georiënteerde hoger opgeleiden en de lager geschoolden, de traditionele arbeidersklasse en de achterblijvers die afhankelijk zijn van overheidsvoorzieningen voor hun levensstandaard.