Posts tonen met het label Wim Kok. Alle posts tonen
Posts tonen met het label Wim Kok. Alle posts tonen

woensdag 21 oktober 2026

DE TELOORGANG VAN DE PVDA. DEEL 18. VAN SOCIALISME NAAR CONSUMENTISME

De schilderijen met Campbells Soepblikken (1962) van de Amerikaanse kunstenaar Andy Warhol en het beeld van de Supermarktdame (1969) van de Amerikaanse kunstenaar Duane Hanson illustreren het consumentisme dat het opkwam in de Verenigde Staten en verspreidde zich daarna over Europa verspreidde.  (foto gemaakt in het Ludwig  Forum voor Internationale Kunst in Aken)


Er zijn veel interne en externe oorzaken aan te wijzen die verklaren waarom de klassieke partijen PvdA, VVD en CDA hun vermogen verloren om kiezers te mobiliseren. 


Voor de Christelijke partijen geldt als externe oorzaak de ontkerkelijking van Nederland. Vandaar dat de 3 Christelijke partijen KVP (Katholieke Volkspartij), ARP (Anti-Revolutionaire Partij en CHU (Christelijk-Historische Unie) in 1980 besloten om te fuseren tot de algemeen christelijke partij CDA. 


Die ontkerkelijking  kan ook worden geduid als ontvoogding of bevrijding. Die ontvoogding betrof niet alleen maar wel als eerste de protestantse christelijke en katholiek zuilen. Later volgde de socialistische zuil met de PvdA.


Die ontvoogding of bevrijding uit het keurslijf van de zuilen begon in de jaren zestig met een culturele revolutie aan de universiteiten, ofwel onder hoger opgeleiden. Die zetten de sociale en politieke verhoudingen op zijn kop. Hiërarchie en gezag werden niet meer voetstoots aanvaard, de geestelijk horizon werd (kritisch) verlegd, ook letterlijk want er werd meer gereisd dan ooit eerder. Het waren spannende tijden. 


Het uiteindelijk gevolg was dat de burger voortaan zijn eigen keuzes maakt op alle levensterreinen. Of het nu gaat om geloof, levensstijl, samenleven (van klassiek gezin, tot samenwonen, LAT relaties en communes), onderwijs, vermaak of politiek. De naoorlogse maatschappij verandert in rap tempo in een supermarkt, de steunpilaar voor het vrije consumeren. Daar laadt ieder naar behoefte zijn aankopen in zijn boodschappenkarretje. Iets gelijksoortige gebeurde in de samenleving en de politiek.


In de eerste jaren van de ontvoogding had de PvdA de wind in de zeilen. Was die partij niet altijd al de criticus geweest van kerkelijk conservatief Nederland? Jongeren uit de voormalige kerkelijke zuilen ontdekten in de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw het socialisme. De Katholieke Hogeschool Tilburg (tegenwoordig Tilburg University geheten) werd omgedoopt tot Marxistische Hogeschool. De Nijmeegse Katholieke Universiteit (tegenwoordig Radboud Universiteit) werd berucht om zijn socialistische marxistische studentenorganisaties.


De PvdA en ook de Communistische Partij Nederland (CPN), toen al een reliek uit vooroorlogse tijden, kreeg in die jaren een toestroom van jongeren die vanuit ideële motieven lid of actief werden in die partij. De nieuwe aanwas van de partij weliswaar soms afkomstig uit arbeidersgezinnen maar allen intussen hoger opgeleid dankzij extra-kinderbijslag, leningen en beurzen. 


De kinderen uit de arbeidersgezinnen waren door hun universitaire studie hun milieu ontgroeid. Zij en vele anderen waren de nieuwe idealisten die in Nederland een nieuwe maatschappij met meer vrijheid, gelijkheid en broederschap op socialistische grondslag nastreefden. Het Derde Wereld eiland Cuba was in die tijd erg populair.


Hun arbeiderisme, ze waren feitelijk geen arbeiders maar speelden arbeiders (de pas overleden PvdA politicus Bert Middel sprak meesmuilend van 'spijkerbroekenproletariaat'), was echter niet lang vol te houden. De bevrijding van de arbeider was al begonnen als gevolg van industriële ontwikkelingen , de welvaart, de verzorgingsstaat en de loonpolitiek. De arbeider werd werknemer. 


In de plaats van het socialisme kwam het consumentisme. De vooroorlogse behoefte economie veranderde in een economie van overvloed. De bevrijding van de arbeider was vooral en voornamelijk materieel. Men kon zich voortaan meer veroorloven dan vorige generaties zich ooit konden voorstellen. 


PvdA leider en voormalig vakbondsvoorzitter van de grootste vakbond van Nederland FNV (ontstaan uit een fusie van de socialistische en katholieke vakbondszuil) Wim Kok, begreep deze ontwikkelingen uit eigen ervaring en ontdeed de partij zoals hij dat noemde van zijn ideologische veren. 


Niet het toekomstig te vestigen socialisme, dat onder PvdA leider Joop den Uyl nog volop leefde, was langer de maatstaf van de partij maar het praktische welzijn en de welvaart van de burgers. Het socialistische idee van “spreiding van kennis, macht en inkomen” dat het kabinet den Uyl (1973-1977) nog als slogan voerde, veranderde in “eerlijk delen.”


De paarse kabinetten Kok bezegelden deze ontvoogding door mee te gaan met de door de liberalen in de vorm van de VVD gepredikte individualisering en privatisering. Het vrije individu op de vrije markt werd ook het nieuwe ideaal van de PvdA.


 

donderdag 24 september 2026

DE TELOORGANG VAN DE PVDA. DEEL 12. DIEDERIK SAMSOM

Tussen 1995 en 2001 was Samsom werkzaam bij Greenpeace. Hij heeft geen enkele keer spijt gehad van acties waaraan hij heeft deelgenomen. "Maar er waren wel acties heel erg moeilijk, of slecht uitgevoerd."De PvdA'er heeft naar eigen zeggen geen strafblad. "Wel een vrij lange lijst van aanhoudingen en uitreikingen. Je wordt na een actie niet veroordeeld, je krijgt meteen een boete. Dan koop je het af, eigenlijk net als wanneer je door rood rijdt.” Hij verliet de organisatie omdat hij vond dat Greenpeace te weinig gedaan kreeg. "Ik zat op de publieke tribune na een actie die zo succesvol was dat er een debat van kwam, maar er gebeurde echt niks in de Tweede Kamer." Samsom verwacht niet dat zijn achtergrond als milieuactivist een probleem voor hem zal worden. RTL Nieuws



Job Cohen hield het politieke avontuur voor gezien. Hij meende niet aan de hoge verwachtingen te kunnen voldoen. In de Tweede Kamer was hij niet de man met de scherpe tong en de gevatte antwoorden. Met straatvechters als Wilders in debat gaan, was niet zijn ding. Dat is een tekortkoming die de media een gebrek aan aanwezigheid noemden.


Samsom, intussen een ervaren politicus als lid van de PvdA fractie in de Tweede Kamer, stelde zich kandidaat voor het partijleiderschap. Hij won de ledenraadpleging met 54% van de stemmen. Ronald Plasterk kreeg bijna 32%. Samsom verklaarde dat als de PvdA de grootste partij zou worden hij premier wil worden en in het geval de PvdA in de regering zou komen, hij fractieleider zal blijven. Samsom laat hiermee weten dat hij weet wat hij wil. Zijn ambities rijzen openlijk hoog.


Met Samsom had de partij een nieuw type leider. Wim Kok was een voormalig vakbondsman, Bos een bedrijfsmanager bij Shell, Cohen een klassieke bestuurder, Samsom een voormalig Greenpeace activist. Geen wonder dat met Samsom klimaat en milieu een sprong omhoog maken op de politieke prioriteitenlijst van de PvdA.   


Samsom maakt uiteindelijk van de sociaal-democratische PvdA met een groen randje een groene partij maken met een sociaal-economisch randje. Wat onder Kok was begonnen, werd door Samsom voltooid. De PvdA als de partij die naar de werkmensen luistert en naast hen staat en politiek bedrijft om hen een waardige plek in samenleving en maatschappij te geven, is de partij geworden van de hoger opgeleiden die mens en maatschappij terugbrengen tot wetenschappelijk hanteerbare en meetbare grootheden en solidariteit terugbrengen naar paternalisme en materialisme.


Niettemin wordt Samsom nog gezien als de erfgenaam van de sociaal-democratie. Als moderne, jonge debater met losse boord weet hij 38 zetels binnen te halen. Daarmee werd hij een goede tweede. Rutte als aanstichter van het intussen mislukte gedoogkabinet wist wonderbaarlijk genoeg zijn mislukking om te zetten in een winst van 41 zetels.


Wilders en Verhagen werden daarentegen afgestraft voor de mislukking van het gedoogkabinet. Wilders verloor 9 zetels, Verhagen 8. Wilders bleef met 15 zetels een rekenkundige middenpartij net als trouwens de onmachtige SP.

Het CDA werd met 13 zetels nog net geen kleine partij, net als D66 met 12 zetels. De uitslag maakte rekenkundig een twee-partijen-kabinet VVD-PvdA mogelijk. Met 79 zetels heb je een redelijke meerderheid als iedereen zich aan de afspraken houdt. 


Samsom en Rutte zijn uit hetzelfde hout gesneden. Ze weten wat ze willen en zijn pragmatisch zodat ze niet struikelen over ideologische opvattingen. Rutte werd uiteraard minister president en Samsom bleef als bewaker van fractie en de politieke lijn fractieleider. Lodewijk Ascher werd PvdA vice-premier en minster van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.


Het regeerakkoord van Rutte II, “Bruggen slaan” berustte op 3 pijlers: de schatkist op orde brengen, eerlijk delen en duurzame groei. Belangrijk waren de bezuinigen en lastverzwaring van 16 miljard, fasering hypotheekrente aftrek, verhoging van de AOW leeftijd,  verhoging van het eigen risico in de zorg en overheveling van ondermeer jeugdzorg naar gemeenten.


Dat duurzaam de nieuwe politieke prioriteit en slogan was, werd bevestigd met de totstandkoming van het “Energieakkoord voor duurzame groei”. De politiek agenda zou voortaan draaien om milieu, klimaat en duurzaamheid. Een politieke nieuwigheid was ook de manier waarop het akkoord tot stand kwam. Geen klassiek polderen van overheid met alleen vakbonden en werkgevers maar flink uitgebreid met milieu-, klimaat- en natuur-organisaties, tezamen een veertigtal. 


In het akkoord wordt voorzien in de sluiting van kolencentrales, de bouw van windmolens te land en ter zee, zonnepanelen, energiebesparing en het terugschroeven van de gaswinning in Groningen. Duurzaamheid wordt het nieuwe politieke toverwoord voor de maakbaarheid van de samenleving tot wel honderd jaar vooruit.


Den Haag wordt de alomvattende regisseur van de toekomst van Nederland en zijn inwoners. Nederland nadert met zijn planbureau’s en polderakkoorden de centraal geleide economie met intact lating van kapitalistische economie en vrije marktwerking. 


De eerste stappen daartoe werden al meteen na de Tweede Wereldoorlog gezet met de oprichting van het Centraal Plan Bureau in 1947. De eerste directeur  was macro-econoom, Nobelprijs winnaar en social-democraat Jan Tinbergen. Tijdens het meest progressieve kabinet van Nederland ooit, het enige kabinet Den Uyl, werd het Sociaal en Cultureel Planbureau (1973) opgericht. In 2008 volgde de oprichting van het Planbureau voor de Leefomgeving. 


Den Haag is voortaan de regisseur op zo goed als alle levensgebieden van de burgers. Politieke besluitvorming en bestuur worden verwetenschappelijkt daarbij gesteund door een groeiende hoeveelheid hoger opgeleide ambtenaren. De politieke agenda wordt langs wetenschappelijke weg vastgesteld. Kiezers en burgers staan daarbuiten en kijken ernaar of toch niet?