Posts tonen met het label ontkerkelijking. Alle posts tonen
Posts tonen met het label ontkerkelijking. Alle posts tonen

woensdag 21 oktober 2026

DE TELOORGANG VAN DE PVDA. DEEL 18. VAN SOCIALISME NAAR CONSUMENTISME

De schilderijen met Campbells Soepblikken (1962) van de Amerikaanse kunstenaar Andy Warhol en het beeld van de Supermarktdame (1969) van de Amerikaanse kunstenaar Duane Hanson illustreren het consumentisme dat het opkwam in de Verenigde Staten en verspreidde zich daarna over Europa verspreidde.  (foto gemaakt in het Ludwig  Forum voor Internationale Kunst in Aken)


Er zijn veel interne en externe oorzaken aan te wijzen die verklaren waarom de klassieke partijen PvdA, VVD en CDA hun vermogen verloren om kiezers te mobiliseren. 


Voor de Christelijke partijen geldt als externe oorzaak de ontkerkelijking van Nederland. Vandaar dat de 3 Christelijke partijen KVP (Katholieke Volkspartij), ARP (Anti-Revolutionaire Partij en CHU (Christelijk-Historische Unie) in 1980 besloten om te fuseren tot de algemeen christelijke partij CDA. 


Die ontkerkelijking  kan ook worden geduid als ontvoogding of bevrijding. Die ontvoogding betrof niet alleen maar wel als eerste de protestantse christelijke en katholiek zuilen. Later volgde de socialistische zuil met de PvdA.


Die ontvoogding of bevrijding uit het keurslijf van de zuilen begon in de jaren zestig met een culturele revolutie aan de universiteiten, ofwel onder hoger opgeleiden. Die zetten de sociale en politieke verhoudingen op zijn kop. Hiërarchie en gezag werden niet meer voetstoots aanvaard, de geestelijk horizon werd (kritisch) verlegd, ook letterlijk want er werd meer gereisd dan ooit eerder. Het waren spannende tijden. 


Het uiteindelijk gevolg was dat de burger voortaan zijn eigen keuzes maakt op alle levensterreinen. Of het nu gaat om geloof, levensstijl, samenleven (van klassiek gezin, tot samenwonen, LAT relaties en communes), onderwijs, vermaak of politiek. De naoorlogse maatschappij verandert in rap tempo in een supermarkt, de steunpilaar voor het vrije consumeren. Daar laadt ieder naar behoefte zijn aankopen in zijn boodschappenkarretje. Iets gelijksoortige gebeurde in de samenleving en de politiek.


In de eerste jaren van de ontvoogding had de PvdA de wind in de zeilen. Was die partij niet altijd al de criticus geweest van kerkelijk conservatief Nederland? Jongeren uit de voormalige kerkelijke zuilen ontdekten in de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw het socialisme. De Katholieke Hogeschool Tilburg (tegenwoordig Tilburg University geheten) werd omgedoopt tot Marxistische Hogeschool. De Nijmeegse Katholieke Universiteit (tegenwoordig Radboud Universiteit) werd berucht om zijn socialistische marxistische studentenorganisaties.


De PvdA en ook de Communistische Partij Nederland (CPN), toen al een reliek uit vooroorlogse tijden, kreeg in die jaren een toestroom van jongeren die vanuit ideële motieven lid of actief werden in die partij. De nieuwe aanwas van de partij weliswaar soms afkomstig uit arbeidersgezinnen maar allen intussen hoger opgeleid dankzij extra-kinderbijslag, leningen en beurzen. 


De kinderen uit de arbeidersgezinnen waren door hun universitaire studie hun milieu ontgroeid. Zij en vele anderen waren de nieuwe idealisten die in Nederland een nieuwe maatschappij met meer vrijheid, gelijkheid en broederschap op socialistische grondslag nastreefden. Het Derde Wereld eiland Cuba was in die tijd erg populair.


Hun arbeiderisme, ze waren feitelijk geen arbeiders maar speelden arbeiders (de pas overleden PvdA politicus Bert Middel sprak meesmuilend van 'spijkerbroekenproletariaat'), was echter niet lang vol te houden. De bevrijding van de arbeider was al begonnen als gevolg van industriële ontwikkelingen , de welvaart, de verzorgingsstaat en de loonpolitiek. De arbeider werd werknemer. 


In de plaats van het socialisme kwam het consumentisme. De vooroorlogse behoefte economie veranderde in een economie van overvloed. De bevrijding van de arbeider was vooral en voornamelijk materieel. Men kon zich voortaan meer veroorloven dan vorige generaties zich ooit konden voorstellen. 


PvdA leider en voormalig vakbondsvoorzitter van de grootste vakbond van Nederland FNV (ontstaan uit een fusie van de socialistische en katholieke vakbondszuil) Wim Kok, begreep deze ontwikkelingen uit eigen ervaring en ontdeed de partij zoals hij dat noemde van zijn ideologische veren. 


Niet het toekomstig te vestigen socialisme, dat onder PvdA leider Joop den Uyl nog volop leefde, was langer de maatstaf van de partij maar het praktische welzijn en de welvaart van de burgers. Het socialistische idee van “spreiding van kennis, macht en inkomen” dat het kabinet den Uyl (1973-1977) nog als slogan voerde, veranderde in “eerlijk delen.”


De paarse kabinetten Kok bezegelden deze ontvoogding door mee te gaan met de door de liberalen in de vorm van de VVD gepredikte individualisering en privatisering. Het vrije individu op de vrije markt werd ook het nieuwe ideaal van de PvdA.


 

zaterdag 26 maart 2016

PASEN EN DE ONTKERKELIJKING

petrus nelissen, Christus aan het kruis, acrylverf op papier digitaal bewerkt.

Als we naar de tijdgeest kijken, heeft de kerk afgedaan. In minder dan vijftig jaar lijkt een einde gekomen zijn aan het kerkse geloof als middelpunt voor gezin, familie, gemeenschap, dorp stad en overheid in Nederland. Wat nog rest zijn vormen van religieuze schoonheidsbeleving, zoals bijvoorbeeld de tentoonstelling van Rothko in het Haagse Gemeentemuseum, nu met Pasen de Mattheüspassie en natuurlijk de kathedralen en kerken, monumenten uit het geloofs- en kerkelijk verleden. Het is de esthetisering van ons religieuze verleden zoals nu ook weer gebeurt met de Jheronimus Bosch tentoonstelling. Wie verdiept zich nog in wat Bosch geloofde en waar dat geloof op gebaseerd was?

Kerken worden omgebouwd tot appartementen of anderszins dan wel afgebroken. Kruisbeelden, Mariabeelden, kapellen en kapelletjes verdwijnen uit het landschap. De geestelijke ontkerstening wordt gevolgd door een ontkerkelijking van ons in honderden jaren opgebouwde landschap en niemand ligt er wakker. Integendeel, velen vinden het maar beter zo. Wat moet je met dat Christelijke bijgeloof dat ons zoveel ellende heeft gebracht, dat ons tijdens onze lange geschiedenis niet heeft behoed voor het kwaad van moord en doodslag, oorlogen, slavernij en uitbuiting?

Want dat is de grote teleurstelling. Het Christendom, zo intensief beleden door protestanten en katholieken in Nederland, heeft ons niet behoed voor het kwaad in onszelf en niet dat van de ander. We blijken in de geschiedenis geen haar beter geweest te zijn als volk dan andere volkeren in de wereld terwijl we lang dachten dat we dat wel waren. We dachten dat we een God dienden die ons tot betere mensen maakte maar we waren uiteindelijk ook slavenhandelaren, kolonialen, uitbuiters en onderdrukkers. 

Het meest onthutsende was de Holocaust; de op industriële schaal georganiseerde massamoord op joden, zigeuners en andere groepen mensen. Hoe kan het dat ons eeuwenlange Christendom zoiets niet kon beletten of nog erger het toeliet, notabene in het hart van Europa? We mogen dan naar Duitsland wijzen maar de rest van Europa was ook al eeuwenlang Christelijk. Veel Christenen bogen het hoofd voor de barbarij van Nazisme en Fascisme

Ik denk dat we diep van binnen beseffen dat de Holocaust ons allemaal kan overkomen en dat we dus ook allemaal op de een of andere manier verantwoordelijk zijn, schuld hebben. Het Christelijke Europa bleek in een decennium te kunnen veranderen in een barbarij. wat moeten we dan nog met dat Christendom? 

Een eenvoudig antwoord daarop is er niet maar door het Christendom als basis van onze beschaving radicaal overboord te gooien helpt ons ook niet veel verder.Geen zingeving meer, existentiële eenzaamheid zonder troost, een leven zonder geestelijke erfenis en geschiedenis, een landschap waaruit de zingeving is verdwenen? Het zijn zo maar wat Paasgedachten.


Aan de andere kant is het Christelijke lijdensverhaal van de Zoon van God die zich willen en wetens offert om de schuld (de Holocaust?) van de hele mensheid op zich te nemen, een absurd verhaal. De verrijzenis na zijn dood, zelfs wanneer het geestelijk wordt opgevat, maakt het Christelijke Paasverhaal nog absurder. Wat nu? Waar kunnen we nog troost vinden voor onze eenzaamheid en verlatenheid, ons lijden en onze voorspelbare dood?