DE TELOORGANG VAN DE PVDA. DEEL 10. JOB COHEN

Job Cohen op net PvdA congres in maar 2012 waar hij tot partijleider en lijstaanvoerder werd gekozen. Op de achtergrond toenmalig partijvoorzitter  Hans Spekman, tegenwoordig voorzitter van de FNV.

Wouter Bos, een jongere uitgave van Wim Kok maar zonder zijn charisma en ervaring, bracht niet het verwachte succes voor de PvdA. Een paar maanden voor de verkiezingen in 2010 vertrekt Wouter Bos met stille trom. Om persoonlijke redenen legt hij het partijleiderschap neer. Hij wordt opgevolgd  door Job Cohen. 

De vervanging van de 47 jarige Bos met zijn jeugdige management stijl door de 63 jarige meer ervaren bestuurlijke Cohen zou een terugkeer kunnen betekenen naar de sociaal-democratie van weleer. Hij roept immers in de verte herinneringen op aan Joop den Uyl.

Bovendien gaven opiniepeilingen Cohen een koppositie als aanstaand premier, boven Balkenende en Wilders. Volgens de peilingen zou de PvdA zelfs de grootste partij worden. Kortom, alles stond in stelling om de PvdA terug in het centrum van de macht te brengen.

Maar dat viel tegen. De veel jongere Rutte, nog meer manager dan Bos, haalde bij die verkiezingen net een zetel meer (31 totaal) dan Cohen waardoor diens kans op het premierschap zo goed als verkeken was. 

Het is overigens de eerste keer dat de drie traditionele partijen ver onder de 40 zetels blijven. Het CDA kreeg zelfs een enorme dreun en kwam niet verder dan 21 zetels, dat was een halvering na de periode Balkenende. De afkalving van de drie klassieke partijen is hier begonnen.

Het is Wilders die met zijn PVV roet in het eten van de grote partijen gooit. Hij haalt maar liefst 24 zetels binnen en is daarmee in een klap de derde partij van het land, na VVD en PvdA en voor het CDA. Nu is hij niet alleen inhoudelijk een blok aan het been van de klassieke machtspartijen, maar ook nog qua machtspositie. Hij geeft aan te willen regeren. Maar met welke partij?

De afkeer van Wilders was groot. Hij introduceerde de straatvechtersmentaliteit, polarisatie en grove woorden in de Tweede Kamer. In zeker opzicht een opvolger van Fortuyn maar dan zonder diens charme, humor, charisma en gevoel voor nuance. 

Hij gooit allerlei heilige huisjes in de Nederlandse politiek omver, vooral linkse huisjes en daar waren ze bij links nog niet aan gewend.  In de Nederlandse polder politiek was het gebruikelijk om zachte, wollig toedekkende taal te gebruiken. Je weet immers maar nooit met wie je na de verkiezingen verder moet. Dat was niet aan Wilders besteed. Die streefde naar duidelijkheid voor de gewone mensen, een duidelijkheid die grenst aan discriminatie en uitsluiting. Het gevolg was dat niemand met hem wilde regeren. Dus als het even kon, moest er een coalitie zonder PVV komen.

Rekenkundig waren er diverse mogelijkheden. Bijvoorbeeld een paars-rood kabinet van VVD, PvdA en SP. De SP had weliswaar ook een dreun van 10 zetels gehad maar er resteerden er nog altijd 15. Samen 76 zetels is een smalle basis, maar mogelijk. 

Voor de VVD was dit echter een te links kabinet, zeker met de dreiging van Wilders op rechts. Bovendien kon de SP niet uit zijn actie stand komen en bleef dus buiten beeld.

VVD samen met PvdA, Groen Links en D66 is ook een rekenkundige mogelijkheid. Samen zouden ze 81 zetels hebben. Groen Links partijleider Femke Halsema en Job Cohen konden met elkaar overweg, maar voor Rutte zou dit ook een te links kabinet zijn. 

Binnen zijn partij moest Rutte nog altijd rekening houden met de naweeën van zijn confrontatie met Rita Verdonk. Ze was zijn geduchte concurrent voor het leiderschap van de partij en ze stond bij de vorige verkiezingen op nummer 2 van de lijst. Ze behaalde toen zelfs meer voorkeursstemmen dan Rutte, de nummer een van de lijst. Een uitzonderlijke prestatie vermoedelijk vanwege de steun die ze had van partijbonzen als Wiegel en Bolkenstein.

Rutte had zijn machtsbasis in de VVD fractie echter goed georganiseerd en waagde het om een jaar na die verkiezingen Verdonk uit de Tweede Kamer fractie te zetten. Net als Wilders behield ze haar zetel maar sloot zich niet aan bij Wilders. Ze richtte de partij Trots op Nederland op.  

Die partij behaalde nul zetels! Een geluk voor Rutte want stel je voor dat ze net als Wilders in het begin 9 zetels had gehaald. Dan was hij geen winnaar geweest, maar de PvdA. Met die nul zetels was het lot van Verdonk bezegeld. Ze verdween uit het politieke landschap.

Maar het was al met al wel duidelijk dat Rutte niet teveel moest gaan avonturieren op links. Dat zou hem wel eens opnieuw in een moeilijk parket kunnen brengen. Wat nu, goede raad was duur. 

 

BERICHT UIT CANADA

 

Ik weet niet meer precies wat het is, dus ik zeg het nog een keer, ook al heb ik het al eerder gezegd: pareltjes zijn altijd welkom. Wanneer politieke en maatschappelijke opvattingen aan de ene kant van het spectrum extremer worden, lijkt de andere kant op een vergelijkbare manier te reageren. 

Ik zie dit duidelijk terug in de huidige Amerikaanse politiek en in de aanloop naar de tussentijdse verkiezingen. De Democraten stellen kandidaten met uitgesproken socialistische ideeën naar voren, zoals Bernie Sanders, als reactie op de rechtervleugel, zoals Donald Trump, aan de Republikeinse kant van het spectrum. 

De Amerikanen zijn de rechtse politieke beleidsmaatregelen en hun gevolgen zat, maar deze extreemlinkse Democraten spelen misschien wel een spel dat de Republikeinen opnieuw kunnen winnen. Het Amerikaanse volk is niet klaar voor wat de harde linkervleugel van de Democraten belooft; individualisme en kapitalisme hebben in dat land een te lange geschiedenis. 

De Republikeinen noemen iedereen die het over meer sociaal beleid heeft, met plezier een communist. Het gevolg zou heel goed kunnen zijn dat de Democraten een verkiezing verliezen die ze hadden kunnen winnen, waardoor de Republikeinen de controle over het Congres voor nog eens twee jaar behouden. Dat betekent een voortzetting van de absolute heerschappij van u weet wel wie.

Dat is geen aantrekkelijk vooruitzicht voor Canada of Mexico, hoewel de Mexicanen volgzaam zijn. Ik weet niet wat er in Europa wordt gemeld over de laatste escalatie tussen Canada en de VS. Hoe dan ook, wij in Canada onderhandelden over wat, naar onze hoop, een akkoord zou worden om de hoge (tot 50%) importheffingen op staal, aluminium, naaldhout en in Canada geproduceerde auto's te verlagen. 

De onderhandelingen verliepen goed en een akkoord leek mogelijk, totdat Trumps rechterhand, Lutnick, het Amerikaanse onderhandelingsteam de grond onder de voeten vandaan trok. Canada moest zich terugtrekken toen de VS op het laatste moment nieuwe voorwaarden stelden, voorwaarden waarvan ze wisten dat Canada ze niet kon accepteren, zoals het verbieden van handelsonderhandelingen met andere landen.

 

Vervolgens begon Washington met het verdraaien van de feiten: hoe ondankbaar Canada wel niet was omdat het de onderhandelingen had afgebroken terwijl er een deal voor hen lag. "Canadezen zijn de moeilijkste mensen waarmee we ooit te maken hebben gehad, ze hebben ons in het verleden volledig bestolen en het is tijd dat daar een einde aan komt..." "Canada en China zijn de enige twee landen die ons tarieven hebben opgelegd." 

Dat klopt, maar het zijn tegenheffingen op de tarieven die Canada worden opgelegd in de grensoverschrijdende auto-industrie, in strijd met de Noord-Amerikaanse Vrijhandelsovereenkomst (NAFTA). Die overeenkomst die voor het laatst werd herzien tijdens Trumps eerste ambtstermijn!

Ik zou nog veel meer regelrechte leugens en halve waarheden kunnen noemen. Onze regering heeft niet gereageerd, omdat het een woordenstrijd zou worden zonder winnaar. Onze vriend Trump heeft nu een decreet uitgevaardigd dat een van de Grote Meren aan onze gemeenschappelijke grens, Lake Ontario, voortaan bekend zal staan ​​als Lake America. 

Na een persoonlijk "telefoontje" (lees: dreigementen?), heeft Google het decreet opgevolgd, maar alleen voor Amerikanen. Wat een grap. En nu heeft hij de Venezolaanse olie geclaimd (een deal gesloten?), met een openbare waarschuwing aan Canada omdat wij olie en gas aan de VS verkopen (veel goedkoper), maar ik denk dat daar ook een einde aan komt. 

Wat me verbaast, is dat hij het staatshoofd van Venezuela kan ontvoeren en hun olie kan opeisen, zonder dat de VN er iets van zegt. Maar ik denk dat de VN wel weet aan welke kant hun brood beboterd is, want ik neem aan dat de VS nog steeds een belangrijke bijdrager is aan de VN en haar agentschappen. 

Wat zal de VN zeggen als China uiteindelijk Taiwan overneemt? En als de VS dat wil, hebben ze de militaire macht om ook Canada in te nemen. Het wordt een wereld waarin de elite (de machtigen en de rijken) hun zin krijgen, legaal of illegaal. Maar ik denk dat het altijd al zo is geweest...

Wat Canada betreft, we hopen ooit de relaties met onze machtige buurman in het zuiden te herstellen; we zouden gek zijn als we dat niet zouden doen. Maar dit zal moeilijk te vergeten zijn voor het Canadese volk. Er is een vastberadenheid om nooit meer zo afhankelijk te worden van Amerika als we waren. 

Carney en zijn regering zijn druk bezig onze handelsrelaties te diversifiëren, maar dat kan niet van de ene op de andere dag of morgen. Ondertussen zal onze economie, om het maar even voorzichtig te zeggen, kwetsbaar zijn.

(fragment uit een brief van een Canadese vriend)

INTERMEZZO II

 

petrus, 'Intermezzo', acrylverf op papier, 50 x 50 cm.
Te Koop: € 200,-

BOOMER

Een schilderij van petrus.

 

Ik lees in FD een verhaal overgenomen uit de Economist over de boomers (geboren na de Tweede Wereldoorlog). Zij zouden het leven van de huidige generatie moeilijk maken omdat ze huizen bezitten die intussen veel waard zijn. Ze hebben het geld in de schoot geworpen gekregen, heet het en tot overmaat van ramp gaan ze ook nog eens lekker vroeg met pensioen. 

Intussen is vastgesteld  dat het allemaal reuze meevalt. "Jongere generatie meestal rijker dan hun voorgangers" zo luidt de aanhef van een bericht van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). 

"Jongere generaties hebben meestal meer koopkracht en een hoger vermogen dan oudere generaties op dezelfde leeftijd hadden. Tot ongeveer 30 jaar hebben de generaties geboren vanaf 1985 (millennials en gen Z) minder vermogen dan hun voorgangers. De generatie geboren tussen 1970 en 1985 heeft op elke leeftijd het vaakst een eigen woning."

De eigen woning is altijd al moeilijk geweest. Waar dat precies aan ligt? Is er teveel planning en regulering of juist te weinig? Is het een inflexibele markt omdat de overheid beperkingen oplegt aan de huren? Wordt er in het algemeen te weinig in woningen geïnvesteerd? Hoe dan ook de deskundigen vechten elkaar al jaren de tent uit en een snelle oplossing lijkt niet mogelijk.

Was het voor ons boomers gemakkelijker? Ik kan me het niet herinneren.  Huurhuizen waren schaars en duur naar verhouding van je loon. Een huis kopen was nog moeilijker in de jaren tachtig van de vorige eeuw met de nu onvoorstelbare hypotheekrente van rond de 11 procent!! Goddank dat er hypotheekrente aftrek was. Zonder dat en een kleine bijdrage van ouders was het onmogelijk geweest om een huis te kopen. 

Ondanks de hypotheekrente aftrek moest je met je gezin zuinig aandoen om de maandelijkse hypotheeklasten te kunnen betalen. Je was blij als de kinderbijslag weer binnenkwam. Konden er wat extra dingen aangeschaft worden.

Het is waar. De generatie boomers kon nog met 65 jaar op pensioen.

Er zijn zelfs vervroegde pensioenregelingen geweest voor de oudere generatie om de jongeren kansen op werk te geven. Toen een mooie regeling om ouderen plaats te laten maken voor jongeren.

Intussen zijn de pensioenregelingen aangepast aan de levensverwachting om ze betaalbaar te houden voor overheid en bedrijfsleven. Overigens blijven nu veel gepensioneerden mits gezond, werken. Ze doen ook heel vaak vrijwilligerswerk. 

De AOW is als een soort minimumregeling overeind gebleven. Het is geen vetpot maar ook niet niks. Met een opgebouwd pensioen er bij is het een prima pensioenvoorziening.  

Elke generatie heeft zo zijn eigen sores. Daarvoor een generatie eerder verantwoordelijk stellen is onzin. Die Soren zijn niet te voorzien ook al denkt men in Nederland vaak van wel. Men meent soms tot 100 jaar vooruit te kunnen plannen. Naast de maakbaarheid van de samenleving is er nu de maakbaarheid van de toekomst. In werkelijkheid loopt het uiteindelijk allemaal anders door onverwachte gebeurtenissen.

Kijk naar de afgelopen decennia. Wie wist dat de Muur van Berlijn zou vallen en de Sovjet Unie instorten, van de Corona epidemie, de bankencrisis, de oorlog in Oekraïne, de klimaat en stikstof hype? 

Beter is om flexibel te zijn en te improviseren als het nodig is. Maar ja, is dat te leren? Nederland is geen Italië of zelfs geen België. Wij houden van zekerheden ook al zijn ze maar schijn.

DE TELOORGANG VAN DE PVDA. DEEL 9. WOUTER BOS

 

Kabinet Balkenende IV (2007-2010). Van links naar rechts: Wouter Bos (PvdA),  Jan Peter Balkenende (CDA), André Rouvoet (CU)

In 2006 trad Aartsen af als partijleider. Mark Rutte won de interne verkiezingen van de meer rechtse Rita Verdonk met 54% van de stemmen. Omdat hij het pas verworven partijleiderschap onverenigbaar achtte met zijn positie in het kabinet, stapte hij op.

Balkenende II diende zijn tijd niet uit als gevolg van een conflict met de D66 fractie over de positie van VVD minister Rita Verdonk n.a.v. de paspoortkwestie van VVD fractielid en voormalige vluchteling Ayaan Hirsi Ali.

Er volgt een interim Kabinet Balkende III, een zogenaamd rompkabinet van VVD en CDA dat tot taak had om vervroegde verkiezingen voor te bereiden en de begroting voor 2007 op te stellen.

Wouter Bos moest bij de verkiezingen in 2006  een verlies van 9 zetels incasseren (van 42 naar 33) en tot overmaat van ramp opnieuw het CDA, ondanks dat ook die partij 3 zetels verloor (van 44 naar 41), voor zich dulden. Ook de VVD moest verlies nemen (van 28 naar 22 zetels) terwijl  D66 opnieuw de helft van zijn zetels verloor (van 6 naar 3 zetels).

Het verlies van de VVD was mede het gevolg van de komst van de Partij Voor de Vrijheid, de voor de verkiezingen opgerichte partij van de afgescheiden Groep Wilders. De scheuring leverde Wilders een aanmoedigingsprijs op van 9 zetels, een teken aan de wand voor de VVD en in het verlengde daarvan voor de landelijke politiek. Pim Fortuyn was via Wilders weer terug.

Je zou het bijna vergeten. De grootste klapper, een historische gebeurtenis was de winst van 16 zetels van de SP van Jan Marijnissen, van 9 naar 25 zetels. Daarmee werd de SP de derde partij van het land. Dankzij die winst behoorde een paars kabinet met een zwaar links accent tot de mogelijkheden.

 

Bos en Marijnissen wilden met het CDA een regering vormen. De verschillen tussen CDA en SP bleken te groot. De PvdA koos daarna voor het CDA met de Christen Unie als aanvullende partner met 6 zetels. Balkende IV was geboren. Wouter Bos werd vicepremier en minister van financiën, André Rouvoet vice-premier voor de CU.

Het was een politiek stabiel kabinet dat probleemwijken aanpakte, een generaal pardon afkondigde voor asielzoekers langer dan 6 jaar in Nederland, het rookverbod uitbreidde, vliegtaks i.v.m. milieu invoerde enz. De krediet en banken crisis werd het hoofd geboden door werktijdverkorting en deeltijd WW voor bedrijven in moeilijkheden. Als Minister van Financiën nationaliseerde Bos tijdens de bankencrisis de ABN/AMRO bank en gaf financiële steun aan bedrijven in moeilijkheden.

Toch zat het kabinet de rit niet uit. De verlenging van de militaire missie in Uruzgan stuitte ondanks aandringen van de NAVO op verzet van de PvdA. Militaire missies en in het algemeen militaire zaken stuiten traditioneel bij een flink deel van de PvdA achterban op verzet. 

PvdA Minister Vredeling van Defensie zei het al: “congressen kopen geen straaljagers”.  Hoewel het PvdA congres zich in 1975 fel uitsprak tegen de komst van de F-16 als nieuw gevechtsvliegtuig, kwam het vliegtuig er toch.

DE TELOORGANG VAN DE PVDA, DEEL 8. JAN PETER BALKENENDE

 

Kabinet Balkenende II (2003-2006) met voor de kijker links van koningin Beatrix Jan Peter Balkenende, rechts vice-premier Gerrit Zalm (VVD) en naast Balkenende vice-premier Thom de Graaf.

Na de verkiezingen in 2002, waarin de drie paarse partijen worden afgestraft met een historisch verlies van maar liefst 43 zetels, is het niet verwonderlijk dat winnaar CDA uiteindelijk met de grote winnaar, de Lijst Pim Fortuyn een coalitie vormt.

Dat was voor veel links liberale kiezers goed schrikken. Zij dachten dat het land voorgoed bevrijd zou zijn van Christelijke politiek, zeg maar de politieke voltooing van de ontkerkelijking. Maar het CDA was weer terug en hoe, als grootste partij nog wel. En dan ook nog een CDA dat samenwerkt met de uitgesproken vijand van paars, de partij van de vermoorde Fortuyn LPF. 

De enige partij die zich naast de LPF als derde coalitiegenoot leende, was de centrum rechtse VVD. Ook die had flink verlies geleden maar als rechtse partij staat ze het minst ver af van Fotuyn’s erfenis. Helaas voor de centrum-rechtse coalitie was de pas opgerichte LPF niet rijp om te regeren. 

De partij was ideologisch, programmatisch en organisatorisch niet klaar voor de kabinetsklus. Het overrompelende succes van Fortuyn had bovendien te grote ego’s met weinig politieke ervaring aangetrokken. Het gevolg is dat het kabinet Balkende ten onder gaat in politieke geharrewar. Het jaar daarop - 2003 - volgden daarom alweer nieuwe verkiezingen.

Die kostten de onderlinge ruziemakers van de LPF de kop. De winnaar van amper een jaar eerder, verliest maar liefst 18 van de 26 zetels. Gezien haar korte bestaan en het interne gebakkelei, was de partij daarna geen lang leven meer beschoren.

Nog voor de verkiezingen was PvdA partijleider Ad Melkert opgevolgd  door Wouter Bos, vergezeld van voormalig FNV voorzitter Johan Stekelenburg als lijsttrekker voor de Eerste Kamer. Het duo was tot op zekere hoogte een vervolg op Kok: Bos de manager en Stekelenburg  de vakbondsman.

De PvdA kwam aldus terug met 42 zetels. Maar verrassend genoeg troefde het CDA de PvdA af met 2 zetels meer. Wie had dat kunnen denken na de val van Balkenende I? De VVD herstelde zich met een winst van 4 zetels. Alleen D66 bleef zitten met een paarse kater.

Hoe dan ook, de traditionele machtspartijen hadden het heft weer in handen. Ze hadden de storm van Fortuyn toch maar mooi doorstaan. Ze dronken een glas, deden een plas en alles bleef zoals het was. 

Balkenende gaat niet over links. De politieke wind komt van rechts. Het wordt een centrum rechtse coalitie met de VVD en met D66 als noodzakelijke bijwagen. Samen zijn ze goed voor 78 zetels. 

In crisistijd moet er bezuinigd worden. Balkende II sneed in de vetrandjes van de welvaartsstaat. De economische terugval werd door loonmatiging en nieuwe bezuinigingen opgevangen. Het D66 kroonjuweel van de gekozen burgemeester kwam door toedoen van de immer brutale meester Wiegel niet door de Eerste Kamer, terwijl de VVD in de regering zit met D66. D66 Vice-premier Thom de Graaf houdt het voor gezien, maar zijn partij bleef wel in de regering.

Binnen de VVD ontstond een debat over een meer rechts -conservatieve koers aangevoerd door kamerlid Wilders. De anti-moslim opstelling was geradicaliseerd door de aanslagen in New York (11 september 2001) waarbij twee passagiersvliegtuigen zich in de torens van het Wereld Handels Centrum boorden. Daarbij vielen bijna 3000 doden.

Het debat tussen Wilders en zijn Tweede Kamer fractie o.l.v Jozien Van Aartsen liep vast. Van Aartsen wilde of kon Wilders niet binnen de fractie houden. In 2004 stapte Wilders uit de fractie maar bleef zijn zetel aanhouden in de Tweede Kamer onder de naam “Groep Wilders”. Het onvermogen van de VVD fractie om Wilders binnen boord te houden, zou nog grote gevolgen krijgen voor de Nederlandse politiek.

DE TELOORGANG VAN DE PVDA. DEEL 7. AD MELKERT

 

De foto met links PvdA leider Ad Melkert en rechts Pim Fortuyn van Leefbaar Rotterdam werd gemaakt  na het lijsttrekkersdebat op TV gehouden n.a.v. de gemeenteraadsverkiezingen op 6 maart 2002. Melkert staat onverschillig chagrijnig zijn nederlaag te verwerken. Fortuyn geniet van zijn triomf in Rotterdam. De ontmoeting is iconisch geworden omdat ze de onmacht van links in beeld brengt om een debat aan te gaan met Fortuyn.

Na twee kabinetten paars besloot Kok dat het genoeg was het geweest. Eind 2001 kondigde hij zijn besluit om als PvdA partijleider te stoppen. Kok schoof zwaargewicht Ad Melkert, voormalig minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en daarna PvdA fractieleider naar voren als zijn opvolger.  

Een belangrijke politieke trofee van Melkert waren de zogeheten Melkertbanen die tijdens zijn ministerschap tot stand kwamen. Melkertbanen waren door de overheid gesubsidieerde banen om langdurige werklozen (mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt) aan werk te helpen.

Melkert stond voor de zware taak de erfenis van Kok politiek veilig te stellen tegenover de kritiek van Pim Fortuyn. Hij had daarvoor niet veel tijd. In 2002 zouden verkiezingen worden gehouden voor de gemeenteraad en het parlement. Het was de vraag of Melkert opgewassen zou zijn tegen de snedige Pim Fortuyn die zijn kritiek op paars intussen landelijke bekendheid gaf.

Dat was niet het geval zo bleek tijdens een laat op de avond TV debat tussen Ad Melkert en Pim Fortuyn over de uitslagen van de gemeenteraadsverkiezingen. Fortuyn had in Rotterdam een verpletterende zege behaald, een zege die weinig goeds voorspelde voor de naderende parlementsverkiezingen.

Ad Melkert toonde openlijk, d.w.z. voor het scherpe oog van de camera, zijn ongemak over het succes van Fortuyn. Men leefde in de verwachting dat de opvolging van Kok die de PvdA had klaar gestoomd voor de nieuwe tijd, een fluitje van een cent zou zijn. Die avond bleek dat allerminst het geval te zijn. Fortuyn verklaarde op basis van de Rotterdamse overwinning doodleuk dat hij wel eens de volgende premier van Nederland zou kunnen worden. 

Zo ver kwam het niet. Hij werd op 6 mei 2002, negen dagen voor de verkiezingen, bruut vermoord door de links-extremist en milieuactivist Volkert van der Graaf. Een moord die Nederland schokte. De kogel kwam van links, aldus de bittere vaststelling bij de aanhangers van Fortuyn.

Melkert bleek niet opgewassen tegen deze politieke storm van kritiek plus moord. Zijn onvermogen om het zeer moeilijke politieke debat aan te gaan met Pim Fortuyn zou niet alleen de PvdA opbreken maar uiteindelijk de hele Nederlandse politiek. De polarisering kreeg bijgevolg een flinke impuls. 

Melkert zelf betaalde als eerste de prijs voor dat onvermogen. De PvdA verloor 22 zetels (van 45 naar 23). D66 en VVD betaalden eveneens een prijs voor paars, maar iets minder dan de PvdA. D66 werd in zetels gehalveerd (van 14 naar 7). De VVD verloor 14 van de 38 zetels. 

Met de 26 zetels winst van de Lijst Pim Fortuyn en 14 zetels winst voor het CDA was het politieke landschap drastisch veranderd. Melkert verdween als partijleider en uit de Nederlandse politiek. Hij werd nog datzelfde jaar als partijleider en fractievoorzitter opgevolgd door Wouter Bos.