HET WEB DER SCHEPPING

petrus, 'Geometrische Compositie I, olieverf op canvas, 100x100 cm. Dit schilderij is ontstaan op basis van Piet Mondriaan's "Compositie met Gele Lijnen" (1933). Het staat aan de wieg van een Nieuwe Stijl.

 Je ziet het niet aan de schilderijen van Piet Mondriaan en toch is hij volgens kunsthistoricus Marty Bax (1956) in haar doorwrochte studie “Het Web der Schepping” wel degelijk een religieus schilder. Natuurlijk niet in de klassieke betekenis van het woord.

Je ziet op zijn schilderijen niet de gebruikelijke religieuze afbeeldingen en symbolen, noch Christelijk noch van andere godsdiensten. Integendeel Mondriaan is wereldberoemd om zijn abstracte kunst en daar is geen enkele klassieke religieuze verbeelding of symboliek in te vinden. 

Er zijn in die abstracte schilderijen ook geen verwijzingen in te vinden naar de werkelijke wereld. De schilderijen van Mondriaan zijn abstracter dan abstract. Ze zijn conceptueel in de puree vorm, gemoed en verstand komen er langs de weg van vlakken en lijnen, kleuren en compositie bij elkaar. Een religieus gemoed en een abstraherend verstand. 

Hoe dat zo gekomen is, is te zien aan de ontwikkelingsgang van zijn werk. Onder liefhebbers van kunst zijn de schilderijen van Mondriaan bekend waarop langzaam maar zeker een molen, een boom en zelfs de kerktoren van Domburg steeds abstracter worden verbeeld, almaar verder verwijderd raken van de fysieke figuratieve werkelijkheid.

De schilderijen zijn getuigen van een zoektocht naar een geestelijke wereld of moet ik hier zeggen, geestelijke waarheid, uiteindelijk een religieuze waarheid achter de fysieke wereld. 

Hij neemt niet langer genoegen met de fysieke werkelijkheid maar zoekt de werkelijkheid achter de materiële werkelijkheid. Zoals Plato in zijn beroemde allegorie van de grot beschrijft. Gevangenen in de grot zien de schaduwen in de grot aan voor de werkelijkheid. Wij zien net als die gevangenen de materiële werkelijkheid aan voor de echte werkelijkheid. Maar achter die werkelijkheid schuit de echte -geestelijke - werkelijkheid.

Het kan natuurlijk ook zijn dat dit allemaal slechts schilderkunstige “spielerei” is van Mondriaan, d.w.z. een beetje spelen met kleuren, lijnen en vormen dat zich diepzinniger voordoet dan het is? Dat is dus niet zo volgens Marty Bax.

In het hierboven genoemde boek analyseert ze grondig en uitvoerig de schilderloopbaan van Mondriaan waarbij ze vaststelt  dat hij zijn schilderkunstige leven lang geïnspireerd is geweest door de theosofie. Hij is zelfs tot aan zijn onfortuinlijke dood in New York (1872-1944)  lid geweest van de theosofische beweging. Zie daarvoor het Theosophical Society General Register 1875-1942. 

Je zou denken dat we nu weten waar de schilderkunstige inspiratie van Mondriaan vandaan komt, maar zo eenvoudig is het ook weer niet. Theosofie is geen duidelijk omlijnd geloof, geen kerk met afspraken, structuren, symboliek en regels en al helemaal niet met kerkleiders. De theosofie is een geestelijke stroming met net zoveel opvattingen als er leden zijn.

Theosofie betekent letterlijk “goddelijke wijsheid”. Theosofen veronderstellen dat er achter de feitelijke, waarneembare werkelijkheid een universele, tijdloze wijsheid bestaat. Het is geen vaststaand dogma maar moet opgevat worden als de zoektocht naar die diepere, verborgen waarheden achter het leven, waarbij wetenschap, religie en filosofie samengaan.

Dat is nogal wat. Daar kun je alle kanten mee op en dus blijft de vraag wat moet je er mee? Gelukkig heeft Mondriaan daar zelf over geschreven. Overigens geen gemakkelijk leesbare teksten. Ik heb daar onlangs nog (7 januari 2026) over geschreven in de blog ” Piet Mondriaan, geschilderd idealisme.”

Dat onze aardse werkelijkheid een mysterieuze werkelijkheid is waar geen eenvoudige verklaring voor is te geven, zeker niet wetenschappelijk ook al doet men nog zijn best in de fysica, de astronomie, de geologie en wat al niet meer, staat vast. 

Maar is dan de idee dat er een universele, tijdloze god of wijsheid of wat dan ook bestaat, waartoe we als mensheid op weg zijn, het antwoord? Het is een zekere zin een sprong in het duister die opnieuw allerlei vragen oproept. Hoe moeten we ons die universele, tijdloze werkelijkheid voorstellen?

Hier wordt het ene mysterie beantwoord met een nieuw mysterie maar wees gerust zo meent menig theosoof, we zijn als mensheid op weg dat mysterie op te lossen. Een kwestie van tijd en dan zullen we de wijsheid vinden. De geschiedenis van de mensheid wijst ons als het ware de weg. Het aloude idee van de vooruitgang, geestelijke vooruitgang vindt op deze manier zijn weg in de kunst.

Maar is er wel vooruitgang? Gaat de menselijke geschiednis ergens heen en zo ja waarheen dan? Materieel is er zeker vooruitgang maar of er geestelijke vooruitgang is, valt zeer te betwijfelen. Wie om zich heen kijkt ziet veel technologie en nieuwe technologische mogelijkheden die het leven een stuk aangenamer en comfortabeler maken maar brengen ze meer geluk en geestelijk welzijn. Je zou bijna het tegendeel gaan denken. 

Maar wat moet ik als kunstschilder die deze theosofische inspiratie ontbeert en niet de zoektocht deelt naar de universele wijsheid, wat moet ik dan met de schilderkunstige erfenis van Mondriaan? Kun je er als kunstschilder iets mee of is het beter dat we zijn erfenis koesteren in musea, mooi dat het geweest is, maar het past niet meer in onze tijd?

De vraag stellen is hem beantwoorden. Mondriaan kan ook zonder theosofische achtergrond een bron van schilderkunstige inspiratie zijn. Zijn opvatting dat de schilderkunst zich moet beperken tot de fundamentele beeldingsmiddelen die daar zijn, te weten lijn, vlak, kleur (een schilderkunstige heilige drieëeenheid) in een compositie samengebracht is en blijft een waardevolle richtsnoer voor nieuwe schilderkunst, wat mij betreft voor een Nieuwe Stijl als opvolger van De Stijl

Met die beeldingsmiddelen ben ik op zoek naar de beelding van geestelijke, spirituele en universele schoonheid.  Niet de fysieke werkelijkheid is langer mijn leidraad maar mijn ziel en mijn verstand. Zo bouw ik aan een nieuwe geestelijke kunst een Nieuwe Stijl gebouwd op de De Stijl van Mondriaan c.s.

KLIMAAT ALARMISME VAN DE WORLD HEALTH ORGANIZATION

Klimatoloog, voormalig NASA medewerker en hoofdonderzoeker Roy Spencer van de University of Alabama in Huntsville meet sinds 1979 met behulp van satellieten de opwarming van de aarde. Hij geeft daarvan een maandelijkse update zoals hierboven van de afgelopen maand juni 2026. Belangrijkste details uit de UAH-update van juni 2026: Anomalie in juni: +0,46 °C (lager dan de +0,53 °C in mei) Basisperiode: Vergeleken met het gemiddelde van 1991-2020 Langetermijntrend: De algehele temperatuurtrend van januari 1979 tot en met juni 2026 blijft +0,16 °C per decennium. (De trend is +0,22 °C boven land en +0,13 °C boven de oceanen.)

Dezer dagen dreigt vanwege de hittegolven het alarmisme rond klimaat een flinke impuls te krijgen. Wat wil je. Voor het gevoel beleven we uitzonderlijke tijden en daar moet een verklaring voor zijn. Die is er ook maar niet zo alarmerend als sommigen ons willen laten geloven.

De Deens prof Bjorn Lomborg heeft de moeite genomen om de cijfers er bij te halen en daarmee beweringen die we via de media over ons uitgestrooid krijgen, in het juiste perspectief te plaatsen.

WK voetbal in Quatar was warmer dan in de VS

“Voor het wereldkampioenschap voetbal in de Verenigde Staten suggereerden sensationele krantenkoppen dat de wedstrijden door de hitte wel eens de ‘gevaarlijkste ooit’ zouden kunnen worden als gevolg van klimaatverandering. Die bewering is absurd: het vorige WK werd onder warmere omstandigheden in Qatar gespeeld. Toch illustreert dit perfect de alarmistische klimaatverhalen die iedere zomer opduiken. Ook de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) lijkt de grens tussen wetenschappelijk onderbouwde volksgezondheid en klimaatactivisme te vervagen. Een invloedrijke WHO-commissie, bestaande uit wetenschappers, politici en klimaatactivisten, riep op klimaatverandering uit te roepen tot een ‘noodsituatie voor de volksgezondheid van internationaal belang’.”

Overlijdens bij hitte

“Volgens de studie steeg het risico op overlijden door hitte in Europa sinds 1990 met 82%. Maar dat risico neemt sterk toe naarmate mensen ouder worden, en Europa vergrijsde in diezelfde periode fors. Sinds 1990 nam het aandeel Europeanen van zeventig jaar en ouder met 78% toe. Die vergrijzing verklaart al vrijwel volledig de stijging van het aantal sterfgevallen door hitte. Zowel de studie als de WHO-commissie negeren dat.

Een eerlijke vergelijking zou gebruikmaken van naar leeftijd gestandaardiseerde sterftecijfers, zodat cijfers over verschillende jaren werkelijk vergelijkbaar zijn. De WHO doet dat niet. De Global Burden of Disease, de belangrijkste internationale databank voor sterftecijfers, past die correctie wél toe. Daaruit blijkt dat het gestandaardiseerde risico op overlijden door hitte in Europa sinds 1990 nauwelijks veranderde. Bij de huidige bevolkingsomvang en leeftijdsopbouw komt dat neer op minder dan 850 extra sterfgevallen per jaar. De commissie overdrijft de omvang van het probleem dus met een factor van meer dan vijftig.”

Weggelaten cijfers

“Op elk continent overlijden nog altijd veel meer mensen door kou dan door hitte. Volgens de gestandaardiseerde methode blijkt dat het aantal sterfgevallen door kou in Europa sinds 1990 bijna halveerde. Bij de huidige bevolkingsomvang betekent dat 210.000 minder sterfgevallen per jaar. De WHO-commissie vermeldt niet dat de afname van sterfte door kou ongeveer 250 keer zo groot is als de toename van sterfte door hitte.

‘De WHO-commissie laat onvermeld dat hogere temperaturen zorgen voor minder sterfgevallen door kou’”

Duurder voedsel

“Door het klimaatbeleid betalen Europese consumenten drie tot vier keer zoveel voor elektriciteit als die in de VS en China. Meer dan een derde van de Europeanen zegt zich geen airconditioning te kunnen veroorloven. Nóg strengere emissiereducties verhogen de energiekosten verder. Daardoor worden hittegolven gevaarlijker voor mensen zonder airconditioning en koude periodes dodelijker voor zij die geen verwarming kunnen betalen.

Bovendien maken hogere energieprijzen kunstmest en gemechaniseerde landbouw duurder, waardoor voedsel minder betaalbaar wordt. Het medicijn dreigt daarmee schadelijker te worden dan de kwaal.”

De geciteerde fragmenten komen uit een bijdrage van Lomborg gepubliceerd in Het Financieele Dagblad van 12 juli 2026

 

DRIE KLEUREN AAN EEN KRUIS

petrus, "Drie Kleuren aan een Kruis", acryl en olieverf op recycled doek, 80x80 cm
Te Koop € 1500,-

 

98. MEXICAANSE VERTELLINGEN. TUSSEN STAD EN DORP

In de marginale wijken aan de rand van de stad wonen de mensen nog meer op elkaar in niet veel meer dan hokken gebouwd van ruwe cementblokken en een dak van golfplaten. (Mexico-stad 1979)

Het wordt voor Diego steeds moeilijker om met dat gevoel van onveiligheid te leven. Daarom probeert hij de buitenwereld nog meer op een afstand te houden dan vroeger. In Mexico-Stad gaat hem dat nog veel moeilijker af dan in San Miguel. 

Dat de stad corrupt is en gewelddadig weet hij maar al te goed. De overval op zijn zoon midden in Mexico-stad drukte hem nog maar eens met de neus op de feiten. Een geluk bij een ongeluk was dat het bij een beroving bleef. Voor hetzelfde geld word je een ziekenhuis ingeslagen of erger. Voor zijn zoon was het een traumatische ervaring die hem op brute wijze heeft geleerd hoe gevaarlijk en onmenselijk de stad is.

Diego heeft zich in Mexico-stad nooit helemaal op zijn plaats gevoeld, ook al had hij er vrienden en vooral werk. De stad bleef ondanks de goede kanten een noodzakelijk kwaad. Men woont er veel te dicht op elkaar, soms erger dan konijnen in een hok.

Er zijn er die zich een groot hok kunnen veroorloven. Zij hebben geen last van buren, kleine misdaad, overvallen en geluidsoverlast van de straat. Ze verschuilen zich achter hoge muren in hun eigen wereld. Zij verdienen aan de de stad maar ontvluchten de nadelen.

De rest en dat is de overgrote meerderheid moet het doen met een hok met ietsje meer of ietsje minder comfort, dat is de middenklasse. Zij hopen ooit nog op meer en beter. Zij die aan de rand van de stad zijn terecht gekomen, in de zo geheten marginale wijken, zij wonen in wat je gerust hokken kunt noemen, een vierkante ruimte met een dak er boven. Veel meer is het niet. Overdag scharrelen ze rond in de stad op zoek naar werk .

Voor Diego wordt de stad meer en meer een symbool voor alles wat slecht is aan de mens: haat en misdaad, egoïsme en uitbuiting, meedogenloosheid en onbarmhartigheid. Men vindt er zelden iemand die zich bekommert om de medemens. 

Nu ja, soms ontmoet je zo iemand maar die voelen zich machteloos en verloren in de massa. Politici gebruiken in verkiezingstijd nog woorden van mededogen en begrip maar dat zo heeft Diego ondertussen leraren voornamelijk leugens, leugens om aan de macht te komen. Macht die ze vervolgens gebruiken om zich te verrijken, zich te laven aan de rijkdom die macht geeft. In plaats van medemenselijk zijn ze arrogant, zelfverzekerd en gewetenloos. Ze minachten de mensen.

Hij is vast besloten om zodra de gelegenheid zich voordoet de stad de rug toe te keren. Als de erfenis van zijn oom eenmaal geregeld is en het ziet er naar uit dat dit dichterbij komt, gaat hij terug naar zijn dorp.

Alleen doet zich nog het probleem voor dat Sara die nu notabene woont in het dorp, oh ironie van het leven, het liefst weer terug zou gaan naar Mexico-stad. Voor haar betekent de stad leven, echt leven met mensen om je heen, de winkels en de markten, ja zelfs het lawaai en de herrie die dit allemaal met zich meebrengt.

De stilte in het dorp waar Diego altijd naar terug verlangt zodra hij in de stad is, maakt haar gek. Wat moet zij met die stilte? Stilte is voor haar hetzelfde als leegte en verloren tijd. Het is de drukte van de stad die haar leven vult. Dat geeft haar het gevoel dat ze leeft, de stilte daarentegen is de voorbode van de dood. 

Diego beseft dat dit verschil in levensgevoel niet te overbruggen is. Sara is in haar liefde voor de stad net zo onverbiddelijk als hij is in zijn liefde voor het dorp. De stad is waar ze zich thuis voelt, waar haar leven zin heeft. In het dorp  is het leven zinloos. Je wordt daar steeds herinnert aan de eeuwige cirkel van geboorte en dood met maar weinig tijd daartussen.

In de stad wordt die eeuwige gang van geboorte en dood voortdurend onderbroken. Daar neemt het leven je op sleeptouw, is er geen tijd om stil te staan. Tijd en dood zijn afwezig zo lang het kan. In het dorp is de tijd voortdurend aanwezig als herhaling, als een noodlot waaraan niet valt te ontkomen. Als je ergens aan moet zien te ontsnappen om het leven tot in je tenen te voelen moet je de tijd uit je bewustzijn verdrijven. Weg met de tijd.

IN DE BAN VAN DE BOM

 

petrus, In de Ban van de Bom, digitale fotocollage

DE BEKLAAGDENBANK VAN JEROEN WOLLAARS

 

NOS Nieuwsuur Topjournalist Jeroen Wollaars (links) in gesprek met Reza Pahlavi in de Tweede Kamer.

NOS Nieuwsuur topjournalist Jeroen Wollaars had tegen de achtergrond van een bezoek aan de Tweede kamer Commissie Buitenland een interview met Reza Pahlavi wiens naam werd gescandeerd tijdens felle demonstraties tegen de Ayatollahs en de Revolutionaire Garde.

Wollaars moet weinig of niets hebben Reza Pahlavi, de zoon van de voormalige Sjah van Perzië die regeerde als een absolute koning met een door tegenstanders van zijn regering gevreesde geheime politie. Wie garandeert dat Pahlavi uiteindelijk niet van hetzelfde laken een pak is, een nieuwe Sjah in schaapskleren? 

Dat nu wilde Wollaars wel eens weten en dus kroop hij in zijn bij Nederlandse journalisten toch al gebruikelijke rol van scherprechter. Hij onderwierp Reza Pahlavi aan een doordringend kruisverhoor zodat wij kijkers zouden weten wat voor vlees we in de kuip hadden.

Weten we dat ook na dit verhoor? Welnee, het enige dat we weten is dat Pahlavi zijn stem niet verhief en fatsoenlijk bleef. Hij liet zich de behandeling als zijnde een man met een onbetrouwbare afkomst en ook nog eens onbetrouwbare achterban, ze uiten dreigende taal naar andere oppositieleden, over zich heen komen. Vermoedelijk omdat hij dacht dat het gesprek met een NOS topjournalist belangrijk is voor toekomst van Iran.

Wij kijkers bleven verweesd achter want we weten nu niet hoe het zo gekomen is dat Reza Pahlavi notabene als zoon van een voormalige mislukte Sjah nu ineens door demonstranten in Iran wordt gezien als een mogelijk nieuwe leider.

We weten ook niet wat hoe hij daar zelf over denkt, waarom hij zich presenteert als een democratisch leider en niet als een toekomstige Sjah. We weten ook niet hoe hij denkt de verdeeldheid onder de oppositie te overwinnen. 

Eigenlijk zijn ze geen steek wijzer geworden of toch wel? Is het dat Pahlavi niet deugt net zo min als zijn vader en daarom zo snel mogelijk afgeserveerd moet worden en dan kan de VVD ook meteen inpakken want die lopen met de verkeerde man weg. De VVD deugt ook niet.  Nederlandse journalistiek is wereldjournalistiek in een klein land.

PRO NEDERLAND IS GROEN LINKS MET EEN PVDA RANDJE

 

Op de verticale as staat het aantal behaalde zetels. Op de horizontale as de jaren waarin Tweede Kamer verkiezingen werden gehouden.

In de grafiek zie je dat Groen Links sinds 2002 nooit boven de 14 zetels bij Tweede Kamer verkiezingen is uitgekomen en dat is slechts een keer gebeurd, in 2017, het jaar dat de PvdA spectaculair terugviel naar het tot dan nog nooit vertoonde aantal van 9 zetels.

De keer daarop in 2012 haalt de PvdA opnieuw slechts 9 zetels en valt GL terug naar 8 zetels! Twee keer op een rij gaat de PvdA bijna kopje onder  en nu dus zonder dat GL daarvan electoraal profiteert. Sterker nog, ook GL verliest zetels.

Gezien deze cijfers is het duidelijk dat Groen Links nooit in zijn eentje tot een brede partij kan uitgroeien. Jesse Klaver c.s. moet dat beseft hebben. Een fusie met de PvdA zou misschien wel electoraal soelaas kunnen bieden. 

Bij de PvdA moet men gedacht hebben dat gezien de belabberde uitslagen van slechts 9 zetels het en kans is om samen met Groen Links alsnog de sociaal-democratie te redden. 

Electoraal ziet het er niet naar uit dat met de fusie een nieuwe grote partij in de maak is. Bij het eerste samengaan in 2023 behaalden ze nog 25 zetels. Niet meteen veel, maar alle begin is moeilijk. Het zijn 4 zetels meer dan de twee in 2017 samen haalden. 

Bij de verkiezingen in 2025  zakt de combinatie van de twee partijen terug naar 20 zetels. Dit is behoorlijk teleurstellend maar de wagen is op de rails gezet en de fusie gaat door. Zal het bij de volgende verkiezingen beter gaan? Voorlopig wijst niets daarop. Bij de laatste peilingen komt PRO niet boven de 25 zetels uit.

Er kunnen allerlei factoren in het spel zijn maar de meest voor de hand liggende is toch dat de PvdA in de loop der jaren een onherstelbaar verlies heeft geleden onder zijn traditionele achterban. Onherstelbaar omdat de partij jarenlang cultureel met de rug naar zijn traditionele achterban is gaan staan. Materieel probeert men de belangen van de arbeiders te behartigen, cultureel zijn ze ver uit elkaar gegroeid. Men spreekt de taal van de gewone man niet meer.

Daar verandert de fusie niks aan. De fusiepartij PRO met aanvoerder Klaver heeft het gezicht van Groen Links en die partij heeft cultureel altijd al mijlenver van de traditionele sociaal-democratische achterban gestaan.

PRO is Groen Linkse met een randje PvdA. Groen Links was een stadse partij waarop jongeren en hoger opgeleiden stemmen. Sinds de eeuwwisseling is Groen Links er niet in geslaagd om deze achterban te verbreden. De fusie met de PvdA zal daar weinig of niks aan veranderen.