MADURO, OLIE EN DRUGS

 

In de jaren tachtig leek het er nog op dat Venezuela op weg was naar meer welvaart.

Media in Nederland geven de indruk dat de drugsoorlog van Trump een excuus is om Maduro te ontvoeren maar dat zijn eigenlijke doel de Venezolaanse olievoorraad is. Dat is waar, hij zegt het immers zelf. Dat neemt niet weg dat het ook een “war on drugs” is.

In Nederland worden drugs al gauw gebagatelliseerd. Men heeft hier nauwelijks enig besef hoe diep de drugsbendes en smokkel de overheden van landen als Venezuela, Mexico en andere landen in Latijns Amerika hebben aangevreten met als gevolg de alsmaar groeiende onveiligheid onder burgers. 

Er worden jaarlijkse duizenden mensen vermoord en ontvoerd door drugsbendes. De gewelddadigheid gaat gepaard met corruptie - omkoping van politie en autoriteiten - met als gevolg dat de gewone burgers aan hun lot worden overgelaten of erger uitgeleverd aan de macht van de drugsbendes.

In het gemoedelijke Nederland kan men dat maar moeilijk vatten met als gevolg een blinde vlek voor deze werkelijkheid. De veroordeling in Nederland van voormalig Surinaams president Bouterse heeft hier blijkbaar weinig indruk gemaakt. 

Het heet dat Venezuela geen belangrijk drugsland is maar dat was Suriname ook niet. Als de drugskartels greep weten te krijgen op de politici en bestuurders dan  is de narcostaat niet ver weg meer. Het wordt dan nog moeilijker om het vertrouwen in het gezag van de staat te herstellen.

De grafiek laat zien hoe het socialistisch bewind van Chavez en Maduro de olie-industrie ten gronde heeft gericht met als dieptepunt 2002-2003 toen Chavez naar aanleiding van een staking 18.000 werknemers van het nationale oliebedrijf PDVSA ontsloeg .  

Als de belangrijkste inkomstenbron van Venezuela, oliewinning en uitvoer al jarenlang op zijn gat ligt, hoe hield de regering Maduro zijn generaals c.s. dan te vriend? Generaals hou je zoet met speelgoed en veel, heel veel geld. Drugshandel is daarvoor een prima middel. De vraag is of de ontvoering van Maduro en straks zijn veroordeling een klap zal zijn voor de drugshandel in Venezuela.

Het land zal toch andere inkomsten moeten genereren om tot een zekere welvaart te komen al was het maar tot aan het niveau van voor het aantreden van Chavez en zijn opvolger Maduro. 

De enorme voorraad olie kan ten gelde gemaakt worden ten bate van het land maar daar zijn wel investeringen voor nodig, enorme investeringen die het land zelf niet kan opbrengen. Daarom is het zo gek nog niet dat Trump de oliemaatschappijen oproept om in Venezuela te investeren. 

Natuurlijk, oliemaatschappijen doen niet aan liefdadigheid, Trump trouwens al helemaal niet dus komt er ook eigenbelang bij kijken. Maar is dat zo verkeerd als de partners wederzijdse belangen hebben bij een economische activiteit? 

China en Rusland steunden Maduro ook niet uit liefdadigheid maar vanwege economische - China is een groot afnemer van Venezolaanse olie - en geopolitieke belangen. En natuurlijk heeft Amerika er alle belang bij om die twee grootmachten buiten de deur van de Westelijke Hemisfeer te houden. 

Cuba kreeg olie van Venezuela. Onder Chavez zijn hechte banden gesmeed tussen beide landen. Venezuela volgde stap voor stap het Cubaanse model van de eenpartij staat. De Partido Socialista Unido de Venezuela heeft een socialistisch en nationalistisch uithangbord, dat van Marx en dat van de negentiende eeuwse bevrijder Simon Bolivar. 

Olie is voor het economisch zeer wankele Cuba van levensbelang. Het wegvallen van Venezuela als goedkope leverancier en wie weet straks ook Mexico, zou wel eens het begin van het einde kunnen zijn van de eenpartijstaat Cuba. Of het zover komt, is voorlopig onzeker. Het communistisch regime van Cuba heeft sinds de jaren vijftig al veel crises weten te overleven.

Met de inval in Venezuela staat ook Mexico onder toenemende druk van Trump. Die druk voegt zich bij het groeiend verzet tegen de huidige regering van president Scheinbaum. Zij wordt ervan beschuldigd banden met de drugskartels te onderhouden, banden die begonnen zouden zijn tijdens het bewind van haar voorganger en partijgenoot Lopez Obrador. 

Scheinbaum ontvoeren zal een brug te ver zijn voor Trump. Er staan hem andere drukmiddelen ter beschikking die misschien wel effectiever zijn, zoals de geëiste uitlevering van kopstukken van drugskartels aan Amerika, de economische afhankelijkheid van de Mexicaanse industrie van Amerika met als centrum de noordelijke Mexicaanse stad Monterrey en de massa migratie van Mexicanen naar Amerika die voor druk financieel verkeer tussen de beide landen zorgt.

HET RAADSEL VAN PIET MONDRIAAN (1872-1944)

 

Piet Mondriaan, New York City 1942 (foto Arnold Newman), Victory Boogie Woogie 1943/1944, Kunstmuseum Den Haag

In tegenstelling tot de geschriften van Kandinsky, een tijdgenoot en eveneens grondlegger van de abstracte schilderkunst, kom je in de geschriften van Mondriaan geen verwijzingen tegen naar muziek als inspiratiebron voor abstracte schilderkunst.

Nochthans was Mondriaan een fervent liefhebber van jazz muziek en vooral ook van dansen, iets wat je niet verwacht van iemand die streng in de leer is als het om zijn neoplastische schilderkunst gaat; uitsluitend horizontale en verticale lijnen, de primaire kleuren rood, blauw en geel plus zwart en wit.

Een beschrijving van de liefde van Mondriaan voor jazz muziek en dansen staat in het boek “Mondriaan” (1969) van Wijsenbeek, voormalig directeur van het toen nog geheten Haags Gemeentemuseum.

“De jazzmuziek was voor Mondriaan bij uitstek de muzikale uiting van de toekomst en tot het eind van zijn dagen heeft hij er steeds de grootste belangstelling voor gehad. Nauw verbonden hiermee was zijn liefde voor het dansen, een kunst die hij veel en graag on de Parijse boîtes beoefende.

Architect Oud vertelt daarover: “Ik heb hem meegemaakt, terwijl hij op de moderne muziekritmen van destijds (jazz vooral), waarop hij zo bijzonder gesteld was, danste met een bewegelijk meisje, terwijl hij, steeds het muziek-ritme volgend, zijn eigen ritme er tussen door scheen te produceren. Weggemijmerd, tòch in de maat, voortdurend correct, maar feitelijk een esthetische of liever een veresthetiseerde dans-figuur scheppend: een ‘abstracte’ dans-figuur, zou men willen zeggen.” (Blz. 118 in voornoemd boek)

Wat hebben de strakke lijnen en gekleurde vlakken, altijd rechthoekig en haaks op elkaar staand, van Mondriaan met zijn liefde voor dansen te maken?

Wijsenbeek, ongetwijfeld een kenner van het werk van Mondriaan, zegt daarover dat “vermoedelijk de dans voor hem al een opbouwen van spanningen betekende, zoals hij dit in zijn doeken deed door middel van lijn en kleur. Het horizontaal-verticaal van zijn schilderijen zette hij, al dansend , om in bewegingen haaks op elkaar. Met iets star-verrukt in zijn trekken, als ene tot leven gewekte automaat, schoof hij over de dansvloer voort.” (Blz 118)

Ik heb moeite met deze verklaring. Ik heb het altijd een raadsel gevonden hoe een schilder als Mondriaan met zoveel gevoel voor abstracte orde en schoonheid, bijna op het mechanische af, combineerde met zijn liefde voor jazz en dans combineerde. 

De moderne dans en jazz muziek, is geïmproviseerde of informele muziek terwijl de schilderijen van Mondriaan strak gecomponeerd zijn. Bovendien zijn jazz muziek en dans, zeker de boogie woogie,  sterke vormen van individuele lichamelijke expressie van ritme en gevoel soms zelfs zo sterk dat ze moeilijk te combineren zijn met een danspartner. Die beweeglijke zelfexpressie in de dans is dan ook moeilijk te combineren met de strakke vormgeving van Mondriaan’s schilderijen.

Daar komt nog bij dat volgens Mondriaan zijn schilderkunst universeel is zodat zich de vraag stelt hoe dat universeel beeldende te combineren met een uiterste individuele expressie als de dans? 

Misschien heeft hij de spanning tussen orde en vrije expressie pas weten te combineren aan het einde van zijn leven in New York, om precies te zijn in zijn twee laatste schilderijen, te weten Broadway Boogie Woogie en het niet afgemaakte Victory Boogie Woogie? Dat zijn schilderijen waar ritme, expressie én ordening elkaar harmonieus ontmoeten en wel zodanig dat ze de kijker blijven betoveren.

FORT AMERIKA ALS VEILIGHEIDSDOCTRINE VAN TRUMP C.S.

Terwijl volgens president Roosevelt en zijn opvolgers, Democraten of Republikeinen gelijk, de Amerikaanse nationale veiligheid het beste was gediend met een internationale orde gebaseerd op een internationale rechtsorde gestut door de Verenigde Naties en zijn instellingen, ziet Trump nationale veiligheid het beste gegarandeerd door van het continent Amerika een machtig fort te maken Groenland incluis.

Trump is daarom niet of slechts heel weinig geïnteresseerd in internationale instellingen zoals de VN, die tezamen het ingewikkelde bouwwerk vormen om oorlogen te voorkomen, democratische waarden te promoten en het welzijn van de mensen  te verbeteren. Het zijn grote idealen die zich niet gemakkelijk laten verwezenlijken als dat al ooit zou kunnen, maar ze zijn wel de moeite waard om om na te streven.

Trump maakt een einde aan dit na-oorlogse beleid. In plaats daarvan is hij begonnen aan de uitbouw van Fort Amerika. 

Eerst leek het nog onschuldig, bijna een grap om de Golf van Mexico de naam Golf van Amerika te geven. Zijn opmerkingen dat Canada en Groenland deel moesten worden van de Verenigde Staten wekten eerst de lachlust op en pas daarna boosheid. Waar haalde hij de arrogantie vandaan om dit zo botweg te zeggen?

De meesten verging het lachen toen duidelijk werd dat Trump en zijn vice president Vance Europa tijdens zijn. toespraak in Parijs schoffeerde. De manier waarop Trump vervolgens de onderhandelingen over een vredesregeling tussen Rusland en Oekraïne voerde, was choquerend voor Oekraïne én Europa. Het vertrouwen van de Europese Navo-leden in het bondgenootschap tussen Europa en de VS begon als zand door hun vingers te glijden. 

Venezuela was het eerste ideale mikpuntvoor vertoon van Amerika’s macht in de herbenoemde Golf van Amerika. De Venezolaanse president Maduro werd doodeenvoudig ontvoerd en afgevoerd om berecht te worden in de VS. De internationale rechtsorde lapt Trump daarbij aan zijn laars al wil hij her en der nog wel een klein beetje de schijn ophouden.

Intussen worden ook Colombia, Mexico, Nicaragua en Cuba in het vizier genomen. Op deze manier verwacht Trump Amerika de regio rond de Golf van Amerika veilig te stellen voor Amerika’s belangen rond de Golf van Mexico.

De volgende fase waaraan wordt gewerkt is het veilig stellen van de Amerikaanse belangen rond de Arctische Zee (zie de kaart). Hij vindt dat hij daarvoor Groenland nodig heeft en ook Canada. Wanneer deze twee landen deel gaan uitmaken van deVS, is de kust in de Arctische zee bijna net zo groot als die van Rusland. Op die manier denkt Trump tegenstrever Rusland af te kunnen houden van eventuele winning van grondstoffen of militaire dreiging in die hoek van de aardbol.

70. MEXICAANSE VERTELLINGEN. DOÑA MARIA

 

Platteland Mexico 1976

Doña Maria kijkt Frida zwijgend aan. Tussen de beide vrouwen, de een jong de ander oud en ervaren, groeit een  brug van wederzijds begrip. Tussen hen in hangt een wolk van lijden, leven en liefde. Doña Maria doorbreekt het zwijgen met de eenvoudige mededeling dat ze in een ver verleden een miskraam heeft gehad. 

Haar eerste kind was een misgeboorte. Gelukkig heeft ze daarna nog kinderen gekregen maar het gat van de misgeboorte blijft. De pijn van het verlies van een mogelijk leven is weliswaar in de loop der tijd gesleten maar is nooit helemaal weg.

Frida knikt en beseft dat de ervaring van een miskraam hun beiden tot lotgenoten maakt, een lot dat tot diep in hun ziel doordringt en daar voor altijd genesteld zal zijn. Frida maakt zich met een beweging los uit het verleden. 

Ze loopt de keuken uit en steekt de patio over naar buiten. Ze hoopt dat David ondertussen onderweg is.Ze gaat op het bankje tegen de muur zitten, wachtend op zijn komst.

In gedachten zoekt ze naar gelukkige momenten in haar leven. De miskraam legt over alles een waas. Hoe kan ze zich daarvan bevrijden? Wat kan helpen? Alsnog kinderen krijgen zoals doña Maria, zal niet kunnen. Ze wil zich niks wijs maken. De kans dat ze ooit nog een kind op de wereld zal zetten, is zo klein dat ze het beter kan vergeten.

Misschien moet ze daar maar eens met David over praten of moet ze het voor zich houden, er mee leven? Is er een kans dat haar liefde voor David het geluk in haar leven kan terug brengen? Ze wordt bevangen door twijfel en angst dat het nooit meer goed zal komen.

Tegelijk vraagt ze zich af of ze wel bestemd is voor David. Vandaag voelt ze zich de vrouw van David maar zal dat morgen ook nog zo zijn. Ze voelt nog steeds liefde voor Diego. Wat is liefde eigenlijk? Is het lichamelijke aantrekkingskracht, is het tederheid met lust, is het verlangen naar eenwording, een vlucht uit eenzaamheid?

Gelukkig haalt David haar uit haar verwarde gepeins. Hij komt met stevige pas en een brede grijns op zijn gezicht naar haar toe. Nog voordat ze hem kan begroeten, zegt hij dat ze mooi is en gracieus zoals ze daar op het primitieve houten bankje zit. Hij noemt zich een geluksvogel haar naast zich te hebben. Zij kijkt verbaasd op. Zoveel enthousiasme voor hun liefde had ze niet verwacht. 

Ze ziet aan zijn ogen dat hij het meent. Zo blij heeft ze hem nog nooit gezien. Hij is zwaar verliefd op haar geworden, meer dan hij ooit geweest is. Zou zijn liefde haar kunnen helpen om haar leven weer op te pakken? Zou hij het antwoord zijn op wat liefde is?

Hij steekt zijn hand uitnodigend naar haar uit om op te staan. Hij kust haar heel even teder op haar wang. Zoveel tederheid is nieuw voor haar. Ze geeft een kus terug. Dan ziet ze doña Maria staan. Die kijkt ogenschijnlijk onbewogen toe maar Frida ziet in haar ogen dat het goed is. Frida voelt zich vrij en verliefd, een gevoel dat ze lang niet gehad heeft.  

GEERT MAK'S 'DE WISSELWACHTER' EN DE ACTUALITEIT

 

De ontmoeting tussen de 3 wereldleiders vond plaats in Teheran in november 1943.

In het boek “De Wisselwachter” van Geert Mak over president Roosevelt en zijn onmisbare rechterhand Harry Hopkins tijdens de New Deal en de Tweede Wereldoorlog, staan gebeurtenissen die hun weerslag tot op de dag van vandaag hebben.

Zo lees ik dat Roosevelt in tegenstelling tot Churchill, in het kader van het bondgenootschap met Rusland tegen Hitler nogal gemakkelijk, om niet te zeggen lichtzinnig, heenstapt over Stalin als dictator die miljoenen slachtoffers heeft gemaakt onder zijn eigen burgers. 

Dat het bondgenootschap noodzakelijk was om Hitler te kunnen verslaan, de Russen hebben de meeste offers gebracht in de oorlog tegen Duitsland, is duidelijk maar Roosevelt vertrouwde tegen het advies van experts in op de toezeggingen van Stalin over de na-oorlogse vrede.

Zo trok Stalin al meteen na de oorlog zich niks aan van de afspraak vrije verkiezingen in Polen te houden. Integendeel, hij arresteerde de leiders van de Poolse ondergrondse vrijheidsstrijders. Na aandringen liet hij er later een aantal vrij maar een bijna even groot aantal verdween voorgoed. Polen kwam onder communistisch bestuur. Hetzelfde gebeurde in de andere Oost Europese landen. Van vrije verkiezingen is nooit iets terecht gekomen.

Dit doet denken aan hoe Trump nu met Poetin onderhandelt over vrede in Oekraïne. Trump negeert dat Poetin een onbetrouwbare dictatoriale president is die elk tegengeluid met gevangenisstraf en zelfs moord in de kiem smoort. Had Roosevelt nog het excuus dat hij Stalin nodig had voor de strijd tegen Hitler, Trump verkeert in de situatie dat hij Poetin niet nodig heeft. 

Trump lijkt niet te beseffen of hij vindt het niet van belang dat voor Putin een handtekening onder een afspraak, verdrag of overeenkomst deel uitmaakt van het spel om de macht en dat derhalve alles geoorloofd is. Tot tweemaal toe heeft Poetin afspraken over Oekraïne genegeerd, de eerste was veiligheidsgarantie bij inlevering van de atoomwapens van Oekraïne, de tweede was de overeenkomst van Minsk. Precies dat is de reden waarom president Zelensky hecht aan veiligheidsgaranties van Europa en de VS. 

Vanwaar die coulante opstelling van Trump tegenover Poetin? Herkent Trump met zijn autocratische aanleg en hang naar macht zijn gelijke in Poetin? Kijkt hij naar internationale politiek als een vastgoedhandelaar zonder enig moreel besef of politieke beginselen gebaseerd op democratische waarden? Of wordt hij zoals sommigen beweren gechanteerd door het Kremlin met zaken van welke aard ook? Het meest waarschijnlijke is dat hij op de eerste plaats een machtspoliticus is en dat democratische waarden en normen hem niet interesseren.

Het is duidelijk dat de krachtmeting tussen de de Europese landen en Rusland nog altijd niet tot een einde is gekomen en de vraag is of met een eventuele vredesregeling tussen Oekraïne en Rusland het einde betekent van die krachtmeting.

Een tweede kwestie is die van de jodenvervolging. Ondanks dat Roosevelt wist van de ongenadige jodenvervolging en moorden in concentratiekampen heeft hij geen speciale acties ondernomen om die jodenvervolging tegen te houden of op zijn minst te belemmeren. Het bombarderen van spoorlijnen en kampen is nooit overwogen. Waarschijnlijk gaven Roosevelt en Hopkins prioriteit aan de militaire strijd en het breken van de Duitse gevechtskracht door o.a. massabombardementen op steden. 

Een opmerkelijk detail in het boek is de eerste en enige ontmoeting van Roosevelt met de Saoedische koning Saoed op de kruiser US Quincy. Na het overleg op Jalta liet Roosevelt de koning met een torpedobootjager ophalen. Van onderhandelen was volgens het verslag van Mak geen sprake. Er stonden twee zaken op de agenda: de Saoedische olievelden en de Joods- Palestijnse kwestie, of Palestina niet opengesteld kon worden voor 10.000 overlevenden van de Holocaust.

“Over de olie werd nauwelijks een woord gerept, wel kreeg Amerika kort daarna dankzij de charmes van de president een gegarandeerde toegang tot de olievelden, in ruil voor alle mogelijke militaire steun. De persoonlijke charmes van Roosevelt was en bleef een verbluffend smeermiddel. Maar toen hij voorzichtig de Palestijnse kwestie aan de orde stelde antwoordde de koning met een simpel:’Nee.’ (Blz. 525 in genoemd boek)

Er waren twee redenen voor dat nee van de koning. Ten eerste, de Europese joden zouden met hun technische vaardigheden en kennis de arabieren verdringen en ten tweede waarom zouden de arabieren compensatie moeten betalen voor wat de Duitsers de joden hebben aangedaan? 

Europa is sinds de Tweede Wereldoorlog niet in staat geweest om bij te dragen aan een oplossing van het conflict over de Joodse Staat in het nabije Oosten. Het lijkt er zelfs op dat oude anti-semitische reflexen in Europa weer de kop opsteken.

Er is veel meer te vertellen over het ruim 600 pagina’s tellende boek van Mak, zoals bijvoorbeeld de steun van de VS aan het Verenigd Koninkrijk, de verhouding tussen Churchill, Roosevelt en Hopkins, de rol van Eleonore Roosevelt bij de New Deal en tijdens de oorlog of het overspel van Roosevelt, iets wat nu weer in de Amerikaanse politiek speelt met de Epstein files. 

PIET MONDRIAAN, GESCHILDERD IDEALISME

 

Een collage van een foto van Mondriaan en een schilderij van hem.

In het artikel “ De nieuwe beelding in de schilderkunst”  is Piet Mondriaan zo vriendelijk geweest om het hoe en waarom van zijn schilderkunst uiteen te zetten. Hij schildert beter dan hij schrijft. Je moet zijn zinnen soms wel 3 keer lezen om te begrijpen wat er staat. Bovendien zitten er nogal wat onuitgesproken veronderstellingen in de tekst.

Waarom dan al dat lezen? Als je zijn werk bekijkt, word je nieuwsgierig naar het hoe en waarom. Al lezend stuit je op een sober leven, idealisme en doorzettingsvermogen. Mondriaan leeft voor zijn werk.

Mondriaan heeft een lange zoektocht gemaakt die je schilderkunstig gedetailleerd kunt volgen. Dat maakt de kennismaking met Mondriaan extra spannend. Zijn schilderkunst is ook zijn autobiografie.

Uiteindelijk heeft hij wat je een leer over zijn schilderkunst kunt noemen, geformuleerd. Een strakke leer waarin staat wat de schilderkunst kan en moet zijn. Alles begint met het platte vlak. Het enige wat de schilder ter beschikking heeft is immers een plat vlak. Dus daar moet je je ook aan houden, vindt Mondriaan. Niks ruimtelijke illusies en perspectieven. Pretendeer niet meer dan dat platte vlak.

Zijn tweede leerstelling is dat de schilderkunst het individuele moet overstijgen naar het universele, geen navelstaarderij, geen hoogst persoonlijk inkijkjes en geen eigentijds politiek activisme. Mondriaan staat daarmee haaks op de huidige - politiek activistische - trend in de schilderkunst.

Volgens Mondriaan kun je de universele geest alleen maar uitdrukken in horizontale en verticale lijnen en vlakken met de primaire kleuren rood, blauw, geel plus grijs, zwart en wit. Daar is hij stellig in zo blijkt uit zijn teksten en ook uit zijn leven. Zuivere, universele, geestelijke schoonheid in soberheid, zo zou je kunnen samenvatten.

Diagonale lijnen zijn verboden net als cirkels. Toen zijn kunstmakker Theo van Doesburg van deze leerstelling afweek, werd hij door Mondriaan in de ban gedaan.

 

Het zal niet verbazen dat deze kunstopvatting aansluit bij zijn opvattingen over mens, maatschappij en de schilderkunst. Die drie hangen bij Mondriaan ten nauwste samen.  Er zit een hele denkwereld achter zijn schilderkunst (net als trouwens bij Kandinsky, tijdgenoot van Mondriaan en ook voorman van de abstracte schilderkunst). 

Het uitgangspunt van Mondriaan is dat de mens steeds bewuster gaat leven, meer in overeenstemming met zijn geestelijke vermogens tot abstractie.

 “Het leven van den huidige, gecultiveerde Mensch zich langzamerhand afkeert van het natuurlijke; het wordt al meer en meer abstract leven.” Verderop verklaart hij dat de de levensaandacht zich meer en meer in het innerlijk vestigt. Er is sprake van een “zich bewustwordende menselijken geest”. (Piet Mondriaan, “ De nieuwe beelding in de schilderkunst” ). 

Die nieuwe mens heeft een nieuwe beelding nodig, een zuivere beelding, een beelding van universele schoonheid die los staat van het individuele, het materieel bepaalde. Mondriaan streeft aldus naar een puur geestelijke kunst, een zuiver beeldende kunst die vooruit loopt op de komst van die nieuwe mens.

Verderop heet het dat de schilderkunst bij uitstek de kunst is die zuiver beeldend kan zijn. “De nieuwe beelding in de schilderkunst blijft zuiver schilderkunst: het beeldingsmiddel blijft vorm en kleur - in de meeste verinnerlijking; de rechte lijn en vlakke kleur blijven zuiver schilderkundige beeldingsmiddelen.”

Helaas voor Mondriaan komt er tot nu toe in de praktijk niet veel terecht van een meer vergeestelijkt leven. De trend is niet méér spiritualiteit maar méér materialisme wat ook wel consumentisme wordt genoemd. Mondriaan schilderde zijn idealen voor mens en maatschappij.