Posts tonen met het label real del monte. Alle posts tonen
Posts tonen met het label real del monte. Alle posts tonen

vrijdag 5 juni 2026

91. MEXICAANSE VERTELLINGEN. DON FRANCISCO

San Miguel Regla, Mexico 1976.


Nu hij niet meer dronken thuiskomt, vindt Sara het goed dat hij weer thuis slaapt. Dat is een hele opluchting voor hem. Hij heeft tenminste weer ene dak boven zijn hoofd. De oude vertrouwde liefdesband met Sara is echter definitief gebroken.


Die kan niet meer hersteld worden. Ook Sara weet dat en ook zij streeft er niet naar. Ze leven bij elkaar onder een dak. Ze delen de liefde voor hun kinderen en dat is misschien wel het beste wat ze nog uit het leven kunnen halen.


Natuurlijk is hij Maria Carmen die hem zo heeft gesteund om van de drank af te komen, niet vergeten. Integendeel, hij krijgt steeds warmere gevoelens als hij aan haar denkt maar verder dan dan dat wil hij niet gaan. Hij moet eerst in het reine komen met Sara en zijn gezin. 


Maar voordat hij zover is, krijgt hij van zijn ouders te horen dat zijn geliefde en enige oom don Francisco is overleden. Het is don Francisco die hem zonder het zelf te weten, hem geleerd heeft zijn eigen levenspad te kiezen. Dat nu juist hij op dit zo belangrijke kruispunt in zijn leven sterft, is natuurlijk puur toevallig of misschien toch een teken aan de wand.


Diego bewaart goede herinneringen aan zijn oom, de enige broer van zijn vader. Hij was altijd welkom bij hem en zijn vrouw. Die is helaas na en lang ziekbed tijdens hetwelk don Francisco al het mogelijk heeft gedaan om haar te redden, gestorven aan kanker.


Dat al dat mogelijk was vooral een kwestie van geld. Geld dat hij had overgehouden van de jaren die hij gewerkt had in de zilvermijnen van Real del Monte. Er was altijd weer een arts te vinden, tot in de hoofdstad Pachuca toe, die hen verzekerde dat hij met zijn behandeling zijn vrouw beter kon maken. 


En wie waren zij om daar aan te twijfelen? Wie kon hen vertellen wat het enige juiste was om te doen? Zo lang er nog geld in hun spaarpot zat, was er hoop zei don Francisco. Want de gedachte dat geld belangrijker zou kunnen zijn dan het leven redden van zijn vrouw, kwam in het hoofd van don Francisco nooit op. 


Toen het geld op was, bleek dat ook het einde van zijn vrouw te zijn. Gek genoeg was  het ondertussen tot beiden. Doorgedrongen dat wat ze ook zouden doen, geen redding mogelijk was. De ziekte was sterker dan welke behandeling ook. Er zat niets anders op dan het lot te aanvaarden.


Er overviel hun een ernstige gelatenheid, niet bedroefd en maar ook niet blijmoedig maar iets daar tussen in. Iets dat hoort bij de grond en de natuur waartussen ze hun leven lang gewoond hadden. Het is een geharde natuur die zich overeind houdt tussen zowel de schroeiende droogte van de zon als de overvloedige regens.


Zijn herinneringen aan haar bleven bij hem als scherpe schaduwen waarmee hij de dagen op het land, in zijn huis of waar dan ook sleet. Zo overleefde hij zijn vrouw in eenzaamheid want kinderen waren hun nooit gegeven. Dat ook had hun beiden gehard gemaakt en geleerd te overleven zonder te klagen over het lot. 


Misschien dat ze daarom hem, Diego, altijd hadden behandeld als een zoon. Hij was er altijd welkom en kon op elk duur van de dag langs komen en als het zo uitkwam mee eten. In zijn jonge jaren toen hij het drinken van pulque en tequila nog moest leren, was hun huis zijn toevluchtsoord waar hij zijn roes kon uitslapen.


Nu was hij dan gestorven. Gelukkig zonder ziekbed. De goden waren hem gunstig gezin en hadden hem in zijn slaap uit het leven genomen. Een vredige dood die hem na de langzame dood van zijn vrouw was gegund door hogerhand. Diego pakte wat spullen bij elkaar en reisde af naar zijn geboortedorp om de begrafenis van zijn oom bij te wonen.

 

vrijdag 5 december 2025

MEXICAANSE VERTELLINGEN 65. HACIENDA SAN MIGUEL REGLA

 

De Patio van Hacienda San Miguel Regla zoals geschilderd door de Italiaan Eugenio Landesio Piemos in 1857 (museum Soumaya, Mexico-Stad). De kapel met de typisch gestapelde kerktoren staat er nog steeds. De patio is nu een grote vijver. Het hoofdgebouw links staat er ook nog evenals de ruïnes van de smelterijen die op dit schilderij niet te zien zijn. 

Frida stapt enthousiast uit de auto. Het is voor het eerst dat ze in een hacienda komt en dat terwijl haciënda’s in het hele land voorkomen. In de koloniale tijd en ook nog lang daarna waren ze de de ruggengraat van de economie. Haciënda’s waren bronnen van welvaart voor hun eigenaars, armoede voor hun landarbeiders en  rijkdom voor moederland Spanje.


Familieleden van de Spaanse veroveraar Hernán Cortéz hadden haciënda’s met enorme lappen grond. Zo ligt een goed bewaarde hacienda op nog geen 5 km. van San Miguel Regla, de hacienda San Juan Hueyapan, die in handen is geweest van familieleden van Cortés. In 1550, kort na de verovering van Mexico, was een neef van Cortés de eigenaar. In 1590 kwam hij in handen van de tweede zoon van Cortéz. 


David haakt in op het enthousiasme van Frida door haar een rondleiding aan te bieden. Hij kent de hacienda nog uit de tijd dat hij met de troepen van generaal Villa in San Miguel Regla gelegerd was. De generaal had zijn hoofdkwartier in het hoofdgebouw van de hacienda. De troepen sliepen buiten in het open veld onder de blote hemel. Een enkeling lag in een geïmproviseerde tent.


Zoals het hoort bij een legerkamp waren er ’s avonds drinkgelagen, liefst met vrouwen er bij. Niks zo goed als pulque, tequila en vrouwen om het leven te vieren en de dood buiten de deur te houden. De revolutie was toen nog volop één grote belofte.


David neemt Frida aan haar hand de heuvels achter het hoofdgebouw in. Daar liggen de ruïnes uit de glorietijd van de hacienda. Het merendeel van de haciënda’s waren versterkte boerderijen met de allure van een Middeleeuws kasteel. Net als een kasteel was de hacienda een centrum van regionale macht, van economische activiteiten en bewoning.


Zo ook deze hacienda, maar in tegenstelling tot de meeste haciënda’s werden er geen gewassen verbouwd of vee gehouden op de uitgestrekte gronden maar werd er zilvererts gewassen en vervolgens gesmolten tot zilverstaven. Het zilvererts was afkomstig van de lager gelegen mijnen bij het dorp Real del Monte.


Voor het wassen van zilvererts en het smelten in ovens is veel water nodig. De enorme waterbassins waarin het zilvererts werd gewassen, zijn er nog net als de restanten van de ovens. San Miguel Regla heeft dankzij zijn ligging in de bergen altijd genoeg water.


Friad is verbaasd over de omvang van de hacienda, in feite een zilverfabriek ooit bedoeld voor de levering van zilver aan de Spaanse kroon. Er voeren regelmatig zilvervloten vanuit Mexico naar Spanje. Een zo een zilvervloot is in die tijd nog veroverd door de Nederlandse admiraal Piet Hein.


Frida loopt arm in arm met David langs de bassins en tussen de ruïnes. Ze weet niet goed wat ze ervan denken moet. De geschiedenis is wat ze is. Die kan niemand terugdraaien. Ze vraagt zich af of Mexico nu een Spaans land is met Mexicanen of een Mexicaans land is met Spanjaarden? Aan de bevolking te zien is het een Mexicaans land, afstammelingen en erfgenamen van de de Azteken, Tolteken, Zapoteken, Maya’s, Otomies enz. 


Mexico is net zo een mengelmoes als zijzelf. Haar moeder was een katholieke Mexicaanse, haar vader een protestantse Duitser. Zelf beweerde ze dat haar vader een Joodse Hongaar was. Verloochende ze haar Duitse erfenis vanwege de Tweede Wereldoorlog of identificeerde ze zich op deze manier met de Joodse communiste en feministe Rosa Luxemburg die in 1919 vermoord is?

vrijdag 22 augustus 2025

MEXICAANSE VERTELLINGEN 53. ZWERFKAT

Pulqueria. Sommigen beginnen al vroeg op de dag. (ingekleurde zwart-wit foto, Mexico 1976)

 Het wordt snel donker, een diepe duisternis die hij kent van zijn jeugd. In de stad wordt het nooit zo donker als in het dorp. Daar is altijd licht en zijn er geluiden. Hoe helderder en warmer de nacht, hoe meer geluiden, soms dichtbij soms ver weg maar het is er altijd.

In het dorp komt met de duisternis ook de stilte. Behalve de natuur, die scharrelt door. Een vogel die over het dak loopt. De honden die gebroederlijk naast elkaar slapen en dan ineens beginnen te snuiven. Soms hoor je het gepiep van een dier in doodsnood.  Misschien heeft een van de katten een muis gevangen of wat anders. De nacht brengt leven en dood.


Diego ziet bij de invallende duisternis dat zijn vader oud begint te worden. Drukken er meer lasten dan vroeger op hem, lasten die hem ouder maken? Doña Maria heeft hem bijgepraat over Rosa. Ze weigert naar huis te komen. Ze schaamt zich voor haar lot. Maar, zo zegt zijn moeder, je kunt je niet schamen voor je lot. Ja, ze is er met de verkeerde jongen vandoor gegaan, maar dat gebeurt vaker zelfs bij vrouwen die ouder zijn dan Rosa. Met vijftien jaar heb je nog maar weinig ervaring met mensen.


Nu is zijn eens zo mooie en veel belovende zus, ze was slim en leergierig, in een zwerfkat veranderd. Ze slaapt her en der en leeft van karweitjes voorde dorpelingen. Die kennen haar lot maar al te goed. De meesten hebben medelijden, vooral vrouwen. Zij weten vaak uit eigen ervaring of van horen zeggen wat het betekent om een man te hebben die drinkt, slaat en je uiteindelijk in de steek laat. Het is een ongeluk dat bijna elk gezin kan overkomen, zeker als er tegenslagen zijn.


Tegenslagen heeft iedereen wel eens, de kunst is om ze op te vangen. Maar soms wordt het een man teveel en dan is er de ontsnappingsroute van de drank. Het verhaal is altijd hetzelfde. In het begin blijft hij wat langer in de pulqueria hangen. Na verloop van tijd wordt het elke avond laat. De vrouw weet dan hoe laat het is. Ze kan proberen hem uit de kroeg te halen maar dat kan de boel erger maken. Een vrouw die je komt halen is vernederend en dus wacht haar misschien een pak slaag.


Raymundo vertelt Diego dat hij Rosa wel eens ziet. Als het kan, probeert hij met haar te praten maar dat lukt nooit. Ze ontwijkt hem, ze loopt langs hem heen alsof hij lucht is. Of ze draait zich om en loopt weg. Hoe hij ook zijn best doet, hij krijgt haar niet te spreken. Don Ramon zucht diep. “Dat doet pijn, pijn die nooit went," zo vertrouwt hij Diego toe.


Het tragische daarbij is dat ze niets wil weten van haar zoon Adam. Ze zouden een steun voor elkaar kunnen zijn. Adam gaat intussen naar school. Hij helpt doña Maria in het huishouden en gaat mee  om te helpen op het land. Hij voert de varkens. Hij zorgt voor eten en drinken voor de katten en de honden. Hij helpt doña Maria met eieren zoeken die de loslopende kippen her en der leggen. Adam weet niets van zijn afkomst, dat hij de zoon is van een van hun dochters en dus een kleinzoon die bij zijn opa en oma woont.


Ze laten hem voorlopig in onwetendheid omdat ze eenvoudigweg niet de moed hebben het hem te verleen en ook geen idee hebben wat de gevolgen ervan zijn. Kan zo een jongen aanvaarden dat zijn moeder als een zwerfkat door het dorp sluipt? 


Don Ramon denkt erover om Adam naar Mexico-stad te sturen, weg uit het dorp waar hij zijn moeder tegen het lijf kan lopen en waar iedereen zijn verhaal kent. De kans dat het een keer uitkomt, wordt met het ouder worden van Adam steeds groter. Hij wil de mogelijke ellende die daarop volgt zijn kleinzoon en zijn dochter besparen.

maandag 1 mei 2017

FILM DAGBOEK MEXICO 8 (SAN MIGUEL REGLA)



Na de filmdagen voor de film "Een rebel in de vakbeweging"  brachten we
samen met mijn Mexicaanse vriend een bezoek aan zijn ouders
in zijn geboortedorp San Miguel Regla.(september 1979)
Op ongeveer 2 uur rijden van Mexico stad, naar het noorden, naar Pachuca de hoofdstad van de staat Hidalgo, ligt het dorpje San Miguel Regla. Na Pachuca, toen nog een kleine provinciestad maar inmiddels gegroeid tot ongeveer 300.000 inwoners, ga je dieper de bergen in. Onderweg kom je door Real del Monte, een dorp met zilvermijnen die in de loop der eeuwen leeg gehaald zijn. Het zilvererts werd verderop gewassen in daartoe aangelegde bassins in Hacienda San Miguel Regla, de hacienda waar omheen San Miguel Regla ligt.

Hier wandelt mijn vriend Bernard, filmregisseur en coproduceert,
samen met mijn vriend Adrian tussen de maïs aanplant
in San Miguel R. (september 1979)

Voordat we San Miguel R. binnenrijden komen we ook nog door het iets grotere dorp Huasca waar de wekelijkse markt wordt gehouden, enkele grotere winkels zijn en belangrijk voor mijn vriend Adrian, een internet winkel. Hier in de bergen op een uur van Pachuca hadden tot voor kort nog maar weinig mensen een internet verbinding. Intussen is daar verandering in gekomen, o.a. dank zij de GSM.

Het is nauwelijks voorstelbaar maar in de jaren zeventig van de vorige eeuw, de tijd dat ik San Miguel R. regelmatig bezocht, was er helemaal nog geen verbinding met de buitenwereld behalve een schaarse telefoon en her en der TV. Die was trouwens nog maar amper het sociale leven van de dorpen binnen gedrongen. Dat sociale leven werd bepaald door het wel en wee van de ejido, het gemeenschappelijke grondbezit van alle boerenfamilies van het dorp.

Kind in de deuropening van een huis in San Miguel Regla (september 1979)

Over de onderlinge verdeling van de grond, het gebruik en de geschillen moet regelmatig vergaderd worden. Die vergaderingen worden geleid door een Commissaris, gekozen uit de leden van de ejido. Het is een liefde oud papier baan. Je wordt er niet voor betaald, daarvoor is iedereen te arm. 

Denk nu niet dat het een eenvoudig baantje is. De vader van mijn vriend Adrian was een tijdje Commissaris. Hij was daar druk mee. Geschillen regelen in een dorp over grond, tevens de enige bron van inkomen voor de meeste gezinnen, is geen simpele zaak. Daar kwam heel wat diplomatie, gepraat en vergaderen bij kijken. Maar het functioneerde min of meer naar ieders tevredenheid.

Kinderen spelend in het gras van de velden in San Miguel R. (september 1979)

Tijdens mijn verblijf begin jaren zeventig in Mexico was San Miguel R. dank zij mijn vriend Adrian en natuurlijk zijn ouders, stilaan een tweede thuis voor me geworden in Mexico. Ik bracht er met mijn gezin samen met het gezin van Adrian, die toen nog in Mexico-stad woonde, er heel wat weekeinden door. 

Vrouw doet de was bij de gemeenschappelijke wasplaats van het dorp (september 1979)

Zo leerde ik het platteland van Mexico stad langzaam maar beter kennen, net als trouwens de aard en de manier van zijn van de dorpelingen. Ik moet zeggen dat veel van hun gedrag weg had van wat ik kende uit mijn eigen stadsdorp Oss waar toen nog veel boerengezinnen woonden.

Een van de cowboys in San Miguel R. (september 1979)

Een opvallend verschil was de armoede en de geslotenheid van zijn bewoners. Of dat nu was omdat ik een buitenstaander ben of dat het met de indiaanse mentaliteit te maken heeft,  is moeilijk te zeggen. Veel bewoners van San Miguel R. hebben nog duidelijk indiaanse trekken. Ze stammen af van de Otomi, die ooit hun eigen taal spraken. Sommigen in het dorp en tot in de verre omtrek spreken nog de taal maar dat zal toch niet lang meer zijn, vrees ik.

Twee cowboys en hun paarden in San Miguel R. (september 1979)

“The two most populous groups are the Highland or Sierra Otomí living in the mountains of La Huasteca and the Mezquital Otomí, living in the Mezquital Valley in the eastern part of the state of Hidalgo, and in the state of Querétaro. Sierra Otomí usually self-identify as Ñuhu or Ñuhmu depending on the dialect they speak, whereas Mezquital Otomi self-identify as Hñähñu (pronounced [ʰɲɑ̃ʰɲũ]).

Smaller Otomi populations exist in the states of Puebla, Mexico, Tlaxcala, Michoacán and Guanajuato. The Otomi language belonging to the Oto-Pamean branch of the Oto-Manguean language family is spoken in many different varieties some of which are not mutually intelligible.

One of the early complex cultures of Mesoamerica, the Otomi were likely the original inhabitants of the central Mexican altiplano before the arrival of Nahuatl speakers around ca. 1000 CE, but gradually they were replaced and marginalized by Nahua peoples. In the early colonial New Spain period, Otomi speakers helped the Spanish conquistadors as mercenaries and allies, which allowed them to extend into territories that had previously been inhabited by semi-nomadic Chichimecs, for example Querétaro and Guanajuato.

The Otomi traditionally worshipped the moon as their highest deity, and even into modern times many Otomi populations practice shamanism and hold prehispanic beliefs such as Nagualism. Otomies traditionally subsisted on maize, beans and squash as most Mesoamerican sedentary peoples, but the Maguey (Century Plant) was also an important cultigen used for production of alcohol (pulque) and fiber (henequen).” https://en.wikipedia.org/wiki/Otomi_people