102. MEXICAANSE VERTELLINGEN. SLOT

Mexico-stad 1979

Sara overdenkt dat alles terwijl ze nog steeds het geërfde huis bewaakte als een kloek. Eindelijk komt Diego in het weekeinde met goed nieuws. De burgemeester van het dorp zegt dat de oud-commissaris die schriftelijk heeft verklaard dat Don Francisco huis en grond beloofde aan oplichter Aurelio Diaz, die verklaring intrekt. 

Daarmee wordt de eis van Diaz ongeloofwaardig, na deze verklaring van de burgemeester, wordt de zaak bij de rechtbank in Pachuca geseponeerd waardoor de weg vrij is voor Diego en Sara om de erfenis van Don Francisco op te eerstkomende vergadering van de dorpsraad van boeren te bevestigen.

Voor Sara is het een hele opluchting dat ze terug kan naar Mexico-stad om haar vroegere leven met de kinderen weer op te nemen. Ze hoopt dat als de erfenis eenmaal bevestigd zal zijn, Diego het zo spoedig mogelijk zal proberen te verkopen waardoor ze misschien wel een een wat ruimer appartement in een betere wijk kunnen gaan wonen. 

Ze denkt dat een stapje hoger op de sociale ladder haar leven meer kleur zou gaan geven niet beseffend dat er meer komt kijken voor een trapje hoger op de sociale ladder dan een iets groter appartement in een iets betere wijk. 

Diego beseft dat daarentegen maar al te goed. Hij probeert haar duidelijk te maken dat je beter iets kunt maken van je leven met wat je al hebt dan naar iets te verlangen wat uiteindelijk onmogelijk is.

Onmogelijk omdat Diego niet van plan is de erfenis van zijn oom te verkopen. De hele affaire heeft hem duidelijk gemaakt dat hij zodra hij het zich kan veroorloven, Mexico-stad definitief zal verlaten om in zijn geboortedorp te gaan wonen.

Hij stelt dat vertrek uit totdat de twee kinderen hun eigen weg in het leven gevonden hebben. Al die tijd zal hij met Sara in de stad blijven wonen en het er het beste van proberen te maken. 

Sara beseft dat er voor haar ook niks anders op zit. Ook zij zal er het beste van maken maar ze weet wel zeker dat ze straks met Diego niet zal teruggaan naar het dorp. Daar heeft ze haar buik meer dan vol van.

84. MEXICAANSE VERTELLINGEN. HET APPARTEMENT

 

Mexico-stad 1976

Terwijl David en Frida hun triomfen vieren als internationaal erkende kunstenaars,  gaat het met Diego en Julia minder goed. Ze wonen nog steeds in een klein gehuurd appartement in een van de fantasieloze buitenwijken van Mexico-stad waar geen boom of stukje gras is te bekennen. Alles is volgebouwd.

Ze wonen op de bovenste ofwel de derde verdieping. Dat betekent dagelijks meerdere keren drie maal twee trappen lopen van elk zes treden. In de regentijd is het een troosteloze boel. De regen klettert zo hard op het dak dat je elkaar in de woonkamer bijna niet verstaat. Het water gutst langs de ramen en muren op de galerij via de trappen de hal in.

Na een paar dagen regen hangt in het appartement een geur van vocht. Alles is klam, kleren, beddengoed, de bekleding van de meubels. Uit de gaten komt een muffe lucht.  Samen met het vocht blijft de kou van de regen hangen. Je loopt de hele dag rond in een trui en een jas. 

Er is geen verwarming in huis zodat de toestand pas verandert als de regen ophoudt en de zon begint te schijnen. Langzaam maar zeker trekt het vocht weg. Het appartement begint eindelijk aangenaam te voelen totdat de zon met volle kracht doorbreekt.

Dan maakt de avondkoelte plaats voor benauwde warmte. Het openen van de ramen brengt enige verlichting maar het nadeel is het geluid van de buren. Je zit met ze aan tafel, je doet de afwas samen, je hoort de wc en ja je gaat mee naar bed. Zelfs de geluiden van het verkeer kun je horen de hele nacht door want Mexico-stad slaapt nooit.

Het appartement is een gevangenis waaruit geen ontsnappen mogelijk is. Waar moet je heen? Er is geen park in de buurt om onder de bomen in het koele gras te schuilen. Terrassen waar wel eens een zuchtje wind waait, zijn er ook niet. Het is dat er geen werk is in hun dorp anders zouden ze teruggaan. Het stadsleven kan hun gestolen worden maar er is geen weg terug.

MEXICAANSE GEZINNEN

 

Platteland 1976 (ingekleurde foto)

Acapulco, 1976

Tepoztlan 1976

Mexico-stad 1978

Huasca 1978

San Miguel Regla, 1978

Busstation Mexico-stad 1978

San Miguel Regla 2010

79. MEXICAANSE VERTELLINGEN. DE MENS, HEERSER OVER HET UNIVERSUM

Diego Rivera, "De Mens, Heerser over het Universum", 1933. Muurschildering te zien in het Paleis voor Schone kunsten in Mexico-stad

David trekt zich weinig aan van de felle kritiek dat hij op zijn werk  voor Ford en nu voor Rockefeller krijgt. Hij zou zijn ziel verkocht hebben aan de kapitalistische bourgeoisie. Dan moeten ze maar eens beter kijken naar zijn muurschilderingen, is zijn antwoord. Ze zijn een ode aan de fabrieksarbeiders en ze getuigen van een communistisch optimisme over de toekomst van de mensheid. Wat wil je nog meer? 

Er moest natuurlijk wel onderhandeld worden met de Rockefeller familie en het bouwbedrijf dat belast is met de bouw maar zijn aanpassingen zijn kunstzinnig en praktisch, nooit inhoudelijk. 

Centraal staat de technische mens. Op de muurschildering heeft hij veel weg van een piloot met vier vleugels op zijn rug waarmee hij mensheid naar de toekomst vliegt. Hij staat op het kruispunt tussen kapitalisme en communisme. 

De vier vleugels tonen de mogelijkheden van de technische mens om zich te bevrijden van zijn noden: genoeg eten, gezond leven, voldoende energie en ontdekking van het kleine en het grote in het universum.

Maar de mensheid moet wel kiezen tussen kapitalisme of communisme. Op het linker paneel wordt het kapitalisme gesymboliseerd door oorlog en een schandalig feestende bourgeoisie. Op het rechterpaneel wordt het communisme verbeeld door een massa mensen met rode vlaggen en hoofddoeken die langs de muren van het Kremlin marcheren. Daaronder doen sportieve vrouwen gymnastische oefeningen. 

Lenin omringd door arbeiders van alle rassen en kleur op het rechterpaneel vormt het compositorische tegenwicht van de feestende bourgeoisie op het linker paneel. David had gehoopt het portret van Lenin een tijd verborgen te kunnen houden totdat het werk af is. Maar het wordt eerder ontdekt en meteen ook de steen des aanstoots voor diverse kranten. De gemoederen lopen hoog op.

Hoewel de Rockefellers bij hoog en laag volhouden dat ze pal staan voor de artistieke vrijheid van de kunstenaar, stellen ze aan David voor om het portret van Lenin van het fresco te halen. 

Maar dat kan David niet over zijn hart verkrijgen. Dan zou hij alsnog zijn ziel voor kapitalistische zilverlingen verkopen, precies ook wat zijn linkse critici beweren. Het zou zijn reputatie verder beschadigen. Bovendien vindt hij Lenin een revolutionaire held die het verdient om als leider van de toekomst der mensheid te worden afgebeeld.  

Er is geen weg terug, niet voor de Rockefellers en niet voor David. Het bouwbedrijf dat David onder contract heeft, legt het werk aan de fresco’s stil en laat ze een paar dagen laten definitief van de muur schrapen. 

Al het werk voor niks geweest of toch niet? Een jaar na de ongelukkige gebeurtenissen wordt David uitgenodigd om een nieuwe versie van de gewraakte muurschildering op een muur in het Paleis voor Schone Kunsten in Mexico-stad aan te brengen. Hij verandert meteen ook de de titel in die van “De Mens, Heerser over het Universum”.

 

SCHILDERIJ VOOR EEN BLINDE

petrus, "Blinde Gitaarspeler in Mexico-Stad 1976", zilver-bromide foto bewerkt met ecoline. 

 

Schilderij voor een Blinde

boem

pats

flats

ding

dong

patsflats

boemding

dongpats

77. MEXICAANSE VERTELLINGEN. DE INDUSTRIËLE REVOLUTIE

De muurschilderingen van Diego Rivera bevinden zich in het Detroit Institute of Arts (DIA) in Michigan. De fresco's, die tussen 1932 en 1933 zijn geschilderd, bestaan ​​uit 27 panelen en zijn te bewonderen in de centrale binnenplaats van het museum, die nu bekend staat als de Rivera Court. De muurschilderingen beelden arbeiders af van de River Rouge-fabriek van Ford Motor Company.

David heeft groot succes met zijn muurschilderingen in de trappenhal van het Nationale Paleis in het centrum van Mexico-stad. Het is een indrukwekkend overzicht geworden van de geschiedenis van Mexico. Op de reusachtige schilderingen zie je de geschiedenis van een trots volk dat strijd tegen onderdrukking en uitbuiting vanaf de tijd van de Azteken tot aan de revolutie met alles daar tussenin. 

Boven alles uit torent de baardige Karl Marx die met zijn ‘Communistisch Manifest’ de weg wijst naar het rijk der vrijheid. Ondanks dit eerbetoon aan Marx en de in beeld gebrachte klassenstrijd, is zijn partij niet gelukkig met de opdracht. De partij vindt dat door de opdracht van de regering aan te nemen hij zich heeft laten omkopen door de heersende klasse. Hij wordt uit de partij gezet. 

Zo zet zijn partij zijn schilderkunstige werk van zes jaar weg alsof het niets is. Het is een grove belediging van hem en de kunst maar David laat er zich niet door ontmoedigen. Hij is er zeker van dat zijn muurschilderingen de tijd zullen doorstaan. 

De Mexicanen zullen komen kijken naar zijn muurschilderingen waarop hij de kracht van het volk heeft verbeeld: de piramides van Teotihuacan, de indrukwekkende Azteekse hoofdstad Tenochtitlan dat uiteindelijk veroverd werd door Hernan Cortez, de kerstening door Spaanse priesters en monniken, de priester Hidalgo die de klok luidt voor de onafhankelijkheid, de Franse overheersing, president Benito Juarez, de Amerikaanse invasie, de tijd van dictator Porfirio Diaz en tot slot de revolutie waarin hijzelf heeft gevochten. 

Dankzij zijn muurschilderingen is zijn artistieke faam doorgedrongen tot in Noord Amerika, het buurland dat groot en machtig begint te worden dankzij zijn uitbundige kapitalisme en de uitvinding van de  massaproductie. Met het succes van de T-Ford is daar een nieuw industrieel tijdperk begonnen dat grote beloften inhoudt voor de toekomst. Dat is wat je de Noord Amerikaanse revolutie kunt noemen.

Tot zijn verbazing en blijdschap wordt hij uitgenodigd door het Detroit Instituut voor de Kunsten om de industriële revolutie in muurschilderingen vast te leggen. Ze weten nu dat David het vermogen heeft om ook hun revolutie op grootse wijze uit te beelden.

David neemt de opdracht aan en gaat naar Detroit alwaar hij een maand lang de industriële revolutie bestudeert in de Ford River Rouge fabriek waar auto's worden gebouwd volgens het beginsel van de lopende band, een uitvinding van Ford. De opdracht wordt niet voor niets gefinancierd door Edsel Ford de zoon van de oprichter van de Ford fabrieken.

Zoals de muurschilderingen in Mexico-stad een ode aan de Mexicanen is geworden, zo zijn de 27 fresco’s in Detroit een ode aan de fabrieksarbeiders geworden. Zij werken in de fabrieken aan de vooruitgang van de geschiedenis. Zij brengen met hun arbeid een nieuw en veelbelovend tijd perk van vooruitgang en bevrijding nabij. Zij zijn net als zijn landgenoten helden en helden beeld je niet af als slachtoffers. 

 

 

DE MEXICAANSE ROMANTISCHE DICHTER MANUEL GARCIA CANO

Manuel Garcia Cano verkoopt op het plein voor Bellas Artes (museum voor schone kunsten) in Mexicostad kleine boekjes met door hem geschreven gedichten.

Terwijl ik met mijn camera in de aanslag over het plein voor het Paleis voor de Schone Kunsten in Mexico-stad loop, zie ik in mijn rechter ooghoek een oudere, bebaarde man naar me toelopen. Hij laat me een minuscuul boekje zien en vraagt of ik het wil kopen.

Hij zegt dichter  te zijn en dat in het boekje enkele gedichten van hem staan. Hij heeft er prijzen mee gewonnen. Ik aarzel even maar besluit om deze dichter annex straatverkoper tegemoet te komen. Kunstenaars moeten begrip tonen voor elkaar, nietwaar?

Ik neem het boekje aan. Ik bekijk de artistieke voorkant met de titel ‘Eco de las Horas’ (Echo van de Uren). Onderaan staat ‘Analogia Poética (poëtische bloemlezing) met zijn volledige anders en moeders naam, Manuel García Cano Millán.

Ik besluit het te kopen en vraag hem wat het kost. Dat mag ik zelf bepalen. Ik besluit er twee te kopen, een voor mijn Mexicaanse vriend die poëtisch is aangelegd en een voor mezelf. 

Nu is het mijn beurt om te bedelen. Ik vraag hem of ik een portret van hem mag maken. We lopen naar opzij van het plein. Ik zeg hem zijn gezicht een beetje omhoog te houden zodat het  niet wegvalt in de schaduw van zijn pet.

Op mijn vraag naar mij te kijken, reageert hij niet, tot drie keer toe. Hij volhardt in zijn pose met de boekjes in de hand en zijn blik op de verte gericht. 

Ik maak dat wel vaker mee. Romantische mensen poseren graag met een blik naar de verte als om een onbestemd verlangen of heimwee uit te drukken. Het is de blik van de romanticus op zoek naar zijn bestemming.

Thuis gekomen heb ik twee gedichten vertaald. 

De schaduw van de maan. 

De mantel van de nacht 

valt over de kou 

die de wind blaast, 

de uren komen 

met het nachtelijke gezang, 

omarmen onze dromen, 

ze zoeken beschutting 

in het licht van de gedachte, 

wachtend om te genieten 

van de dromerige vluchten van de maan, 

het masker van schaduwen 

daalt neer op de kever, 

vergezeld door de cicade

om over de dagen van gisteren te vertellen 

die de nostalgie oproepen 

van die ontmoeting 

die geen spoor achterliet, 

alleen stof dat de vlucht van de wind volgt.

 Pelikaan.

Harpoen van de lucht.

Schepnet

dat vissen

verleidt

Zoutvisser

FRIDA KAHLO

Als je door het centrum van Mexico-stad wandelt of in de wijk Coyoacan, waar het Frida Kahlo museum Casa Azul staat (haar voormalige woonhuis), dan zie je overal op straat haar beeltenis. Haar portret met de bloemenkrans maakt deel uit van de Mexicaanse souvenirs meestal gebaseerd op de Mexicaanse folklore. Dat is geen wonder want Frida Kahlo was een van de eerste vrouwen die zich liet inspireren door de inheemse klederdracht.

 

Frida Kahlo, zelfportret geschilderd in 1940 en opgedragen aan dokter Leo Eloesser, haar arts. Dit is een van de bekendste zelfportretten van Frida Kahlo waarop ze is getooid met een bloemenkrans. De bloemen symboliseren haar liefde voor de natuur en de Mexicaanse identiteit  overgenomen van de Tehuana-cultuur.  

Kahlo liet zich inspireren door de klederdracht van de Tehuana vrouwen in de staat Oaxaca ten zuiden van Mexico-stad. Ze heeft ook een zelfportret gemaakt met de hoofdtooi van de vrouw rechts boven. 

Frida Kahlo, Zelfportret als Tehuana (Diego spookt door mijn hoofd). 1943.

Deze jonge Mexicaanse laat zich bij haar opmaak voor de Dia de La Muerte (dag van de doden op 1 en 2 november) inspireren door Frida Kahlo en de Tehuana cultuur.

Even verderop in het park van Coyoacan trof ik deze verkoopster aan. Zij vertelde me dat dit de typische haartooi past bij de gebruikelijke klederdracht in haar dorp.

Deze jonge vrouw met een op Kahlo geïnspireerde haardracht stond bij het Frida Kahlo museum Casa Azul in Coyoacan, Mexico-Stad.

Haartooi van een dode, Mexico-stad, centrum op 3 november 2025.

Tijdens de "dia de los muertos" in Mexico-stad, 3 november 2025